ଉଦ୍ଧବଗୀତା

 ଉଦ୍ଧବଗୀତା 

ଶ୍ରୀରାଧାକୃଷ୍ଣାଭ୍ୟାଂ ନମଃ ।

ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତପୁରାଣମ୍ ।

ଏକାଦଶଃ ସ୍କନ୍ଧଃ । ଉଦ୍ଧବ ଗୀତା ।

ଅଥ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀବାଦରାୟଣିଃ ଉବାଚ ।

କୃତ୍ୱା ଦୈତ୍ୟବଧଂ କୃଷ୍ଣଃ ସରମଃ ଯଦୁଭିଃ ବୃତଃ ।

ଭୁବଃ ଅବତାରବତ୍ ଭାରଂ ଜବିଷ୍ଠନ୍ ଜନୟନ୍ କଲିମ୍ ॥ ୧॥

ଯେ କୋପିତାଃ ସୁବହୁ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ସପତ୍ନୈଃ

      ଦୁର୍ଦ୍ୟୂତହେଲନକଚଗ୍ରହଣ ଆଦିଭିଃ ତାନ୍ ।

କୃତ୍ୱା ନିମିତ୍ତମ୍ ଇତର ଇତରତଃ ସମେତାନ୍

      ହତ୍ୱା ନୃପାନ୍ ନିରହରତ୍ କ୍ଷିତିଭାରମ୍ ଈଶଃ ॥ ୨॥

ଭୂଭାରରାଜପୃତନା ଯଦୁଭିଃ ନିରସ୍ୟ

      ଗୁପ୍ତୈଃ ସ୍ୱବାହୁଭିଃ ଅଚିନ୍ତୟତ୍ ଅପ୍ରମେୟଃ ।

ମନ୍ୟେ ଅବନେଃ ନନୁ ଗତଃ ଅପି ଅଗତଂ ହି ଭାରମ୍

      ଯତ୍ ଯାଦବଂ କୁଲମ୍ ଅହୋ ହି ଅବିଷହ୍ୟମ୍ ଆସ୍ତେ ॥ ୩॥

ନ ଏବ ଅନ୍ୟତଃ ପରିଭବଃ ଅସ୍ୟ ଭବେତ୍ କଥଞ୍ଚିତ୍

      ମତ୍ ସଂଶ୍ରୟସ୍ୟ ବିଭବ ଉନ୍ନହନ୍ ଅସ୍ୟ ନିତ୍ୟମ୍ ।

ଅନ୍ତଃକଲିମ୍ ଯଦୁକୁଲସ୍ୟ ବିଧ୍ହାୟ ବେଣୁଃ

      ତମ୍ବସ୍ୟ ବହ୍ନିମ୍ ଇବ ଶାନ୍ତିମ୍ ଉପୈମି ଧାମ ॥ ୪॥

ଏବଂ ବ୍ୟବସିତଃ ରାଜନ୍ ସତ୍ୟସଙ୍କଲ୍ପଃ ଈଶ୍ୱରଃ ।

ଶାପବ୍ୟାଜେନ ବିପ୍ରାଣାଂ ସଞ୍ଜହ୍ୱେ ସ୍ୱକୁଲଂ ବିଭୁଃ ॥ ୫॥

ସ୍ୱମୂର୍ତ୍ୟା ଲୋକଲାବଣ୍ୟନିର୍ମୁକ୍ତ୍ୟା ଲୋଚନଂ ନୃଣାମ୍ ।

ଗୀର୍ଭିଃ ତାଃ ସ୍ମରତାଂ ଚିତ୍ତଂ ପଦୈଃ ତାନ୍ ଈକ୍ଷତାଂ କ୍ରିୟା ॥ ୬॥

ଆଚ୍ଛିଦ୍ୟ କୀର୍ତିଂ ସୁଶ୍ଲୋକାଂ ବିତତ୍ୟ ହି ଅଞ୍ଜସା ନୁ କୌ ।

ତମଃ ଅନୟା ତରିଷ୍ୟନ୍ତି ଇତି ଅଗାତ୍ ସ୍ୱଂ ପଦମ୍ ଈଶ୍ୱରଃ ॥ ୭॥

ରାଜା ଉବାଚ ।

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟାନାଂ ବଦାନ୍ୟାନାଂ ନିତ୍ୟଂ ବୃଦ୍ଧୌପସେବିନାମ୍ ।

ବିପ୍ରଶାପଃ କଥମ୍ ଅଭୂତ୍ ବୃଷ୍ଣୀନାଂ କୃଷ୍ଣଚେତସାମ୍ ॥ ୮॥

ଯତ୍ ନିମିତ୍ତଃ ସଃ ବୈ ଶାପଃ ଯାଦୃଶଃ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ ।

କଥମ୍ ଏକାତ୍ମନାଂ ଭେଦଃ ଏତତ୍ ସର୍ୱଂ ବଦସ୍ୱ ମେ ॥ ୯॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ବିଭ୍ରତ୍ ବପୁଃ ସକଲସୁନ୍ଦରସଂନିବେଶମ୍

      କର୍ମାଚରନ୍ ଭୁବି ସୁମଙ୍ଗଲମ୍ ଆପ୍ତକାମଃ ।

ଆସ୍ଥାୟ ଧାମ ରମମାଣଃ ଉଦାରକୀର୍ତିଃ

     ସଂହର୍ତୁମ୍ ଐଚ୍ଛତ କୁଲଂ ସ୍ଥିତକୃତ୍ୟଶେଷଃ ॥ ୧୦॥

କର୍ମାଣି ପୁଣ୍ୟନିବହାନି ସୁମଙ୍ଗଲାନି

     ଗାୟତ୍ ଜଗତ୍ କଲିମଲାପହରାଣି କୃତ୍ୱା ।

କାଲ ଆତ୍ମନା ନିବସତା ଯଦୁଦେବଗେହେ

     ପିଣ୍ଡାରକଂ ସମଗମନ୍ ମୁନୟଃ ନିସୃଷ୍ଟାଃ ॥ ୧୧॥

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଃ ଅସିତଃ କଣ୍ୱଃ ଦୁର୍ୱାସାଃ ଭୃଗୁଃ ଅଙ୍ଗିରାଃ ।

କଶ୍ୟପଃ ବାମଦେବଃ ଅତ୍ରିଃ ବସିଷ୍ଠଃ ନାରଦ ଆଦୟଃ ॥ ୧୨॥

କ୍ରୀଡନ୍ତଃ ତାନ୍ ଉପବ୍ରଜ୍ୟ କୁମାରାଃ ଯଦୁନନ୍ଦନାଃ ।

ଉପସଙ୍ଗୃହ୍ୟ ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ଅବିନୀତା ବିନୀତବତ୍ ॥ ୧୩॥

ତେ ବେଷୟିତ୍ୱା ସ୍ତ୍ରୀବେଷୈଃ ସାମ୍ବଂ ଜାମ୍ବବତୀସୁତମ୍ ।

ଏଷା ପୃଚ୍ଛତି ବଃ ବିପ୍ରାଃ ଅନ୍ତର୍ୱତ୍ ନ୍ୟସିତ ଈକ୍ଷଣା ॥ ୧୪॥

ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବିଲଜ୍ଜତି ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରବ୍ରୂତ ଅମୋଘଦର୍ଶନାଃ ।

ପ୍ରସୋଷ୍ୟନ୍ତି ପୁତ୍ରକାମା କିଂସ୍ୱିତ୍ ସଞ୍ଜନୟିଷ୍ୟତି ॥ ୧୫॥

ଏବଂ ପ୍ରଲବ୍ଧ୍ୱା ମୁନୟଃ ତାନ୍ ଊଚୁଃ କୁପିତା ନୃପ ।

ଜନୟିଷ୍ୟତି ବଃ ମନ୍ଦାଃ ମୁସଲଂ କୁଲନାଶନମ୍ ॥ ୧୬॥

ତତ୍ ଶୃତ୍ୱା ତେ ଅତିସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ବିମୁଚ୍ୟ ସହସୋଦରମ୍ ।

ସାମ୍ବସ୍ୟ ଦଦୃଶୁଃ ତସ୍ମିନ୍ ମୁସଲଂ ଖଲୁ ଅୟସ୍ମୟମ୍ ॥ ୧୭॥

କିଂ କୃତଂ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟୈଃ କିଂ ବଦିଷ୍ୟନ୍ତି ନଃ ଜନାଃ ।

ଇତି ବିହ୍ୱଲିତାଃ ଗେହାନ୍ ଆଦାୟ ମୁସଲଂ ଯୟୁଃ ॥ ୧୮॥

ତତ୍ ଚ ଉପନୀୟ ସଦସି ପରିମ୍ଲାନମୁଖଶ୍ରିୟଃ ।

ରାଜ୍ଞଃ ଆବେଦୟାନ୍ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ୱୟାଦବସଂନିଧୌ ॥ ୧୯॥

ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଅମୋଘଂ ବିପ୍ରଶାପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଚ ମୁସଲଂ ନୃପ ।

ବିସ୍ମିତାଃ ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ବଭୂବୁଃ ଦ୍ୱାରକୌକସଃ ॥ ୨୦॥

ତତ୍ ଚୂର୍ଣୟିତ୍ୱା ମୁସଲଂ ଯଦୁରାଜଃ ସଃ ଆହୁକଃ ।

ସମୁଦ୍ରସଲିଲେ ପ୍ରାସ୍ୟତ୍ ଲୋହଂ ଚ ଅସ୍ୟ ଅବଶେଷିତମ୍ ॥ ୨୧॥

କଶ୍ଚିତ୍ ମତ୍ସ୍ୟଃ ଅଗ୍ରସୀତ୍ ଲୋହଂ ଚୂର୍ଣାନି ତରଲୈଃ ତତଃ ।

ଉହ୍ୟମାନାନି ବେଲାୟାଂ ଲଗ୍ନାନି ଆସନ୍ କିଲ ଐରିକାଃ ॥ ୨୨॥

ମତ୍ସ୍ୟଃ ଗୃହୀତଃ ମତ୍ସ୍ୟଘ୍ନୈଃ ଜାଲେନ ଅନ୍ୟୈଃ ସହ ଅର୍ଣବେ ।

ତସ୍ୟ ଉଦରଗତଂ ଲୋହଂ ସଃ ଶଲ୍ୟେ ଲୁବ୍ଧକଃ ଅକରୋତ୍ ॥ ୨୩॥

ଭଗବାନ୍ ଜ୍ଞାତସର୍ୱାର୍ଥଃ ଈଶ୍ୱରଃ ଅପି ତଦନ୍ୟଥା ।

କର୍ତୁଂ ନ ଐଚ୍ଛତ୍ ବିପ୍ରଶାପଂ କାଲରୂପୀ ଅନ୍ୱମୋଦତ ॥ ୨୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ବିପ୍ରଶାପୋ ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧॥

ଅଥ ଦ୍ୱିତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଗୋବିନ୍ଦଭୁଜଗୁପ୍ତାୟାଂ ଦ୍ୱାରବତ୍ୟାଂ କୁରୂଦ୍ୱହ ।

ଅବାତ୍ସୀତ୍ ନାରଦଃ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ କୃଷ୍ଣୌପାସନଲାଲସଃ ॥ ୧॥

କୋ ନୁ ରାଜନ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବାନ୍ ମୁକୁନ୍ଦଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ।

ନ ଭଜେତ୍ ସର୍ୱତଃ ମୃତ୍ୟୁଃ ଉପାସ୍ୟମ୍ ଅମରୌତ୍ତମୈଃ ॥ ୨॥

ତମ୍ ଏକଦା ଦେବର୍ଷିଂ ବସୁଦେବଃ ଗୃହ  ଆଗତମ୍ ।

ଅର୍ଚିତଂ ସୁଖମ୍ ଆସୀନମ୍ ଅଭିବାଦ୍ୟ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩॥

ବସୁଦେବଃ ଉବାଚ ।

ଭଗବନ୍ ଭବତଃ ଯାତ୍ରା ସ୍ୱସ୍ତୟେ ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

କୃପଣାନାଂ ଯଥା ପିତ୍ରୋଃ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକବର୍ତ୍ମନାମ୍ ॥ ୪॥

ଭୂତାନାଂ ଦେବଚରିତଂ ଦୁଃଖାୟ ଚ ସୁଖାୟ ଚ ।

ସୁଖାୟ ଏବ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ୱାଦୃଶାମ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥ ୫॥

ଭଜନ୍ତି ଯେ ଯଥା ଦେବାନ୍ ଦେବାଃ ଅପି ତଥା ଏବ ତାନ୍ ।

ଛାୟା ଇବ କର୍ମସଚିବାଃ ସାଧବଃ ଦୀନବତ୍ସଲାଃ ॥ ୬॥

ବ୍ରହ୍ମନ୍ ତଥା ଅପି ପୃଚ୍ଛାମଃ ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗବତାନ୍ ତବ ।

ଯାନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ମର୍ତ୍ୟଃ ମୁଚ୍ୟତେ ସର୍ୱତଃ ଭୟାତ୍ ॥ ୭॥

ଅହଂ କିଲ ପୁରା ଅନନ୍ତଂ ପ୍ରଜାର୍ଥଃ ଭୁବି ମୁକ୍ତିଦମ୍ ।

ଅପୂଜୟଂ ନ ମୋକ୍ଷାୟ ମୋହିତଃ ଦେବମାୟଯା ॥ ୮॥

ଯୟା ବିଚିତ୍ରବ୍ୟସନାତ୍ ଭବଦ୍ଭିଃ ବିଶ୍ୱତଃ ଭୟାତ୍ ।

ମୁଚ୍ୟେମ ହି ଅଞ୍ଜସା ଏବ ଅଦ୍ଧା ତଥା ନଃ ଶାଧି ସୁବ୍ରତ ॥ ୯॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ରାଜନ୍ ଏବଂ କୃତପ୍ରଶ୍ନଃ ବସୁଦେବେନ ଧୀମତା ।

ପ୍ରୀତଃ ତମ୍ ଆହ ଦେବର୍ଷିଃ ହରେଃ ସଂସ୍ମାରିତଃ ଗୁଣୈଃ ॥ ୧୦॥

ନାରଦଃ ଉବାଚ ।

ସମ୍ୟକ୍ ଏତତ୍ ବ୍ୟବସିତଂ ଭବତା ସାତ୍ୱତର୍ଷଭ ।

ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗବତାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ ତ୍ୱଂ ବିଶ୍ୱଭାବନାନ୍ ॥

୧୧॥

ଶ୍ରୁତଃ ଅନୁପଠିତଃ ଧ୍ୟାତଃ ଆଦୃତଃ ବା ଅନୁମୋଦିତଃ ।

ସଦ୍ୟଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମଃ ଦେବବିଶ୍ୱଦ୍ରୁହଃ ଅପି ॥ ୧୨॥

ତ୍ୱୟା ପରମକଲ୍ୟାଣଃ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣକୀର୍ତନଃ ।

ସ୍ମାରିତଃ ଭଗବାନ୍ ଅଦ୍ୟ ଦେବଃ ନାରାୟଣଃ ମମ ॥ ୧୩॥

ଅତ୍ର ଅପି ଉଦାହରନ୍ତି ଇମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।

ଆର୍ଷଭାଣାଂ ଚ ସମ୍ବାଦଂ ବିଦେହସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୧୪॥

ପ୍ରିୟବ୍ରତଃ ନାମ ସୁତଃ ମନୋଃ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବସ୍ୟ ଯଃ ।

ତସ୍ୟ ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଃ ତତଃ ନାଭିଃ ଋଷଭଃ ତତ୍ ସୁତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧୫॥

ତମ୍ ଆହୁଃ ବାସୁଦେବାଂଶଂ ମୋକ୍ଷଧର୍ମବିବକ୍ଷୟା ।

ଅବତୀର୍ଣଂ ସୁତଶତଂ ତସ୍ୟ ଆସୀତ୍ ବେଦପାରଗମ୍ ॥ ୧୬॥

ତେଷାଂ ବୈ ଭରତଃ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଃ ନାରାୟଣପରାୟଣଃ ।

ବିଖ୍ୟାତଂ ବର୍ଷମ୍ ଏତତ୍ ଯତ୍ ନାମ୍ନା ଭାରତମ୍ ଅଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୧୭॥

ସଃ ଭୁକ୍ତଭୋଗାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଇମାଂ ନିର୍ଗତଃ ତପସା ହରିମ୍ ।

ଉପାସୀନଃ ତତ୍ ପଦବୀଂ ଲେଭେ ବୈ ଜନ୍ମଭିଃ ତ୍ରିଭିଃ ॥ ୧୮॥

ତେଷାଂ ନବ ନବଦ୍ୱୀପପତୟଃ ଅସ୍ୟ ସମନ୍ତତଃ ।

କର୍ମତନ୍ତ୍ରପ୍ରଣେତାରଃ ଏକାଶୀତିଃ ଦ୍ୱିଜାତୟଃ ॥ ୧୯॥

ନବ ଅଭବନ୍ ମହାଭାଗାଃ ମୁନୟଃ ହି ଅର୍ଥଶଂସିନଃ ।

ଶ୍ରମଣାଃ ବାତଃ ଅଶନାଃ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାବିଶାରଦାଃ ॥ ୨୦॥

କବିଃ ହରିଃ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ପିପ୍ପଲାୟନଃ ।

ଆବିର୍ହୋତ୍ରଃ ଅଥ ଦ୍ରୁମିଲଃ ଚମସଃ କରଭାଜନଃ ॥ ୨୧॥

ଏତେ ବୈ ଭଗବଦ୍ରୂପଂ ବିଶ୍ୱଂ ସଦସଦ୍ ଆତ୍ମକମ୍ ।

ଆତ୍ମନଃ ଅବ୍ୟତିରେକେଣ ପଶ୍ୟନ୍ତଃ ବ୍ୟଚରତ୍ ମହୀମ୍ ॥ ୨୨॥

ଅବ୍ୟାହତ ଇଷ୍ଟଗତୟାଃ ସୁରସିଦ୍ଧସିଦ୍ଧସାଧ୍ୟ

       ଗନ୍ଧର୍ୱୟକ୍ଷନରକିନ୍ନରନାଗଲୋକାନ୍ ।

ମୁକ୍ତାଃ ଚରନ୍ତି ମୁନିଚାରଣଭୂତନାଥ

       ବିଦ୍ୟାଧରଦ୍ୱିଜଗବାଂ ଭୁବନାନି କାମମ୍ ॥ ୨୩॥

ତଃ ଏକଦା ନିମେଃ ସତ୍ରମ୍ ଉପଜଗ୍ମୁଃ ଯତ୍ ଋଚ୍ଛୟା ।

ବିତାୟମାନମ୍ ଋଷିଭିଃ ଅଜନାଭେ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୨୪॥

ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସୂର୍ୟସଙ୍କାଶାନ୍ ମହାଭଗବତାନ୍ ନୃପଃ ।

ଯଜମାନଃ ଅଗ୍ନୟଃ ବିପ୍ରାଃ ସର୍ୱଃ ଏବ ଉପତସ୍ଥିରେ ॥ ୨୫॥

ବିଦେହଃ ତାନ୍ ଅଭିପ୍ରେତ୍ୟ ନାରାୟଣପରାୟଣାନ୍ ।

ପ୍ରୀତଃ ସମ୍ପୂଜୟାନ୍ ଚକ୍ରେ ଆସନସ୍ଥାନ୍ ଯଥା ଅର୍ହତଃ ॥ ୨୬॥

ତାନ୍ ରୋଚମାନାନ୍ ସ୍ୱରୁଚା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୌପମାନ୍ ନବ ।

ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଅବନତଃ ନୃପଃ ॥ ୨୭॥

ବିଦେହଃ ଉବାଚ ।

ମନ୍ୟେ ଭଗବତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ପାର୍ଷଦାନ୍ ବଃ ମଧୁଦ୍ୱିଷଃ ।

ବିଷ୍ଣୋଃ ଭୂତାନି ଲୋକାନାଂ ପାବନାୟ ଚରନ୍ତି ହି ॥ ୨୮॥

ଦୁର୍ଲଭଃ ମାନୁଷଃ ଦେହଃ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରଃ ।

ତତ୍ର ଅପି ଦୁର୍ଲଭଂ ମନ୍ୟେ ବୈକୁଣ୍ଠପ୍ରିୟଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୨୯॥

ଅତଃ ଆତ୍ୟନ୍ତିକଂ କହେମଂ ପୃଚ୍ଛାମଃ ଭବତଃ ଅନଘାଃ ।

ସଂସାରେ ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣାର୍ଧଃ ଅପି ସତ୍ସଙ୍ଗଃ ଶେବଧିଃ ନୃଣାମ୍ ॥

୩୦॥

ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗବତାନ୍ ବ୍ରୂତ ଯଦି ନଃ ଶ୍ରୁତୟେ କ୍ଷମମ୍ ।

ଯୈଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ପ୍ରପନ୍ନାୟ ଦାସ୍ୟତି ଆତ୍ମାନମ୍ ଅପି ଅଜଃ ॥ ୩୧॥

ଶ୍ରୀନାରଦଃ ଉବାଚ ।

ଏବଂ ତେ ନିମିନା ପୃଷ୍ଟା ବସୁଦେବ ମହତ୍ତମାଃ ।

ପ୍ରତିପୂଜ୍ୟ ଅବ୍ରୁବନ୍ ପ୍ରୀତ୍ୟା ସସଦସି ଋତ୍ୱିଜଂ ନୃପମ୍ ॥ ୩୨॥

କବିଃ ଉବାଚ ।

ମନ୍ୟେ ଅକୁତଶ୍ଚିତ୍ ଭୟମ୍ ଅଚ୍ୟୁତସ୍ୟ

     ପାଦାମ୍ବୁଜୌପାସନମ୍ ଅତ୍ର ନିତ୍ୟମ୍ ।

ଉଦ୍ୱିଗ୍ନବୁଦ୍ଧେଃ ଅସତ୍ ଆତ୍ମଭାବାତ୍

     ବିଶ୍ୱାତ୍ମନା ଯତ୍ର ନିବର୍ତତେ ଭୀଃ ॥ ୩୩॥

ଯେ ବୈ ଭଗବତା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ଉପାୟାଃ ହି ଆତ୍ମଲବ୍ଧୟେ ।

ଅଞ୍ଜଃ ପୁଂସାମ୍ ଅବିଦୁଷାଂ ବିଦ୍ଧି ଭାଗବତାନ୍ ହି ତାନ୍ ॥ ୩୪॥

ଯାନ୍ ଆସ୍ଥାୟ ନରଃ ରାଜନ୍ ନ ପ୍ରମାଦ୍ୟେତ କର୍ହିଚିତ୍ ।

ଧାବନ୍ ନିମୀଲ୍ୟ ବା ନେତ୍ରେ ନ ସ୍ଖଲେନ ପତେତ୍ ଇହ ॥ ୩୫॥

କାୟେନ ବାଚା ମନସା ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ବା

     ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଆତ୍ମନା ବା ଅନୁସୃତସ୍ୱଭାବାତ୍ ।

କରୋତି ଯତ୍ ଯତ୍ ସକଲଂ ପରସ୍ମୈ

     ନାରାୟଣାୟ ଇତି ସମର୍ପୟେତ୍ ତତ୍ ॥ ୩୬॥

ଭୟଂ ଦ୍ୱିତୀୟାଭିନିବେଶତଃ ସ୍ୟାତ୍

     ଈଶାତ୍ ଅପେତସ୍ୟ ବିପର୍ୟଯଃ ଅସ୍ମୃତିଃ ।

ତତ୍ ମାୟଯା ଅତଃ ବୁଧଃ ଆଭଜେତ୍ ତଂ

     ଭକ୍ତ୍ୟା ଏକ ଈଶଂ ଗୁରୁଦେବତାତ୍ମା ॥ ୩୭।

ଅବିଦ୍ୟମାନଃ ଅପି ଅବଭାତି ହି ଦ୍ୱୟୋଃ

     ଧ୍ୟାତୁଃ ଧିୟା ସ୍ୱପ୍ନମନୋରଥୌ ଯଥା ।

ତତ୍ କର୍ମସଙ୍କଲ୍ପବିକଲ୍ପକଂ ମନଃ

     ବୁଧଃ ନିରୁନ୍ଧ୍ୟାତ୍ ଅଭୟଂ ତତଃ ସ୍ୟାତ୍ ॥ ୩୮॥

ଶ୍ରୁଣ୍ୱନ୍ ସୁଭଦ୍ରାଣି ରଥାଙ୍ଗପାଣେଃ

     ଜନ୍ମାନି କର୍ମାଣି ଚ ଯାନି ଲୋକେ ।

ଗୀତାନି ନାମାନି ତତ୍ ଅର୍ଥକାନି

     ଗାୟନ୍ ବିଲଜ୍ଜଃ ବିଚରେତ୍ ଅସଙ୍ଗଃ ॥ ୩୯॥

ଏବଂ ବ୍ରତଃ ସ୍ୱପ୍ରିୟନାମକୀର୍ତ୍ୟା

     ଜାତାନୁରାଗଃ ଦ୍ରୁତଚିତ୍ତଃ ଉଚ୍ଚୈଃ ।

ହସତି ଅଥଃ ରୋଦିତି ରୌତି ଗାୟତି

     ଉନ୍ମାଦବତ୍ ନୃତ୍ୟତି ଲୋକବାହ୍ୟଃ ॥ ୪୦॥

ଖଂ ବାୟୁମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ସଲିଲଂ ମହୀଂ ଚ

     ଜ୍ୟୋତୀଂଷି ସତ୍ତ୍ୱାନି ଦିଶଃ ଦ୍ରୁମାଦୀନ୍ ।

ସରିତ୍ ସମୁଦ୍ରାନ୍ ଚ ହରେଃ ଶରୀରଂ

     ଯତ୍କିଞ୍ଚ ଭୂତଂ ପ୍ରଣମେତ୍ ଅନନ୍ୟଃ ॥ ୪୧॥

ଭକ୍ତିଃ ପରେଶ ଅନୁଭବଃ ବିରକ୍ତିଃ

     ଅନ୍ୟତ୍ର ଏଷ ତ୍ରିକଃ ଏକକାଲଃ ।

ପ୍ରପଦ୍ୟମାନସ୍ୟ ଯଥା ଅଶ୍ନତଃ ସ୍ୟୁଃ

     ତୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିଃ କ୍ଷୁତ୍ ଅପାୟଃ ଅନୁଘାସମ୍ ॥ ୪୨॥

ଇତି ଅଚ୍ୟୁତ ଅଙ୍ଘ୍ରିଂ ଭଜତଃ ଅନୁବୃତ୍ତ୍ୟା

     ଭକ୍ତିଃ ବିରକ୍ତିଃ ଭଗବତ୍ ପ୍ରବୋଧଃ ।

ଭବନ୍ତି ବୈ ଭାଗବତସ୍ୟ ରାଜନ୍

     ତତଃ ପରାଂ ଶାନ୍ତିମ୍ ଉପୈତି ସାକ୍ଷାତ୍ ॥ ୪୩॥

ରାଜା ଉବାଚ ।

ଅଥ ଭାଗବତଂ ବ୍ରୂତ ଯତ୍ ଧର୍ମଃ ଯାଦୃଶଃ ନୃଣାମ୍ ।

ଯଥା ଚରତି ଯତ୍ ବ୍ରୂତେ ଯୈଃ ଲିଙ୍ଗୈଃ ଭଗବତ୍ ପ୍ରିୟଃ ॥ ୪୪॥

ହରିଃ ଉବାଚ ।

ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ଯଃ ପଶ୍ୟେତ୍ ଭଗବତ୍ ଭାବ ଆତ୍ମନଃ ।

ଭୂତାନି ଭାଗବତି ଆତ୍ମନି ଏଷ ଭାଗବତୌତ୍ତମଃ ॥ ୪୫॥

ଈଶ୍ୱରେ ତତ୍ ଅଧୀନେଷୁ ବାଲିଶେଷୁ ଦ୍ୱିଷତ୍ସୁ ଚ ।

ପ୍ରେମମୈତ୍ରୀକୃପାଉପେକ୍ଷା ଯଃ କରୋତି ସ ମଧ୍ୟମଃ ॥ ୪୬॥

ଅର୍ଚାୟାମ୍ ଏବ ହରୟେ ପୂଜାଂ ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଈହତେ ।

ନ ତତ୍ ଭକ୍ତେଷୁ ଚ ଅନ୍ୟେଷୁ ସଃ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରାକୃତଃ ସ୍ମୃତଃ ॥

୪୭॥

ଗୃହୀତ୍ୱା ଅପି ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ଅର୍ଥାନ୍ୟଃ ନ ଦ୍ୱେଷ୍ଟି ନ ହୃଷ୍ୟତି ।

ବିଷ୍ଣୋଃ ମାୟାମ୍ ଇଦଂ ପଶ୍ୟନ୍ ସଃ ବୈ ଭାଗବତ ଉତ୍ତମଃ ॥ ୪୮॥

ଦେହୈନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରାଣମନଃଧିୟାଂ ଯଃ

     ଜନ୍ମାପିଅୟକ୍ଷୁତ୍ ଭୟତର୍ଷକୃଚ୍ଛ୍ରୈଃ ।

ସଂସାରଧର୍ମୈଃ ଅବିମୁହ୍ୟମାନଃ

     ସ୍ମୃତ୍ୟା ହରେଃ ଭାଗବତପ୍ରଧାନଃ ॥ ୪୯॥

ନ କାମକର୍ମବୀଜାନାଂ ଯସ୍ୟ ଚେତସି ସମ୍ଭବଃ ।

ବାସୁଦେବଏକନିଲୟଃ ସଃ ବୈ ଭାଗବତ ଉତ୍ତମଃ ॥ ୫୦॥

ନ ଯସ୍ୟ ଜନ୍ମକର୍ମଭ୍ୟାଂ ନ ବର୍ଣାଶ୍ରମଜାତିଭିଃ ।

ସଜ୍ଜତେ ଅସ୍ମିନ୍ ଅହମ୍ଭାବଃ ଦେହେ ବୈ ସଃ ହରେଃ ପ୍ରିୟଃ ॥ ୫୧॥

ନ ଯସ୍ୟ ସ୍ୱଃ ପରଃ ଇତି ବିତ୍ତେଷୁ ଆତ୍ମନି ବା ଭିଦା ।

ସର୍ୱଭୂତସମଃ ଶାନ୍ତଃ ସଃ ବୌ ଭାଗବତ ଉତ୍ତମଃ ॥ ୫୨॥

ତ୍ରିଭୁବନବିଭବହେତବେ ଅପି ଅକୁଣ୍ଠସ୍ମୃତିଃ

     ଅଜିତାତ୍ମସୁରାଦିଭିଃ ବିମୃଗ୍ୟାତ୍ ।

ନ ଚଲତି ଭଗବତ୍ ପଦ ଅରବିନ୍ଦାତ୍

     ଲବନିମିଷ ଅର୍ଧମ୍ ଅପି ଯଃ ସଃ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ର୍ୟଃ ॥ ୫୩॥

ଭଗବତଃ ଉରୁବିକ୍ରମ ଅଙ୍ଘ୍ରିଶାଖା

     ନଖମଣିଚନ୍ଦ୍ରିକୟା ନିରସ୍ତତାପେ ।

ହୃଦି କଥମ୍ ଉପସୀଦତାଂ ପୁନଃ ସଃ

     ପ୍ରଭବତି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଇବ ଉଦିତେ ଅର୍କତାପଃ ॥ ୫୪॥

ବିସୃଜତି ହୃଦୟଂ ନ ଯସ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍

     ହରିଃ ଅବଶ ଅଭିହିତଃ ଅପି ଅଘୌଘନାଶଃ ।

ପ୍ରଣୟଃ ଅଶନୟା ଧୃତ ଅଙ୍ଘ୍ରିପଦ୍ମଃ

     ସଃ ଭବତି ଭାଗବତପ୍ରଧାନଃ ଉକ୍ତଃ ॥ ୫୫॥

ଇତି ଶ୍ରୀମତ୍ ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାଂ ଏକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ନିମିଜାୟନ୍ତସମ୍ବାଦେ ଦ୍ୱିତୀୟଃ

ଅଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨॥

ଅଥ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ପରସ୍ୟ ବିଷ୍ଣୋଃ ଈଶସ୍ୟ ମାୟିନାମ ଅପି ମୋହିନୀମ୍ ।

ମାୟାଂ ବେଦିତୁମ୍ ଇଚ୍ଛାମଃ ଭଗବନ୍ତଃ ବ୍ରୁବନ୍ତୁ ନଃ ॥ ୧॥

ନ ଅନୁତୃପ୍ୟେ ଜୁଷନ୍ ଯୁଷ୍ମତ୍ ବଚଃ ହରିକଥା ଅମୃତମ୍ ।

ସଂସାରତାପନିଃତପ୍ତଃ ମର୍ତ୍ୟଃ ତତ୍ ତାପ ଭେଷଜମ୍ ॥ ୨॥

ଅନ୍ତରିକ୍ଷଃ ଉବାଚ ।

ଏଭିଃ ଭୂତାନି ଭୂତାତ୍ମା ମହାଭୂତୈଃ ମହାଭୁଜ ।

ସସର୍ଜୋତ୍ ଚ ଅବଚାନି ଆଦ୍ୟଃ ସ୍ୱମାତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୩॥

ଏବଂ ସୃଷ୍ଟାନି ଭୂତାନି ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ପଞ୍ଚଧାତୁଭିଃ ।

ଏକଧା ଦଶଧା ଆତ୍ମାନଂ ବିଭଜନ୍ ଜୁଷତେ ଗୁଣାନ୍ ॥ ୪॥

ଗୁଣୈଃ ଗୁଣାନ୍ ସଃ ଭୁଞ୍ଜାନଃ ଆତ୍ମପ୍ରଦ୍ୟୋଦିତୈଃ ପ୍ରଭୁଃ ।

ମନ୍ୟମାନଃ ଇଦଂ ସୃଷ୍ଟମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଇହ ସଜ୍ଜତେ ॥ ୫॥

କର୍ମାଣି କର୍ମଭିଃ କୁର୍ୱନ୍ ସନିମିତ୍ତାନି ଦେହଭୃତ୍ ।

ତତ୍ ତତ୍ କର୍ମଫଲଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ ଭ୍ରମତି ଇହ ସୁଖୈତରମ୍ ॥ ୬॥

ଇତ୍ଥଂ କର୍ମଗତୀଃ ଗଚ୍ଛନ୍ ବହ୍ୱଭଦ୍ରବହାଃ ପୁମାନ୍ ।

ଆଭୂତସମ୍ପ୍ଲବାତ୍ ସର୍ଗପ୍ରଲୟୌ ଅଶ୍ନୁତେ ଅବଶଃ ॥ ୭॥

ଧାତୁ ଉପପ୍ଲବଃ ଆସନ୍ନେ ବ୍ୟକ୍ତଂ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ।

ଅନାଦିନିଧନଃ କାଲଃ ହି ଅବ୍ୟକ୍ତାୟ ଅପକର୍ଷତି ॥ ୮॥

ଶତବର୍ଷାଃ ହି ଅନାବୃଷ୍ଟିଃ ଭବିଷ୍ୟତି ଉଲ୍ବଣା ଭୁବି ।

ତତ୍ କାଲ ଉପଚିତ ଉଷ୍ଣ ଅର୍କଃ ଲୋକାନ୍ ତ୍ରୀନ୍ ପ୍ରତପିଷ୍ୟତି ॥ ୯॥

ପାତାଲତଲମ୍ ଆରଭ୍ୟ ସଙ୍କର୍ଷଣମୁଖ ଅନଲଃ ।

ଦହନ୍ ଊର୍ଧ୍ୱଶିଖଃ ବିଷ୍ୱକ୍ ବର୍ଧତେ ବାୟୁନା ଈରିତଃ ॥ ୧୦॥

ସାମ୍ବର୍ତକଃ ମେଘଗଣଃ ବର୍ଷତି ସ୍ମ ଶତଂ ସମାଃ ।

ଧାରାଭିଃ ହସ୍ତିହସ୍ତାଭିଃ ଲୀୟତେ ସଲିଲେ ବିରାଟ୍ ॥ ୧୧॥

ତତଃ ବିରାଜମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ବୈରାଜଃ ପୁରୁଷଃ ନୃପ ।

ଅବ୍ୟକ୍ତଂ ବିଶତେ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ନିରିନ୍ଧନଃ ଇବ ଅନଲଃ ॥ ୧୨॥

ବାୟୁନା ହୃତଗନ୍ଧା ଭୂଃ ସଲିଲତ୍ୱାୟ କଲ୍ପତେ ।

ସଲିଲଂ ତତ୍ ଧୃତରସଂ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ଟ୍ୱାୟ ଉପକଲ୍ପତେ ॥ ୧୩॥

ହୃତରୂପଂ ତୁ ତମସା ବାୟୌ ଜ୍ୟୋତିଃ ପ୍ରଲୀୟତେ ।

ହୃତସ୍ପର୍ଶଃ ଅବକାଶେନ ବାୟୁଃ ନଭସି ଲୀୟତେ ।

କାଲାତ୍ମନା ହୃତଗୁଣଂ ନବଃ ଆତ୍ମନି ଲୀୟତେ ॥ ୧୪॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ମନଃ ବୁଦ୍ଧିଃ ସହ ବୈକାରିକୈଃ ନୃପ ।

ପ୍ରବିଶନ୍ତି ହି ଅହଙ୍କାରଂ ସ୍ୱଗୁଣୈଃ ଅହମ୍ ଆତ୍ମନି ॥ ୧୫॥

ଏଷା ମାୟା ଭଗବତଃ ସର୍ଗସ୍ଥିତି ଅନ୍ତକାରିଣୀ ।

ତ୍ରିବର୍ଣା ବର୍ଣିତା ଅସ୍ମାଭିଃ କିଂ ଭୂୟଃ ଶ୍ରୋତୁମ୍ ଇଚ୍ଛସି ॥ ୧୬॥

ରାଜା ଉବାଚ ।

ଯଥା ଏତାମ୍ ଐଶ୍ୱରୀଂ ମାୟାଂ ଦୁସ୍ତରାମ୍ ଅକୃତାତ୍ମଭିଃ ।

ତରନ୍ତି ଅଞ୍ଜଃ ସ୍ଥୂଲଧିୟଃ ମହର୍ଷଃ ଇଦମ୍ ଉଚ୍ୟତାମ୍  ॥ ୧୭॥

ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ଉବାଚ ।

କର୍ମାଣି ଆରଭମାଣାନାଂ ଦୁଃଖହତ୍ୟୈ ସୁଖାୟ ଚ ।

ପଶ୍ୟେତ୍ ପାକବିପର୍ୟାସଂ ମିଥୁନୀଚାରିଣାଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୮॥

ନିତ୍ୟାର୍ତିଦେନ ବିତ୍ତେନ ଦୁର୍ଲଭେନ ଆତ୍ମମୃତ୍ୟୁନା ।

ଗୃହ ଅପତ୍ୟାପ୍ତପଶୁଭିଃ କା ପ୍ରୀତିଃ ସାଧିତୈଃ ଚଲୈଃ ॥

୧୯॥

ଏବଂ ଲୋକଂ ପରଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ ନଶ୍ୱରଂ କର୍ମନିର୍ମିତମ୍ ।

ସତୁଲ୍ୟ ଅତିଶୟ ଧ୍ୱଂସଂ ଯଥା ମଣ୍ଡଲବର୍ତିନାମ୍ ॥ ୨୦॥

ତସ୍ମାତ୍ ଗୁରୁଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେତ ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଶ୍ରେୟଃ ଉତ୍ତମମ୍ ।

ଶାବ୍ଦେ ପରେ ଚ ନିଷ୍ଣାତଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ଉପଶମାଶ୍ରୟମ୍ ॥ ୨୧॥

ତତ୍ର ଭାଗବତାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ ଶିକ୍ଷେତ୍ ଗୁରୁଆତ୍ମଦୈବତଃ ।

ଅମାୟଯା ଅନୁବୃତ୍ୟା ଯୈଃ ତୁଷ୍ୟେତ୍ ଆତ୍ମା ଆତ୍ମଦଃ ହରିଃ ॥ ୨୨॥

ସର୍ୱତଃ ମନସଃ ଅସଙ୍ଗମ୍ ଆଦୌ ସଙ୍ଗଂ ଚ ସାଧୁଷୁ ।

ଦୟାଂ ମୈତ୍ରୀଂ ପ୍ରଶ୍ରୟଂ ଚ ଭୂତେଷୁ ଅଦ୍ଧା ଯଥା ଉଚିତମ୍ ॥ ୨୩॥

ଶୌଚଂ ତପଃ ତିତିକ୍ଷାଂ ଚ ମୌନଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟମ୍ ଆର୍ଜବମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ଅହିଂସାଂ ଚ ସମତ୍ୱଂ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱସଞ୍ଜ୍ଞୟୋଃ ॥ ୨୪॥

ସର୍ୱତ୍ର ଆତ୍ମେଶ୍ୱର ଅନ୍ୱୀକ୍ଷାଂ କୈବଲ୍ୟମ୍ ଅନିକେତତାମ୍ ।

ବିବିକ୍ତଚୀରବସନଂ ସନ୍ତୋଷଂ ଯେନ କେନଚିତ୍ ॥ ୨୫॥

ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଭାଗବତେ ଶାସ୍ତ୍ରେ ଅନିନ୍ଦାମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ର ଚ ଅପି ହି ।

ମନୋବାକ୍ କର୍ମଦଣ୍ଡଂ ଚ ସତ୍ୟଂ ଶମଦମୌ ଅପି ॥ ୨୬॥

ଶ୍ରବଣଂ କୀର୍ତନଂ ଧ୍ୟାନଂ ହରେଃ ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମଣଃ ।

ଜନ୍ମକର୍ମଗୁଣାନାଂ ଚ ତଦର୍ଥେ ଅଖିଲଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୨୭॥

ଇଷ୍ଟଂ ଦତ୍ତଂ ତପଃ ଜପ୍ତଂ ବୃତ୍ତଂ ଯତ୍ ଚ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରିୟମ୍ ।

ଦାରାନ୍ ସୁତାନ୍ ଗୃହାନ୍ ପ୍ରାଣାନ୍ ଯତ୍ ପରସ୍ମୈ ନିବେଦନମ୍ ॥ ୨୮॥

ଏବଂ କୃଷ୍ଣାତ୍ମନାଥେଷୁ ମନୁଷ୍ୟେଷୁ ଚ ସୌହୃଦମ୍ ।

ପରିଚର୍ୟାଂ ଚ ଉଭୟତ୍ର ମହତ୍ସୁ ନୃଷୁ ସାଧୁଷୁ ॥ ୨୯॥

ପରସ୍ପର ଅନୁକଥନଂ ପାବନଂ ଭଗବତ୍ ଯଶଃ ।

ମିଥଃ ରତିଃ ମିଥଃ ତୁଷ୍ଟିଃ ନିବୃତ୍ତିଃ ମିଥଃ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୩୦॥

ସ୍ମରନ୍ତଃ ସ୍ମାରୟନ୍ତଃ ଚ ମିଥଃ ଅଘୌଘହରଂ ହରିମ୍ ।

ଭକ୍ତ୍ୟା ସଞ୍ଜାତୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ବିଭ୍ରତି ଉତ୍ପୁଲକାଂ ତନୁମ୍ ॥ ୩୧॥

କ୍ୱଚିତ୍ ରୁଦନ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତଚିନ୍ତୟା କ୍ୱଚିତ୍

     ହସନ୍ତି ନନ୍ଦନ୍ତି ବଦନ୍ତି ଅଲୌକିକାଃ ।

ନୃତ୍ୟନ୍ତି ଗାୟନ୍ତି ଅନୁଶୀଲୟନ୍ତି

     ଅଜଂ ଭବନ୍ତି ତୂଷ୍ଣୀଂ ପରମ୍ ଏତ୍ୟ ନିର୍ୱୃତାଃ ॥ ୩୨॥

ଇତି ଭାଗବତାନ୍ ଧର୍ମାନ୍ ଶିକ୍ଷନ୍ ଭକ୍ତ୍ୟା ତଦୁତ୍ଥୟା ।

ନାରାୟଣପରଃ ମାୟମ୍ ଅଞ୍ଜଃ ତରତି ଦୁସ୍ତରାମ୍ ॥ ୩୩॥

ରାଜା ଉବାଚ ।

ନାରାୟଣ ଅଭିଧାନସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ ।

ନିଷ୍ଠାମ୍ ଅର୍ହଥ ନଃ ବକ୍ତୁଂ ଯୂୟଂ ହି ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମାଃ ॥ ୩୪॥

ପିପ୍ପଲାୟନଃ ଉବାଚ ।

ସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭବପ୍ରଲୟହେତୁଃ ଅହେତୁଃ ଅସ୍ୟ

     ଯତ୍ ସ୍ୱପ୍ନଜାଗରସୁଷୁପ୍ତିଷୁ ସତ୍ ବହିଃ ଚ ।

ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସୁହୃଦୟାନି ଚରନ୍ତି ଯେନ

     ସଞ୍ଜୀବିତାନି ତତ୍ ଅବେହି ପରଂ ନରେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩୫॥

ନ ଏତତ୍ ମନଃ ବିଶତି ବାଗୁତ ଚକ୍ଷୁଃ ଆତ୍ମା

     ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ଯଥା ଅନଲମ୍ ଅର୍ଚିଷଃ ସ୍ୱାଃ ।

ଶବ୍ଦଃ ଅପି ବୋଧକନିଷେଧତୟା ଆତ୍ମମୂଲମ୍

     ଅର୍ଥ ଉକ୍ତମ୍ ଆହ ଯଦୃତେ ନ ନିଷେଧସିଦ୍ଧିଃ ॥ ୩୬॥

ସତ୍ୱମ୍ ରଜଃ ତମଃ ଇତି ତ୍ରିବୃଦେକମ୍ ଆଦୌ

     ସୂତ୍ରଂ ମହାନ୍ ଅହମ୍ ଇତି ପ୍ରବଦନ୍ତି ଜୀବମ୍ ।

ଜ୍ଞାନକ୍ରିୟା ଅର୍ଥଫଲରୂପତୟୋଃ ଉଶକ୍ତି

     ବ୍ରହ୍ମ ଏବ ଭାତି ସତ୍ ଅସତ୍ ଚ ତୟୋଃ ପରଂ ଯତ୍ ॥ ୩୭॥

ନ ଆତ୍ମା ଜଜାନ ନ ମରିଷ୍ୟତି ନ ଏଧତେ ଅସୌ

     ନ କ୍ଷୀୟତେ ସବନବିତ୍ ବ୍ୟଭିଚାରିଣାଂ ହି ।

ସର୍ୱତ୍ର ଶସ୍ୱଦନପାୟି ଉପଲବ୍ଧିମାତ୍ରଂ

     ପ୍ରାଣଃ ଯଥା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବଲେନ ବିକଲ୍ପିତଂ ସତ୍ ॥ ୩୮॥

ଅଣ୍ଡେଷୁ ପେଶିଷୁ ତରୁଷୁ ଅବିନିଶ୍ଚିତେଷୁ

     ପ୍ରାଣଃ ହି ଜୀବମ୍ ଉପଧାବତି ତତ୍ର ତତ୍ର ।

ସନ୍ନେ ଯତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗଣେ ଅହମି ଚ ପ୍ରସୁପ୍ତେ

     କୂଟସ୍ଥଃ ଆଶୟମୃତେ ତତ୍ ଅନୁସ୍ମୃତିଃ ନଃ ॥ ୩୯॥

ଯଃ ହି ଅବ୍ଜ ନାଭ ଚରଣ ଏଷଣୟୋଃ ଉଭକ୍ତ୍ୟା

     ଚେତୋମଲାନି ବିଧମେତ୍ ଗୁଣକର୍ମଜାନି ।

ତସ୍ମିନ୍ ବିଶୁଦ୍ଧଃ ଉପଲଭ୍ୟତଃ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱମ୍

     ସାକ୍ଷାତ୍ ଯଥା ଅମଲଦୃଶଃ ସବିତୃପ୍ରକାଶଃ ॥ ୪୦॥

କର୍ମୟୋଗଂ ବଦତ ନଃ ପୁରୁଷଃ ଯେନ ସଂସ୍କୃତଃ ।

ବିଧୂୟ ଇହ ଆଶୁ କର୍ମାଣି ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟଂ ବିନ୍ଦତେ ପରମ୍ ॥ ୪୧॥

ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନମ୍ ଋଷିନ୍ ପୂର୍ୱମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଂ ପିତୁଃ ଅନ୍ତିକେ ।

ନ ଅବ୍ରୁବନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରାଃ ତତ୍ର କାରଣମ୍ ଉଚ୍ୟତାମ୍ ॥ ୪୨॥

ଆବିର୍ହୋତ୍ରଃ ଉବାଚ ।

କର୍ମ ଅକର୍ମବିକର୍ମ ଇତି ବେଦବାଦଃ ନ ଲୌକିକଃ ।

ବେଦସ୍ୟ ଚ ଈଶ୍ୱରାତ୍ମତ୍ୱାତ୍ ତତ୍ର ମୁହ୍ୟନ୍ତି ସୂରୟଃ ॥ ୪୩॥

ପରୋକ୍ଷବାଦଃ ବେଦଃ ଅୟଂ ବାଲାନାମ୍ ଅନୁଶାସନମ୍ ।

କର୍ମମୋକ୍ଷାୟ କର୍ମାଣି ବିଧତ୍ତେ ହି ଅଗଦଂ ଯଥା ॥ ୪୪॥

ନ ଆଚରେତ୍ ଯଃ ତୁ ବେଦ ଉକ୍ତଂ ସ୍ୱୟମ୍ ଅଜ୍ଞଃ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ବିକର୍ମଣା ହି ଅଧର୍ମେଣ ମୃତ୍ୟୋଃ ମୃତ୍ୟୁମ୍ ଉପୈତି ସଃ ॥ ୪୫॥

ବେଦ ଉକ୍ତମ୍ ଏବ କୁର୍ୱାଣଃ ନିଃସଙ୍ଗଃ ଅର୍ପିତମ୍ ଈଶ୍ୱରେ ।

ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟାଂ ଲଭତେ ସିଦ୍ଧିଂ ରୋଚନାର୍ଥା ଫଲଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୪୬॥

ଯଃ ଆଶୁ ହୃଦୟଗ୍ରନ୍ଥିଂ ନିର୍ଜିହୀଷୁଃ ପରାତ୍ମନଃ ।

ବିଧିନା ଉପଚରେତ୍ ଦେବଂ ତନ୍ତ୍ର ଉକ୍ତେନ ଚ କେଶବମ୍ ॥ ୪୭॥

ଲବ୍ଧ ଅନୁଗ୍ରହଃ ଆଚାର୍ୟାତ୍ ତେନ ସନ୍ଦର୍ଶିତାଗମଃ ।

ମହାପୁରୁଷମ୍ ଅଭ୍ୟର୍ଚେତ୍ ମୂର୍ତ୍ୟା ଅଭିମତୟା ଆତ୍ମନଃ ॥ ୪୮॥

ଶୁଚିଃ ସଂମୁଖମ୍ ଆସୀନଃ ପ୍ରାଣସଂୟମନାଦିଭିଃ ।

ପିଣ୍ଡଂ ବିଶୋଧ୍ୟ ସଂନ୍ୟାସକୃତରକ୍ଷଃ ଅର୍ଚୟେତ୍ ହରିମ୍ ॥ ୪୯॥

ଅର୍ଚାଦୌ ହୃଦୟେ ଚ ଅପି ଯଥାଲବ୍ଧ ଉପଚାରକୈଃ ।

ଦ୍ରବ୍ୟକ୍ଷିତିଆତ୍ମଲିଙ୍ଗାନି ନିଷ୍ପାଦ୍ୟ ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ୟ ଚ ଆସନମ୍ ॥ ୫୦॥

ପାଦ୍ୟାଦୀନ୍ ଉପକଲ୍ପ୍ୟା ଅଥ ସଂନିଧାପ୍ୟ ସମାହିତଃ ।

ହୃତ୍ ଆଦିଭିଃ କୃତନ୍ୟାସଃ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଚ ଅର୍ଚୟେତ୍ ॥ ୫୧॥

ସାଙ୍ଗୋପାଙ୍ଗାଂ ସପାର୍ଷଦାଂ ତାଂ ତାଂ ମୂର୍ତିଂ ସ୍ୱମନ୍ତ୍ରତଃ ।

ପାଦ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟାଚମନୀୟାଦ୍ୟୈଃ ସ୍ନାନବାସଃବିଭୂଷଣୈଃ ॥ ୫୨॥

ଗନ୍ଧମାଲ୍ୟାକ୍ଷତସ୍ରଗ୍ଭିଃ ଧୂପଦୀପହାରକୈଃ ।

ସାଙ୍ଗଂ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ବିଧିବତ୍ ସ୍ତବୈଃ ସ୍ତୁତ୍ୱା ନମେତ୍ ହରିମ୍ ॥ ୫୩॥

ଆତ୍ମାଂ ତନ୍ମୟଂ ଧ୍ୟାୟନ୍ ମୂର୍ତିଂ ସମ୍ପୂଜୟେତ୍ ହରେଃ ।

ଶେଷାମ୍ ଆଧାୟ ଶିରସି ସ୍ୱଧାମ୍ନି ଉଦ୍ୱାସ୍ୟ ସତ୍କୃତମ୍ ॥ ୫୪॥

ଏବମ୍ ଅଗ୍ନି ଅର୍କତୋୟାଦୌ ଅତିଥୌ ହୃଦୟେ ଚ ଯଃ ।

ଯଜତି ଈଶ୍ୱରମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଚିରାତ୍ ମୁଚ୍ୟତେ ହି ସଃ ॥ ୫୫॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ନିମିଜାୟନ୍ତସମ୍ବାଦେ

ମାୟାକର୍ମବ୍ରହ୍ମନିରୂପଣଂ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୩॥

ଅଥ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ରାଜା ଉବାଚ ।

ଯାନି ଯାନି ଇହ କର୍ମାଣି ଯୈଃ ଯୈଃ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦଜନ୍ମଭିଃ ।

ଚକ୍ରେ କରୋତି କର୍ତା ବା ହରିଃ ତାନି ବ୍ରୁବନ୍ତୁ ନଃ ॥ ୧॥

ଦ୍ରୁମିଲଃ ଉବାଚ ।

ଯଃ ବା ଅନନ୍ତସ୍ୟ ଗୁଣାନ୍ ଅନନ୍ତାନ୍

     ଅନୁକ୍ରମିଷ୍ୟନ୍ ସଃ ତୁ ବାଲବୁଦ୍ଧିଃ ।

ରଜାଂସି ଭୂମେଃ ଗଣୟେତ୍ କଥଞ୍ଚିତ୍

     କାଲେନ ନ ଏବ ଅଖିଲଶକ୍ତିଧାମ୍ନଃ ॥ ୨॥

ଭୂତୈଃ ଯଦା ପଞ୍ଚଭିଃ ଆତ୍ମସୃଷ୍ଟୈଃ

     ପୁରଂ ବିରାଜଂ ବିରଚୟ୍ୟ ତସ୍ମିନ୍ ।

ସ୍ୱାଂଶେନ ବିଷ୍ଟଃ ପୁରୁଷାଭିଧାନ

     ମବାପ ନାରାୟଣଃ ଆଦିଦେବଃ ॥ ୩॥

ଯତ୍ କାୟଃ ଏଷଃ ଭୁବନତ୍ରୟସଂନିବେଶଃ

     ଯସ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ତନୁଭୃତାମ୍ ଉଭୟୈନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ।

ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ୱତଃ ଶ୍ୱସନତଃ ବଲମ୍ ଓଜଃ ଈହା

     ସତ୍ତ୍ୱାଦିଭିଃ ସ୍ଥିତିଲୟୌଦ୍ଭବଃ ଆଦିକର୍ତା ॥ ୪॥

ଆଦୌ ଅଭୂତ୍ ଶତଧୃତୀ ରଜସ ଅସ୍ୟ ସର୍ଗେ

     ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ଥିତୌ କ୍ରତୁପତିଃ ଦ୍ୱିଜଧର୍ମସେତୁଃ ।

ରୁଦ୍ରଃ ଅପି ଅୟାୟ ତମସା ପୁରୁଷଃ ସଃ ଆଦ୍ୟଃ

     ଇତି ଉଦ୍ଭବସ୍ଥିତିଲୟାଃ ସତତଂ ପ୍ରଜାସୁ ॥ ୫॥

ଧର୍ମସ୍ୟ ଦକ୍ଷଦୁହିତର୍ୟଜନିଷ୍ଟଃ ମୂର୍ତ୍ୟା

     ନାରାୟଣଃ ନରଃ ଋଷିପ୍ରବରଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ ।

ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟଲକ୍ଷଣମ୍ ଉବାଚ ଚଚାର କର୍ମ

     ଯଃ ଅଦ୍ୟ ଅପି ଚ ଆସ୍ତ ଋଷିବର୍ୟନିଷେବିତାଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ ୬॥

ଇନ୍ଦ୍ରଃ ବିଶଙ୍କ୍ୟ ମମ ଧାମ ଜିଘୃକ୍ଷତି ଇତି

     କାମଂ ନ୍ୟଯୁଙ୍କ୍ତ ସଗଣଂ ସଃ ବଦରିଉପାଖ୍ୟମ୍ ।

ଗତ୍ୱା ଅପ୍ସରୋଗଣବସନ୍ତସୁମନ୍ଦବାତୈଃ

     ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରେକ୍ଷଣ ଇଷୁଭିଃ ଅବିଧ୍ୟତତ୍ ମହିଜ୍ଞଃ ॥ ୭॥

ବିଜ୍ଞାୟ ଶକ୍ରକୃତମ୍ ଅକ୍ରମମ୍ ଆଦିଦେବଃ

     ପ୍ରାହ ପ୍ରହସ୍ୟ ଗତବିସ୍ମୟଃ ଏଜମାନାନ୍ ।

ମା ଭୈଷ୍ଟ ଭୋ ମଦନ ମାରୁତ ଦେବବଧ୍ୱଃ

     ଗୃହ୍ଣୀତ ନଃ ବଲିମ୍ ଅଶୂନ୍ୟମ୍ ଇମଂ କୁରୁଧ୍ୱମ୍ ॥ ୮॥

ଇତ୍ଥଂ ବ୍ରୁବତି ଅଭୟଦେ ନରଦେବ ଦେବାଃ

     ସବ୍ରୀଡନମ୍ରଶିରସଃ ସଘୃଣମ୍ ତମ୍ ଊଚୁଃ ।

ନ ଏତତ୍ ବିଭୋ ତ୍ୱୟି ପରେ ଅବିକୃତେ ବିଚିତ୍ରମ୍

     ସ୍ୱାରାମଧୀଃ ଅନିକରାନତପାଦପଦ୍ମେ ॥ ୯॥

ତ୍ୱାଂ ସେବତାଂ ସୁରକୃତା ବହବଃ ଅନ୍ତରାୟାଃ

     ସ୍ୱୌକୋ ବିଲଙ୍ଘ୍ୟ ପରମଂ ବ୍ରଜତାଂ ପଦଂ ତେ ।

ନ ଅନ୍ୟସ୍ୟ ବର୍ହିଷି ବଲୀନ୍ ଦଦତଃ ସ୍ୱଭାଗାନ୍

     ଧତ୍ତେ ପଦଂ ତ୍ୱମ୍ ଅବିତା ଯଦି ବିଘ୍ନମୂର୍ଧ୍ନି ॥ ୧୦॥

କ୍ଷୁତ୍ ତୃଟ୍ତ୍ରିକାଲଗୁଣମାରୁତଜୈବ୍ହ୍ୟଶୈଶ୍ନ୍ୟାନ୍

     ଅସ୍ମାନ୍ ଅପାରଜଲଧୀନ୍ ଅତିତୀର୍ୟ କେଚିତ୍ ।

କ୍ରୋଧସ୍ୟ ଯାନ୍ତି ବିଫଲସ୍ୟ ବଶ ପଦେ ଗୋଃ

     ମଜ୍ଜନ୍ତି ଦୁଶ୍ଚରତପଃ ଚ ବୃଥା ଉତ୍ସୃଜନ୍ତି ॥ ୧୧॥

ଇତି ପ୍ରଗୃଣତାଂ ତେଷାଂ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନାଃ ।

ଦର୍ଶୟାମାସ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ ସ୍ୱର୍ଚିତାଃ କୁର୍ୱତୀଃ ବିଭୁଃ ॥ ୧୨॥

ତେ ଦେବ ଅନୁଚରାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସ୍ତ୍ରିୟଃ ଶ୍ରୀଃ ଇବ ରୂପିଣୀଃ ।

ଗନ୍ଧେନ ମୁମୁହୁଃ ତାସାଂ ରୂପ ଔଦାର୍ୟହତଶ୍ରିୟଃ ॥ ୧୩॥

ତାନ୍ ଆହ ଦେବଦେବ ଈଶଃ ପ୍ରଣତାନ୍ ପ୍ରହସନ୍ ଇବ ।

ଆସାମ୍ ଏକତମାଂ ବୃଙ୍ଗ୍ଧ୍ୱଂ ସବର୍ଣାଂ ସ୍ୱର୍ଗଭୂଷଣାମ୍ ॥

୧୪॥

ଓମ୍ ଇତି ଆଦେଶମ୍ ଆଦାୟ ନତ୍ୱା ତଂ ସୁରବନ୍ଦିନଃ ।

ଉର୍ୱଶୀମ୍ ଅପ୍ସରଃଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଦିବଂ ଯୟୁଃ ॥ ୧୫॥

ଇନ୍ଦ୍ରାୟ ଆନମ୍ୟ ସଦସି ଶ୍ରୁଣ୍ୱତାଂ ତ୍ରିଦିବୌକସାମ୍ ।

ଊଚୁଃ ନାରାୟଣବଲଂ ଶକ୍ରଃ ତତ୍ର ଆସ ବିସ୍ମିତଃ ॥ ୧୬॥

ହଂସସ୍ୱରୂପୀ ଅବଦଦତ୍ ଅଚ୍ୟୁତଃ ଆତ୍ମୟୋଗମ୍

     ଦତ୍ତଃ କୁମାର ଋଷଭଃ ଭଗବାନ୍ ପିତା ନଃ ।

ବିଷ୍ଣୁଃ ଶିବାୟ ଜଗତାଂ କଲୟା ଅବତୀର୍ଣଃ

     ତେନ ଆହୃତାଃ ମଧୁଭିଦା ଶ୍ରୁତୟଃ ହୟାସ୍ୟେ ॥ ୧୭॥

ଗୁପ୍ତଃ ଅପି ଅୟେ ମନୁଃ ଇଲା ଓଷଧୟଃ ଚ ମାତ୍ସ୍ୟେ

     କ୍ରୌଡେ ହତଃ ଦିତିଜଃ ଉଦ୍ଧରତା ଅମ୍ଭସଃ କ୍ଷ୍ମାମ୍ ।

କୌର୍ମେ ଧୃତଃ ଅଦ୍ରିଃ ଅମୃତ ଉନ୍ମଥନେ ସ୍ୱପୃଷ୍ଠେ

     ଗ୍ରାହାତ୍ ପ୍ରପନ୍ନମିଭରାଜମ୍ ଅମୁଞ୍ଚତ୍ ଆର୍ତମ୍ ॥ ୧୮॥

ସଂସ୍ତୁନ୍ୱତଃ ଅବ୍ଧିପତିତାନ୍ ଶ୍ରମଣାନ୍ ଋଷୀଂ ଚ

     ଶକ୍ରଂ ଚ ବୃତ୍ରବଧତଃ ତମସି ପ୍ରବିଷ୍ଟମ୍ ।

ଦେବସ୍ତ୍ରିୟଃ ଅସୁରଗୃହେ ପିହିତାଃ ଅନାଥାଃ

     ଜଘ୍ନେ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅଭୟାୟ ସତାଂ ନୃସିଂହେ ॥ ୧୯॥

ଦେବ ଅସୁରେ ଯୁଧି ଚ ଦୈତ୍ୟପତୀନ୍ ସୁରାର୍ଥେ

     ହତ୍ୱା ଅନ୍ତରେଷୁ ଭୁବନାନି ଅଦଧାତ୍ କଲାଭିଃ ।

ଭୂତ୍ୱା ଅଥ ବାମନଃ ଇମାମ୍ ଅହରତ୍ ବଲେଃ କ୍ଷ୍ମାମ୍

     ଯାଞ୍ଚାଚ୍ଛଲେନ ସମଦାତ୍ ଅଦିତେଃ ସୁତେଭ୍ୟଃ ॥ ୨୦॥

ନିଃକ୍ଷତ୍ରିୟାମ୍ ଅକୃତ ଗାଂ ଚ ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ୱଃ

     ରାମଃ ତୁ ହୈହୟକୁଲ ଅପି ଅୟଭାର୍ଗବ ଅଗ୍ନିଃ ।

ସଃ ଅବ୍ଧିଂ ବବନ୍ଧ ଦଶବକ୍ତ୍ରମ୍ ଅହନ୍ ସଲଙ୍କମ୍

     ସୀତାପତିଃ ଜୟତି ଲୋକମ୍ ଅଲଘ୍ନକୀର୍ତିଃ ॥ ୨୧॥

ଭୂମେଃ ଭର ଅବତରଣାୟ ଯଦୁଷି ଅଜନ୍ମା ଜାତଃ

     କରିଷ୍ୟତି ସୁରୈଃ ଅପି ଦୁଷ୍କରାଣି ।

ବାଦୈଃ ବିମୋହୟତି ଯଜ୍ଞକୃତଃ ଅତଦର୍ହାନ୍

     ଶୂଦ୍ରାଂ କଲୌ କ୍ଷିତିଭୁଜଃ ନ୍ୟହନିଷ୍ୟଦନ୍ତେ ॥ ୨୨॥

ଏବମ୍ବିଧାନି କର୍ମାଣି ଜନ୍ମାନି ଚ ଜଗତ୍ ପତେଃ ।

ଭୂରୀଣି ଭୂରିୟଶସଃ ବର୍ଣିତାନି ମହାଭୁଜ ॥ ୨୩॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ନିମିଜାୟନ୍ତସମ୍ବାଦେ

ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୪॥

ଅଥ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ରାଜା ଉବାଚ ।

ଭଗବନ୍ତଂ ହରିଂ ପ୍ରାୟଃ ନ ଭଜନ୍ତି ଆତ୍ମବିତ୍ତମାଃ ।

ତେଷାମ୍ ଅଶାନ୍ତକାମାନାଂ କା ନିଷ୍ଠା ଅବିଜିତାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧॥

ଚମସଃ ଉବାଚ ।

ମୁଖବାହୂରୂପାଦେଭ୍ୟଃ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଆଶ୍ରମୈଃ ସହ ।

ଚତ୍ୱାରଃ ଜଜ୍ଞିରେ ବର୍ଣାଃ ଗୁଣୈଃ ବିପ୍ରାଦୟଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୨॥

ଯଃ ଏଷାଂ ପୁରୁଷଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆତ୍ମପ୍ରଭବମ୍ ଈଶ୍ୱରମ୍ ।

ନ ଭଜନ୍ତି ଅବଜାନନ୍ତି ସ୍ଥାନାତ୍ ଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ ୩॥

ଦୂରେ ହରିକଥାଃ କେଚିତ୍ ଦୂରେ ଚ ଅଚ୍ୟୁତକୀର୍ର୍ତନାଃ ।

ସ୍ତ୍ରିୟଃ ଶୂଦ୍ରାଦୟଃ ଚ ଏବ ତେ ଅନୁକମ୍ପ୍ୟା ଭବାଦୃଶାମ୍ ॥ ୪॥

ବିପ୍ରଃ ରାଜନ୍ୟବୈଶ୍ୟୌ ଚ ହରେଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ପଦାନ୍ତିକମ୍ ।

ଶ୍ରୌତେନ ଜନ୍ମନା ଅଥ ଅପି ମୁହ୍ୟନ୍ତି ଆମ୍ନାୟବାଦିନଃ ॥ ୫॥

କର୍ମଣି ଅକୋବିଦାଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ମୂର୍ଖାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ।

ବଦନ୍ତି ଚାଟୁକାତ୍ ମୂଢାଃ ଯୟା ମାଧ୍ୱ୍ୟା ଗିର ଉତ୍ସୁକାଃ ॥ ୬॥

ରଜସା ଘୋରସଙ୍କଲ୍ପାଃ କାମୁକାଃ ଅହିମନ୍ୟବଃ ।

ଦାମ୍ଭିକାଃ ମାନିନଃ ପାପାଃ ବିହସନ୍ତି ଅଚ୍ୟୁତପ୍ରିୟାନ୍ ॥ ୭॥

ବଦନ୍ତି ତେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମ୍ ଉପାସିତସ୍ତ୍ରିୟଃ

     ଗୃହେଷୁ ମୈଥୁନ୍ୟସୁଖେଷୁ ଚ ଆଶିଷଃ ।

ଯଜନ୍ତି ଅସୃଷ୍ଟାନ୍ ଅବିଧାନ୍ ଅଦକ୍ଷିଣମ୍

     ବୃତ୍ତ୍ୟୈ ପରଂ ଘ୍ନନ୍ତି ପଶୂନ୍ ଅତଦ୍ୱିଦଃ ॥ ୮॥

ଶ୍ରିୟା ବିଭୂତ୍ୟା ଅଭିଜନେନ ବିଦ୍ୟଯା

     ତ୍ୟାଗେନ ରୂପେଣ ବଲେନ କର୍ମଣା

     ସତଃ ଅବମନ୍ୟନ୍ତି ହରିପ୍ରିୟାନ୍ ଖଲାଃ ॥ ୯॥

ସର୍ୱେଷୁ ଶଶ୍ୱତ୍ ତନୁଭୃତ୍ ସ୍ୱବସ୍ଥିତମ୍

     ଯଥା ସ୍ୱମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟମ୍ ଈଶ୍ୱରମ୍ ।

ବେଦୋପଗୀତଂ ଚ ନ ଶ୍ରୁଣ୍ୱତେ ଅବୁଧାଃ

     ମନୋରଥାନାଂ ପ୍ରବଦନ୍ତି ବାର୍ତୟା ॥ ୧୦॥

ଲୋକେ ବ୍ୟବାୟ ଆମିଷମ୍ ଅଦ୍ୟସେବା

     ନିତ୍ୟାଃ ତୁ ଜନ୍ତୋଃ ନ ହି ତତ୍ର ଚୋଦନା ।

ବ୍ୟବସ୍ଥିତିଃ ତେଷୁ ବିବାହୟଜ୍ଞ

     ସୁରାଗ୍ରହୈଃ ଆସୁ ନିବୃତ୍ତିଃ ଇଷ୍ଟା ॥ ୧୧॥

ଧନଂ ଚ ଧର୍ମଏକଫଲଂ ଯତଃ ବୈ

     ଜ୍ଞାନଂ ସବିଜ୍ଞାନମ୍ ଅନୁପ୍ରଶାନ୍ତି ।

ଗୃହେଷୁ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି କଲେବରସ୍ୟ

     ମୃତ୍ୟୁଂ ନ ପଶ୍ୟନ୍ତି ଦୁରନ୍ତବୀର୍ୟମ୍ ॥ ୧୨॥

ଯତ୍ ଘ୍ରାଣଭକ୍ଷଃ ବିହିତଃ ସୁରାୟାଃ

     ତଥା ପଶୋଃ ଆଲଭନଂ ନ ହିଂସା ।

ଏବଂ ବ୍ୟବାୟଃ ପ୍ରଜୟା ନ ରତ୍ୟା

     ଇଅମଂ ବିଶୁଦ୍ଧଂ ନ ବିଦୁଃ ସ୍ୱଧର୍ମମ୍ ॥ ୧୩॥

ଯେ ତୁ ଅନେବମ୍ବିଦଃ ଅସନ୍ତଃ ସ୍ତବ୍ଧାଃ ସତ୍ ଅଭିମାନିନଃ ।

ପଶୂନ୍ ଦ୍ରୁହ୍ୟନ୍ତି ବିସ୍ରବ୍ଧାଃ ପ୍ରେତ୍ୟ ଖାଦନ୍ତି ତେ ଚ ତାନ୍ ॥ ୧୪॥

ଦ୍ୱିଷନ୍ତଃ ପରକାୟେଷୁ ସ୍ୱାତ୍ମାନଂ ହରିମ୍ ଈଶ୍ୱରମ୍ ।

ମୃତକେ ସାନୁବନ୍ଧେ ଅସ୍ମିନ୍ ବଦ୍ଧସ୍ନେହାଃ ପତନ୍ତି ଅଧଃ ॥ ୧୫॥

ଯେ କୈବଲ୍ୟମ୍ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ଯେ ଚ ଅତୀତାଃ ଚ ମୂଢତାମ୍ ।

ତ୍ରୈବର୍ଗିକାଃ ହି ଅକ୍ଷଣିକାଃ ଆତ୍ମାନଂ ଘାତୟନ୍ତି ତେ ॥ ୧୬॥

ଏତଃ ଆତ୍ମହନଃ ଅଶାନ୍ତାଃ ଅଜ୍ଞାନେ ଜ୍ଞାନମାନିନଃ ।

ସୀଦନ୍ତି ଅକୃତକୃତ୍ୟାଃ ବୈ କାଲଧ୍ୱସ୍ତମନୋରଥାଃ ॥ ୧୭॥

ହିତ୍ୱା ଆତ୍ୟାୟ ଅସରଚିତାଃ ଗୃହ ଅପତ୍ୟସୁହୃତ୍ ଶ୍ରିୟଃ ।

ତମଃ ବିଶନ୍ତି ଅନିଚ୍ଛନ୍ତଃ ବାସୁଦେବପରାଙ୍ମୁଖାଃ ॥ ୧୮॥

ରାଜା ଉବାଚ ।

କସ୍ମିନ୍ କାଲେ ସଃ ଭଗବାନ୍ କିଂ ବର୍ଣଃ କୀଦୃଶଃ ନୃଭିଃ ।

ନାମ୍ନା ବା କେନ ବିଧିନା ପୂଜ୍ୟତେ ତତ୍ ଇହ ଉଚ୍ୟତାମ୍ ॥ ୧୯॥

କରଭାଜନଃ ଉବାଚ ।

କୃତଂ ତ୍ରେତା ଦ୍ୱାପରଂ ଚ କଲିଃ ଇତ୍ୟେଷୁ କେଶବଃ ।

ନାନାବର୍ଣ ଅଭିଧାକାରଃ ନାନା ଏବ ବିଧିନା ଇଜ୍ୟତେ ॥ ୨୦॥

କୃତେ ଶୁକ୍ଲଃ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ଜଟିଲଃ ବଲ୍କଲାମ୍ବରଃ ।

କୃଷ୍ଣାଜିନୌପବୀତାକ୍ଷାନ୍ ବିଭ୍ରତ୍ ଦଣ୍ଡକମଣ୍ଡଲୂନ୍ ॥ ୨୧॥

ମନୁଷ୍ୟାଃ ତୁ ତଦା ଶାନ୍ତାଃ ନିର୍ୱୈରାଃ ସୁହୃଦଃ ସମାଃ ।

ଯଜନ୍ତି ତପସା ଦେବଂ ଶମେନ ଚ ଦମେନ ଚ ॥ ୨୨॥

ହଂସଃ ସୁପର୍ଣଃ ବୈକୁଣ୍ଠଃ ଧର୍ମଃ ଯୋଗେଶ୍ୱରଃ ଅମଲଃ ।

ଈଶ୍ୱରଃ ପୁରୁଷଃ ଅବ୍ୟକ୍ତଃ ପରମାତ୍ମା ଇତି ଗୀୟତେ ॥ ୨୩॥

ତ୍ରେତାୟାଂ ରକ୍ତବର୍ଣଃ ଅସୌ ଚତୁର୍ବାହୁଃ ତ୍ରିମେଖଲଃ ।

ହିରଣ୍ୟକେଶଃ ତ୍ରୟୀ ଆତ୍ମା ସ୍ରୁକ୍ସ୍ରୁବାଦି ଉପଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୨୪॥

ତଂ ତଦା ମନୁଜା ଦେବଂ ସର୍ୱଦେବମୟଂ ହରିମ୍ ।

ଯଜନ୍ତି ବିଦ୍ୟଯା ତ୍ରୟ୍ୟା ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନଃ ॥ ୨୫॥

ବିଷ୍ଣୁଃ ଯଜ୍ଞଃ ପୃଷ୍ଣିଗର୍ଭଃ ସର୍ୱଦେବଃ ଉରୁକ୍ରମଃ ।

ବୃଷାକପିଃ ଜୟନ୍ତଃ ଚ ଉରୁଗାୟ ଇତି ଈର୍ୟତେ ॥ ୨୬॥

ଦ୍ୱାପରେ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ୟାମଃ ପୀତବାସା ନିଜାୟୁଧଃ ।

ଶ୍ରୀବତ୍ସାଦିଭିଃ ଅଙ୍କୈଃ ଚ ଲକ୍ଷଣୈଃ ଉପଲକ୍ଷିତଃ ॥ ୨୭॥

ତଂ ତଦା ପୁରୁଷଂ ମର୍ତ୍ୟା ମହାରାଜୌପଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ଯଜନ୍ତି ବେଦତନ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ପରଂ ଜିଜ୍ଞାସବଃ ନୃପ ॥ ୨୮॥

ନମଃ ତେ ବାସୁଦେବାୟ ନମଃ ସଙ୍କର୍ଷଣାୟ ଚ ।

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନାୟ ଅନିରୁଦ୍ଧାୟ ତୁଭ୍ୟଂ ଭଗବତେ ନମଃ ॥ ୨୯॥

ନାରାୟଣାୟ ଋଷୟେ ପୁରୁଷାୟ ମହାତ୍ମନେ ।

ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରାୟ ବିଶ୍ୱାୟ ସର୍ୱଭୂତାତ୍ମନେ ନମଃ ॥ ୩୦॥

ଇତି ଦ୍ୱାପରଃ ଉର୍ୱୀଶ ସ୍ତୁବନ୍ତି ଜଗଦୀଶ୍ୱରମ୍ ।

ନାନାତନ୍ତ୍ରବିଧାନେନ କଲୌ ଅପି ଯଥା ଶ୍ରୁଣୁ ॥ ୩୧॥

କୃଷ୍ଣବର୍ଣଂ ତ୍ୱିଷାକୃଷ୍ଣଂ ସାଙ୍ଗୌପାଙ୍ଗାସ୍ତ୍ର

ପାର୍ଷଦମ୍ ।

ଯଜ୍ଞୈଃ ସଙ୍କୀର୍ତନପ୍ରାୟୈଃ ଯଜନ୍ତି ହି ସୁମେଧସଃ ॥ ୩୨॥

ଧ୍ୟେୟଂ ସଦା ପରିଭବଘ୍ନମ୍ ଅଭୀଷ୍ଟଦୋହମ୍

     ତୀର୍ଥାସ୍ପଦଂ ଶିବବିରିଞ୍ଚିନୁତଂ ଶରଣ୍ୟମ୍ ।

ଭୃତ୍ୟାର୍ତିହନ୍ ପ୍ରଣତପାଲ ଭବାବ୍ଧିପୋତମ୍

     ବନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରବିନ୍ଦମ୍ ॥ ୩୩॥

ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୁଦୁସ୍ତ୍ୟଜସୁରୈପ୍ସିତରାଜ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀମ୍

     ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ଆର୍ୟବଚସା ଯତ୍ ଅଗାତ୍ ଅରଣ୍ୟମ୍ ।

ମାୟାମୃଗଂ ଦୟିତୟା ଇପ୍ସିତମ୍ ଅନ୍ୱଧାବତ୍

     ବନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷ ତେ ଚରଣାରବିନ୍ଦମ୍ ॥ ୩୪॥

ଏବଂ ଯୁଗାନୁରୂପାଭ୍ୟାଂ ଭଗବାନ୍ ଯୁଗବର୍ତିଭିଃ ।

ମନୁଜୈଃ ଇଜ୍ୟତେ ରାଜନ୍ ଶ୍ରେୟସାମ୍ ଈଶ୍ୱରଃ ହରିଃ ॥ ୩୫॥

କଲିଂ ସଭାଜୟନ୍ତି ଆର୍ୟା ଗୁଣଜ୍ଞାଃ ସାରଭାଗିନଃ ।

ଯତ୍ର ସଙ୍କୀର୍ତନେନ ଏବ ସର୍ୱଃ ସ୍ୱାର୍ଥଃ ଅଭିଲଭ୍ୟତେ ॥ ୩୬॥

ନ ହି ଅତଃ ପରମଃ ଲାଭଃ ଦେହିନାଂ ଭ୍ରାମ୍ୟତାମ୍ ଇହ ।

ଯତଃ ବିନ୍ଦେତ ପରମାଂ ଶାନ୍ତିଂ ନଶ୍ୟତି ସଂସୃତିଃ ॥ ୩୭॥

କୃତାଦିଷୁ ପ୍ରଜା ରାଜନ୍ କଲୌ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ସମ୍ଭବମ୍ ।

କଲୌ ଖଲୁ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ନାରାୟଣପରାୟଣାଃ ॥ ୩୮॥

କ୍ୱଚିତ୍ କ୍ୱଚିତ୍ ମହାରାଜ ଦ୍ରବିଡେଷୁ ଚ ଭୂରିଶଃ ।

ତାମ୍ରପର୍ଣୀ ନଦୀ ଯତ୍ର କୃତମାଲା ପୟସ୍ୱିନୀ ॥ ୩୯॥

କାବେରୀ ଚ ମହାପୁଣ୍ୟା ପ୍ରତୀଚୀ ଚ ମହାନଦୀ ।

ଯେ ପିବନ୍ତି ଜଲଂ ତାସାଂ ମନୁଜା ମନୁଜେଶ୍ୱର ।

ପ୍ରାୟଃ ଭକ୍ତାଃ ଭଗବତି ବାସୁଦେବଃ ଅମଲ ଆଶୟାଃ ॥ ୪୦॥

ଦେବର୍ଷିଭୂତାପ୍ତନୃଣା ପିତୄଣାଂ

     ନ କିଙ୍କରଃ ନ ଅୟଂ ଋଣୀ ଚ ରାଜନ୍ ।

ସର୍ୱାତ୍ମନା ଯଃ ଶରଣଂ ଶରଣ୍ୟମ୍

     ଗତଃ ମୁକୁନ୍ଦଂ ପରିହୃତ୍ୟ କର୍ତୁମ୍ ॥ ୪୧॥

ସ୍ୱପାଦମୂଲଂ ଭଜତଃ ପ୍ରିୟସ୍ୟ

     ତ୍ୟକ୍ତାନ୍ୟଭାବସ୍ୟ ହରିଃ ପରେଶଃ ।

ବିକର୍ମ ଯତ୍ ଚ ଉତ୍ପତିତଂ କଥଞ୍ଚିତ୍

     ଧୁନୋତି ସର୍ୱଂ ହୃଦି ସଂନିବିଷ୍ଟଃ ॥ ୪୨॥

ନାରଦଃ ଉବାଚ ।

ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗବତାନ୍ ଇତ୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଅଥ ମିଥିଲେଶ୍ୱରଃ ।

ଜାୟନ୍ତ ଇୟାନ୍ ମୁନୀନ୍ ପ୍ରୀତଃ ସୋପାଧ୍ୟାୟଃ ହି ଅପୂଜୟତ୍ ॥ ୪୩॥

ତତଃ ଅନ୍ତଃ ଦଧିରେ ସିଦ୍ଧାଃ ସର୍ୱଲୋକସ୍ୟ ପଶ୍ୟତଃ ।

ରାଜା ଧର୍ମାନ୍ ଉପାତିଷ୍ଠନ୍ ଅବାପ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୪୪॥

ତ୍ୱମ୍ ଅପି ଏତାନ୍ ମହାଭାଗ ଧର୍ମାନ୍ ଭାଗବତାନ୍ ଶ୍ରୁତାନ୍ ।

ଆସ୍ଥିତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଯୁକ୍ତଃ ନିଃସଙ୍ଗଃ ଯାସ୍ୟସେ ପରମ୍ ॥ ୪୫॥

ଯୁବୟୋଃ ଖଲୁ ଦମ୍ପତ୍ୟୋଃ ଯଶସା ପୂରିତଂ ଜଗତ୍ ।

ପୁତ୍ରତାମ୍ ଅଗମତ୍ ଯତ୍ ବାଂ ଭଗବାନ୍ ଈଶ୍ୱରଃ ହରିଃ ॥ ୪୬॥

ଦର୍ଶନାଲିଙ୍ଗନାଲାପୈଃ ଶୟନାସନଭୋଜନୈଃ ।

ଆତ୍ମା ବାଂ ପାବିତଃ କୃଷ୍ଣେ ପୁତ୍ରସ୍ନେହ ପ୍ରକୁର୍ୱତୋଃ ॥ ୪୭॥

ବୈରେଣ ଯଂ ନୃପତୟଃ ଶିଶୁପାଲପୌଣ୍ଡ୍ର

     ଶାଲ୍ୱାଦୟଃ ଗତିବିଲାସବିଲୋକନାଦୟୈଃ ।

ଧ୍ୟାୟନ୍ତଃ ଆକୃତଧିୟଃ ଶୟନାସନାଦୌ

     ତତ୍ ସାମ୍ୟମ୍ ଆପୁଃ ଅନୁରକ୍ତଧିୟାଂ ପୁନଃ କିମ୍ ॥ ୪୮॥

ମା ଅପତ୍ୟବୁଦ୍ଧିମ୍ ଅକୃଥାଃ କୃଷ୍ଣେ ସର୍ୱାତ୍ମନଈଶ୍ୱରେ ।

ମାୟାମନୁଷ୍ୟଭାବେନ ଗୂଢ ଐଶ୍ୱର୍ୟେ ପରେ ଅବ୍ୟଯେ ॥ ୪୯॥

ଭୂଭାରରାଜନ୍ୟହନ୍ତବେ ଗୁପ୍ତୟେ ସତାମ୍ ।

ଅବତୀର୍ଣସ୍ୟ ନିର୍ୱୃତ୍ୟୈ ଯଶଃ ଲୋକେ ବିତନ୍ୟତେ ॥ ୫୦॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମହାଭାଗଃ ବସୁଦେବଃ ଅତିବିସ୍ମିତଃ ।

ଦେବକୀ ଚ ମହାଭାଗାଃ ଜହତୁଃ ମୋହମ୍ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୫୧॥

ଇତିହାସମ୍ ଇମଂ ପୁଣ୍ୟଂ ଧାରୟେତ୍ ଯଃ ସମାହିତଃ ।

ସଃ ବିଧୂୟ ଇହ ଶମଲଂ ବ୍ରହ୍ମଭୂୟାୟ କଲ୍ପତେ ॥ ୫୨॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ବସୁଦେବନାରଦସମ୍ବାଦେ

ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୫॥

ଅଥ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ଆତ୍ମଜୈଃ ଦେବୈଃ ପ୍ରଜେଶୈଃ ଆବୃତଃ ଅଭ୍ୟଗାତ୍ ।

ଭବଃ ଚ ଭୂତଭବ୍ୟଈଶଃ ଯୟୌ ଭୂତଗଣୈଃ ବୃତଃ ॥ ୧॥

ଇନ୍ଦ୍ରଃ ମରୁଦ୍ଭିଃ ଭଗବାନ୍ ଆଦିତ୍ୟାଃ ବସବଃ ଅଶ୍ୱିନୌ ।

ଋଭବଃ ଅଙ୍ଗିରସଃ ରୁଦ୍ରାଃ ବିଶ୍ୱେ ସାଧ୍ୟାଃ ଚ ଦେବତାଃ ॥ ୨॥

ଗନ୍ଧର୍ୱାପ୍ସରସଃ ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣଗୁହ୍ୟକାଃ ।

ଋଷୟଃ ପିତରଃ ଚ ଏବ ସବିଦ୍ୟାଧରକିନ୍ନରାଃ ॥ ୩॥

ଦ୍ୱାରକାମ୍ ଉପସଞ୍ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ୱେ କୃଷ୍ଣାଦିଦୃକ୍ଷବଃ ।

ବପୁଷା ଯେନ ଭଗବାନ୍ ନରଲୋକମନୋରମଃ ।

ଯଶଃ ବିତେନେ ଲୋକେଷୁ ସର୍ୱଲୋକମଲାପହମ୍ ॥ ୪॥

ତସ୍ୟାଂ ବିଭ୍ରାଜମାନାୟାଂ ସମୃଦ୍ଧାୟାଂ ମହର୍ଧିଭିଃ ।

ବ୍ୟଚକ୍ଷତ ଅବିତୃପ୍ତାକ୍ଷାଃ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନମ୍ ॥

୫॥

ସ୍ୱର୍ଗୌଦ୍ୟାନୌଅପଗୈଃ ମାଲ୍ୟୈଃ ଛାଦୟନ୍ତଃ ଯଦୁ ଉତ୍ତମମ୍ ।

ଗୀର୍ଭିଃ ଚିତ୍ରପଦାର୍ଥାଭିଃ ତୁଷ୍ଟୁବୁଃ ଜଗତ୍ ଈଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୬॥

ଦେବାଃ ଊଚୁଃ ।

ନତାଃ ସ୍ମ ତେ ନାଥ ପଦାରବିନ୍ଦଂ

    ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରାଣମନୋବଚୋଭିଃ ।

ଯତ୍ ଚିନ୍ତ୍ୟତେ ଅନ୍ତର୍ହୃଦି ଭାବୟୁକ୍ତୈଃ

    ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ କର୍ମମୟ ଊରୁପାଶାତ୍ ॥ ୭॥

ତ୍ୱଂ ମାୟଯା ତ୍ରିଗୁଣୟା ଆତ୍ମନି ଦୁର୍ୱିଭାବ୍ୟଂ

    ବ୍ୟକ୍ତଂ ସୃଜସି ଅବସି ଲୁମ୍ପସି ତତ୍ ଗୁଣସ୍ଥଃ ।

ନ ଏତୈଃ ଭବାନ୍ ଅଜିତ କର୍ମଭିଃ ଅଜ୍ୟତେ ବୈ

    ଯତ୍ ସ୍ୱେ ସୁଖେ ଅବ୍ୟବହିତେ ଅଭିରତଃ ଅନବଦ୍ୟଃ ॥ ୮॥

ଶୁଦ୍ଧିଃ ନୃଣାଂ ନ ତୁ ତଥା ଈଡ୍ୟ ଦୁରାଶୟାନାଂ

    ବିଦ୍ୟାଶ୍ରୁତାଧ୍ୟଯନଦାନତପକ୍ରିୟାଭିଃ ।

ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ମନାମ୍ ଋଷଭ ତେ ଯଶସି ପ୍ରବୃଦ୍ଧ

    ସତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଶ୍ରବଣସମ୍ଭୃତୟା ଯଥା ସ୍ୟାତ୍ ॥ ୯॥

ସ୍ୟାତ୍ ନଃ ତବ ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ଅଶୁଭାଶୟଧୂମକେତୁଃ

    କ୍ଷେମାୟ ଯଃ ମୁନିଭିଃ ଆର୍ଦ୍ରହୃଦୌହ୍ୟମାନଃ ।

ଯଃ ସାତ୍ୱତୈଃ ସମବିଭୂତୟଃ ଆତ୍ମବଦ୍ଭିଃ

    ବ୍ୟୂହେ ଅର୍ଚିତଃ ସବନଶଃ ସ୍ୱଃ ଅତିକ୍ରମାୟ ॥ ୧୦॥

ଯଃ ଚିନ୍ତ୍ୟତେ ପ୍ରୟତପାଣିଭିଃ ଅଧ୍ୱରାଗ୍ନୌ

     ତ୍ରୟ୍ୟା ନିରୁକ୍ତବିଧିନା ଈଶ ହବିଃ ଗୃହୀତ୍ୱା ।

ଅଧ୍ୟାତ୍ମୟୋଗଃ ଉତ ଯୋଗିଭିଃ ଆତ୍ମମାୟାଂ

     ଜିଜ୍ଞାସୁଭିଃ ପରମଭାଗବତୈଃ ପରୀଷ୍ଟଃ ॥ ୧୧॥

ପର୍ୟୁଷ୍ଟୟା ତବ ବିଭୋ ବନମାଲୟା ଇୟଂ

     ସଂସ୍ପର୍ଧିନୀ ଭଗବତୀ ପ୍ରତିପତ୍ନିବତ୍ ଶ୍ରୀଃ ।

ଯଃ ସୁପ୍ରଣୀତମ୍ ଅମୁୟାର୍ହଣମ୍ ଆଦତ୍ ଅନ୍ନଃ

     ଭୂୟାତ୍ ସଦା ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ ଅଶୁଭାଶୟଧୂମକେତୁଃ ॥ ୧୨॥

କେତୁଃ ତ୍ରିବିକ୍ରମୟୁତଃ ତ୍ରିପତ୍ ପତାକଃ

     ଯଃ ତେ ଭୟାଭୟକରଃ ଅସୁରଦେବଚମ୍ୱୋଃ ।

ସ୍ୱର୍ଗାୟ ସାଧୁଷୁ ଖଲୁ ଏଷୁ ଇତରାୟ ଭୂମନ୍

     ପାଦଃ ପୁନାତୁ ଭଗବନ୍ ଭଜତାମ୍ ଅଧଂ ନଃ ॥ ୧୩॥

ନସ୍ୟୋତଗାବଃ ଇବ ଯସ୍ୟ ବଶେ ଭବନ୍ତି

     ବ୍ରହ୍ମାଦୟଃ ଅନୁଭୃତଃ ମିଥୁରର୍ଦ୍ୟମାନାଃ ।

କାଲସ୍ୟ ତେ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷୟଓଃ ପରସ୍ୟ

     ଶଂ ନଃ ତନୋତୁ ଚରଣଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ୟ ॥ ୧୪॥

ଅସ୍ୟ ଅସି ହେତୁଃ ଉଦୟସ୍ଥିତିସଂୟମାନାଂ

     ଅବ୍ୟକ୍ତଜୀବମହତାମ୍ ଅପି କାଲମ୍ ଆହୁଃ ।

ସଃ ଅୟଂ ତ୍ରିଣାଭିଃ ଅଖିଲ ଅପଚୟେ ପ୍ରବୃତ୍ତଃ

     କାଲଃ ଗଭୀରରୟଃ ଉତ୍ତମପୂରୁଷଃ ତ୍ୱମ୍ ॥ ୧୫॥

ତ୍ୱତ୍ତଃ ପୁମାନ୍ ସମଧିଗମ୍ୟ ଯୟା ସ୍ୱବୀର୍ୟ

     ଧତ୍ତେ ମହାନ୍ତମ୍ ଇବ ଗର୍ଭମ୍ ଅମୋଘବୀର୍ୟଃ ।

ସଃ ଅୟଂ ତୟା ଅନୁଗତଃ ଆତ୍ମନଃ ଆଣ୍ଡକୋଶଂ

     ହୈମଂ ସସର୍ଜ ବହିଃ ଆବରଣୈଃ ଉପେତମ୍ ॥ ୧୬॥

ତତ୍ତସ୍ଥୁଷଃ ଚ ଜଗତଃ ଚ ଭବାନ୍ ଅଧୀଶଃ

     ଯତ୍ ମାୟଯା ଉତ୍ଥଗୁଣବିକ୍ରିୟଯା ଉପନୀତାନ୍ ।

ଅର୍ଥାନ୍ ଜୁଷନ୍ ଅପି ହୃଷୀକପତେ ନ ଲିପ୍ତଃ

     ଯେ ଅନ୍ୟେ ସ୍ୱତଃ ପରିହୃତାତ୍ ଅପି ବିଭ୍ୟତି ସ୍ମ ॥ ୧୭॥

ସ୍ମାୟା ଅବଲୋକଲବଦର୍ଶିତଭାବହାରି

     ଭ୍ରୂମଣ୍ଡଲପ୍ରହିତସୌରତମନ୍ତ୍ରଶୌଣ୍ଡୈଃ ।

ପତ୍ନ୍ୟଃ ତୁ ଷୋଡଶସହସ୍ରମ୍ ଅନଙ୍ଗବାଣୈଃ

     ଯସ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଂ ବିମଥିତୁଂ କରଣୈଃ ବିଭ୍ୱ୍ୟଃ ॥ ୧୮॥

ବିଭ୍ୱ୍ୟଃ ତବ ଅମୃତକଥା ଉଦବହାଃ ତ୍ରିଲୋକ୍ୟାଃ

     ପାଦୌ ଅନେଜସରିତଃ ଶମଲାନି ହନ୍ତୁମ୍ ।

ଆନୁଶ୍ରବଂ ଶ୍ରୁତିଭିଃ ଅଙ୍ଘ୍ରିଜମ୍ ଅଙ୍ଗସଙ୍ଗୈଃ

     ତୀର୍ଥଦ୍ୱୟଂ ଶୁଚିଷଦସ୍ତଃ ଉପସ୍ପୃଶନ୍ତି ॥ ୧୯॥

ବାଦରାୟଣିଃ ଉବାଚ ।

ଇତି ଅଭିଷ୍ଟୂୟ ବିବୁଧୈଃ ସେଶଃ ଶତଧୃତିଃ ହରିମ୍ ।

ଅଭ୍ୟଭାଷତ ଗୋବିନ୍ଦଂ ପ୍ରଣମ୍ୟ ଅମ୍ବରମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ॥ ୨୦॥

ବ୍ରହ୍ମ ଉବାଚ ।

ଭୂମେଃ ଭାର ଅବତାରାୟ ପୁରା ବିଜ୍ଞାପିତଃ ପ୍ରଭୋ ।

ତ୍ୱମ୍ ଅସ୍ମାଭିଃ ଅଶେଷାତ୍ମନ୍ ତତ୍ ତଥା ଏବ ଉପପାଦିତମ୍ ॥ ୨୧॥

ଧର୍ମଃ ଚ ସ୍ଥାପିତଃ ସତ୍ସୁ ସତ୍ୟସନ୍ଧେଷୁ ବୈ ତ୍ୱୟା ।

କୀର୍ତିଃ ଚ ଦିକ୍ଷୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତା ସର୍ୱଲୋକମଲାପହା ॥ ୨୨॥

ଅବତୀର୍ୟ ଯଦୋଃ ବଂଶେ ବିଭ୍ରତ୍ ରୂପମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ ।

କର୍ମାଣି ଉଦ୍ଦାମବୃତ୍ତାନି ହିତାୟ ଜଗତଃ ଅକୃଥାଃ ॥ ୨୩॥

ଯାନି ତେ ଚରିତାନି ଈଶ ମନୁଷ୍ୟାଃ ସାଧବଃ କଲୌ ।

ଶୃଣ୍ୱନ୍ତଃ କୀର୍ତୟନ୍ତଃ ଚ ତରିଷ୍ୟନ୍ତି ଅଞ୍ଜସା ତମଃ ॥ ୨୪॥

ଯଦୁବଂଶେ ଅବତୀର୍ଣସ୍ୟ ଭବତଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ।

ଶରତ୍ ଶତଂ ବ୍ୟତୀୟାୟ ପଞ୍ଚବିଂଶ ଅଧିକଂ ପ୍ରଭୋଃ ॥ ୨୫॥

ନ ଅଧୁନା ତେ ଅଖିଲ ଆଧାର ଦେବକାର୍ୟ ଅବଶେଷିତମ୍ ।

କୁଲଂ ଚ ବିପ୍ରଶାପେନ ନଷ୍ଟପ୍ରାୟମ୍ ଅଭୂତ୍ ଇଦମ୍ ॥ ୨୬॥

ତତଃ ସ୍ୱଧାମ ପରମଂ ବିଶସ୍ୱ ଯଦି ମନ୍ୟସେ ।

ସଲୋକାନ୍ ଲୋକପାଲାନ୍ ନଃ ପାହି ବୈକୁଣ୍ଠକିଙ୍କରାନ୍ ॥ ୨୭॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଅବଧାରିତମ୍ ଏତତ୍ ମେ ଯଦାତ୍ଥ ବିବୁଧେଶ୍ୱର ।

କୃତଂ ବଃ କାର୍ୟମ୍ ଅଖିଲଂ ଭୂମେଃ ଭାରଃ ଅବତାରିତଃ ॥ ୨୮॥

ତତ୍ ଇଦଂ ଯାଦବକୁଲଂ ବୀର୍ୟଶୌର୍ୟଶ୍ରିୟୋଦ୍ଧତମ୍ ।

ଲୋକଂ ଜିଘୃକ୍ଷତ୍ ରୁଦ୍ଧଂ ମେ ବେଲୟା ଇବ ମହାର୍ଣବଃ ॥ ୨୯॥

ଯଦି ଅସଂହୃତ୍ୟ ଦୃପ୍ତାନାଂ ଯଦୁନାଂ ବିପୁଲଂ କୁଲମ୍ ।

ଗନ୍ତାସ୍ମି ଅନେନ ଲୋକଃ ଅୟମ୍ ଉଦ୍ୱେଲେନ ବିନଙ୍କ୍ଷ୍ୟତି ॥ ୩୦॥

ଇଦାନୀଂ ନାଶଃ ଆରବ୍ଧଃ କୁଲସ୍ୟ ଦ୍ୱିଜଶାପତଃ ।

ଯାସ୍ୟାମି ଭବନଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଏତତ୍ ଅନ୍ତେ ତବ ଆନଘ ॥ ୩୧॥

ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଇତି ଉକ୍ତଃ ଲୋକନାଥେନ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଃ ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ତମ୍ ।

ସହ ଦେବଗଣୈଃ ଦେବଃ ସ୍ୱଧାମ ସମପଦ୍ୟତ ॥ ୩୨॥

ଅଥ ତସ୍ୟାଂ ମହୋତ୍ପାତାନ୍ ଦ୍ୱାରବତ୍ୟାଂ ସମୁତ୍ଥିତାନ୍ ।

ବିଲୋକ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଆହ ଯଦୁବୃଦ୍ଧାନ୍ ସମାଗତାନ୍ ॥ ୩୩॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଏତେ ବୈ ସୁମହୋତ୍ପାତାଃ ବ୍ୟୁତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଇହ ସର୍ୱତଃ ।

ଶାପଃ ଚ ନଃ କୁଲସ୍ୟ ଆସୀତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟଃ ଦୁରତ୍ୟଯଃ ॥ ୩୪॥

ନ ବସ୍ତବ୍ୟମ୍ ଇହ ଅସ୍ମାଭିଃ ଜିଜୀବିଷୁଭିଃ ଆର୍ୟକାଃ ।

ପ୍ରଭାସଂ ସୁମହତ୍ ପୁଣ୍ୟଂ ଯାସ୍ୟାମଃ ଅଦ୍ୟ ଏବ ମା ଚିରମ୍ ॥ ୩୫॥

ଯତ୍ର ସ୍ନାତ୍ୱା ଦକ୍ଷଶାପାତ୍ ଗୃହୀତଃ ଯକ୍ଷ୍ମଣୌଡୁରାଟ୍ ।

ବିମୁକ୍ତଃ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ସଦ୍ୟଃ ଭେଜେ ଭୂୟଃ କଲୋଦୟମ୍ ॥ ୩୬॥

ବୟଂ ଚ ତସ୍ମିନ୍ ଆପ୍ଲୁତ୍ୟ ତର୍ପୟିତ୍ୱା ପିତୄନ୍ସୁରାନ୍ ।

ଭୋଜୟିତ୍ୱା ଉଶିଜଃ ବିପ୍ରାନ୍ ନାନାଗୁଣବତା ଅନ୍ଧସା ॥ ୩୭॥

ତେଷୁ ଦାନାନି ପାତ୍ରେଷୁ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଉପ୍ତ୍ୱା ମହାନ୍ତି ବୈ ।

ବୃଜିନାନି ତରିଷ୍ୟାମଃ ଦାନୈଃ ନୌଭିଃ ଇବ ଅର୍ଣବମ୍ ॥ ୩୮॥

ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଏବଂ ଭଗବତା ଆଦିଷ୍ଟାଃ ଯାଦବାଃ କୁଲନନ୍ଦନ ।

ଗନ୍ତୁଂ କୃତଧିୟଃ ତୀର୍ଥଂ ସ୍ୟନ୍ଦନାନ୍ ସମୟୂୟୁଜନ୍ ॥ ୩୯॥

ତତ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ଉଦ୍ଧବଃ ରାଜନ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଭଗବତା ଉଦିତମ୍ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଅରିଷ୍ଟାନି ଘୋରାଣି ନିତ୍ୟଂ କୃଷ୍ଣମ୍ ଅନୁବ୍ରତଃ ॥ ୪୦॥

ବିବିକ୍ତଃ ଉପସଙ୍ଗମ୍ୟ ଜଗତାମ୍ ଈଶ୍ୱରେଶ୍ୱରମ୍ ।

ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶିରସା ପାଦୌ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ତମ୍ ଅଭାଷତ ॥ ୪୧॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଦେବଦେବେଶ ଯୋଗେଶ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବଣକୀର୍ତନ ।

ସଂହୃତ୍ୟ ଏତତ୍ କୁଲଂ ନୂନଂ ଲୋକଂ ସନ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟତେ ଭବାନ୍ ।

ବିପ୍ରଶାପଂ ସମର୍ଥଃ ଅପି ପ୍ରତ୍ୟହନ୍ ନ ଯଦି ଈଶ୍ୱରଃ ॥ ୪୨॥

ନ ଅହଂ ତବ ଅଙ୍ଘ୍ରିକମଲଂ କ୍ଷଣାର୍ଧମ୍ ଅପି କେଶବ ।

ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ସମୁତ୍ସହେ ନାଥ ସ୍ୱଧାମ ନୟ ମାମ୍ ଅପି ॥ ୪୩॥

ତବ ବିକ୍ରୀଡିତଂ କୃଷ୍ଣ ନୃଣାଂ ପରମମଙ୍ଗଲମ୍ ।

କର୍ଣପୀୟୂଷମ୍ ଆସ୍ୱାଦ୍ୟ ତ୍ୟଜତି ଅନ୍ୟସ୍ପୃହାଂ ଜନଃ ॥ ୪୪॥

ଶୟ୍ୟାସନାଟନସ୍ଥାନସ୍ନାନକ୍ରୀଡାଶନାଦିଷୁ ।

କଥଂ ତ୍ୱାଂ ପ୍ରିୟମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ବୟଂ ଭକ୍ତାଃ ତ୍ୟଜେମହି ॥ ୪୫॥

ତ୍ୱୟା ଉପଭୁକ୍ତସ୍ରକ୍ଗନ୍ଧବାସଃ ଅଲଙ୍କାରଚର୍ଚିତାଃ ।

ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଭୋଜିନଃ ଦାସାଃ ତବ ମାୟାଂ ଜୟେମହି ॥ ୪୬॥

ବାତାଶନାଃ ଯଃ ଋଷୟଃ ଶ୍ରମଣା ଊର୍ଧ୍ୱମନ୍ଥିନଃ ।

ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ୟଂ ଧାମ ତେ ଯାନ୍ତି ଶାନ୍ତାଃ ସଂନ୍ୟାସିନଃ ଅମଲାଃ ॥

୪୭॥

ବୟଂ ତୁ ଇହ ମହାୟୋଗିନ୍ ଭ୍ରମନ୍ତଃ କର୍ମବର୍ତ୍ମସୁ ।

ତ୍ୱତ୍ ବାର୍ତୟା ତରିଷ୍ୟାମଃ ତାବକୈଃ ଦୁସ୍ତରଂ ତମଃ ॥ ୪୮॥

ସ୍ମରନ୍ତଃ କୀର୍ତୟନ୍ତଃ ତେ କୃତାନି ଗଦିତାନି ଚ ।

ଗତିଉତ୍ସ୍ମିତଈକ୍ଷଣକ୍ଷ୍ୱେଲି ଯତ୍ ନୃଲୋକବିଡମ୍ବନମ୍ ॥ ୪୯॥

ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଏବଂ ବିଜ୍ଞାପିତଃ ରାଜନ୍ ଭଗବାନ୍ ଦେବକୀସୁତଃ ।

ଏକାନ୍ତିନଂ ପ୍ରିୟଂ ଭୃତ୍ୟମ୍ ଉଦ୍ଧବଂ ସମଭାଷତ ॥ ୫୦॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଦେବସ୍ତୁତ୍ୟୁଦ୍ଧ୍ୱବିଜ୍ଞାପନଂ ନାମ

ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୬॥

ଅଥ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯତ୍ ଆତ୍ଥ ମାଂ ମହାଭାଗ ତତ୍ ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ଏବ ମେ ।

ବ୍ରହ୍ମା ଭବଃ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ୱର୍ୱାସଂ ମେ ଅଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ ୧॥

ମୟା ନିଷ୍ପାଦିତଂ ହି ଅତ୍ର ଦେବକାର୍ୟମ୍ ଅଶେଷତଃ ।

ଯଦର୍ଥମ୍ ଅବତୀର୍ଣଃ ଅହମ୍ ଅଂଶେନ ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ॥ ୨॥

କୁଲଂ ବୈ ଶାପନିର୍ଦଗ୍ଧଂ ନଙ୍କ୍ଷ୍ୟତି ଅନ୍ୟୋନ୍ୟବିଗ୍ରହାତ୍ ।

ସମୁଦ୍ରଃ ସପ୍ତମେ ଅହ୍ନ୍ହ୍ୟେତାଂ ପୁରୀଂ ଚ ପ୍ଲାବୟିଷ୍ୟତି ॥ ୩॥

ଯଃ ହି ଏବ ଅୟଂ ମୟା ତ୍ୟକ୍ତଃ ଲୋକଃ ଅୟଂ ନଷ୍ଟମଙ୍ଗଲଃ ।

ଭବିଷ୍ୟତି ଅଚିରାତ୍ ସାଧୋ କଲିନାଽପି ନିରାକୃତଃ ॥ ୪॥

ନ ବସ୍ତବ୍ୟଂ ତ୍ୱୟା ଏବ ଇହ ମୟା ତ୍ୟକ୍ତେ ମହୀତଲେ ।

ଜନଃ ଅଧର୍ମରୁଚିଃ ଭଦ୍ରଃ ଭବିଷ୍ୟତି କଲୌ ଯୁଗେ ॥ ୫॥

ତ୍ୱଂ ତୁ ସର୍ୱଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ସ୍ନେହଂ ସ୍ୱଜନବନ୍ଧୁଷୁ ।

ମୟି ଆବେଶ୍ୟ ମନଃ ସମ୍ୟକ୍ ସମଦୃକ୍ ବିଚରସ୍ୱ ଗାମ୍ ॥ ୬॥

ଯତ୍ ଇଦଂ ମନସା ବାଚା ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ୟାଂ ଶ୍ରବଣାଦିଭିଃ ।

ନଶ୍ୱରଂ ଗୃହ୍ୟମାଣଂ ଚ ବିଦ୍ଧି ମାୟାମନୋମୟମ୍ ॥ ୭॥

ପୁଂସଃ ଅୟୁକ୍ତସ୍ୟ ନାନାର୍ଥଃ ଭ୍ରମଃ ସଃ ଗୁଣଦୋଷଭାକ୍ ।

କର୍ମାକର୍ମବିକର୍ମ ଇତି ଗୁଣଦୋଷଧିୟଃ ଭିଦା ॥ ୮॥

ତସ୍ମାତ୍ ଯୁକ୍ତୈନ୍ଦ୍ରିୟଗ୍ରାମଃ ଯୁକ୍ତଚିତ୍ତଃ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ।

ଆତ୍ମନି ଈକ୍ଷସ୍ୱ ବିତତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ମୟି ଅଧୀଶ୍ୱରେ ॥ ୯॥

ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସଂୟୁକ୍ତଃ ଆତ୍ମଭୂତଃ ଶରୀରିଣାମ୍ ।

ଆତ୍ମାନୁଭବତୁଷ୍ଟାତ୍ମା ନ ଅନ୍ତରାୟୈଃ ବିହନ୍ୟସେ ॥ ୧୦॥

ଦୋଷବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଉଭୟାତୀତଃ ନିଷେଧାତ୍ ନ ନିବର୍ତତେ ।

ଗୁଣବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଚ ବିହିତଂ ନ କରୋତି ଯଥା ଅର୍ଭକଃ ॥ ୧୧॥

ସର୍ୱଭୂତସୁହୃତ୍ ଶାନ୍ତଃ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନନିଶ୍ଚୟଃ ।

ପଶ୍ୟନ୍ ମଦାତ୍ମକଂ ବିଶ୍ୱଂ ନ ବିପଦ୍ୟେତ ବୈ ପୁନଃ ॥ ୧୨॥

ଶ୍ରୀ ଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଇତି ଆଦିଷ୍ଟଃ ଭଗବତା ମହାଭାଗବତଃ ନୃପ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ଆହ ତତ୍ତ୍ୱଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଅଚ୍ୟୁତମ୍ ॥ ୧୩॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯୋଗେଶ ଯୋଗବିନ୍ନ୍ୟାସ ଯୋଗାତ୍ମ ଯୋଗସମ୍ଭବ ।

ନିଃଶ୍ରେୟସାୟ ମେ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ତ୍ୟାଗଃ ସଂନ୍ୟାସଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୧୪॥

ତ୍ୟାଗଃ ଅୟଂ ଦୁଷ୍କରଃ ଭୂମନ୍ କାମାନାଂ ବିଷୟାତ୍ମଭିଃ ।

ସୁତରାଂ ତ୍ୱୟି ସର୍ୱାତ୍ମନ୍ ନ ଅଭକ୍ତୈଃ ଇତି ମେ ମତିଃ ॥ ୧୫॥

ସଃ ଅହଂ ମମ ଅହମ୍ ଇତି ମୂଢମତିଃ ବିଗାଢଃ

     ତ୍ୱତ୍ ମାୟଯା ବିରଚିତ ଆତ୍ମନି ସାନୁବନ୍ଧେ ।

ତତ୍ ତୁ ଅଞ୍ଜସା ନିଗଦିତଂ ଭବତା ଯଥା ଅହମ୍

     ସଂସାଧୟାମି ଭଗବନ୍ ଅନୁଶାଧି ଭୃତ୍ୟମ୍ ॥ ୧୬॥

ସତ୍ୟସ୍ୟ ତେ ସ୍ୱଦୃଶଃ ଆତ୍ମନଃ ଆତ୍ମନଃ ଅନ୍ୟମ୍

     ବକ୍ତାରମ୍ ଈଶ ବିବୁଧେଷୁ ଅପି ନ ଅନୁଚକ୍ଷେ ।

ସର୍ୱେ ବିମୋହିତଧିୟଃ ତବ ମାୟଯା ଇମେ

     ବ୍ରହ୍ମାଦୟଃ ତନୁଭୃତଃ ବହିଃ ଅର୍ଥଭାବଃ ॥ ୧୭॥

ତସ୍ମାତ୍ ଭବନ୍ତମ୍ ଅନବଦ୍ୟମ୍ ଅନନ୍ତପାରମ୍

     ସର୍ୱଜ୍ଞମ୍ ଈଶ୍ୱରମ୍ ଅକୁଣ୍ଠବିକୁଣ୍ଠଧିଷ୍ଣି ଅୟମ୍ ।

ନିର୍ୱିଣ୍ଣଧୀଃ ଅହମ୍ ଉ ହ ବୃଜନାଭିତପ୍ତଃ

     ନାରାୟଣଂ ନରସଖଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୧୮॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ପ୍ରାୟେଣ ମନୁଜା ଲୋକେ ଲୋକତତ୍ତ୍ୱବିଚକ୍ଷଣାଃ ।

ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ହି ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ଏବ ଅଶୁଭାଶୟାତ୍ ॥ ୧୯॥

ଆତ୍ମନଃ ଗୁରୁଃ ଆତ୍ମା ଏବ ପୁରୁଷସ୍ୟ ବିଶେଷତଃ ।

ଯତ୍ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁମାନାଭ୍ୟାଂ ଶ୍ରେୟଃ ଅସୌ ଅନୁବିନ୍ଦତେ ॥ ୨୦॥

ପୁରୁଷତ୍ୱେ ଚ ମାଂ ଧୀରାଃ ସାଙ୍ଖ୍ୟଯୋଗବିଶାରଦାଃ ।

ଆବିସ୍ତରାଂ ପ୍ରପଶ୍ୟନ୍ତି ସର୍ୱଶକ୍ତି ଉପବୃଂହିତମ୍ ॥ ୨୧॥

ଏକଦ୍ୱିତ୍ରିଚତୁଷ୍ପାଦଃ ବହୁପାଦଃ ତଥା ଅପଦଃ ।

ବହ୍ୱ୍ୟଃ ସନ୍ତି ପୁରଃ ସୃଷ୍ଟାଃ ତାସାଂ ମେ ପୌରୁଷୀ ପ୍ରିୟା ॥ ୨୨॥

ଅତ୍ର ମାଂ ମାର୍ଗୟନ୍ତ୍ୟଦ୍ଧାଃ ଯୁକ୍ତାଃ ହେତୁଭିଃ ଈଶ୍ୱରମ୍ ।

ଗୃହ୍ୟମାଣୈଃ ଗୁଣୈଃ ଲିଙ୍ଗୈଃ ଅଗ୍ରାହ୍ୟମ୍ ଅନୁମାନତଃ ॥ ୨୩॥

ଅତ୍ର ଅପି ଉଦାହରନ୍ତି ଇମମ୍ ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ ।

ଅବଧୂତସ୍ୟ ସମ୍ବାଦଂ ଯଦୋଃ ଅମିତତେଜସଃ ॥ ୨୪॥

(ଅଥ ଅବଧୂତଗୀତମ୍ ।)

ଅବଧୂତଂ ଦ୍ୱିଜଂ କଞ୍ଚିତ୍ ଚରନ୍ତମ୍ ଅକୁତୋଭୟମ୍ ।

କବିଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ତରୁଣଂ ଯଦୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଧର୍ମବିତ୍ ॥ ୨୫॥

ଯଦୁଃ ଉବାଚ ।

କୁତଃ ବୁଦ୍ଧିଃ ଇୟଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଅକର୍ତୁଃ ସୁବିଶାରଦା ।

ଯାମ୍ ଆସାଦ୍ୟ ଭବାନ୍ ଲୋକଂ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଚରତି ବାଲବତ୍ ॥ ୨୬॥

ପ୍ରାୟଃ ଧର୍ମାର୍ଥକାମେଷୁ ବିବିତ୍ସାୟାଂ ଚ ମାନବାଃ ।

ହେତୁନା ଏବ ସମୀହନ୍ତେ ଆୟୁଷଃ ଯଶସଃ ଶ୍ରିୟଃ ॥ ୨୭॥

ତ୍ୱଂ ତୁ କଲ୍ପଃ କବିଃ ଦକ୍ଷଃ ସୁଭଗଃ ଅମୃତଭାଷଣଃ ।

ନ କର୍ତା ନେହସେ କିଞ୍ଚିତ୍ ଜଡୌନ୍ମତ୍ତପିଶାଚବତ୍ ॥ ୨୮॥

ଜନେଷୁ ଦହ୍ୟମାନେଷୁ କାମଲୋଭଦବାଗ୍ନିନା ।

ନ ତପ୍ୟସେ ଅଗ୍ନିନା ମୁକ୍ତଃ ଗଙ୍ଗାମ୍ଭସ୍ଥଃ ଇବ ଦ୍ୱିପଃ ॥ ୨୯॥

ତ୍ୱଂ ହି ନଃ ପୃଚ୍ଛତାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଆତ୍ମନି ଆନନ୍ଦକାରଣମ୍ ।

ବ୍ରୂହି ସ୍ପର୍ଶବିହୀନସ୍ୟ ଭବତଃ କେବଲ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୩୦॥

ଶ୍ରୀ ଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯଦୁନା ଏବଂ ମହାଭାଗଃ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟେନ ସୁମେଧସା ।

ପୃଷ୍ଟଃ ସଭାଜିତଃ ପ୍ରାହ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଅବନତଂ ଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୩୧॥

ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଉବାଚ ।

ସନ୍ତି ମେ ଗୁରବଃ ରାଜନ୍ ବହବଃ ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଉପାଶ୍ରିତାଃ ।

ଯତଃ ବୁଦ୍ଧିମ୍ ଉପାଦାୟ ମୁକ୍ତଃ ଅଟାମି ଇହ ତାନ୍ ଶ୍ରୁଣୁ ॥ ୩୨॥

ପୃଥିବୀ ବାୟୁଃ ଆକାଶମ୍ ଆପଃ ଅଗ୍ନିଃ ଚନ୍ଦ୍ରମା ରବିଃ ।

କପୋତଃ ଅଜଗରଃ ସିନ୍ଧୁଃ ପତଙ୍ଗଃ ମଧୁକୃଦ୍ ଗଜଃ ॥ ୩୩॥

ମଧୁହା ହରିଣଃ ମୀନଃ ପିଙ୍ଗଲା କୁରରଃ ଅର୍ଭକଃ ।

କୁମାରୀ ଶରକୃତ୍ ସର୍ପଃ ଊର୍ଣନାଭିଃ ସୁପେଶକୃତ୍ ॥ ୩୪॥

ଏତେ ମେ ଗୁରବଃ ରାଜନ୍ ଚତୁର୍ୱିଂଶତିଃ ଆଶ୍ରିତାଃ ।

ଶିକ୍ଷା ବୃତ୍ତିଭିଃ ଏତେଷାମ୍ ଅନ୍ୱଶିକ୍ଷମ୍ ଇହ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୩୫॥

ଯତଃ ଯତ୍ ଅନୁଶିକ୍ଷାମି ଯଥା ବା ନାହୁଷାତ୍ମଜ ।

ତତ୍ ତଥା ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ନିବୋଧ କଥୟାମି ତେ ॥ ୩୬॥

ଭୂତୈଃ ଆକ୍ରମାଣଃ ଅପି ଧୀରଃ ଦୈବବଶାନୁଗୈଃ ।

ତତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ନ ଚଲେତ୍ ମାର୍ଗାତ୍ ଅନ୍ୱଶିକ୍ଷଂ କ୍ଷିତେଃ ବ୍ରତମ୍ ॥ ୩୭॥

ଶଶ୍ୱତ୍ ପରାର୍ଥସର୍ୱେହଃ ପରାର୍ଥ ଏକାନ୍ତସମ୍ଭବଃ ।

ସାଧୁଃ ଶିକ୍ଷେତ ଭୂଭୃତ୍ତଃ ନଗଶିଷ୍ୟଃ ପରାତ୍ମତାମ୍ ॥

୩୮॥

ପ୍ରାଣବୃତ୍ତ୍ୟା ଏବ ସନ୍ତୁଷ୍ୟେତ୍ ମୁନିଃ ନ ଏବ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରିୟୈଃ ।

ଜ୍ଞାନଂ ଯଥା ନ ନଶ୍ୟେତ ନ ଅବକୀର୍ୟେତ ବାଙ୍ମନଃ ॥ ୩୯॥

ବିଷୟେଷୁ ଆବିଶନ୍ ଯୋଗୀ ନାନାଧର୍ମେଷୁ ସର୍ୱତଃ ।

ଗୁଣଦୋଷବ୍ୟପେତ ଆତ୍ମା ନ ବିଷଜ୍ଜେତ ବାୟୁବତ୍ ॥ ୪୦॥

ପାର୍ଥିବେଷୁ ଇହ ଦେହେଷୁ ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ତତ୍ ଗୁଣାଶ୍ରୟଃ ।

ଗୁଣୈଃ ନ ଯୁଜ୍ୟତେ ଯୋଗୀ ଗନ୍ଧୈଃ ବାୟୁଃ ଇବ ଆତ୍ମଦୃକ୍ ॥ ୪୧॥

ଅନ୍ତଃ ହିତଃ ଚ ସ୍ଥିରଜଙ୍ଗମେଷୁ

      ବ୍ରହ୍ମ ଆତ୍ମଭାବେନ ସମନ୍ୱୟେନ ।

ବ୍ୟାପ୍ତ୍ୟ ଅବଚ୍ଛେଦମ୍ ଅସଙ୍ଗମ୍ ଆତ୍ମନଃ

      ମୁନିଃ ନଭଃ ତ୍ୱଂ ବିତତସ୍ୟ ଭାବୟେତ୍ ॥ ୪୨॥

ତେଜଃ ଅବନ୍ନମୟୈଃ ଭାବୈଃ ମେଘ ଆଦ୍ୟୈଃ ବାୟୁନା ଈରିତୈଃ ।

ନ ସ୍ପୃଶ୍ୟତେ ନଭଃ ତଦ୍ୱତ୍ କାଲସୃଷ୍ଟୈଃ ଗୁଣୈଃ ପୁମାନ୍ ॥

୪୩॥

ସ୍ୱଚ୍ଛଃ ପ୍ରକୃତିତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଃ ମାଧୁର୍ୟଃ ତୀର୍ଥଭୂଃ ନୃଣାମ୍ ।

ମୁନିଃ ପୁନାତି ଅପାଂ ମିତ୍ରମ୍ ଈକ୍ଷ ଉପସ୍ପର୍ଶକୀର୍ତନୈଃ ॥ ୪୪॥

ତେଜସ୍ୱୀ ତପସା ଦୀପ୍ତଃ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌଦରଭାଜନଃ ।

ସର୍ୱଭକ୍ଷଃ ଅପି ଯୁକ୍ତ ଆତ୍ମା ନ ଆଦତ୍ତେ ମଲମ୍ ଅଗ୍ନିବତ୍ ॥ ୪୫॥

କ୍ୱଚିତ୍ ଶନ୍ନଃ କ୍ୱଚିତ୍ ସ୍ପଷ୍ଟଃ ଉପାସ୍ୟଃ ଶ୍ରେୟଃ ଇଚ୍ଛତାମ୍ ।

ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସର୍ୱତ୍ର ଦାତୄଣାଂ ଦହନ୍ ପ୍ରାକ୍  ଉତ୍ତର ଅଶୁଭମ୍ ॥

୪୬॥

ସ୍ୱମାୟଯା ସୃଷ୍ଟମ୍ ଇଦଂ ସତ୍ ଅସତ୍ ଲକ୍ଷଣଂ ବିଭୁଃ ।

ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ଈୟତେ ତତ୍ ତତ୍ ସ୍ୱରୂପଃ ଅଗ୍ନିଃ ଇବ ଏଧସି ॥ ୪୭॥

ବିସର୍ଗାଦ୍ୟାଃ ଶ୍ମଶାନାନ୍ତାଃ ଭାବାଃ ଦେହସ୍ୟ ନ ଆତ୍ମନଃ ।

କଲାନାମ୍ ଇବ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ କାଲେନ ଅବ୍ୟକ୍ତବର୍ତ୍ମନା ॥ ୪୮॥

କାଲେନ ହି ଓଘବେଗେନ ଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭବ ଅପି ଅୟୌ ।

ନିତ୍ୟୌ ଅପି ନ ଦୃଶ୍ୟେତେ ଆତ୍ମନଃ ଅଗ୍ନେଃ ଯଥା ଅର୍ଚିଷାମ୍ ॥ ୪୯॥

ଗୁଣୈଃ ଗୁଣାନ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ଯଥାକାଲଂ ବିମୁଞ୍ଚତି ।

ନ ତେଷୁ ଯୁଜ୍ୟତେ ଯୋଗୀ ଗୋଭିଃ ଗାଃ ଇବ ଗୋପତିଃ ॥ ୫୦॥

ବୁଧ୍ୟତେ ସ୍ୱେନ ଭେଦେନ ବ୍ୟକ୍ତିସ୍ଥଃ ଇବ ତତ୍ ଗତଃ ।

ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ସ୍ଥୂଲମତିଭିଃ ଆତ୍ମା ଚ ଅବସ୍ଥିତଃ ଅର୍କବତ୍ ॥ ୫୧॥

ନ ଅତିସ୍ନେହଃ ପ୍ରସଙ୍ଗଃ ବା କର୍ତବ୍ୟଃ କ୍ୱ ଅପି କେନଚିତ୍ ।

କୁର୍ୱନ୍ ବିନ୍ଦେତ ସନ୍ତାପଂ କପୋତଃ ଇବ ଦୀନଧୀଃ ॥ ୫୨॥

କପୋତଃ କଶ୍ଚନ ଅରଣ୍ୟେ କୃତନୀଡଃ ବନସ୍ପତୌ ।

କପୋତ୍ୟା ଭାର୍ୟଯା ସାର୍ଧମ୍ ଉବାସ କତିଚିତ୍ ସମାଃ ॥ ୫୩॥

କପୋତୌ ସ୍ନେହଗୁଣିତହୃଦୟୌ ଗୃହଧର୍ମିଣୌ ।

ଦୃଷ୍ଟିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୟାଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗେନ ବୁଦ୍ଧିଂ ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ବବନ୍ଧତୁଃ ॥

୫୪॥

ଶୟ୍ୟାସନାଟନସ୍ଥାନବାର୍ତାକ୍ରୀଡାଶନାଦିକମ୍ ।

ମିଥୁନୀଭୂୟ ବିସ୍ରବ୍ଧୌ ଚେରତୁଃ ବନରାଜିଷୁ ॥ ୫୫॥

ଯଂ ଯଂ ବାଞ୍ଛତି ସା ରାଜନ୍ ତର୍ପୟନ୍ତି ଅନୁକମ୍ପିତା ।

ତଂ ତଂ ସମନୟତ୍ କାମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଅପି ଅଜିତୈନ୍ଦ୍ରିୟଃ ॥ ୫୬॥

କପୋତୀ ପ୍ରଥମଂ ଗର୍ଭଂ ଗୃହ୍ଣତି କାଲଃ ଆଗତେ ।

ଅଣ୍ଡାନି ସୁଷୁବେ ନୀଡେ ସ୍ୱପତ୍ୟୁଃ ସଂନିଧୌ ସତୀ ॥ ୫୭॥

ତେଷୂ କାଲେ ବ୍ୟଜାୟନ୍ତ ରଚିତାବୟବା ହରେଃ ।

ଶକ୍ତିଭିଃ ଦୁର୍ୱିଭାବ୍ୟାଭିଃ କୋମଲାଙ୍ଗତନୂରୁହାଃ ॥ ୫୮॥

ପ୍ରଜାଃ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରୀତୌ ଦମ୍ପତୀ ପୁତ୍ରବତ୍ସଲୌ ।

ଶୃଣ୍ୱନ୍ତୌ କୂଜିତଂ ତାସାଂ ନିର୍ୱୃତୌ କଲଭାଷିତୈଃ ॥ ୫୯॥

ତାସାଂ ପତତ୍ରୈଃ ସୁସ୍ପର୍ଶୈଃ କୂଜିତୈଃ ମୁଗ୍ଧଚେଷ୍ଟିତୈଃ ।

ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗମୈଃ ଅଦୀନାନାଂ ପିତରୌ ମୁଦମ୍ ଆପତୁଃ ॥ ୬୦॥

ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧହୃଦୟୌ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟଂ ବିଷ୍ଣୁମାୟଯା ।

ବିମୋହିତୌ ଦୀନଧିୟୌ ଶିଶୂନ୍ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୬୧॥

ଏକଦା ଜଗ୍ମତୁଃ ତାସାମ୍ ଅନ୍ନାର୍ଥଂ ତୌ କୁଟୁମ୍ବିନୌ ।

ପରିତଃ କାନନେ ତସ୍ମିନ୍ ଅର୍ଥିନୌ ଚେରତୁଃ ଚିରମ୍ ॥ ୬୨॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାନ୍ ଲୁବ୍ଧକଃ କଶ୍ଚିତ୍ ଯଦୃଚ୍ଛ ଅତଃ ବନେଚରଃ ।

ଜଗୃହେ ଜାଲମ୍ ଆତତ୍ୟ ଚରତଃ ସ୍ୱାଲୟାନ୍ତିକେ ॥ ୬୩॥

କପୋତଃ ଚ କପୋତୀ ଚ ପ୍ରଜାପୋଷେ ସଦା ଉତ୍ସୁକୌ ।

ଗତୌ ପୋଷଣମ୍ ଆଦାୟ ସ୍ୱନୀଡମ୍ ଉପଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୬୪॥

କପୋତୀ ସ୍ୱାତ୍ମଜାନ୍ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବାଲକାନ୍ ଜାଲସମ୍ବୃତାନ୍ ।

ତାନ୍ ଅଭ୍ୟଧାବତ୍ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କ୍ରୋଶତଃ ଭୃଶଦୁଃଖିତା ॥ ୬୫॥

ସା ଅସକୃତ୍ ସ୍ନେହଗୁଣିତା ଦୀନଚିତ୍ତା ଅଜମାୟଯା ।

ସ୍ୱୟଂ ଚ ଅବଧ୍ୟତ ଶିଚା ବଦ୍ଧାନ୍ ପଶ୍ୟନ୍ତି ଅପସ୍ମୃତିଃ ॥ ୬୬॥

କପୋତଃ ଚ ଆତ୍ମଜାନ୍ ବଦ୍ଧାନ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅପି ଅଧିକାନ୍ ପ୍ରିୟାନ୍ ।

ଭାର୍ୟାଂ ଚ ଆତ୍ମସମାଂ ଦୀନଃ ବିଲଲାପ ଅତିଦୁଃଖିତଃ ॥ ୬୭॥

ଅହୋ ମେ ପଶ୍ୟତ ଅପାୟମ୍ ଅଲ୍ପପୁଣ୍ୟସ୍ୟ ଦୁର୍ମତେଃ ।

ଅତୃପ୍ତସ୍ୟ ଅକୃତାର୍ଥସ୍ୟ ଗୃହଃ ତ୍ରୈବର୍ଗିକଃ ହତଃ ॥ ୬୮॥

ଅନୁରୂପା ଅନୁକୂଲା ଚ ଯସ୍ୟ ମେ ପତିଦେବତା ।

ଶୂନ୍ୟେ ଗୃହେ ମାଂ ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ୱର୍ୟାତି ସାଧୁଭିଃ ॥ ୬୯॥

ସଃ ଅହଂ ଶୂନ୍ୟେ ଗୃହେ ଦୀନଃ ମୃତଦାରଃ ମୃତପ୍ରଜଃ ।

ଜିଜୀବିଷେ କିମର୍ଥଂ ବା ବିଧୁରଃ ଦୁଃଖଜୀବିତଃ ॥ ୭୦॥

ତାନ୍ ତଥା ଏବ ଆବୃତାନ୍ ଶିଗ୍ଭିଃ ମୃତ୍ୟୁଗ୍ରସ୍ତାନ୍ ବିଚେଷ୍ଟତଃ ।

ସ୍ୱୟଂ ଚ କୃପଣଃ ଶିକ୍ଷୁ ପଶ୍ୟନ୍ ଅପି ଅବୁଧଃ ଅପତତ୍ ॥ ୭୧॥

ତଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ଲୁବ୍ଧକଃ କ୍ରୂରଃ କପୋତଂ ଗୃହମେଧିନମ୍ ।

କପୋତକାନ୍ କପୋତୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ପ୍ରୟଯୌ ଗୃହମ୍ ॥ ୭୨॥

ଏବଂ କୁଟୁମ୍ବୀ ଅଶାନ୍ତ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରାମଃ ପତତ୍ ତ୍ରିବତ୍ ।

ପୁଷ୍ଣନ୍ କୁଟୁମ୍ବଂ କୃପଣଃ ସାନୁବନ୍ଧଃ ଅବସୀଦତି ॥ ୭୩॥

ଯଃ ପ୍ରାପ୍ୟ ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ମୁକ୍ତିଦ୍ୱାରମ୍ ଅପାବୃତମ୍ ।

ଗୃହେଷୁ ଖଗବତ୍ ସକ୍ତଃ ତମ୍ ଆରୂଢଚ୍ୟୁତଂ ବିଦୁଃ ॥ ୭୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଯଦ୍ୱଧୂତେତିହାସେ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୭॥

ଅଥାସ୍ଶ୍ଟମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ସୁଖମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରିୟକଂ ରାଜନ୍ ସ୍ୱର୍ଗେ ନରକଃ ଏବ ଚ ।

ଦେହିନଃ ଯତ୍ ଯଥା ଦୁଃଖଂ ତସ୍ମାତ୍ ନ ଇଚ୍ଛେତ ତତ୍ ବୁଧାଃ ॥ ୧॥

ଗ୍ରାସଂ ସୁମୃଷ୍ଟଂ ବିରସଂ ମହାନ୍ତଂ ସ୍ତୋକମ୍ ଏବ ବା ।

ଯଦୃଚ୍ଛୟା ଏବ ଅପତିତଂ ଗ୍ରସେତ୍ ଆଜଗରଃ ଅକ୍ରିୟଃ ॥ ୨॥

ଶୟୀତ ଅହାନି ଭୂରୀଣି ନିରାହାରଃ ଅନୁପକ୍ରମଃ ।

ଯଦି ନ ଉପନମେତ୍ ଗ୍ରାସଃ ମହାହିଃ ଇବ ଦିଷ୍ଟଭୁକ୍ ॥ ୩॥

ଓଜଃ ସହୋବଲୟୁତଂ ବିଭ୍ରତ୍ ଦେହମ୍ ଅକର୍ମକମ୍ ।

ଶୟାନଃ ବୀତନିଦ୍ରଃ ଚ ନେହେତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବାନ୍ ଅପି ॥ ୪॥

ମୁନିଃ ପ୍ରସନ୍ନଗମ୍ଭୀରଃ ଦୁର୍ୱିଗାହ୍ୟଃ ଦୁରତ୍ୟଯଃ ।

ଅନନ୍ତପାରଃ ହି ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟଃ ସ୍ତିମିତ ଉଦଃ ଇବ ଅର୍ଣବଃ ॥ ୫॥

ସମୃଦ୍ଧକାମଃ ହୀନଃ ବା ନାରାୟଣପରଃ ମୁନିଃ ।

ନ ଉତ୍ସର୍ପେତ ନ ଶୁଷ୍ୟେତ ସରିଦ୍ଭିଃ ଇବ ସାଗରଃ ॥ ୬॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସ୍ତ୍ରିୟଂ ଦେବମାୟାଂ ତତ୍ ଭାବୈଃ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ପ୍ରଲୋଭିତଃ ପତତି ଅନ୍ଧେ ତମସି ଅଗ୍ନୌ ପତଙ୍ଗବତ୍ ॥ ୭॥

ଯୋଷିତ୍ ହିରଣ୍ୟ ଆଭରଣ ଅମ୍ବରାଦି

     ଦ୍ରବ୍ୟେଷୁ ମାୟାରଚିତେଷୁ ମୂଢଃ ।

ପ୍ରଲୋଭିତାତ୍ମା ହି ଉପଭୋଗବୁଦ୍ଧ୍ୟା

     ପତଙ୍ଗବତ୍ ନଶ୍ୟତି ନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟିଃ ॥ ୮॥

ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଗ୍ରସେତ୍ ଗ୍ରାସଂ ଦେହଃ ବର୍ତେତ ଯାବତା ।

ଗୃହାନ୍ ଅହିଂସତ୍ ନ ଆତିଷ୍ଠେତ୍ ବୃତ୍ତିଂ ମାଧୁକରୀଂ ମୁନିଃ ॥ ୯॥

ଅଣୁଭ୍ୟଃ ଚ ମହଦ୍ଭ୍ୟଃ ଚ ଶାସ୍ତ୍ରେଭ୍ୟଃ କୁଶଲଃ ନରଃ ।

ସର୍ୱତଃ ସାରମ୍ ଆଦଦ୍ୟାତ୍ ପୁଷ୍ପେଭ୍ୟଃ ଇବ ଷଟ୍ପଦଃ ॥ ୧୦॥

ସାୟନ୍ତନଂ ଶ୍ୱସ୍ତନଂ ବା ନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣୀତ ଭିକ୍ଷିତମ୍ ।

ପାଣିପାତ୍ର ଉଦରାମତ୍ରଃ ମକ୍ଷିକା ଇବ ନ ସଙ୍ଗ୍ରହୀ ॥ ୧୧॥

ସାୟନ୍ତନଂ ଶ୍ୱସ୍ତନଂ ବା ନ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣୀତ ଭିକ୍ଷୁକଃ ।

ମକ୍ଷିକାଃ ଇବ ସଙ୍ଗୃହ୍ଣନ୍ ସହ ତେନ ବିନଶ୍ୟତି ॥ ୧୨॥

ପଦ ଅପି ଯୁବତୀଂ ଭିକ୍ଷୁଃ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ ଦାରବୀମ୍ ଅପି ।

ସ୍ପୃଶନ୍ କରୀବ ବଧ୍ୟେତ କରିଣ୍ୟା ଅଙ୍ଗସଙ୍ଗତଃ ॥ ୧୩॥

ନ ଅଧିଗଚ୍ଛେତ୍ ସ୍ତ୍ରିୟଂ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କର୍ହିଚିତ୍ ମୃତ୍ୟୁମ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ବଲ ଅଧିକୈଃ ସ ହନ୍ୟେତ ଗଜୈଃ ଅନ୍ୟୈଃ ଗଜଃ ଯଥା ॥ ୧୪॥

ନ ଦେୟଂ ନ ଉପଭୋଗ୍ୟଂ ଚ ଲୁବ୍ଧୈଃ ଯତ୍ ଦୁଃଖ ସଞ୍ଚିତମ୍ ।

ଭୁଙ୍କ୍ତେ ତତ୍ ଅପି ତତ୍ ଚ ଅନ୍ୟଃ ମଧୁହେବ ଅର୍ଥବିତ୍ ମଧୁ ॥ ୧୫॥

ସୁଖ ଦୁଃଖ ଉପାର୍ଜିତୈଃ ବିତ୍ତୈଃ ଆଶାସାନାଂ ଗୃହ ଆଶିଷଃ ।

ମଧୁହେବ ଅଗ୍ରତଃ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯତିଃ ବୈ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ॥ ୧୬॥

ଗ୍ରାମ୍ୟଗୀତଂ ନ ଶ୍ରୁଣୁୟାତ୍ ଯତିଃ ବନଚରଃ କ୍ୱଚିତ୍ ।

ଶିଖେତ ହରିଣାତ୍ ବଦ୍ଧାତ୍ ମୃଗୟୋଃ ଗୀତମୋହିତାତ୍ ॥ ୧୭॥

ନୃତ୍ୟବାଦିତ୍ରଗୀତାନି ଜୁଷନ୍ ଗ୍ରାମ୍ୟାଣି ଯୋଷିତାମ୍ ।

ଆସାଂ କ୍ରୀଡନକଃ ବଶ୍ୟଃ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଃ ମୃଗୀସୁତଃ ॥ ୧୮॥

ଜିହ୍ୱୟା ଅତିପ୍ରମାଥିନ୍ୟା ଜନଃ ରସବିମୋହିତଃ ।

ମୃତ୍ୟୁମ୍ ଋଚ୍ଛତି ଅସତ୍ ବୁଦ୍ଧିଃ ମୀନଃ ତୁ ବଡିଶୈଃ ଯଥା ॥ ୧୯॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଜୟନ୍ତି ଆଶୁଃ ନିରାହାରାଃ ମନୀଷିଣଃ ।

ବର୍ଜୟିତ୍ୱା ତୁ ରସନଂ ତତ୍ ନିରନ୍ନସ୍ୟ ବର୍ଧତେ ॥ ୨୦॥

ତାବତ୍ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ନ ସ୍ୟାତ୍ ବିଜିତାନି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଃ ପୁମାନ୍ ।

ନ ଜୟେତ୍ ରସନଂ ଯାବତ୍ ଜିତଂ ସର୍ୱଂ ଜିତେ ରସେ ॥ ୨୧॥

ପିଙ୍ଗଲା ନାମ ବେଶ୍ୟା ଆସୀତ୍ ବିଦେହନଗରେ ପୁରା ।

ତସ୍ୟା ମେ ଶିକ୍ଷିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ନିବୋଧ ନୃପନନ୍ଦନ ॥ ୨୨॥

ସା ସ୍ୱୈରିଣ୍ୟେକଦା କାନ୍ତଂ ସଙ୍କେତ ଉପନେଷ୍ୟତୀ ।

ଅଭୂତ୍କାଲେ ବହିର୍ଦ୍ୱାରି ବିଭ୍ରତୀ ରୂପମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୨୩॥

ମାର୍ଗ ଆଗଚ୍ଛତୋ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ପୁରୁଷାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।

ତାନ୍ ଶୁଲ୍କଦାନ୍ୱିତ୍ତବତଃ କାନ୍ତାନ୍ମେନେଽର୍ଥକାମୁକା ॥ ୨୪॥

ଆଗତେଷ୍ୱପୟାତେଷୁ ସା ସଙ୍କେତୋପଜୀବନୀ ।

ଅପ୍ୟନ୍ୟୋ ବିତ୍ତବାନ୍କୋଽପି ମାମୁପୈଷ୍ୟତି ଭୂରିଦଃ ॥ ୨୫॥

ଏଅବଂ ଦୁରାଶୟା ଧ୍ୱସ୍ତନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାର୍ୟବଲମ୍ବତୀ ।

ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ପ୍ରବିଶତୀ ନିଶୀଥଂ ସମପଦ୍ୟତ ॥ ୨୬॥

ତସ୍ୟା ବିତ୍ତାଶୟା ଶୁଷ୍ୟଦ୍ୱକ୍ତ୍ରାୟା ଦୀନଚେତସଃ ।

ନିର୍ୱେଦଃ ପରମୋ ଜଜ୍ଞେ ଚିନ୍ତାହେତୁଃ ସୁଖାବହଃ ॥ ୨୭॥

ତସ୍ୟା ନିର୍ୱିଣ୍ଣଚିତ୍ତାୟା ଗୀତଂ ଶ୍ରୁଣୁ ଯଥା ମମ ।

ନିର୍ୱେଦ ଆଶାପାଶାନାଂ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଯଥା ହ୍ୟସିଃ ॥ ୨୮॥

ନ ହି ଅଙ୍ଗାଜାତନିର୍ୱେଦଃ ଦେହବନ୍ଧଂ ଜିହାସତି ।

ଯଥା ବିଜ୍ଞାନରହିତଃ ମନୁଜଃ ମମତାଂ ନୃପ ॥ ୨୯॥

ପିଙ୍ଗଲା ଉବାଚ ।

ଅହୋ ମେ ମୋହବିତତିଂ ପଶ୍ୟତ ଅବିଜିତ ଆତ୍ମନଃ ।

ଯା କାନ୍ତାତ୍ ଅସତଃ କାମଂ କାମୟେ ଯେନ ବାଲିଶା ॥ ୩୦॥

ସନ୍ତଂ ସମୀପେ ରମଣଂ ରତିପ୍ରଦଂ

     ବିତ୍ତପ୍ରଦଂ ନିତ୍ୟମ୍ ଇମଂ ବିହାୟ ।

ଅକାମଦଂ ଦୁଃଖଭୟ ଆଦି ଶୋକ

     ମୋହପ୍ରଦଂ ତୁଚ୍ଛମ୍ ଅହଂ ଭଜେ ଅଜ୍ଞା ॥ ୩୧॥

ଅହୋ ମୟାତ୍ମା ପରିତାପିତୋ ବୃଥା

     ସାଙ୍କେତ୍ୟବୃତ୍ତ୍ୟାଽତିବିଗର୍ହ୍ୟବାର୍ତୟା ।

ସ୍ତ୍ରୈଣାନ୍ନରାଦ୍ୟାଽର୍ଥତୃଷୋଽନୁଶୋଚ୍ୟା

     ତ୍କ୍ରୀତେନ ବିତ୍ତଂ ରତିମାତ୍ମନେଚ୍ଛତୀ ॥ ୩୨॥

ଯଦସ୍ଥିଭିର୍ନିର୍ମିତବଂଶବଂଶ୍ୟ

     ସ୍ଥୂଣଂ ତ୍ୱଚା ରୋମନଖୈଃ ପିନଦ୍ଧମ୍ ।

କ୍ଷରନ୍ନବଦ୍ୱାରମଗାରମେତଦ୍

     ବିଣ୍ମୂତ୍ରପୂର୍ଣଂ ମଦୁପୈତି କାନ୍ୟା ॥ ୩୩॥

ବିଦେହାନାଂ ପୁରେ ହ୍ୟସ୍ମିନ୍ନହମେକୈବ ମୂଢଧୀଃ ।

ଯାଽନ୍ୟସ୍ମିଚ୍ଛନ୍ତ୍ୟସତ୍ୟସ୍ମାଦାତ୍ମଦାତ୍କାମମଚ୍ୟୁତାତ୍ ॥ ୩୪॥

ସୁହୃତ୍ପ୍ରେଷ୍ଠତମୋ ନାଥ ଆତ୍ମା ଚାୟଂ ଶରୀରିଣାମ୍ ।

ତଂ ବିକ୍ରୀୟାତ୍ମନୈବାହଂ ରମେଽନେନ ଯଥା ରମା ॥ ୩୫॥

କିୟତ୍ପ୍ରିୟଂ ତେ ବ୍ୟଭଜନ୍କାମା ଯେ କାମଦା ନରାଃ ।

ଆଦ୍ୟନ୍ତବନ୍ତୋ ଭାର୍ୟାୟା ଦେବା ବା କାଲବିଦ୍ରୁତାଃ ॥ ୩୬॥

ନୂନଂ ମେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରୀତଃ ବିଷ୍ଣୁଃ କେନ ଅପି କର୍ମଣା ।

ନିର୍ୱେଦଃ ଅୟଂ ଦୁରାଶାୟା ଯତ୍ ମେ ଜାତଃ ସୁଖାବହଃ ॥ ୩୭॥

ମୈବଂ ସ୍ୟୁର୍ମନ୍ଦଭଗ୍ୟାୟାଃ କ୍ଲେଶା ନିର୍ୱେଦହେତବଃ ।

ଯେନାନୁବନ୍ଧଂ ନିହୃତ୍ୟ ପୁରୁଷଃ ଶମମୃଚ୍ଛତି ॥ ୩୮॥

ତେନ ଉପକୃତମ୍ ଆଦାୟ ଶିରସା ଗ୍ରାମ୍ୟସଙ୍ଗତାଃ ।

ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଦୁରାଶାଃ ଶରଣଂ ବ୍ରଜାମି ତମ୍ ଅଧୀଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୩୯॥

ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ୟେତଦ୍ୟଥାଲାଭେନ ଜୀବତୀ ।

ବିହରାମ୍ୟମୁନୈବାହମାତ୍ମନା ରମଣେନ ବୈ ॥ ୪୦॥

ସଂସାରକୂପେ ପତିତଂ ବିଷୟୈର୍ମୁଷିତେକ୍ଷଣମ୍ ।

ଗ୍ରସ୍ତଂ କାଲାହିନାଽଽତ୍ମାନଂ କୋଽନ୍ୟସ୍ତ୍ରାତୁମଧୀଶ୍ୱରଃ ॥ ୪୧॥

ଆତ୍ମା ଏବ ହି ଆତ୍ମନଃ ଗୋପ୍ତା ନିର୍ୱିଦ୍ୟେତ ଯଦାଖିଲାତ୍ ।

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଇଦଂ ପଶ୍ୟତ୍ ଗ୍ରସ୍ତଂ କାଲାହିନା ଜଗତ୍ ॥ ୪୨॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉବାଚ ।

ଏଅବଂ ବ୍ୟବସିତମତିର୍ଦୁରାଶାଂ କାନ୍ତତର୍ଷଜାମ୍ ।

ଛିତ୍ୱୋପଶମମାସ୍ଥାୟ ଶୟ୍ୟାମୁପବିବେଶ ସା ॥ ୪୩॥

ଆଶା ହି ପରମଂ ଦୁଃଖଂ ନୈରାଶ୍ୟଂ ପରମଂ ସୁଖମ୍ ।

ଯଥା ସଞ୍ଛିଦ୍ୟ କାନ୍ତାଶାଂ ସୁଖଂ ସୁଷ୍ୱାପ ପିଙ୍ଗଲା ॥ ୪୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ପିଙ୍ଗଲୋପାଖ୍ୟାଽନେଷ୍ଟମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୮॥

ଅଥ ନବମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଉବାଚ ।

ପରିଗ୍ରହଃ ହି ଦୁଃଖାୟ ଯତ୍ ଯତ୍ ପ୍ରିୟତମଂ ନୃଣାମ୍ ।

ଅନନ୍ତଂ ସୁଖମ୍ ଆପ୍ନୋତି ତତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଯଃ ତୁ ଅକିଞ୍ଚନଃ ॥ ୧॥

ସାମିଷଂ କୁରରଂ ଜଘ୍ନୁଃ ବଲିନଃ ଯେ ନିରାମିଷାଃ ।

ତତ୍ ଆମିଷଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ସଃ ସୁଖଂ ସମବିନ୍ଦତ ॥ ୨॥

ନ ମେ ମାନାବମାନୌ ସ୍ତଃ ନ ଚିନ୍ତା ଗେହପୁତ୍ରିଣାମ୍ ।

ଆତ୍ମକ୍ରୀଡଃ ଆତ୍ମରତିଃ ବିଚରାମି ଇହ ବାଲବତ୍ ॥ ୩॥

ଦ୍ୱୌ ଏବ ଚିନ୍ତୟା ମୁକ୍ତୌ ପରମ ଆନନ୍ଦଃ ଆପ୍ଲୁତୌ ।

ଯଃ ବିମୁଗ୍ଧଃ ଜଡଃ ବାଲଃ ଯଃ ଗୁଣେଭ୍ୟଃ ପରଂ ଗତଃ ॥ ୪॥

କ୍ୱଚିତ୍ କୁମାରୀ ତୁ ଆତ୍ମାନଂ ବୃଣାନାନ୍ ଗୃହମ୍ ଆଗତାନ୍ ।

ସ୍ୱୟଂ ତାନ୍ ଅର୍ହୟାମାସ କ୍ୱାପି ଯାତେଷୁ ବନ୍ଧୁଷୁ ॥ ୫॥

ତେଷମ୍ ଅଭ୍ୟବହାରାର୍ଥଂ ଶାଲୀନ୍ ରହସି ପାର୍ଥିବ ।

ଅବଘ୍ନନ୍ତ୍ୟାଃ ପ୍ରକୋଷ୍ଠସ୍ଥାଃ ଚକ୍ରୁଃ ଶଙ୍ଖାଃ ସ୍ୱନଂ ମହତ୍ ॥

୬॥

ସା ତତ୍ ଜୁଗୁପ୍ସିତଂ ମତ୍ୱା ମହତୀ ବ୍ରୀଡିତା ତତଃ ।

ବଭଞ୍ଜ ଏକୈକଶଃ ଶଙ୍ଖାନ୍ ଦ୍ୱୌ ଦ୍ୱୌ ପାଣ୍ୟୋଃ ଅଶେଷୟତ୍ ॥

୭॥

ଉଭୟୋଃ ଅପି ଅଭୂତ୍ ଘୋଷଃ ହି ଅବଘ୍ନନ୍ତ୍ୟାଃ ସ୍ମ ଶଙ୍ଖୟୋଃ ।

ତତ୍ର ଅପି ଏକଂ ନିରଭିଦତ୍ ଏକସ୍ମାନ୍ ନ ଅଭବତ୍ ଧ୍ୱନିଃ ॥ ୮॥

ଅନ୍ୱଶିକ୍ଷମ୍ ଇମଂ ତସ୍ୟାଃ ଉପଦେଶମ୍ ଅରିନ୍ଦମ ।

ଲୋକାନ୍ ଅନୁଚରନ୍ ଏତାନ୍ ଲୋକତତ୍ତ୍ୱବିବିତ୍ସୟା ॥ ୯॥

ବାସେ ବହୂନାଂ କଲହଃ ଭବେତ୍ ବାର୍ତା ଦ୍ୱୟୋଃ ଅପି ।

ଏକଃ ଏବ ଚରେତ୍ ତସ୍ମାତ୍ କୁମାର୍ୟାଃ ଇବ କଙ୍କଣଃ ॥ ୧୦॥

ମନଃ ଏକତ୍ର ସଂୟୁଜ୍ୟାତ୍ ଜିତଶ୍ୱାସଃ ଜିତ ଆସନଃ ।

ବୈରାଗ୍ୟାଭ୍ୟାସୟୋଗେନ ଧ୍ରିୟମାଣମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୧୧॥

ଯସ୍ମିନ୍ ମନଃ ଲବ୍ଧପଦଂ ଯତ୍ ଏତତ୍

    ଶନୈଃ ଶନୈଃ ମୁଞ୍ଚତି କର୍ମରେଣୂନ୍ ।

ସତ୍ତ୍ୱେନ ବୃଦ୍ଧେନ ରଜଃ ତମଃ ଚ

    ବିଧୂୟ ନିର୍ୱାଣମ୍ ଉପୈତି ଅନିନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧୨॥

ତତ୍ ଏବମ୍ ଆତ୍ମନି ଅବରୁଦ୍ଧଚିତ୍ତଃ

    ନ ବେଦ କିଞ୍ଚିତ୍ ବହିଃ ଅନ୍ତରଂ ବା ।

ଯଥା ଇଷୁକାରଃ ନୃପତିଂ ବ୍ରଜନ୍ତମ୍

    ଇଷୌ ଗତାତ୍ମା ନ ଦଦର୍ଶ ପାର୍ଶ୍ୱେ ॥ ୧୩॥

ଏକଚାର୍ୟନିକେତଃ ସ୍ୟାତ୍ ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଗୁହାଶୟଃ ।

ଅଲକ୍ଷ୍ୟମାଣଃ ଆଚାରୈଃ ମୁନିଃ ଏକଃ ଅଲ୍ପଭାଷଣଃ ॥ ୧୪॥

ଗୃହାରମ୍ଭଃ ଅତିଦୁଃଖାୟ ବିଫଲଃ ଚ ଅଧ୍ରୁବାତ୍ମନଃ ।

ସର୍ପଃ ପରକୃତଂ ବେଶ୍ମ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ସୁଖମ୍ ଏଧତେ ॥ ୧୫॥

ଏକୋ ନାରାୟଣୋ ଦେବଃ ପୂର୍ୱସୃଷ୍ଟଂ ସ୍ୱମାୟଯା ।

ସଂହୃତ୍ୟ କାଲକଲୟା କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଦମୀଶ୍ୱରଃ ॥ ୧୬॥

ଏକ ଏବାଦ୍ୱିତୀୟୋଽଭୂଦାତ୍ମାଧାରୋଽଖିଲାଶ୍ରୟଃ ।

କାଲେନାତ୍ମାନୁଭାବେନ ସାମ୍ୟଂ ନୀତାସୁ ଶକ୍ତିଷୁ ।

ସତ୍ତ୍ୱାଦିଷ୍ୱାଦିପୁଏରୁଷଃ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷେଶ୍ୱରଃ ॥ ୧୭॥

ପରାବରାଣାଂ ପରମ ଆସ୍ତେ କୈବଲ୍ୟସଞ୍ଜ୍ଞିତଃ ।

କେବଲାନୁଭବାନନ୍ଦସନ୍ଦୋହୋ ନିରୁପାଧିକଃ ॥ ୧୮॥

କେବଲାତ୍ମାନୁଭାବେନ ସ୍ୱମାୟାଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକାମ୍ ।

ସଙ୍କ୍ଷୋଭୟନ୍ସୃଜତ୍ୟାଦୌ ତୟା ସୂତ୍ରମରିନ୍ଦମ ॥ ୧୯॥

ତାମାହୁସ୍ତ୍ରିଗୁଣବ୍ୟକ୍ତିଂ ସୃଜନ୍ତୀଂ ବିଶ୍ୱତୋମୁଖମ୍ ।

ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରୋତମିଦଂ ବିଶ୍ୱଂ ଯେନ ସଂସରତେ ପୁମାନ୍ ॥ ୨୦॥

ଯଥା ଊର୍ଣନାଭିଃ ହୃଦୟାତ୍ ଊର୍ଣାଂ ସନ୍ତତ୍ୟ ବକ୍ତ୍ରତଃ ।

ତୟା ବିହୃତ୍ୟ ଭୂୟସ୍ତାଂ ଗ୍ରସତି ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଃ ॥ ୨୧॥

ଯତ୍ର ଯତ୍ର ମନଃ ଦେହୀ ଧାରୟେତ୍ ସକଲଂ ଧିୟା ।

ସ୍ନେହାତ୍ ଦ୍ୱେଷାତ୍ ଭୟାତ୍ ବା ଅପି ଯାତି ତତ୍ ତତ୍ ସରୂପତାମ୍ ॥ ୨୨॥

କୀଟଃ ପେଶସ୍କୃତଂ ଧ୍ୟାୟନ୍ କୁଡ୍ୟାଂ ତେନ ପ୍ରବେଶିତଃ ।

ଯାତି ତତ୍ ସ୍ସତ୍ମତାଂ ରାଜନ୍ ପୂର୍ୱରୂପମ୍ ଅସନ୍ତ୍ୟଜନ୍ ॥ ୨୩॥

ଏବଂ ଗୁରୁଭ୍ୟଃ ଏତେଭ୍ୟଃ ଏଷ ମେ ଶିକ୍ଷିତା ମତିଃ ।

ସ୍ୱାତ୍ମା ଉପଶିକ୍ଷିତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଶ୍ରୁଣୁ ମେ ବଦତଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୪॥

ଦେହଃ ଗୁରୁଃ ମମ ବିରକ୍ତିବିବେକହେତୁଃ

     ବିଭ୍ରତ୍ ସ୍ମ ସତ୍ତ୍ୱନିଧନଂ ସତତ ଅର୍ତ୍ୟୁତ୍ ଅର୍କମ୍ ।

ତତ୍ତ୍ୱାନି ଅନେନ ବିମୃଶାମି ଯଥା ତଥା ଅପି

     ପାରକ୍ୟମ୍ ଇତି ଅବସିତଃ ବିଚରାମି ଅସଙ୍ଗଃ ॥ ୨୫॥

ଜାୟାତ୍ମଜାର୍ଥପଶୁଭୃତ୍ୟଗୃହାପ୍ତବର୍ଗାନ୍

     ପୁଷ୍ଣାତି ଯତ୍ ପ୍ରିୟଚିକୀର୍ଷୟା ବିତନ୍ୱନ୍ ॥

ସ୍ୱାନ୍ତେ ସକୃଚ୍ଛ୍ରମ୍ ଅବରୁଦ୍ଧଧନଃ ସଃ ଦେହଃ

     ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ଅସ୍ୟ ବୀଜମ୍ ଅବସୀଦତି ବୃକ୍ଷଧର୍ମା ॥ ୨୬॥

ଜିହ୍ୱା ଏକତଃ ଅମୁମ୍ ଅବକର୍ଷତି କର୍ହି ତର୍ଷା

     ଶିଶ୍ନଃ ଅନ୍ୟତଃ ତ୍ୱକ୍ ଉଦରଂ ଶ୍ରବଣଂ କୁତଶ୍ଚିତ୍ ।

ଗ୍ରାଣଃ ଅନ୍ୟତଃ ଚପଲଦୃକ୍ କ୍ୱ ଚ କର୍ମଶକ୍ତିଃ

     ବହ୍ୱ୍ୟଃ ସପତ୍ନ୍ୟଃ ଇବ ଗେହପତିଂ ଲୁନନ୍ତି ॥ ୨୭॥

ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁରାଣି ବିବିଧାନି ଅଜୟା ଆତ୍ମଶକ୍ତ୍ୟା

     ବୃକ୍ଷାନ୍ ସରୀସୃପପଶୂନ୍ଖଗଦଂଶମତ୍ସ୍ୟାନ୍ ।

ତୈଃ ତୈଃ ଅତୁଷ୍ଟହୃଦୟଃ ପୁରୁଷଂ ବିଧାୟ

     ବ୍ରହ୍ମାବଲୋକଧିଷଣଂ ମୁଦମାପ ଦେବଃ ॥ ୨୮॥

ଲବ୍ଧ୍ୱା ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ ଇଦଂ ବହୁସମ୍ଭବାନ୍ତେ

     ମାନୁଷ୍ୟମର୍ଥଦମନିତ୍ୟମପୀହ ଧୀରଃ ।

ତୂର୍ଣଂ ଯତେତ ନ ପତେତ୍ ଅନୁମୃତ୍ୟୁଃ ଯାବତ୍

     ନିଃଶ୍ରେୟସାୟ ବିଷୟଃ ଖଲୁ ସର୍ୱତଃ ସ୍ୟାତ୍ ॥ ୨୯॥

ଏବଂ ସଞ୍ଜାତବୈରାଗ୍ୟଃ ବିଜ୍ଞାନଲୋକ ଆତ୍ମନି ।

ବିଚରାମି ମହୀମ୍ ଏତାଂ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ଅନହଙ୍କୃତିଃ ॥ ୩୦॥

ନ ହି ଏକସ୍ମାତ୍ ଗୁରୋଃ ଜ୍ଞାନଂ ସୁସ୍ଥିରଂ ସ୍ୟାତ୍ ସୁପୁଷ୍କଲମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମ ଏତତ୍ ଅଦ୍ୱିତୀୟଂ ବୈ ଗୀୟତେ ବହୁଧା ଋଷିଭିଃ ॥ ୩୧॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ ।

ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ସ ଯଦୁଂ ବିପ୍ରସ୍ତମାମନ୍ତ୍ରୟ ଗଭୀରଧୀଃ ।

ବନ୍ଦିତୋ।ଆଭ୍ୟର୍ଥିତୋ ରାଜ୍ଞା ଯୟୌ ପ୍ରୀତୋ ଯଥାଗତମ୍ ॥ ୩୨॥

ଅବଧୂତବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପୂର୍ୱେଷାଂ ନଃ ସ ପୂର୍ୱଜଃ ।

ସର୍ୱସଙ୍ଗବିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସମଚିତ୍ତୋ ବଭୂବ ହ ॥ ୩୩॥

(ଇତି ଅବଧୂତଗୀତମ୍ ।)

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ନବମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୯॥

ଅଥ ଦଶମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ମୟା ଉଦିତେଷୁ ଅବହିତଃ ସ୍ୱଧର୍ମେଷୁ ମଦାଶ୍ରୟଃ ।

ବର୍ଣାଶ୍ରମକୁଲ ଆଚାରମ୍ ଅକାମାତ୍ମା ସମାଚରେତ୍ ॥ ୧॥

ଅନ୍ୱୀକ୍ଷେତ ବିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଦେହିନାଂ ବିଷୟାତ୍ମନାମ୍ ।

ଗୁଣେଷୁ ତତ୍ତ୍ୱଧ୍ୟାନେନ ସର୍ୱାରମ୍ଭବିପର୍ୟଯମ୍ ॥ ୨॥

ସୁପ୍ତସ୍ୟ ବିଷୟାଲୋକଃ ଧ୍ୟାୟତଃ ବା ମନୋରଥଃ ।

ନାନାମକତ୍ୱାତ୍ ବିଫଲଃ ତଥା ଭେଦାତ୍ମଦୀଃ ଗୁଣୈଃ ॥ ୩॥

ନିବୃତ୍ତଂ କର୍ମ ସେବେତ ପ୍ରବୃତ୍ତଂ ମତ୍ପରଃ ତ୍ୟଜେତ୍ ।

ଜିଜ୍ଞାସାୟାଂ ସମ୍ପ୍ରବୃତ୍ତଃ ନ ଅଦ୍ରିୟେତ୍ କର୍ମ ଚୋଦନାମ୍ ॥ ୪॥

ଯମାନଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସେବେତ ନିୟମାନ୍ ମତ୍ପରଃ କ୍ୱଚିତ୍ ।

ମଦଭିଜ୍ଞଂ ଗୁର୍ଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଉପାସୀତ ମଦାତ୍ମକମ୍ ॥ ୫॥

ଅମାନ୍ୟମତ୍ସରଃ ଦକ୍ଷଃ ନିର୍ମମଃ ଦୃଢସୌହୃଦଃ ।

ଅସତ୍ୱରଃ ଅର୍ଥଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଅନସୂୟୌଃ ଅମୋଘବାକ୍ ॥ ୬॥

ଜାୟାପତ୍ୟଗୃହକ୍ଷେତ୍ରସ୍ୱଜନଦ୍ରବିଣ ଆଦିଷୁ ।

ଉଦାସୀନଃ ସମଂ ପଶ୍ୟନ୍ ସର୍ୱେଷୁ ଅର୍ଥମ୍ ଇବ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୭॥

ବିଲକ୍ଷଣଃ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ ଦେହାତ୍ ଆତ୍ମେକ୍ଷିତା ସ୍ୱଦୃକ୍ ।

ଯଥାଗ୍ନିଃ ଦାରୁଣଃ ଦାହ୍ୟାତ୍ ଦାହକଃ ଅନ୍ୟଃ ପ୍ରକାଶକଃ ॥ ୮॥

ନିରୋଧ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଣୁ ବୃହନ୍ ନାନାତ୍ୱଂ ତତ୍କୃତାନ୍ ଗୁଣାନ୍ ।

ଅନ୍ତଃ ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ଆଧତ୍ତଃ ଏବଂ ଦେହଗୁଣାନ୍ ପରଃ ॥ ୯॥

ଯଃ ଅସୌ ଗୁଣୈଃ ବିରଚିତଃ ଦେହଃ ଅୟଂ ପୁରୁଷସ୍ୟ ହି ।

ସଂସାରଃ ତତ୍ ନିବନ୍ଧଃ ଅୟଂ ପୁଂସଃ ବିଦ୍ୟାତ୍ ଛିଦାତ୍ମନଃ ॥ ୧୦॥

ତସ୍ମାତ୍ ଜିଜ୍ଞାସୟା ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ପରମ୍ ।

ସଙ୍ଗମ୍ୟ ନିରସେତ୍ ଏତତ୍ ବସ୍ତୁବୁଦ୍ଧିଂ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୧୧॥

ଆଚାର୍ୟଃ ଅରଣିଃ ଆଦ୍ୟଃ ସ୍ୟାତ୍ ଅନ୍ତେବାସି ଉତ୍ତର ଅରଣିଃ ।

ତତ୍ ସନ୍ଧାନଂ ପ୍ରବଚନଂ ବିଦ୍ୟା ସନ୍ଧିଃ ସୁଖାବହଃ ॥ ୧୨॥

ବୈଶାରଦୀ ସା ଅତିବିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିଃ

     ଧୁନୋତି ମାୟାଂ ଗୁଣସମ୍ପ୍ରସୂତାମ୍ ।

ଗୁଣାନ୍ ଚ ସନ୍ଦହ୍ୟ ଯତ୍ ଆତ୍ମମ୍ ଏତତ୍

     ସ୍ୱୟଂ ଚ ଶାମ୍ୟତି ଅସମିଦ୍ ଯଥା ଅଗ୍ନିଃ ॥ ୧୩॥

ଅଥ ଏଷାଂ କର୍ମକର୍ତୄଣାଂ ଭୋକ୍ତୄଣାଂ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ।

ନାନାତ୍ୱମ୍ ଅଥ ନିତ୍ୟତ୍ୱଂ ଲୋକକାଲାଗମ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୪॥

ମନ୍ୟସେ ସର୍ୱଭାବାନାଂ ସଂସ୍ଥା ହି ଔତ୍ପତ୍ତିକୀ ଯଥା ।

ତତ୍ ତତ୍ ଆକୃତିଭେଦେନ ଜାୟତେ ଭିଦ୍ୟତେ ଚ ଧୀଃ ॥ ୧୫॥

ଏବମ୍ ଅପି ଅଙ୍ଗ ସର୍ୱେଷାଂ ଦେହିନାଂ ଦେହୟୋଗତଃ ।

କାଲ ଅବୟବତଃ ସନ୍ତି ଭାବା ଜନ୍ମାଦୟୋଃ ଅସକୃତ୍ ॥ ୧୬॥

ଅତ୍ର ଅପି କର୍ମଣାଂ କର୍ତୁଃ ଅସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ।

ଭୋକ୍ତୁଃ ଚ ଦୁଃଖସୁଖୟୋଃ କଃ ଅନ୍ୱର୍ଥଃ ବିବଶଂ ଭଜେତ୍ ॥ ୧୭॥

ନ ଦେହିନାଂ ସୁଖଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ବିଦ୍ୟତେ ବିଦୁଷାମ୍ ଅପି ।

ତଥା ଚ ଦୁଃଖଂ ମୂଢାନାଂ ବୃଥା ଅହଙ୍କରଣଂ ପରମ୍ ॥ ୧୮॥

ଯଦି ପ୍ରାପ୍ତିଂ ବିଘାତଂ ଚ ଜାନନ୍ତି ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ।

ତେ ଅପି ଅଦ୍ଧା ନ ବିଦୁଃ ଯୋଗଂ ମୃତ୍ୟୁଃ ନ ପ୍ରଭବେତ୍ ଯଥା ॥ ୧୯॥

କଃ ଅନ୍ୱର୍ଥଃ ସୁଖୟତି ଏନଂ କାମଃ ବା ମୃତ୍ୟୁଃ ଅନ୍ତିକେ ।

ଆଘାତଂ ନୀୟମାନସ୍ୟ ବଧ୍ୟସି ଏବ ନ ତୁଷ୍ଟିଦଃ ॥ ୨୦॥

ଶ୍ରୁତଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟବତ୍ ଦୁଷ୍ଟଂ ସ୍ପର୍ଧା ଅସୂୟା ଅତ୍ୟଯବ୍ୟଯୈଃ ।

ବହୁ ଅନ୍ତରାୟ କାମତ୍ୱାତ୍ କୃଷିବତ୍ ଚ ଅପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୨୧॥

ଅନ୍ତରାୟୈଃ ଅବିହତଃ ଯଦି ଧର୍ମଃ ସ୍ୱନୁଷ୍ଠିତଃ ।

ତେନାପି ନିର୍ଜିତଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଥା ଗଚ୍ଛତି ତତ୍ ଶ୍ରୁଣୁ ॥ ୨୨॥

ଇଷ୍ତ୍ୱା ଇହ ଦେବତାଃ ଯଜ୍ଞୈଃ ସ୍ୱର୍ଲୋକଂ ଯାତି ଯାଜ୍ଞିକଃ ।

ଭୁଞ୍ଜୀତ ଦେବବତ୍ ତତ୍ର ଭୋଗାନ୍ ଦିବ୍ୟାନ୍ ନିଜ ଅର୍ଜିତାନ୍ ॥ ୨୩॥

ସ୍ୱପୁଣ୍ୟ ଉପଚିତେ ଶୁଭ୍ରେ ବିମାନଃ ଉପଗୀୟତେ ।

ଗନ୍ଧର୍ୱୈଃ ବିହରନ୍ମଧ୍ୟେ ଦେବୀନାଂ ହୃଦ୍ୟବେଷଧୃକ୍ ॥ ୨୪॥

ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କାମଗୟାନେନ କିଙ୍କିଣୀଜାଲମାଲିନା ।

କ୍ରୀଡନ୍ ନ ବେଦ ଆତ୍ମପାତଂ ସୁରାକ୍ରୀଡେଷୁ ନିର୍ୱୃତଃ ॥ ୨୫॥

ତାବତ୍ ପ୍ରମୋଦତେ ସ୍ୱର୍ଗେ ଯାବତ୍ ପୁଣ୍ୟଂ ସମାପ୍ୟତେ ।

କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ୟଃ ପତତି ଅର୍ୱାକ୍ ଅନିଚ୍ଛନ୍ କାଲଚାଲିତଃ ॥ ୨୬॥

ଯଦି ଅଧର୍ମରତଃ ସଙ୍ଗାତ୍ ଅସତାଂ ବା ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

କାମାତ୍ମା କୃପଣଃ ଲୁବ୍ଧଃ ସ୍ତ୍ରୈଣଃ ଭୂତବିହିଂସକଃ ॥ ୨୭॥

ପଶୂନ୍ ଅବିଧିନା ଆଲଭ୍ୟ ପ୍ରେତଭୂତଗଣାନ୍ ଯଜନ୍ ।

ନରକାନ୍ ଅବଶଃ ଜନ୍ତୁଃ ଗତ୍ୱା ଯାତି ଉଲ୍ବଣଂ ତମଃ ॥ ୨୮॥

କର୍ମାଣି ଦୁଃଖ ଉଦର୍କାଣି କୁର୍ୱନ୍ ଦେହେନ ତୈଃ ପୁନଃ ।

ଦେହମ୍ ଆଭଜତେ ତତ୍ର କିଂ ସୁଖଂ ମର୍ତ୍ୟଧର୍ମିଣଃ ॥ ୨୯॥

ଲୋକାନାଂ ଲୋକ ପାଲାନାଂ ମଦ୍ଭୟଂ କଲ୍ପଜୀବିନାମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଅପି ଭୟଂ ମତ୍ତଃ ଦ୍ୱିପରାଧପର ଆୟୁଷଃ ॥ ୩୦॥

ଗୁଣାଃ ସୃଜନ୍ତି କର୍ମାଣି ଗୁଣଃ ଅନୁସୃଜତେ ଗୁଣାନ୍ ।

ଜୀବଃ ତୁ ଗୁଣସଂୟୁକ୍ତଃ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କର୍ମଫଲାନି ଅସୌ ॥ ୩୧॥

ଯାବତ୍ ସ୍ୟାତ୍ ଗୁଣବୈଷମ୍ୟଂ ତାବତ୍ ନାନାତ୍ୱମ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ନାନାତ୍ୱମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଯାବତ୍ ପାରତନ୍ତ୍ର୍ୟଂ ତଦା ଏବ ହି ॥ ୩୨॥

ଯାବତ୍ ଅସ୍ୟ ଅସ୍ୱତନ୍ତ୍ରତ୍ୱଂ ତାବତ୍ ଈଶ୍ୱରତଃ ଭୟମ୍ ।

ଯଃ ଏତତ୍ ସମୁପାସୀରନ୍ ତେ ମୁହ୍ୟନ୍ତି ଶୁଚାର୍ପିତାଃ ॥ ୩୩॥

କାଲଃ ଆତ୍ମା ଆଗମଃ ଲୋକଃ ସ୍ୱଭାବଃ ଧର୍ମଃ ଏବ ଚ ।

ଇତି ମାଂ ବହୁଧା ପ୍ରାହୁଃ ଗୁଣବ୍ୟତିକରେ ସତି ॥ ୩୪॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ  ।

ଗୁଣେଷୁ ବର୍ତମାନଃ ଅପି ଦେହଜେଷୁ ଅନପାବୃତାଃ ।

ଗୁଣୈଃ ନ ବଧ୍ୟତେ ଦେହୀ ବଧ୍ୟତେ ବା କଥଂ ବିଭୋ ॥ ୩୫॥

କଥଂ ବର୍ତେତ ବିହରେତ୍ କୈଃ ବା ଜ୍ଞାୟେତ ଲକ୍ଷଣୈଃ ।

କିଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଉତ ବିସୃଜେତ୍ ଶୟୀତ ଆସୀତ ଯାତି ବା ॥ ୩୬॥

ଏତତ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ମେ ବ୍ରୂହି ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନବିଦାଂ ବର ।

ନିତ୍ୟମୁକ୍ତଃ ନିତ୍ୟବଦ୍ଧଃ ଏକଃ ଏବ ଇତି ମେ ଭ୍ରମଃ ॥ ୩୭॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଦଶମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୦॥

ଅଥ ଏକାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ବଦ୍ଧଃ ମୁକ୍ତଃ ଇତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଗୁଣତଃ ମେ ନ ବସ୍ତୁତଃ  ।

ଗୁଣସ୍ୟ ମାୟାମୂଲତ୍ୱାତ୍ ନ ମେ ମୋକ୍ଷଃ ନ ବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧॥

ଶୋକମୋହୌ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଦେହାପତ୍ତିଃ ଚ ମାୟଯା ।

ସ୍ୱପ୍ନଃ ଯଥା ଆତ୍ମନଃ ଖ୍ୟାତିଃ ସଂସୃତିଃ ନ ତୁ ବାସ୍ତବୀ ॥ ୨॥

ବିଦ୍ୟା ଅବିଦ୍ୟେ ମମ ତନୂ ବିଦ୍ଧି ଉଦ୍ଧବ ଶରୀରିଣାମ୍ ।

ମୋକ୍ଷବନ୍ଧକରୀ ଆଦ୍ୟେ ମାୟଯା ମେ ବିନିର୍ମିତେ ॥ ୩॥

ଏକସ୍ୟ ଏବ ମମ ଅଂଶସ୍ୟ ଜୀବସ୍ୟ ଏବ ମହାମତେ ।

ବନ୍ଧଃ ଅସ୍ୟ ଅବିଦ୍ୟଯା ଅନାଦିଃ ବିଦ୍ୟଯା ଚ ତଥା ଇତରଃ ॥ ୪॥

ଅଥ ବଦ୍ଧସ୍ୟ ମୁକ୍ତସ୍ୟ ବୈଲକ୍ଷଣ୍ୟଂ ବଦାମି ତେ ।

ବିରୁଦ୍ଧଧର୍ମିଣୋଃ ତାତ ସ୍ଥିତୟୋଃ ଏକଧର୍ମିଣି ॥ ୫॥

ସୁପର୍ଣୌ ଏତୌ ସଦୃଶୌ ସଖାୟୌ

     ଯଦୃଚ୍ଛୟା ଏତୌ କୃତନୀଡୌ ଚ ବୃକ୍ଷେ ।

ଏକଃ ତୟୋଃ ଖାଦତି ପିପ୍ପଲାନ୍ନମ୍

     ଅନ୍ୟଃ ନିରନ୍ନଃ ଅପି ବଲେନ ଭୂୟାନ୍ ॥ ୬॥

ଆତ୍ମାନମ୍ ଅନ୍ୟଂ ଚ ସଃ ବେଦ ବିଦ୍ୱାନ୍

     ଅପିପ୍ପଲାଦଃ ନ ତୁ ପିପ୍ପଲାଦଃ ।

ଯଃ ଅବିଦ୍ୟଯା ଯୁକ୍ ସ ତୁ ନିତ୍ୟବଦ୍ଧଃ

     ବିଦ୍ୟାମୟଃ ଯଃ ସ ତୁ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତଃ ॥ ୭॥

ଦେହସ୍ଥଃ ଅପି ନ ଦେହସ୍ଥଃ ବିଦ୍ୱାନ୍ ସ୍ୱପ୍ନାତ୍ ଯଥା ଉତ୍ଥିତଃ ।

ଅଦେହସ୍ଥଃ ଅପି ଦେହସ୍ଥଃ କୁମତିଃ ସ୍ୱପ୍ନଦୃକ୍ ଯଥା ॥ ୮॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାର୍ଥେଷୁ ଗୁଣୈଃ ଅପି ଗୁଣେଷୁ ଚ ।

ଗୃହ୍ୟମାଣେଷୁ ଅହଙ୍କୁର୍ୟାତ୍ ନ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଯଃ ତୁ ଅବିକ୍ରିୟଃ ॥ ୯॥

ଦୈବାଧୀନେ ଶରୀରେ ଅସ୍ମିନ୍ ଗୁଣଭାବ୍ୟେନ କର୍ମଣା ।

ବର୍ତମାନଃ ଅବୁଧଃ ତତ୍ର କର୍ତା ଅସ୍ମି ଇତି ନିବଧ୍ୟତେ ॥ ୧୦॥

ଏବଂ ବିରକ୍ତଃ ଶୟନଃ ଆସନାଟନମଜ୍ଜନେ ।

ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନଘ୍ରାଣଭୋଜନଶ୍ରବଣାଦିଷୁ ॥ ୧୧॥

ନ ତଥା ବଧ୍ୟତେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ତତ୍ର ତତ୍ର ଆଦୟନ୍ ଗୁଣାନ୍ ।

ପ୍ରକୃତିସ୍ଥଃ ଅପି ଅସଂସକ୍ତଃ ଯଥା ଖଂ ସବିତା ଅନିଲଃ ॥ ୧୨॥

ବୈଶାରଦ୍ୟେକ୍ଷୟା ଅସଙ୍ଗଶିତୟା ଛିନ୍ନସଂଶୟଃ ।

ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧଃ ଇବ ସ୍ୱପ୍ନାତ୍ ନାନାତ୍ୱାତ୍ ବିନିବର୍ତତେ ॥ ୧୩॥

ଯସ୍ୟ ସ୍ୟୁଃ ବୀତସଙ୍କଲ୍ପାଃ ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟମନୋଧିୟାମ୍ ।

ବୃତ୍ତୟଃ ସଃ ବିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଦେହସ୍ଥଃ ଅପି ହି ତତ୍ ଗୁଣୈଃ ॥ ୧୪॥

ଯସ୍ୟ ଆତ୍ମା ହିଂସ୍ୟତେ ହିଂସ୍ର୍ୟୈଃ ଯେନ କିଞ୍ଚିତ୍ ଯଦୃଚ୍ଛୟା ।

ଅର୍ଚ୍ୟତେ ବା କ୍ୱଚିତ୍ ତତ୍ର ନ ବ୍ୟତିକ୍ରିୟତେ ବୁଧଃ ॥ ୧୫॥

ନ ସ୍ତୁବୀତ ନ ନିନ୍ଦେତ କୁର୍ୱତଃ ସାଧୁ ଅସାଧୁ ବା ।

ବଦତଃ ଗୁଣଦୋଷାଭ୍ୟାଂ ବର୍ଜିତଃ ସମଦୃକ୍ ମୁନିଃ ॥ ୧୬॥

ନ କୁର୍ୟାତ୍ ନ ବଦେତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ନ ଧ୍ୟାୟେତ୍ ସାଧୁ ଅସାଧୁ ବା ।

ଆତ୍ମାରାମଃ ଅନୟା ବୃତ୍ତ୍ୟା ବିଚରେତ୍ ଜଡବତ୍ ମୁନିଃ ॥ ୧୭॥

ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମଣି ନିଷ୍ଣାତଃ ନ ନିଷ୍ଣାୟାତ୍ ପରେ ଯଦି ।

ଶ୍ରମଃ ତସ୍ୟ ଶ୍ରମଫଲଃ ହି ଅଧେନୁମ୍ ଇବ ରକ୍ଷତଃ ॥ ୧୮॥

ଗାଂ ଦୁଗ୍ଧଦୋହାମ୍ ଅସତୀଂ ଚ ଭାର୍ୟାମ୍

     ଦେହଂ ପରାଧୀନମ୍ ଅସତ୍ପ୍ରଜାଂ ଚ ।

ବିତ୍ତଂ ତୁ ଅତୀର୍ଥୀକୃତମ୍ ଅଙ୍ଗ ବାଚମ୍

     ହୀନାଂ ମୟା ରକ୍ଷତି ଦୁଃଖଦୁଃଖୀ ॥ ୧୯॥

ଯସ୍ୟାଂ ନ ମେ ପାବନମ୍ ଅଙ୍ଗ କର୍ମ

     ସ୍ଥିତିଉଦ୍ଭବପ୍ରାଣ ନିରୋଧନମ୍ ଅସ୍ୟ ।

ଲୀଲାବତାରଈପ୍ସିତଜନ୍ମ ବା ସ୍ୟାତ୍

     ବନ୍ଧ୍ୟାଂ ଗିରଂ ତାଂ ବିଭୃୟାତ୍ ନ ଧୀରଃ ॥ ୨୦॥

ଏବଂ ଜିଜ୍ଞାସୟା ଅପୋହ୍ୟ ନାନାତ୍ୱଭ୍ରମମ୍ ଆତ୍ମନି ।

ଉପାରମେତ ବିରଜଂ ମନଃ ମୟି ଅର୍ପ୍ୟ ସର୍ୱଗେ ॥ ୨୧॥

ଯଦି ଅନୀଶଃ ଧାରୟିତୁଂ ମନଃ ବ୍ରହ୍ମଣି ନିଶ୍ଚଲମ୍ ।

ମୟି ସର୍ୱାଣି କର୍ମାଣି ନିରପେକ୍ଷଃ ସମାଚର ॥ ୨୨॥

ଶ୍ରଦ୍ଧାଲୁଃ ମେ କଥାଃ ଶୃଣ୍ୱନ୍ ସୁଭଦ୍ରା ଲୋକପାବନୀଃ ।

ଗାୟନ୍ ଅନୁସ୍ମରନ୍ କର୍ମ ଜନ୍ମ ଚ ଅଭିନୟନ୍ ମୁହୁଃ ॥ ୨୩॥

ମଦର୍ଥେ ଧର୍ମକାମାର୍ଥାନ୍ ଆଚରନ୍ ମଦପାଶ୍ରୟଃ ।

ଲଭତେ ନିଶ୍ଚଲାଂ ଭକ୍ତିଂ ମୟି ଉଦ୍ଧବ ସନାତନେ ॥ ୨୪॥

ସତ୍ସଙ୍ଗଲବ୍ଧୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ମୟି ମାଂ ସଃ ଉପାସିତା ।

ସଃ ବୈ ମେ ଦର୍ଶିତଂ ସଦ୍ଭିଃ ଅଞ୍ଜସା ବିନ୍ଦତେ ପଦମ୍ ॥ ୨୫॥

ଉଦ୍ଧବ ଉବାଚ ।

ସାଧୁଃ ତବ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକ ମତଃ କୀଦୃଗ୍ୱିଧଃ ପ୍ରଭୋ ।

ଭକ୍ତିଃ ତ୍ୱୟି ଉପୟୁଜ୍ୟେତ କୀଦୃଶୀ ସଦ୍ଭିଃ ଆଦୃତା ॥ ୨୬॥

ଏତତ୍ ମେ ପୁରୁଷାଧ୍ୟକ୍ଷ ଲୋକାଧ୍ୟକ୍ଷ ଜଗତ୍ ପ୍ରଭୋ ।

ପ୍ରଣତାୟ ଅନୁରକ୍ତାୟ ପ୍ରପନ୍ନାୟ ଚ କଥ୍ୟତାମ୍ ॥ ୨୭॥

ତ୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ବ୍ୟୋମ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ ।

ଅବତୀର୍ଣଃ ଅସି ଭଗବନ୍ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଉପାତ୍ତପୃଥକ୍ ବପୁଃ ॥ ୨୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

କୃପାଲୁଃ ଅକୃତଦ୍ରୋହଃ ତିତିକ୍ଷୁଃ ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

ସତ୍ୟସାରଃ ଅନବଦ୍ୟାତ୍ମା ସମଃ ସର୍ୱୋପକାରକଃ ॥ ୨୯॥

କାମୈଃ ଅହତଧୀଃ ଦାନ୍ତଃ ମୃଦୁଃ ଶୁଚିଃ ଅକିଞ୍ଚନଃ ।

ଅନୀହଃ ମିତଭୁକ୍ ଶାନ୍ତଃ ସ୍ଥିରଃ ମତ୍ ଶରଣଃ ମୁନିଃ ॥ ୩୦॥

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଗଭୀରାତ୍ମା ଧୃତିମାଞ୍ଜିତଷଡ୍ଗୁଣଃ ।

ଅମାନୀ ମାନଦଃ କଲ୍ପଃ ମୈତ୍ରଃ କାରୁଣିକଃ କବିଃ ॥ ୩୧॥

ଆଜ୍ଞାୟ ଏବଂ ଗୁଣାନ୍ ଦୋଷାନ୍ମୟାଦିଷ୍ଟାନ୍ ଅପି ସ୍ୱକାନ୍ ।

ଧର୍ମାନ୍ ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ଯଃ ସର୍ୱାନ୍ ମାଂ ଭଜେତ ସଃ ସତ୍ତମଃ ॥ ୩୨॥

ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଅଜ୍ଞାତ୍ୱା ଅଥ ଯେ ବୈ ମାଂ ଯାବାନ୍ ଯଃ ଚ ଅସ୍ମି

ଯାଦୃଶଃ ।

ଭଜନ୍ତି ଅନନ୍ୟଭାବେନ ତେ ମେ ଭକ୍ତତମାଃ ମତାଃ ॥ ୩୩॥

ମଲ୍ଲିଙ୍ଗମଦ୍ଭକ୍ତଜନଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନାର୍ଚନମ୍ ।

ପରିଚର୍ୟା ସ୍ତୁତିଃ ପ୍ରହ୍ୱଗୁଣକର୍ମ ଅନୁକୀର୍ତନମ୍ ॥ ୩୪॥

ମତ୍କଥାଶ୍ରବଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତ୍ ଅନୁଧ୍ୟାନମ୍ ଉଦ୍ଧବ ।

ସର୍ୱଲାଭ ଉପହରଣଂ ଦାସ୍ୟେନ ଆତ୍ମନିବେଦନମ୍ ॥ ୩୫॥

ମଜ୍ଜନ୍ମକର୍ମକଥନଂ ମମ ପର୍ୱାନୁମୋଦନମ୍ ।

ଗୀତତାଣ୍ଡବବାଦିତ୍ରଗୋଷ୍ଠୀଭିଃ ମଦ୍ଗୃହ ଉତ୍ସବଃ ॥ ୩୬॥

ଯାତ୍ରା ବଲିବିଧାନଂ ଚ ସର୍ୱବାର୍ଷିକପର୍ୱସୁ ।

ବୈଦିକୀ ତାନ୍ତ୍ରିକୀ ଦୀକ୍ଷା ମଦୀୟବ୍ରତଧାରଣମ୍ ॥ ୩୭॥

ମମ ଅର୍ଚାସ୍ଥାପନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସ୍ୱତଃ ସଂହତ୍ୟ ଚ ଉଦ୍ୟମଃ ।

ଉଦ୍ୟାନ ଉପବନାକ୍ରୀଡପୁରମନ୍ଦିରକର୍ମଣି ॥ ୩୮॥

ସଂମାର୍ଜନ ଉପଲେପାଭ୍ୟାଂ ସେକମଣ୍ଡଲବର୍ତନୈଃ ।

ଗୃହଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ମହ୍ୟଂ ଦାସବଦ୍ୟଦମାୟଯା ॥ ୩୯॥

ଅମାନିତ୍ୱମ୍ ଅଦମ୍ଭିତ୍ୱଂ କୃତସ୍ୟ ଅପରିକୀର୍ତନମ୍ ।

ଅପି ଦୀପାବଲୋକଂ ମେ ନ ଉପୟୁଞ୍ଜ୍ୟାତ୍ ନିବେଦିତମ୍ ॥ ୪୦॥

ଯତ୍ ଯତ୍ ଇଷ୍ଟତମଂ ଲୋକେ ଯତ୍ ଚ ଅତିପ୍ରିୟମ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ତତ୍ ତତ୍ ନିବେଦୟେତ୍ ମହ୍ୟଂ ତତ୍ ଆନନ୍ତ୍ୟାୟ କଲ୍ପତେ ॥ ୪୧॥

ସୂର୍ୟଃ ଅଗ୍ନିଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଗାବଃ ବୈଷ୍ଣବଃ ଖଂ ମରୁତ୍ ଜଲମ୍ ।

ଭୂଃ ଆତ୍ମା ସର୍ୱଭୂତାନି ଭଦ୍ର ପୂଜାପଦାନି ମେ ॥ ୪୨॥

ସୂର୍ୟେ ତୁ ବିଦ୍ୟଯା ତ୍ରୟ୍ୟା ହବିଷାଗ୍ନୌ ଯଜେତ ମାମ୍ ।

ଆତିଥ୍ୟେନ ତୁ ବିପ୍ରାଗ୍ର୍ୟଃ ଗୋଷ୍ୱଙ୍ଗ ଯବସାଦିନା ॥ ୪୩॥

ବୈଷ୍ଣବେ ବନ୍ଧୁସତ୍କୃତ୍ୟା ହୃଦି ଖେ ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠୟା ।

ବାୟୌ ମୁଖ୍ୟଧିୟା ତୋୟେ ଦ୍ରବ୍ୟୈଃ ତୋୟପୁରସ୍କୃତୈଃ ॥ ୪୪॥

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ମନ୍ତ୍ରହୃଦୟୈଃ ଭୋଗୈଃ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି ।

କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଂ ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ସମତ୍ୱେନ ଯଜେତ ମାମ୍ ॥ ୪୫॥

ଧିଷ୍ଣ୍ୟେଷୁ ଏଷୁ ଇତି ମଦ୍ରୂପଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାମ୍ବୁଜୈଃ ।

ଯୁକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶାନ୍ତଂ ଧ୍ୟାୟନ୍ ଅର୍ଚେତ୍ ସମାହିତଃ ॥ ୪୬॥

ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତେନ ମାମ୍ ଏବଂ ଯଃ ଯଜେତ ସମାହିତଃ ।

ଲଭତେ ମୟି ସଦ୍ଭକ୍ତିଂ ମତ୍ସ୍ମୃତିଃ ସାଧୁସେବୟା ॥ ୪୭॥

ପ୍ରାୟେଣ ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ସତ୍ସଙ୍ଗେନ ବିନା ଉଦ୍ଧବ ।

ନ ଉପାୟଃ ବିଦ୍ୟତେ ସଧ୍ର୍ୟଙ୍ ପ୍ରାୟଣଂ ହି ସତାମ୍ ଅହମ୍ ॥ ୪୮॥

ଅଥ ଏତତ୍ ପରମଂ ଗୁହ୍ୟଂ ଶ୍ରୁଣ୍ୱତଃ ଯଦୁନନ୍ଦନ ।

ସୁଗୋପ୍ୟମ୍ ଅପି ବକ୍ଷ୍ୟାମି ତ୍ୱଂ ମେ ଭୃତ୍ୟଃ ସୁହୃତ୍ ସଖା ॥ ୪୯॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଏକାଦଶପୂଜାବିଧାନୟୋଗୋ ନାମ ଏକାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୧॥

ଅଥ ଦ୍ୱାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ନ ରୋଧୟତି ମାଂ ଯୋଗଃ ନ ସ୍ସାଙ୍ଖ୍ୟଂ ଧର୍ମଃ ଏବ ଚ ।

ନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟଃ ତପଃ ତ୍ୟାଗଃ ନ ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ ନ ଦକ୍ଷିଣା ॥ ୧॥

ବ୍ରତାନି ଯଜ୍ଞଃ ଛନ୍ଦାଂସି ତୀର୍ଥାନି ନିୟମାଃ ଯମାଃ ।

ଯଥା ଅବରୁନ୍ଧେ ସତ୍ସଙ୍ଗଃ ସର୍ୱସଙ୍ଗ ଅପହଃ ହି ମାମ୍ ॥ ୨॥

ସତ୍ସଙ୍ଗେନ ହି ଦୈତେୟା ଯାତୁଧାନଃ ମୃଗାଃ ଖଗାଃ ।

ଗନ୍ଧର୍ୱ ଅପ୍ସରସଃ ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ଚାରଣଗୁହ୍ୟକାଃ ॥ ୩॥

ବିଦ୍ୟାଧରାଃ ମନୁଷ୍ୟେଷୁ ବୈଶ୍ୟାଃ ଶୂଦ୍ରାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ଅନ୍ତ୍ୟଜାଃ ।

ରଜଃ ତମଃ ପ୍ରକୃତୟଃ ତସ୍ମିନ୍ ତସ୍ମିନ୍ ଯୁଗେ ଅନଘ ॥ ୪॥

ବହବଃ ମତ୍ପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ରକାୟାଧବାଦୟଃ ।

ବୃଷପର୍ୱା ବଲିଃ ବାଣଃ ମୟଃ ଚ ଅଥ ବିଭୀଷଣଃ ॥ ୫॥

ସୁଗ୍ରୀବଃ ହନୁମାନ୍ ଋକ୍ଷଃ ଗଜଃ ଗୃଧ୍ରଃ ବଣିକ୍ପଥଃ ।

ବ୍ୟାଧଃ କୁବ୍ଜା ବ୍ରଜେ ଗୋପ୍ୟଃ ଯଜ୍ଞପତ୍ନ୍ୟଃ ତଥା ଅପରେ ॥ ୬॥

ତେ ନ ଅଧିତଶ୍ରୁତିଗଣାଃ ନ ଉପାସିତମହତ୍ତମାଃ ।

ଅବ୍ରତାତପ୍ତତପସଃ ମତ୍ସଙ୍ଗାତ୍ ମାମ୍ ଉପାଗତାଃ ॥ ୭॥

କେବଲେନ ହି ଭାବେନ ଗୋପ୍ୟଃ ଗାବଃ ନଗାଃ ମୃଗାଃ ।

ଯେ ଅନ୍ୟେ ମୂଢଧିୟଃ ନାଗାଃ ସିଦ୍ଧାଃ ମାମ୍ ଈୟୁଃ ଅଞ୍ଜସା ॥ ୮॥

ଯଂ ନ ଯୋଗେନ ସାଙ୍ଖ୍ୟେନ ଦାନବ୍ରତତପଃ ଅଧ୍ୱରୈଃ ।

ବ୍ୟାଖ୍ୟାଃ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟସଂନ୍ୟାସୈଃ ପ୍ରାପ୍ନୁୟାତ୍ ଯତ୍ନବାନ୍ ଅପି ॥ ୯॥

ରାମେଣ ସାର୍ଧଂ ମଥୁରାଂ ପ୍ରଣୀତେ

     ଶ୍ୱାଫଲ୍କିନା ମୟି ଅନୁରକ୍ତଚିତ୍ତାଃ ।

ବିଗାଢଭାବେନ ନ ମେ ବିୟୋଗ

     ତୀବ୍ରାଧୟଃ ଅନ୍ୟଂ ଦଦୃଶୁଃ ସୁଖାୟ ॥ ୧୦॥

ତାଃ ତାଃ କ୍ଷପାଃ ପ୍ରେଷ୍ଠତମେନ ନୀତାଃ

     ମୟା ଏବ ବୃନ୍ଦାବନଗୋଚରେଣ ।

କ୍ଷଣାର୍ଧବତ୍ ତାଃ ପୁନରଙ୍ଗ ତାସାଂ

     ହୀନା ମାୟା କଲ୍ପସମା ବଭୂବୁଃ ॥ ୧୧॥

ତାଃ ନ ଅବିଦନ୍ ମୟି ଅନୁଷଙ୍ଗବଦ୍ଧ

     ଧିୟଃ ସ୍ୱମାତ୍ମାନମ୍ ଅଦଃ ତଥା ଇଦମ୍ ।

ଯଥା ସମାଧୌ ମୁନୟଃ ଅବ୍ଧିତୋୟେ

     ନଦ୍ୟଃ ପ୍ରବିଷ୍ଟାଃ ଇବ ନାମରୂପେ ॥ ୧୨॥

ମତ୍କାମା ରମଣଂ ଜାରମ୍ ଅସ୍ୱରୂପବିଦଃ ଅବଲାଃ ।

ବ୍ରହ୍ମ ମାଂ ପରମଂ ପ୍ରାପୁଃ ସଙ୍ଗାତ୍ ଶତସହସ୍ରଶଃ ॥ ୧୩॥

ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ୱମ୍ ଉଦ୍ଧବ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ଚୋଦନାଂ ପ୍ରତିଚୋଦନାମ୍ ।

ପ୍ରବୃତ୍ତଂ ଚ ନିବୃତ୍ତଂ ଚ ଶ୍ରୋତବ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ଏବ ଚ ॥ ୧୪॥

ମାମ୍ ଏକମ୍ ଏବ ଶରଣମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

ଯାହି ସର୍ୱାତ୍ମଭାବେନ ମୟା ସ୍ୟାଃ ହି ଅକୁତୋଭୟଃ ॥ ୧୫॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ସଂଶୟଃ ଶ୍ରୁଣ୍ୱତଃ ବାଚଂ ତବ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର ।

ନ ନିବର୍ତତଃ ଆତ୍ମସ୍ଥଃ ଯେନ ଭ୍ରାମ୍ୟତି ମେ ମନଃ ॥ ୧୬॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ସଃ ଏଷ ଜୀବଃ ବିବରପ୍ରସୂତିଃ

     ପ୍ରାଣେନ ଘୋଷେଣ ଗୁହାଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ।

ମନୋମୟଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଉପେତ୍ୟ ରୂପଂ

     ମାତ୍ରା ସ୍ୱରଃ ବର୍ଣଃ ଇତି ସ୍ଥବିଷ୍ଠଃ ॥ ୧୭॥

ଯଥା ଅନଲଃ ଖେ ଅନିଲବନ୍ଧୁଃ ଊଷ୍ମା

     ବଲେନ ଦାରୁଣ୍ୟଧିମଥ୍ୟମାନଃ ।

ଅଣୁଃ ପ୍ରଜାତଃ ହବିଷା ସମିଧ୍ୟତେ

     ତଥା ଏବ ମେ ବ୍ୟକ୍ତିଃ ଇୟଂ ହି ବାଣୀ ॥ ୧୮॥

ଏବଂ ଗଦିଃ କର୍ମଗତିଃ ବିସର୍ଗଃ

     ଘ୍ରାଣଃ ରସଃ ଦୃକ୍ ସ୍ପର୍ଶଃ ଶ୍ରୁତିଃ ଚ ।

ସଙ୍କଲ୍ପବିଜ୍ଞାନମ୍ ଅଥ ଅଭିମାନଃ

     ସୂତ୍ରଂ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ୱତମୋବିକାରଃ ॥ ୧୯॥

ଅୟଂ ହି ଜୀବଃ ତ୍ରିବୃତ୍ ଅବ୍ଜୟୋନିଃ

     ଅବ୍ୟକ୍ତଃ ଏକଃ ବୟସା ସଃ ଆଦ୍ୟଃ ।

ବିଶ୍ଲିଷ୍ଟଶକ୍ତିଃ ବହୁଧା ଏବ ଭାତି

     ବୀଜାନି ଯୋନିଂ ପ୍ରତିପଦ୍ୟ ଯଦ୍ୱତ୍ ॥ ୨୦॥

ଯସ୍ମିନ୍ ଇଦଂ ପ୍ରୋତମ୍ ଅଶେଷମ୍ ଓତଂ

     ପଟଃ ଯଥା ତନ୍ତୁବିତାନସଂସ୍ଥଃ ।

ଯଃ ଏଷ ସଂସାରତରୁଃ ପୁରାଣଃ

     କର୍ମାତ୍ମକଃ ପୁଷ୍ପଫଲେ ପ୍ରସୂତେ ॥ ୨୧॥

ଦ୍ୱେ ଅସ୍ୟ ବୀଜେ ଶତମୂଲଃ ତ୍ରିନାଲଃ

     ପଞ୍ଚସ୍କନ୍ଧଃ ପଞ୍ଚରସପ୍ରସୂତିଃ ।

ଦଶ ଏକଶାଖଃ ଦ୍ୱିସୁପର୍ଣନୀଡଃ

     ତ୍ରିବଲ୍କଲଃ ଦ୍ୱିଫଲଃ ଅର୍କଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟଃ ॥ ୨୨॥

ଅଦନ୍ତି ଚ ଏକଂ ଫଲମ୍ ଅସ୍ୟ ଗୃଧ୍ରା

     ଗ୍ରାମେଚରାଃ ଏକମ୍ ଅରଣ୍ୟବାସାଃ ।

ହଂସାଃ ଯଃ ଏକଂ ବହୁରୂପମ୍ ଇଜ୍ୟୈଃ

     ମାୟାମୟଂ ବେଦ ସଃ ବେଦ ବେଦମ୍ ॥ ୨୩॥

ଏବଂ ଗୁରୁ ଉପାସନୟା ଏକଭକ୍ତ୍ୟା

     ବିଦ୍ୟାକୁଠାରେଣ ଶିତେନ ଧୀରଃ ।

ବିବୃଶ୍ଚ୍ୟ ଜୀବାଶୟମ୍ ଅପ୍ରମତ୍ତଃ

     ସମ୍ପଦ୍ୟ ଚ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅଥ ତ୍ୟଜ ଅସ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୨୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଦ୍ୱାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୨॥

ଅଥ ତ୍ରୟୋଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ସତ୍ତ୍ୱଂ ରଜଃ ତମଃ ଇତି ଗୁଣାଃ ବୁଦ୍ଧେଃ ନ ଚ ଆତ୍ମନଃ ।

ସତ୍ତ୍ୱେନ ଅନ୍ୟତମୌ ହନ୍ୟାତ୍ ସତ୍ତ୍ୱଂ ସତ୍ତ୍ୱେନ ଚ ଏବ ହି ॥ ୧॥

ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ ଧର୍ମଃ ଭବେତ୍ ବୃଦ୍ଧାତ୍ ପୁଂସଃ ମଦ୍ଭକ୍ତିଲକ୍ଷଣଃ ।

ସାତ୍ୱିକ ଉପାସୟା ସତ୍ତ୍ୱଂ ତତଃ ଧର୍ମଃ ପ୍ରବର୍ତତେ ॥ ୨॥

ଧର୍ମଃ ରଜଃ ତମଃ ହନ୍ୟାତ୍ ସତ୍ତ୍ୱବୃଦ୍ଧିଃ ଅନୁତ୍ତମଃ ।

ଆଶୁ ନଶ୍ୟତି ତତ୍ ମୂଲଃ ହି ଅଧର୍ମଃ ଉଭୟେ ହତେ ॥ ୩॥

ଆଗମଃ ଅପଃ ପ୍ରଜା ଦେଶଃ କାଲଃ କର୍ମ ଚ ଜନ୍ମ ଚ ।

ଧ୍ୟାନଂ ମନ୍ତ୍ରଃ ଅଥ ସଂସ୍କାରଃ ଦଶ ଏତେ ଗୁଣହେତବଃ ॥ ୪॥

ତତ୍ ତତ୍ ସାତ୍ୱିକମ୍ ଏବ ଏଷାଂ ଯତ୍ ଯତ୍ ବୃଦ୍ଧାଃ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ।

ନିନ୍ଦନ୍ତି ତାମସଂ ତତ୍ ତତ୍ ରାଜସଂ ତତ୍ ଉପେକ୍ଷିତମ୍ ॥ ୫॥

ସାତ୍ତ୍ୱିକାନି ଏବ ସେବେତ ପୁମାନ୍ ସତ୍ତ୍ୱବିବୃଦ୍ଧୟେ ।

ତତଃ ଧର୍ମଃ ତତଃ ଜ୍ଞାନଂ ଯାବତ୍ ସ୍ମୃତିଃ ଅପୋହନମ୍ ॥ ୬॥

ବେଣୁସଙ୍ଘର୍ଷଜଃ ବହ୍ନିଃ ଦଗ୍ଧ୍ୱା ଶାମ୍ୟତି ତତ୍ ବନମ୍ ।

ଏବଂ ଗୁଣବ୍ୟତ୍ୟଯଜଃ ଦେହଃ ଶାମ୍ୟତି ତତ୍ କ୍ରିୟଃ ॥ ୭॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ବିଦନ୍ତି ମର୍ତ୍ୟାଃ ପ୍ରାୟେଣ ବିଷୟାନ୍ ପଦମ୍ ଆପଦାମ୍ ।

ତଥା ଅପି ଭୁଞ୍ଜତେ କୃଷ୍ଣ ତତ୍ କଥଂ ଶ୍ୱ ଖର ଅଜାବତ୍ ॥ ୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଅହମ୍ ଇତି ଅନ୍ୟଥାବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ୟ ଯଥା ହୃଦି ।

ଉତ୍ସର୍ପତି ରଜଃ ଘୋରଂ ତତଃ ବୈକାରିକଂ ମନଃ ॥ ୯॥

ରଜୋୟୁକ୍ତସ୍ୟ ମନସଃ ସଙ୍କଲ୍ପଃ ସବିକଲ୍ପକଃ ।

ତତଃ କାମଃ ଗୁଣଧ୍ୟାନାତ୍ ଦୁଃସହଃ ସ୍ୟାତ୍ ହି ଦୁର୍ମତେଃ ॥ ୧୦॥

କରୋତି କାମବଶଗଃ କର୍ମାଣି ଅବିଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ଦୁଃଖୋଦର୍କାଣି ସମ୍ପଶ୍ୟନ୍ ରଜୋବେଗବିମୋହିତଃ ॥ ୧୧।

ରଜଃ ତମୋଭ୍ୟାଂ ଯତ୍ ଅପି ବିଦ୍ୱାନ୍ ବିକ୍ଷିପ୍ତଧୀଃ ପୁନଃ ।

ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ ମନଃ ଯୁଞ୍ଜନ୍ ଦୋଷଦୃଷ୍ଟିଃ ନ ସଜ୍ଜତେ ॥ ୧୨॥

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଅନୁୟୁଞ୍ଜୀତଃ ମନଃ ମୟି ଅର୍ପୟନ୍ ଶନୈଃ ।

ଅନିର୍ୱିଣ୍ଣଃ ଯଥାକାଲଂ ଜିତଶ୍ୱାସଃ ଜିତାସନଃ ॥ ୧୩॥

ଏତାବାନ୍ ଯୋଗଃ ଆଦିଷ୍ଟଃ ମତ୍ ଶିଷ୍ୟୈଃ ସନକ ଆଦିଭିଃ ।

ସର୍ୱତଃ ମନଃ ଆକୃଷ୍ୟ ମୟ୍ୟଦ୍ଧା ଆବେଶ୍ୟତେ ଯଥା ॥ ୧୪॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯଦା ତ୍ୱଂ ସନକ ଆଦିଭ୍ୟଃ ଯେନ ରୂପେଣ କେଶବ ।

ଯୋଗମ୍ ଆଦିଷ୍ଟବାନ୍ ଏତତ୍ ରୂପମ୍ ଇଚ୍ଛାମି ବେଦିତୁମ୍ ॥ ୧୫॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ପୁତ୍ରାଃ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭସ୍ୟ ମାନସାଃ ସନକ ଆଦୟଃ ।

ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ ପିତରଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ଯୋଗସ୍ୟ ଐକାନ୍ତିକୀଂ ଗତିମ୍ ॥

୧୬॥

ସନକ ଆଦୟଃ ଊଚୁଃ ।

ଗୁଣେଷୁ ଆବିଶତେ ଚେତଃ ଗୁଣାଃ ଚେତସି ଚ ପ୍ରଭୋ ।

କଥମ୍ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟସନ୍ତ୍ୟାଗଃ ମୁମୁକ୍ଷୋଃ ଅତିତିତୀର୍ଷୋଃ ॥ ୧୭॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଏବଂ ପୃଷ୍ଟଃ ମହାଦେବଃ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଃ ଭୂତଭାବନଃ ।

ଧ୍ୟାୟମାନଃ ପ୍ରଶ୍ନବୀଜଂ ନ ଅଭ୍ୟପଦ୍ୟତ କର୍ମଧୀଃ ॥ ୧୮॥

ସଃ ମାମ୍ ଅଚିନ୍ତୟତ୍ ଦେବଃ ପ୍ରଶ୍ନପାରତିତୀର୍ଷୟା ।

ତସ୍ୟ ଅହଂ ହଂସରୂପେଣ ସକାଶମ୍ ଅଗମଂ ତଦା ॥ ୧୯॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମାମ୍ ତ ଉପବ୍ରଜ୍ୟ କୃତ୍ୱା ପାଦ ଅଭିବନ୍ଦନମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମାଣମ୍ ଅଗ୍ରତଃ କୃତ୍ୱା ପପ୍ରଚ୍ଛୁଃ କଃ ଭବାନ୍ ଇତି ॥ ୨୦॥

ଇତି ଅହଂ ମୁନିଭିଃ ପୃଷ୍ଟଃ ତତ୍ତ୍ୱଜିଜ୍ଞାସୁଭିଃ ତଦା ।

ଯତ୍ ଅବୋଚମ୍ ଅହଂ ତେଭ୍ୟଃ ତତ୍ ଉଦ୍ଧବ ନିବୋଧ ମେ ॥ ୨୧॥

ବସ୍ତୁନଃ ଯଦି ଅନାନାତ୍ୱମ୍ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ ଈଦୃଶଃ ।

କଥଂ ଘଟେତ ବଃ ବିପ୍ରାଃ ବକ୍ତୁଃ ବା ମେ କଃ ଆଶ୍ରୟଃ ॥ ୨୨॥

ପଞ୍ଚାତ୍ମକେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସମାନେଷୁ ଚ ବସ୍ତୁତଃ ।

କଃ ଭବାନ୍ ଇତି ବଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ ବାଚାରମ୍ଭଃ ହି ଅନର୍ଥକଃ ॥ ୨୩॥

ମନସା ବଚସା ଦୃଷ୍ଟ୍ୟା ଗୃହ୍ୟତେ ଅନ୍ୟୈଃ ଅପି ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ।

ଅହମ୍ ଏବ ନ ମତ୍ତଃ ଅନ୍ୟତ୍ ଇତି ବୁଧ୍ୟଧ୍ୱମ୍ ଅଞ୍ଜସା ॥ ୨୪॥

ଗୁଣେଷୁ ଆବିଶତେ ଚେତଃ ଗୁଣାଃ ଚେତସି ଚ ପ୍ରଜାଃ ।

ଜୀବସ୍ୟ ଦେହଃ ଉଭୟଂ ଗୁଣାଃ ଚେତଃ ମତ୍ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୨୫॥

ଗୁଣେଷୁ ଚ ଆବିଶତ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଗୁଣସେବୟା ।

ଗୁଣାଃ ଚ ଚିତ୍ତପ୍ରଭବାଃ ମତ୍ ରୂପଃ ଉଭୟଂ ତ୍ୟଜେତ୍ ॥ ୨୬॥

ଜାଗ୍ରତ୍ ସ୍ୱପ୍ନଃ ସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ଗୁଣତଃ ବୁଦ୍ଧିବୃତ୍ତୟଃ ।

ତାସାଂ ବିଲକ୍ଷଣଃ ଜୀବଃ ସାକ୍ଷିତ୍ୱେନ ବିନିଶ୍ଚିତଃ ॥ ୨୭॥

ଯଃ ହି ସଂସୃତିବନ୍ଧଃ ଅୟମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଗୁଣବୃତ୍ତିଦଃ ।

ମୟି ତୁର୍ୟେ ସ୍ଥିତଃ ଜହ୍ୟାତ୍ ତ୍ୟାଗଃ ତତ୍ ଗୁଣଚେତସାମ୍ ॥ ୨୮॥

ଅହଙ୍କାରକୃତଂ ବନ୍ଧମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅର୍ଥବିପର୍ୟଯମ୍ ।

ବିଦ୍ୱାନ୍ ନିର୍ୱିଦ୍ୟ ସଂସାରଚିନ୍ତାଂ ତୁର୍ୟେ ସ୍ଥିତଃ ତ୍ୟଜେତ୍ ॥ ୨୯॥

ଯାବତ୍ ନାନାର୍ଥଧୀଃ ପୁଂସଃ ନ ନିବର୍ତେତ ଯୁକ୍ତିଭିଃ ।

ଜାଗର୍ତି ଅପି ସ୍ୱପନ୍ ଅଜ୍ଞଃ ସ୍ୱପ୍ନେ ଜାଗରଣଂ ଯଥା ॥ ୩୦॥

ଅସତ୍ତ୍ୱାତ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅନ୍ୟେଷାଂ ଭାବାନାଂ ତତ୍ କୃତା ଭିଦା ।

ଗତୟଃ ହେତବଃ ଚ ଅସ୍ୟ ମୃଷା ସ୍ୱପ୍ନଦୃଶଃ ଯଥା ॥ ୩୧॥

ଯୋ ଜାଗରେ ବହିଃ ଅନୁକ୍ଷଣଧର୍ମିଣଃ ଅର୍ଥାନ୍

     ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସମସ୍ତକରଣୈଃ ହୃଦି ତତ୍ ସଦୃକ୍ଷାନ୍ ।

ସ୍ୱପ୍ନେ ସୁଷୁପ୍ତଃ ଉପସଂହରତେ ସଃ ଏକଃ

     ସ୍ମୃତି ଅନ୍ୱୟାତ୍ ତ୍ରିଗୁଣବୃତ୍ତିଦୃକ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଈଶଃ ॥ ୩୨॥

ଏବଂ ବିମୃଶ୍ୟ ଗୁଣତଃ ମନସଃ ତ୍ର୍ୟବସ୍ଥା

     ମତ୍ ମାୟଯା ମୟି କୃତା ଇତି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାଃ ।

ସଞ୍ଛିଦ୍ୟ ହାର୍ଦମ୍ ଅନୁମାନସ୍ତ୍ ଉକ୍ତିତୀକ୍ଷ୍ଣ

     ଜ୍ଞାନାସିନା ଭଜତଃ ମା ଅଖିଲସଂଶୟାଧିମ୍ ॥ ୩୩॥

ଈକ୍ଷେତ ବିଭ୍ରମମ୍ ଇଦଂ ମନସଃ ବିଲାସମ୍

     ଦୃଷ୍ଟଂ ବିନଷ୍ଟମ୍ ଅତିଲୋଲମ୍ ଅଲାତଚକ୍ରମ୍ ।

ବିଜ୍ଞାନମ୍ ଏକମ୍ ଉରୁଧା ଇବ ବିଭାତି ମାୟା

     ସ୍ୱପ୍ନଃ ତ୍ରିଧା ଗୁଣବିସର୍ଗକୃତଃ ବିକଲ୍ପଃ ॥ ୩୪॥

ଦୃଷ୍ଟିଂ ତତଃ ପ୍ରତିନିବର୍ତ୍ୟ ନିବୃତ୍ତତୃଷ୍ଣଃ

     ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭବେତ୍ ନିଜସୁଖ ଅନୁଭବଃ ନିରୀହଃ ।

ସନ୍ଦୃଶ୍ୟତେ କ୍ୱ ଚ ଯଦି ଇଦମ୍ ଅବସ୍ତୁବୁଦ୍ଧ୍ୟା

     ତ୍ୟକ୍ତଂ ଭ୍ରମାୟ ନ ଭବେତ୍ ସ୍ମୃତିଃ ଆନିପାତାତ୍ ॥ ