ବସିଷ୍ଠ ଗୀତା

 ବସିଷ୍ଠ ଗୀତା 

ନିର୍ୱାଣ ପ୍ରକରଣ ଉତ୍ତରାର୍ଧ ସର୍ଗଃ ୩୯

   ॥ ଅଥ ବସିଷ୍ଠ ଗୀତା ॥

ଶ୍ରୀବସିଷ୍ଠ ଉବାଚ ।

ସଞ୍ଜାତାକୃତ୍ରିମକ୍ଷୀଣସଂସୃତିପ୍ରତ୍ୟଯଃ ପୁମାନ୍ ।

ସଙ୍କଲ୍ପୋ ନ ସଙ୍କଲ୍ପଂ ବେତ୍ତି ତେନାସଦେବ ସଃ ॥ ୧॥

ଶ୍ୱାସାନ୍ମ୍ଲାନିରିବାଦର୍ଶେ କୁତୋଽପ୍ୟହମିତି ସ୍ଥିତା ।

ବିଦି ସାଽକାରଣଂ ଦୃଷ୍ଟା ନଶ୍ୟନ୍ତ୍ୟାଶୁ ନ ଲଭ୍ୟତେ ॥ ୨॥

ଯସ୍ୟ କ୍ଷୀଣାବରଣତା ଶାନ୍ତସର୍ୱେହତୋଦିତା ।

ପରମାମୃତପୂର୍ଣାତ୍ମା ସତ୍ତୟୈବ ସ ରାଜତେ ॥ ୩॥

ସର୍ୱସନ୍ଦେହଦୁର୍ଧ୍ୱାନ୍ତମିହିକାମାତରିଶ୍ୱନା ।

ଭାତି ଭାସ୍ୱଦ୍ଧିୟା ଦେଶସ୍ତେନ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନେବ ଖମ୍ ॥ ୪॥

ବିସଂସୃତିର୍ୱିସନ୍ଦେହୋ ଲବ୍ଧଜ୍ୟୋତିର୍ନିରାବୃତିଃ ।

ଶରଦାକାଶବିଶଦୋ ଜ୍ଞେୟୋ ବିଜ୍ଞାୟତେ ବୁଧଃ ॥ ୫॥

ନିଃସଙ୍କଲ୍ପୋ ନିରାଧାରଃ ଶାନ୍ତଃ ସ୍ପର୍ଶାତ୍ପବିତ୍ରତାମ୍ ।

ଅନ୍ତଃଶୀତଲ ଆଧତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦିବାନିଲଃ ॥ ୬॥

ଅସଦ୍ରୂପୋପଲମ୍ଭାନାମିୟଂ ବସ୍ତୁସ୍ୱଭାବତା ।

ଯତ୍ସ୍ୱର୍ଗବେଦନଂ ସ୍ୱପ୍ନବନ୍ଧ୍ୟାପୁତ୍ରୋପଲମ୍ଭବତ୍ ॥ ୭॥

ଅବିଦ୍ୟମାନମେବେଦଂ ଜଗଦ୍ୟଦନୁଭୂୟତେ ।

ଅସଦ୍ରୂପୋପଲମ୍ଭସ୍ୟ ସୈଷା ବସ୍ତୁସ୍ୱଭାବତା ॥ ୮॥

ଅସତ୍ୟେଷ୍ୱେବ ସଂସାରେଷ୍ୱାସ୍ତାମର୍ଥଃ କୁତୋ ଭବେତ୍ ।

ସର୍ଗାପବର୍ଗୟୋଃ ଶବ୍ଦାବେବ ବନ୍ଧ୍ୟାସୁତୋପମୌ ॥ ୯॥

ଜଗଦ୍ବ୍ରହ୍ମତୟା ସତ୍ୟମନିର୍ମିତମଭାବିତମ୍ ।

ଅନିଷ୍ଠିତଂ ଚାନ୍ୟଥା ତୁ ନାହଂ ନାବଗତଂ ଚ ତତ୍ ॥ ୧୦॥

ଆତ୍ମସ୍ୱଭାବବିଶ୍ରାନ୍ତେରିୟଂ ବସ୍ତୁସ୍ୱଭାବତା ।

ଯଦହନ୍ତାଦିସର୍ଗାଦିଦୁଃଖାଦ୍ୟନୁପଲମ୍ଭତା ॥ ୧୧॥

କ୍ଷଣାଦ୍ୟୋଜନଲକ୍ଷାନ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦେଶାନ୍ତରେ ଚିତଃ ।

