ଉତଥ୍ୟଗୀତା

ଉତଥ୍ୟଗୀତା

ମହାଭାରତେ ଶାନ୍ତିପର୍ୱାନ୍ତର୍ଗତା ।
ଅଧ୍ୟାୟଃ ୯୦

ଯାନଙ୍ଗିରାଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମାନୁତଥ୍ୟୋ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମଃ ।
ମାନ୍ଧାତ୍ରେ ଯୌବନାଶ୍ୱାୟ ପ୍ରୀତିମାନଭ୍ୟଭାଷତ ॥ ୧॥

ସ ଯଥାନୁଶଶାସୈନମୁତଥ୍ୟୋ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମଃ ।
ତତ୍ତେ ସର୍ୱଂ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ନିଖିଲେନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ॥ ୨॥

ଧର୍ମାୟ ରାଜା ଭବତି ନ କାମକରଣାୟ ତୁ ।
ମାନ୍ଧାତରେବଂ ଜାନୀହି ରାଜା ଲୋକସ୍ୟ ରକ୍ଷିତା ॥ ୩॥

ରାଜା ଚରତି ବୈ ଧର୍ମଂ ଦେବତ୍ୱାୟୈବ ଗଚ୍ଛତି ।
ନ ଚେଦ୍ଧର୍ମଂ ସ ଚରତି ନରକାୟୈବ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୪॥

ଧର୍ମେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭୂତାନି ଧର୍ମୋ ରାଜନି ତିଷ୍ଠତି ।
ତଂ ରାଜା ସାଧୁ ଯଃ ଶାସ୍ତି ସ ରାଜା ପୃଥିବୀପତିଃ ॥ ୫॥

ରାଜାପରାଧାନ୍ମାନ୍ଧାତର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀବାନ୍ପାପ ଉଚ୍ୟତେ ।
ଦେବାଶ୍ଚ ଗର୍ହାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଧର୍ମୋ ନାସ୍ତୀତି ଚୋଚ୍ୟତେ ॥ ୬॥

ଅଧର୍ମେ ବର୍ତମାନାନାମର୍ଥସିଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ୟତେ ।
ତଦେବ ମଙ୍ଗଲଂ ସର୍ୱଂ ଲୋକଃ ସମନୁବର୍ତତେ ॥ ୭॥

ଉଚ୍ଛିଦ୍ୟତେ ଧର୍ମବୃତ୍ତମଧର୍ମୋ ବର୍ତତେ ମହାନ୍ ।
ଭୟମାହୁର୍ଦିବାରାତ୍ରଂ ଯଦା ପାପୋ ନ ବାର୍ୟତେ ॥ ୮॥

ନ ବେଦାନନୁବର୍ତନ୍ତି ବ୍ରତବନ୍ତୋ ଦ୍ୱିଜାତୟଃ ।
ନ ଯଜ୍ଞାଂସ୍ତନ୍ୱତେ ବିପ୍ରା ଯଦା ପାପୋ ନ ବାର୍ୟତେ ॥ ୯॥

ବଧ୍ୟାନାମିବ ସର୍ୱେଷାଂ ମନୋ ଭବତି ବିହ୍ୱଲମ୍ ।
ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ମହାରାଜ ଯଦା ପାପୋ ନ ବାର୍ୟତେ ॥ ୧୦॥

ଉଭୌ ଲୋକାବଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ ରାଜାନମୃଷୟଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ଅସୃଜନ୍ସୁମହଦ୍ଭୂତମୟଂ ଧର୍ମୋ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୧୧॥

ଯସ୍ମିନ୍ଧର୍ମୋ ବିରାଜେତ ତଂ ରାଜାନଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।
ଯସ୍ମିନ୍ୱିଲୀୟତେ ଧର୍ମଂ ତଂ ଦେବା ବୃଷଲଂ ବିଦୁଃ ॥ ୧୨॥

ବୃଷୋ ହି ଭଗବାନ୍ଧର୍ମୋ ଯସ୍ତସ୍ୟ କୁରୁତେ ଲୟମ୍ ।
ବୃଷଲଂ ତଂ ବିଦୁର୍ଦେବାସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ନ ଲୋପୟେତ୍ ॥ ୧୩॥

ଧର୍ମେ ବର୍ଧତି ବର୍ଧନ୍ତି ସର୍ୱଭୂତାନି ସର୍ୱଦା ।
ତସ୍ମିନ୍ହ୍ରସତି ହୀୟନ୍ତେ ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ପ୍ରବର୍ଧୟେତ୍ ॥ ୧୪॥

ଧନାତ୍ସ୍ରବତି ଧର୍ମୋ ହି ଧାରଣାଦ୍ୱେତି ନିଶ୍ଚୟଃ ।
ଅକାର୍ୟାଣାଂ ମନୁଷ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ସ ସୀମାନ୍ତକରଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧୫॥

ପ୍ରଭବାର୍ଥଂ ହି ଭୂତାନାଂ ଧର୍ମଃ ସୃଷ୍ଟଃ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବା ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରବର୍ଧୟେଦ୍ଧର୍ମଂ ପ୍ରଜାନୁଗ୍ରହକାରଣାତ୍ ॥ ୧୬॥

ତସ୍ମାଦ୍ଧି ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ।
ସ ରାଜା ଯଃ ପ୍ରଜାଃ ଶାସ୍ତି ସାଧୁକୃତ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ ୧୭॥

କାମକ୍ରୋଧାବନାଦୃତ୍ୟ ଧର୍ମମେବାନୁପାଲୟେତ୍ ।
ଧର୍ମଃ ଶ୍ରେୟସ୍କରତମୋ ରାଜ୍ଞାଂ ଭରତସତ୍ତମ ॥ ୧୮॥

ଧର୍ମସ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯୋନିସ୍ତସ୍ମାତ୍ତାନ୍ପୂଜୟେତ୍ସଦା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ମାନ୍ଧାତଃ କୁର୍ୟାତ୍କାମାନମତ୍ସରୀ ॥ ୧୯॥

ତେଷାଂ ହ୍ୟକାମକରଣାଦ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଞ୍ଜାୟତେ ଭୟମ୍ ।
ମିତ୍ରାଣି ଚ ନ ବର୍ଧନ୍ତେ ତଥାମିତ୍ରୀ ଭବନ୍ତ୍ୟପି ॥ ୨୦॥

ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ୱୈ ସଦାସୂୟନ୍ବାଲ୍ୟାଦ୍ୱୈରୋଚନୋ ବଲିଃ ।
ଅଥାସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀରପାକ୍ରାମଦ୍ୟାସ୍ମିନ୍ନାସୀତ୍ପ୍ରତାପିନୀ ॥ ୨୧॥

ତତସ୍ତସ୍ମାଦପାକ୍ରମ୍ୟ ସାଗଚ୍ଛତ୍ପାକଶାସନମ୍ ।
ଅଥ ସୋଽନ୍ୱତପତ୍ପଶ୍ଚାଚ୍ଛ୍ରିୟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁରନ୍ଦରେ ॥ ୨୨॥

ଏତତ୍ଫଲମସୂୟାୟା ଅଭିମାନସ୍ୟ ଚାଭି ଭୋଃ ।
ତସ୍ମାଦ୍ବୁଧ୍ୟସ୍ୱ ମାନ୍ଧାତର୍ମା ତ୍ୱାଂ ଜହ୍ୟାତ୍ପ୍ରତାପିନୀ ॥ ୨୩॥

ଦର୍ପୋ ନାମ ଶ୍ରିୟଃ ପୁତ୍ରୋ ଜଜ୍ଞେଽଧର୍ମାଦିତି ଶ୍ରୁତିଃ ।
ତେନ ଦେବାସୁରା ରାଜନ୍ନୀତାଃ ସୁବହୁଶୋ ବଶମ୍ ॥ ୨୪॥

ରାଜର୍ଷୟଶ୍ଚ ବହବସ୍ତସ୍ମାଦ୍ବୁଧ୍ୟସ୍ୱ ପାର୍ଥିବ ।
ରାଜା ଭବତି ତଂ ଜିତ୍ୱା ଦାସସ୍ତେନ ପରାଜିତଃ ॥ ୨୫॥

ସ ଯଥା ଦର୍ପସହିତମଧର୍ମଂ ନାନୁସେବତେ ।
ତଥା ବର୍ତସ୍ୱ ମାନ୍ଧାତଶ୍ଚିରଂ ଚେତ୍ସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛସି ॥ ୨୬॥

ମତ୍ତାତ୍ପ୍ରମତ୍ତାତ୍ପୌଗଣ୍ଡାଦୁନ୍ମତ୍ତାଚ୍ଚ ବିଶେଷତଃ ।
ତଦଭ୍ୟାସାଦୁପାବର୍ତେଦହିତାନାଂ ଚ ସେବନାତ୍ ॥ ୨୭॥

ନିଗୃହୀତାଦମାତ୍ୟାଚ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ୟଶ୍ଚୈବ ବିଶେଷତଃ ।
ପର୍ୱତାଦ୍ୱିଷମାଦ୍ଦୁର୍ଗାଦ୍ଧସ୍ତିନୋଽଶ୍ୱାତ୍ସରୀସୃପାତ୍ ॥ ୨୮॥

ଏତେଭ୍ୟୋ ନିତ୍ୟଯତ୍ତଃ ସ୍ୟାନ୍ନକ୍ତଞ୍ଚର୍ୟାଂ ଚ ବର୍ଜୟେତ୍ ।
ଅତ୍ୟାଶାଂ ଚାଭିମାନଂ ଚ ଦମ୍ଭଂ କ୍ରୋଧଂ ଚ ବର୍ଜୟେତ୍ ॥ ୨୯॥

ଅବିଜ୍ଞାତାସୁ ଚ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କ୍ଲୀବାସୁ ସ୍ୱୈରିଣୀଷୁ ଚ ।
ପରଭାର୍ୟାସୁ କନ୍ୟାସୁ ନାଚରେନ୍ମୈଥୁନଂ ନୃପଃ ॥ ୩୦॥

କୁଲେଷୁ ପାପରକ୍ଷାଂସି ଜାୟନ୍ତେ ବର୍ଣସଙ୍କରାତ୍ ।
ଅପୁମାଂସୋଽଙ୍ଗହୀନାଶ୍ଚ ସ୍ଥୂଲଜିହ୍ୱା ବିଚେତସଃ ॥ ୩୧॥

ଏତେ ଚାନ୍ୟେ ଚ ଜାୟନ୍ତେ ଯଦା ରାଜା ପ୍ରମାଦ୍ୟତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ଞା ବିଶେଷେଣ ବର୍ତିତବ୍ୟଂ ପ୍ରଜାହିତେ ॥ ୩୨॥

କ୍ଷତ୍ରିୟସ୍ୟ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ୟ ଦୋଷଃ ସଞ୍ଜାୟତେ ମହାନ୍ ।
ଅଧର୍ମାଃ ସମ୍ପ୍ରବର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରଜାସଙ୍କରକାରକାଃ ॥ ୩୩॥

ଅଶୀତେ ବିଦ୍ୟତେ ଶୀତଂ ଶୀତେ ଶୀତଂ ନ ବିଦ୍ୟତେ ।
ଅବୃଷ୍ଟିରତିବୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ବ୍ୟାଧିଶ୍ଚାବିଶତି ପ୍ରଜାଃ ॥ ୩୪॥

ନକ୍ଷତ୍ରାଣ୍ୟୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଗ୍ରହା ଘୋରାସ୍ତଥାପରେ ।
ଉତ୍ପାତାଶ୍ଚାତ୍ର ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ବହବୋ ରାଜନାଶନାଃ ॥ ୩୫॥

ଅରକ୍ଷିତାତ୍ମା ଯୋ ରାଜା ପ୍ରଜାଶ୍ଚାପି ନ ରକ୍ଷତି ।
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ତସ୍ୟ କ୍ଷୀୟନ୍ତେ ତତଃ ସୋଽନୁବିନଶ୍ୟତି ॥ ୩୬॥

ଦ୍ୱାବାଦଦାତେ ହ୍ୟେକସ୍ୟ ଦ୍ୱୟୋଶ୍ଚ ବହବୋଽପରେ ।
କୁମାର୍ୟଃ ସମ୍ପ୍ରଲୁପ୍ୟନ୍ତେ ତଦାହୁର୍ନୃପ ଦୂଷଣମ୍ ॥ ୩୭॥

ମମୈତଦିତି ନୈକସ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟେଷ୍ୱବତିଷ୍ଠତେ ।
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଧର୍ମଂ ଯଦା ରାଜା ପ୍ରମାଦମନୁତିଷ୍ଠତି ॥ ୩୮॥

ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭରତେ ଶାନ୍ତିପର୍ୱଣି ରାଜଧର୍ମାନୁଶାସନପର୍ୱଣି
ଉତଥ୍ୟଗୀତାସୁ ନବତିତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ । ୯୦
ଅଧ୍ୟାୟଃ ୯୧

କାଲବର୍ଷୀ ଚ ପର୍ଜନ୍ୟୋ ଧର୍ମଚାରୀ ଚ ପାର୍ଥିବଃ ।
ସମ୍ପଦ୍ୟଦେଷା ଭବତି ସା ବିଭର୍ତି ସୁଖଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧॥

ଯୋ ନ ଜାନାତି ନିର୍ହର୍ତୁଂ ବସ୍ତ୍ରାଣାଂ ରଜକୋ ମଲମ୍ ।
ରତ୍ନାନି ବା ଶୋଧୟିତୁଂ ଯଥା ନାସ୍ତି ତଥୈବ ସଃ ॥ ୨॥

ଏବମେବ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ କ୍ଷତ୍ରିୟାଣାଂ ବିଶାମପି ।
ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ବର୍ଣାନାଂ ନାନାକର୍ମସ୍ୱବସ୍ଥିତାଃ ॥ ୩॥

କର୍ମ ଶୂଦ୍ରେ କୃଷିର୍ୱୈଶ୍ୟେ ଦଣ୍ଡନୀତିଶ୍ଚ ରାଜନି ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ତପୋ ମନ୍ତ୍ରାଃ ସତ୍ୟଂ ଚାପି ଦ୍ୱିଜାତିଷୁ ॥ ୪॥

ତେଷାଂ ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିୟୋ ବେଦ ବସ୍ତ୍ରାଣାମିବ ଶୋଧନମ୍ ।
ଶୀଲଦୋଷାନ୍ୱିନିର୍ହର୍ତୁଂ ସ ପିତା ସ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୫॥

କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ୱାପରଶ୍ଚ କଲିଶ୍ଚ ଭରତର୍ଷଭ ।
ରାଜବୃତ୍ତାନି ସର୍ୱାଣି ରାଜୈବ ଯୁଗମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୬॥

ଚାତୁର୍ୱର୍ଣ୍ୟଂ ତଥା ବେଦାଶ୍ଚାତୁରାଶ୍ରମ୍ୟମେବ ଚ ।
ସର୍ୱଂ ପ୍ରମୁହ୍ୟତେ ହ୍ୟେତଦ୍ୟଦା ରାଜା ପ୍ରମାଦ୍ୟତି ॥ ୭॥

ରାଜୈବ କର୍ତା ଭୂତାନାଂ ରାଜୈବ ଚ ବିନାଶକଃ ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଃ ସ କର୍ତା ସ୍ୟାଦଧର୍ମାତ୍ମା ବିନାଶକଃ ॥ ୮॥

ରାଜ୍ଞୋ ଭାର୍ୟାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବାନ୍ଧବାଃ ସୁହୃଦସ୍ତଥା ।
ସମେତ୍ୟ ସର୍ୱେ ଶୋଚନ୍ତି ଯଦା ରାଜା ପ୍ରମାଦ୍ୟତି ॥ ୯॥

ହସ୍ତିନୋଽଶ୍ୱାଶ୍ଚ ଗାବଶ୍ଚାପ୍ୟୁଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ୱତରଗର୍ଦଭାଃ ।
ଅଧର୍ମବୃତ୍ତେ ନୃପତୌ ସର୍ୱେ ସୀଦନ୍ତି ପାର୍ଥିବ ॥ ୧୦॥

ଦୁର୍ବଲାର୍ଥଂ ବଲଂ ସୃଷ୍ଟଂ ଧାତ୍ରା ମାନ୍ଧାତରୁଚ୍ୟତେ ।
ଅବଲଂ ତନ୍ମହଦ୍ଭୂତଂ ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ୱଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥ ୧୧॥

ଯଚ୍ଚ ଭୂତଂ ସ ଭଜତେ ଭୂତା ଯେ ଚ ତଦନ୍ୱୟାଃ ।
ଅଧର୍ମସ୍ଥେ ହି ନୃପତୌ ସର୍ୱେ ସୀଦନ୍ତି ପାର୍ଥିବ ॥ ୧୨॥

ଦୁର୍ବଲସ୍ୟ ହି ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ମୁନେରାଶୀବିଷସ୍ୟ ଚ ।
ଅବିଷହ୍ୟତମଂ ମନ୍ୟେ ମା ସ୍ମ ଦୁର୍ବଲମାସଦଃ ॥ ୧୩॥

ଦୁର୍ବଲାଂସ୍ତାତ ବୁଧ୍ୟେଥା ନିତ୍ୟମେବାବିମାନିତାନ୍ ।
ମା ତ୍ୱାଂ ଦୁର୍ବଲଚକ୍ଷୂଂଷି ପ୍ରଦହେୟୁଃ ସବାନ୍ଧବମ୍ ॥ ୧୪॥

ନ ହି ଦୁର୍ବଲଦଗ୍ଧସ୍ୟ କୁଲେ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରରୋହତି ।
ଆମୂଲଂ ନିର୍ଦହତ୍ୟେବ ମା ସ୍ମ ଦୁର୍ବଲମାସଦଃ ॥ ୧୫॥

ଅବଲଂ ବୈ ବଲାଚ୍ଛ୍ରେୟୋ ଯଚ୍ଚାତିବଲବଦ୍ବଲମ୍ ।
ବଲସ୍ୟାବଲଦଗ୍ଧସ୍ୟ ନ କିଞ୍ଚିଦବଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୧୬॥

ବିମାନିତୋ ହତୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ରାତାରଂ ଚେନ୍ନ ବିନ୍ଦତି ।
ଅମାନୁଷକୃତସ୍ତତ୍ର ଦଣ୍ଡୋ ହନ୍ତି ନରାଧିପମ୍ ॥ ୧୭॥

ମା ସ୍ମ ତାତ ବଲସ୍ଥସ୍ତ୍ୱଂ ବାଧିଷ୍ଠା ମାପି ଦୁର୍ବଲମ୍ ।
ମା ତ୍ୱାଂ ଦୁର୍ବଲଚକ୍ଷୂଂଷି ଧକ୍ଷ୍ୟନ୍ତ୍ୟଗ୍ନିରିବାଶ୍ରୟମ୍ ॥ ୧୮॥

ଯାନି ମିଥ୍ୟାଭିଶସ୍ତାନାଂ ପତନ୍ତ୍ୟଶ୍ରୂଣି ରୋଦତାମ୍ ।
ତାନି ପୁତ୍ରାନ୍ପଶୂନ୍ଘ୍ନନ୍ତି ତେଷାଂ ମିଥ୍ୟାଭିଶଂସତାମ୍ ॥ ୧୯॥

ଯଦି ନାତ୍ମନି ପୁତ୍ରେଷୁ ନ ଚେତ୍ପୌତ୍ରେଷୁ ନପ୍ତୃଷୁ ।
ନ ହି ପାପଂ କୃତଂ କର୍ମ ସଦ୍ୟଃ ଫଲତି ଗୌରିବ ॥ ୨୦॥

ଯତ୍ରାବଲୋ ବଧ୍ୟମାନସ୍ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି ।
ମହାନ୍ଦୈବକୃତସ୍ତତ୍ର ଦଣ୍ଡଃ ପତତି ଦାରୁଣଃ ॥ ୨୧॥

ଯୁକ୍ତା ଯଦା ଜାନପଦା ଭିକ୍ଷନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଇବ ।
ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭିକ୍ଷୁଦୋଷେଣ ରାଜାନଂ ଘ୍ନନ୍ତି ତାଦୃଶାଃ ॥ ୨୨॥

ରାଜ୍ଞୋ ଯଦା ଜନପଦେ ବହବୋ ରାଜପୂରୁଷାଃ ।
ଅନୟେନୋପବର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ରାଜ୍ଞଃ କିଲ୍ବିଷଂ ମହତ୍ ॥ ୨୩॥

ଯଦା ଯୁକ୍ତା ନୟନ୍ତ୍ୟର୍ଥାନ୍କାମାଦର୍ଥବଶେନ ବା ।
କୃପଣଂ ଯାଚମାନାନାଂ ତଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୈଶସଂ ମହତ୍ ॥ ୨୪॥

ମହାବୃକ୍ଷୋ ଜାୟତେ ବର୍ଧତେ ଚ
ତଂ ଚୈବ ଭୂତାନି ସମାଶ୍ରୟନ୍ତି ।
ଯଦା ବୃକ୍ଷଶ୍ଛିଦ୍ୟତେ ଦହ୍ୟତେ ବା
ତଦାଶ୍ରୟା ଅନିକେତା ଭବନ୍ତି ॥ ୨୫॥

ଯଦା ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଧର୍ମମଗ୍ର୍ୟଂ ଚରନ୍ତି
ସଂସ୍କାରଂ ବା ରାଜଗୁଣଂ ବ୍ରୁବାଣାଃ ।
ତୈରେବାଧର୍ମଶ୍ଚରିତୋ ଧର୍ମମୋହାତ୍
ତୂର୍ଣଂ ଜହ୍ୟାତ୍ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଚ ॥ ୨୬॥

ଯତ୍ର ପାପା ଜ୍ୟାୟମାନାଶ୍ଚରନ୍ତି
ସତାଂ କଲିର୍ୱିନ୍ଦତି ତତ୍ର ରାଜ୍ଞଃ ।
ଯଦା ରାଜା ଶାସ୍ତି ନରାନ୍ନ ଶକ୍ତ୍ୟା
ନ ତଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ବର୍ଧତେ ଭୂମିପାଲ ॥ ୨୭॥

ଯଶ୍ଚାମାତ୍ୟଂ ମାନୟିତ୍ୱା ଯଥାର୍ହଂ
ମନ୍ତ୍ରେ ଚ ଯୁଦ୍ଧେ ଚ ନୃପୋ ନିୟୁଞ୍ଜ୍ୟାତ୍ ।
ପ୍ରବର୍ଧତେ ତସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନୃପସ୍ୟ
ଭୁଙ୍କ୍ତେ ମହୀଂ ଚାପ୍ୟଖିଲାଂ ଚିରାୟ ॥ ୨୮॥

ଅତ୍ରାପି ସୁକୃତଂ କର୍ମ ବାଚଂ ଚୈବ ସୁଭାଷିତାମ୍ ।
ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ପୂଜୟନ୍ରାଜା ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ୟନୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୨୯॥

ସମ୍ବିଭଜ୍ୟ ଯଦା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ ଚାନ୍ୟାନବମନ୍ୟତେ ।
ନିହନ୍ତି ବଲିନଂ ଦୃପ୍ତଂ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୦॥

ତ୍ରାୟତେ ହି ଯଦା ସର୍ୱଂ ବାଚା କାୟେନ କର୍ମଣା ।
ପୁତ୍ରସ୍ୟାପି ନ ମୃଷ୍ୟେଚ୍ଚ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୧॥

ଯଦା ଶାରଣିକାନ୍ରାଜା ପୁତ୍ରବତ୍ପରିରକ୍ଷତି ।
ଭିନତ୍ତି ନ ଚ ମର୍ୟାଦାଂ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୨॥

ଯଦାଽଽପ୍ତଦକ୍ଷିଣୈର୍ୟଜ୍ଞୈର୍ୟଜତେ ଶ୍ରଦ୍ଧୟାନ୍ୱିତଃ ।
କାମଦ୍ୱେଷାବନାଦୃତ୍ୟ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୩॥

କୃପଣାନାମଥ ବୃଦ୍ଧାନାଂ ଯଦାଶ୍ରୁ ବ୍ୟପମାର୍ଷ୍ଟି ବୈ ।
ହର୍ଷଂ ସଞ୍ଜନୟନ୍ନୄଣାଂ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୪॥

ବିବର୍ଧୟତି ମିତ୍ରାଣି ତଥାରୀଂଶ୍ଚାପକର୍ଷତି ।
ସମ୍ପୂଜୟତି ସାଧୂଂଶ୍ଚ ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୫॥

ସତ୍ୟଂ ପାଲୟତି ପ୍ରାପ୍ତ୍ୟା ନିତ୍ୟଂ ଭୂମିଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛତି ।
ପୂଜୟତ୍ୟତିଥୀନ୍ଭୃତ୍ୟାନ୍ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୬॥

ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚୋଭୌ ଯତ୍ର ସ୍ୟାତାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୌ ।
ଅସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ପରେ ଚୈବ ରାଜା ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁତେ ଫଲମ୍ ॥ ୩୭॥

ଯମୋ ରାଜା ଧାର୍ମିକାଣାଂ ମାନ୍ଧାତଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।
ସଂୟଚ୍ଛନ୍ଭବତି ପ୍ରାଣାନ୍ନ ସଂୟଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ପାବକଃ ॥ ୩୮॥

ଋତ୍ୱିକ୍ପୁରୋହିତାଚାର୍ୟାନ୍ସତ୍କୃତ୍ୟାନନବମତ୍ୟ ଚ ।
ଯଦା ସମ୍ୟକ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଣାତି ସ ରାଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୯॥

ଯମୋ ଯଚ୍ଛତି ଭୂତାନି ସର୍ୱାଣ୍ୟେବାବିଶେଷତଃ ।
ତଥା ରାଜ୍ଞାନୁକର୍ତବ୍ୟଂ ଯନ୍ତବ୍ୟା ବିଧିବତ୍ପ୍ରଜାଃ ॥ ୪୦॥

ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ ରାଜା ହି ସର୍ୱଥୈବୋପମୀୟତେ ।
ସ ପଶ୍ୟତି ହି ଯଂ ଧର୍ମଂ ସ ଧର୍ମଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ ୪୧॥

ଅପ୍ରମାଦେନ ଶିକ୍ଷେଥାଃ କ୍ଷମାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଧୃତିଂ ମତିମ୍ ।
ଭୂତାନାଂ ସତ୍ତ୍ୱଜିଜ୍ଞାସା ସାଧ୍ୱସାଧୁ ଚ ସର୍ୱଦା ॥ ୪୨॥

ସଙ୍ଗ୍ରହଃ ସର୍ୱଭୂତାନାଂ ଦାନଂ ଚ ମଧୁରା ଚ ବାକ୍ ।
ପୌରଜାନପଦାଶ୍ଚୈବ ଗୋପ୍ତବ୍ୟାଃ ସ୍ୱା ଯଥା ପ୍ରଜାଃ ॥ ୪୩॥

ନ ଜାତ୍ୱଦକ୍ଷୋ ନୃପତିଃ ପ୍ରଜାଃ ଶକ୍ନୋତି ରକ୍ଷିତୁମ୍ ।
ଭାରୋ ହି ସୁମହାଂସ୍ତାତ ରାଜ୍ୟଂ ନାମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍ ॥ ୪୪॥

ତଦ୍ଦଣ୍ଡବିନ୍ନୃପଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶୂରଃ ଶକ୍ନୋତି ରକ୍ଷିତୁମ୍ ।
ନ ହି ଶକ୍ୟମଦଣ୍ଡେନ କ୍ଲୀବେନାବୁଦ୍ଧିନାପି ବା ॥ ୪୫॥

ଅଭିରୂପୈଃ କୁଲେ ଜାତୈର୍ଦକ୍ଷୈର୍ଭକ୍ତୈର୍ବହୁଶ୍ରୁତୈଃ ।
ସର୍ୱା ବୁଦ୍ଧୀଃ ପରୀକ୍ଷେଥାସ୍ତାପସାଶ୍ରମିଣାମପି ॥ ୪୬॥

ତତସ୍ତ୍ୱଂ ସର୍ୱଭୂତାନାଂ ଧର୍ମଂ ବେତ୍ସ୍ୟସି ବୈ ପରମ୍ ।
ସ୍ୱଦେଶେ ପରଦେଶେ ବା ନ ତେ ଧର୍ମୋ ବିନଶ୍ୟତି ॥ ୪୭॥

ଧର୍ମେ ଚାର୍ଥେ ଚ କାମେ ଚ ଧର୍ମ ଏବୋତ୍ତରୋ ଭବେତ୍ ।
ଅସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକେ ପରେ ଚୈବ ଧର୍ମବିତ୍ସୁଖମେଧତେ ॥ ୪୮॥

ତ୍ୟଜନ୍ତି ଦାରାନ୍ପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ୟାଃ ପ୍ରତିପୂଜିତାଃ ।
ସଙ୍ଗ୍ରହଶ୍ଚୈବ ଭୂତାନାଂ ଦାନଂ ଚ ମଧୁରା ଚ ବାକ୍ ॥ ୪୯॥

ଅପ୍ରମାଦଶ୍ଚ ଶୌଚଂ ଚ ତାତ ଭୂତିକରଂ ମହତ୍ ।
ଏତେଭ୍ୟଶ୍ଚୈବ ମାନ୍ଧାତଃ ସତତଂ ମା ପ୍ରମାଦିଥାଃ ॥ ୫୦॥

ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ଭବେଦ୍ରାଜା ଛିଦ୍ରଦର୍ଶୀ ପରାତ୍ମନୋଃ ।
ନାସ୍ୟ ଛିଦ୍ରଂ ପରଃ ପଶ୍ୟେଚ୍ଛିଦ୍ରେଷୁ ପରମନ୍ୱିୟାତ୍ ॥ ୫୧॥

ଏତଦ୍ୱୃତ୍ତଂ ବାସବସ୍ୟ ଯମସ୍ୟ ବରୁଣସ୍ୟ ଚ ।
ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ଚ ସର୍ୱେଷାଂ ତତ୍ତ୍ୱମପ୍ୟନୁପାଲୟ ॥ ୫୨॥

ତତ୍କୁରୁଷ୍ୱ ମହାରାଜ ବୃତ୍ତଂ ରାଜର୍ଷିସେବିତମ୍ ।
ଆତିଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟଂ ପନ୍ଥାନମହ୍ନାୟ ଭରତର୍ଷଭ ॥ ୫୩॥

ଧର୍ମବୃତ୍ତଂ ହି ରାଜାନଂ ପ୍ରେତ୍ୟ ଚେହ ଚ ଭାରତ ।
ଦେବର୍ଷିପିତୃଗନ୍ଧର୍ୱାଃ କୀର୍ତୟନ୍ତ୍ୟମିତୌଜସଃ ॥ ୫୪॥

ସ ଏବମୁକ୍ତୋ ମାନ୍ଧାତା ତେନୋତଥ୍ୟେନ ଭାରତ ।
କୃତବାନବିଶଙ୍କସ୍ତଦେକଃ ପ୍ରାପ ଚ ମେଦିନୀମ୍ ॥ ୫୫॥

ଭବାନପି ତଥା ସମ୍ୟଙ୍ମାନ୍ଧାତେବ ମହୀପତେ ।
ଧର୍ମଂ କୃତ୍ୱା ମହୀଂ ରକ୍ଷନ୍ସ୍ୱର୍ଗେ ସ୍ଥାନମବାପ୍ସ୍ୟସି ॥ ୫୬॥

ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭରତେ ଶାନ୍ତିପର୍ୱଣି ରାଜଧର୍ମାନୁଶାସନପର୍ୱଣି
ବାମଦେବଗୀତାସୁ ଏକନବତିତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ । ୯୧
॥ ଇତି ଉତଥ୍ୟଗୀତା ସମାପ୍ତା ॥