ଚେତନେଽୟସ୍ୟ ତଦ୍ରୂପଂ ମାର୍ଗମଧ୍ୟେ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୧୨॥

ଅସ୍ପନ୍ଦବାତସଦୃଶଂ ଖକୋଶାଭାସଚିନ୍ମୟମ୍ ।

ଅଚେତ୍ୟଂ ଶାନ୍ତମୁଦିତଂ ଲତାବିକସନୋପମମ୍ ॥ ୧୩॥

ସର୍ୱସ୍ୟ ଜନ୍ତୁଜାତସ୍ୟ ତତ୍ସ୍ୱଭାବଂ ବିଦୁର୍ବୁଧାଃ ।

ସର୍ଗୋପଲମ୍ଭୋ ଗଲତି ତତ୍ରସ୍ଥସ୍ୟ ବିବେକିନଃ ॥ ୧୪॥

ସୁଷୁପ୍ତେ ସ୍ୱପ୍ନଧୀର୍ନାସ୍ତି ସ୍ୱପ୍ନେ ନାସ୍ତି ସୁଷୁପ୍ତଧୀଃ ।

ସର୍ଗନିର୍ୱାଣୟୋର୍ଭ୍ରାନ୍ତୀ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ୱପ୍ନୟୋରିବ ॥ ୧୫॥

ଭ୍ରାନ୍ତିବସ୍ତୁସ୍ୱଭାବୋଽସୌ ନ ସ୍ୱପ୍ନୋ ନ ସୁଷୁପ୍ତତା ।

ନ ସର୍ଗୋ ନ ଚ ନିର୍ୱାଣଂ ସତ୍ୟଂ ଶାନ୍ତମଶେଷତଃ ॥ ୧୬॥

ଭ୍ରାନ୍ତିସ୍ତ୍ୱସନ୍ମାତ୍ରମୟୀ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ଚେନ୍ନ ଲଭ୍ୟତେ ।

ଶୁକ୍ତିରୂପ୍ୟମିବାସତ୍ୟଂ କିଲ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ୟତେ କଥମ୍ ॥ ୧୭॥

ଯନ୍ନ ଲବ୍ଧଂ ଚ ତନ୍ନାସ୍ତି ତେନ ଭ୍ରାନ୍ତେରସମ୍ଭବଃ ।

ସ୍ୱଭାବାଦୁପଲମ୍ଭୋଽନ୍ୟୋ ନାସ୍ତି କସ୍ୟ ନ କସ୍ୟଚିତ୍ ॥ ୧୮॥

ସ୍ୱଭାବ ଏବ ସର୍ୱସ୍ମୈ ସ୍ୱଦତେ କିଲ ସର୍ୱଦା ।

ଅନାନୈବ ହି ନାନେବ କିଂ ବାଦୈଃ ସମ୍ବିଭାବ୍ୟତାମ୍ ॥ ୧୯॥

ଅସ୍ୱଭାବେ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ସ୍ୱଭାବେ କେବଲଂ ଶମଃ ।

ଇତି ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ବିଚାର୍ୟାନ୍ତର୍ୟଦିଷ୍ଟଂ ତଦ୍ୱିଧୀୟତାମ୍ ॥ ୨୦॥

ସୂକ୍ଷ୍ମେ ବୀଜେଽସ୍ତ୍ୟଗଃ ସ୍ଥୂଲୋ ଦୃଷ୍ଟମିତ୍ୟୁପପଦ୍ୟତେ ।

ଶିବେ ମୂର୍ତେ ଜଗନ୍ମୂର୍ତମସ୍ତୀତ୍ୟୁତ୍ତମସଙ୍କଥା ॥ ୨୧॥

ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରବୁଦ୍ଧ୍ୟହନ୍ତାଦୟଃ ପରେ ।

ସ୍ୱରୂପଭୂତାଃ ସଲିଲେ ଦ୍ରବତ୍ୱମିବ ଖାତ୍ମକାଃ ॥ ୨୨॥

ମୂର୍ତୋ ଯଥା ସ୍ୱସଦୃଶୈଃ କରୋତ୍ୟବୟବୈଃ କ୍ରିୟାଃ ।

ଆତ୍ମଭୂତୈସ୍ତଥା ଭୂତୈଶ୍ଚିଦାକାଶମକର୍ତୃ ସତ୍ ॥ ୨୩॥

ଆତ୍ମସ୍ଥାଦହମିତ୍ୟାଦିରସ୍ମଦାଦେରସଂସୃତେଃ ।

ଶବ୍ଦୋଽର୍ଥଭାବମୁକ୍ତୋ ଯଃ ପଟହାଦିଷୁ ଜାୟତେ ॥ ୨୪॥

ଯଦ୍ଭାତଂ  ପ୍ରେକ୍ଷୟା ନାସ୍ତି ତନ୍ନାସ୍ତ୍ୟେବ ନିରନ୍ତରମ୍ ।

ଜଗଦ୍ରୂପମରୂପାତ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୨୫॥

ଯେଷାମସ୍ତି ଜଗତ୍ସ୍ୱପ୍ନସ୍ତେ ସ୍ୱପ୍ନପୁରୁଷା ମିଥଃ ।

ନ ସନ୍ତି ହ୍ୟାତ୍ମନି ମିଥୋ ନାସ୍ମାସ୍ୱମ୍ବରପୁଷ୍ପବତ୍ ॥ ୨୬॥

ମୟି ବ୍ରହ୍ମୈକରୂପଂ ତେ ଶାନ୍ତମାକାଶକୋଶବତ୍ ।

ବାୟୋଃ ସ୍ପନ୍ଦୈରିବାଭିନ୍ନୈର୍ୱ୍ୟବହାରୈଶ୍ଚ ତନ୍ମୟି ॥ ୨୭॥

ଅହଂ ତୁ ସନ୍ମୟସ୍ତେଷାଂ ସ୍ୱପ୍ନଃ ସ୍ୱପ୍ନବତାମିବ ।

ତେ ତୁ ନୂନମସନ୍ତୋ ମେ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ୱପ୍ନକା ଇବ ॥ ୨୮॥

ତୈସ୍ତୁ ଯୋ ବ୍ୟବହାରୋ ମେ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍ ।

ତେ ଯତ୍ପଶ୍ୟନ୍ତି ପଶ୍ୟନ୍ତୁ ତତ୍ତୈରଲମଲଂ ମମ ॥ ୨୯॥

ଅହମାତ୍ମନି ନୈବାସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମସତ୍ତେୟମାତତା ।

ତ୍ୱଦର୍ଥଂ ସମୁଦେତୀବ ତଥାରୂପୈବ ବାଗିୟମ୍ ॥ ୩୦॥

ଅବିରୁଦ୍ଧବିରୁଦ୍ଧସ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧସମ୍ବିନ୍ମୟାତ୍ମନଃ ।

ନ ଭୋଗେଚ୍ଛା ନ ମୋକ୍ଷେଚ୍ଛା ହୃଦି ସ୍ଫୁରତି ତଦ୍ୱିଦଃ ॥ ୩୧॥

ସ୍ୱଭାବମାତ୍ରାୟତ୍ତେଽସ୍ମିନ୍ବନ୍ଧମୋକ୍ଷକ୍ରମେ ନୃଣାମ୍ ।

କଦର୍ଥନେତ୍ୟହୋ ମୋହାଦ୍ଗୋଷ୍ପଦେଽପ୍ୟୁଦଧିଭ୍ରମଃ ॥ ୩୨॥

ସ୍ୱଭାବସାଧନେ ମୋକ୍ଷେଽଭାବୋପଶମରୂପିଣି ।

ନ ଧନାନ୍ୟୁପକୁର୍ୱନ୍ତି ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ଚ କ୍ରିୟାଃ ॥ ୩୩॥

ତୈଲବିନ୍ଦୁର୍ଭବତ୍ୟୁଚ୍ଚୈଶ୍ଚକ୍ରମପ୍ପତିତୋ ଯଥା ।

ତଥାଶୁ ଚେତ୍ୟସଙ୍କଲ୍ପେ ସ୍ଥିତା ଭବତି ଚିଜ୍ଜଗତ୍ ॥ ୩୪॥

ଜାଗ୍ରତି ସ୍ୱପ୍ନବୃତ୍ତାନ୍ତସ୍ଥିତିର୍ୟାଦୃଗ୍ରସା ସ୍ମୃତୌ ।

ତାଦୃଗ୍ରସାହନ୍ତ୍ୱଜଗଜ୍ଜାଲସଂସ୍ଥା ବିବେକିନଃ ॥ ୩୫॥

ତେନୈବାଭ୍ୟାସୟୋଗେନ ଯାତି ତତ୍ତନୁତାଂ ତଥା ।

ଯଥା ନାହଂ ନ ସଂସାରଃ ଶାନ୍ତମେବାବଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୩୬॥

ଯଦା ଯଦା ସ୍ୱଭାବାର୍କଃ ସ୍ଥିତିମେତି ତଦା ତଦା  ।

ଭୋଗାନ୍ଧକାରୋ ଗଲତି ନ ସନ୍ନପ୍ୟନୁଭୂୟତେ ॥ ୩୭॥

ମୋହମହତ୍ତାରହିତଃ

       ସ୍ଫୁରତି ମୃତୌ ଭବତି ଭାସତେ ଚ ତଥା ।

ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିକରଣନିକରୋ

       ଯସ୍ମାଦ୍ଦୀପାଦିବାଲୋକଃ ॥ ୩୮॥

ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀବାସିଷ୍ଠମହାରାମାୟଣେ

ବାଲ୍ମିକୀୟେ ଦେବଦୂତୋକ୍ତେ ମୋକ୍ଷୋପାୟେ ନିର୍ୱାଣପ୍ରକରଣେ

ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ବସିଷ୍ଠଗୀତାସୁ ସ୍ୱଭାବବିଶ୍ରାନ୍ତିୟୋଗୋପଦେଶୋ

ନାମୈକୋନଚତ୍ୱାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩୯॥

          ॥ ସର୍ଗଃ ୪୦ ॥

ଶ୍ରୀବସିଷ୍ଠ ଉବାଚ -

ରୂପାଲୋକମନସ୍କାରବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦୀନ୍ଦ୍ରିୟବେଦନମ୍ ।

ସ୍ୱରୂପଂ ବିଦୁରମ୍ଲାନମସ୍ୱଭାବସ୍ୟ ବସ୍ତୁନଃ ॥ ୧॥

ଅସ୍ୱଭାବତନୁତ୍ୱେନ ସ୍ୱଭାବସ୍ଥିତିରାତତା ।

ଯଦୋଦେତି ତଦା ସର୍ଗୋ ଭ୍ରମାଭଃ ପ୍ରତିଭାସତେ ॥ ୨॥

ଯଦା ସ୍ୱଭାବବିଶ୍ରାନ୍ତିଃ ସ୍ଥିତିମେତି ଶମାତ୍ମିକା ।

ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ୟଂ ତଦା ସ୍ୱପ୍ନଃ ସୁଷୁପ୍ତ ଇବ ଶାମ୍ୟତି ॥ ୩॥

ଭୋଗା ଭବମହାରୋଗା ବନ୍ଧବୋ ଦୃଢବନ୍ଧନମ୍ ।

ଅନର୍ଥାୟାର୍ଥସମ୍ପତ୍ତିରାତ୍ମନାତ୍ମନି ଶାମ୍ୟତାମ୍ ॥ ୪॥

ଅସ୍ୱଭାବାତ୍ମତା ସର୍ଗଃ ସ୍ୱଭାବୈକାତ୍ମତା ଶିବଃ ।

ଭୂୟତାଂ ପରମବ୍ୟୋମ୍ନା ଶାମ୍ୟତାଂ ମେହ ତାମ୍ୟତାମ୍ ॥ ୫॥

ନାତ୍ମାନମବଗଚ୍ଛାମି ନ ଦୃଶ୍ୟଂ ଚ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମ ଶାନ୍ତଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମୈବାସ୍ମି ନିରାମୟଃ ॥ ୬॥

ତ୍ୱମେବ ପଶ୍ୟସି ତ୍ୱନ୍ତ୍ୱଂ ସତ୍ତ୍ୱଂ ଶବ୍ଦାର୍ଥଜୃମ୍ଭିତମ୍ ।

ପଶ୍ୟାମି ଶାନ୍ତମେବାହଂ କେବଲଂ ପରମଂ ନଭଃ ॥ ୭॥

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟେବ ପରାକାଶେ ରୂପାଲୋକମନୋମୟାଃ ।

ବିଭ୍ରମାସ୍ତବ ସଞ୍ଜାତକଲ୍ପାଃ ସ୍ପନ୍ଦା ଇବାନିଲେ ॥ ୮॥

ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମା ବେତ୍ତି ନୋ ସର୍ଗଂ ସର୍ଗାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ବେତ୍ତି ନୋ ।

ସୁଷୁପ୍ତୋ ବେତ୍ତି ନୋ ସ୍ୱପ୍ନଂ ସ୍ୱପ୍ନସ୍ଥୋ ନ ସୁଷୁପ୍ତକମ୍ ॥ ୯॥

ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ବ୍ରହ୍ମଜଗତୋର୍ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନଦୃଶୋରିବ ।

ରୂପଂ ଜାନାତି ଭାରୂପଂ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଧୀଃ ॥ ୧୦॥

ଯଥାଭୂତମିଦଂ ସର୍ୱଂ ପରିଜାନାତି ବୋଧବାନ୍ ।

ସଂଶାମ୍ୟତି ଚ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଶରଦୀବ ପୟୋଧରଃ ॥ ୧୧॥

ସ୍ମୃତିସ୍ଥଃ କଲ୍ପନସ୍ଥୋ ବା ଯଥାଖ୍ୟାତଶ୍ଚ ସଙ୍ଗରଃ ।

ସଦସଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତତାମାତ୍ରସ୍ତଥାହନ୍ତ୍ୱଜଗଦ୍ଭ୍ରମଃ ॥ ୧୨॥

ଆତ୍ମନ୍ୟପି ନାସ୍ତି ହି ଯା

       ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯସ୍ୟା ନ ବିଦ୍ୟତେ କଶ୍ଚିତ୍ ।

ନ ଚ ଶୂନ୍ୟଂ ନାଶୂନ୍ୟଂ

       ଭ୍ରାନ୍ତିରିୟଂ ଭାସତେ ସେତି ॥ ୧୩॥

ଇତ୍ୟାର୍ଷେ ଶ୍ରୀବାସିଷ୍ଠମହାରାମାୟଣେ

ବାଲ୍ମିକୀୟେ ଦେବଦୂତୋକ୍ତେ ମୋକ୍ଷୋପାୟେ ନିର୍ୱାଣପ୍ରକରଣେ

ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ବସିଷ୍ଠଗୀତାସୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ରାନ୍ତିକଥନଂ

ନାମ ଚତ୍ୱାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪୦॥

ଗୀତା ସ୍ବଧ୍ୟାୟ

https://gita-swadhyaya.blogspot.com/2024/01/Gita-Swadhyaya.html

शात्विक आहार वनाना सिखे 

https://khadya-peya.blogspot.com/2024/10/KP0001.html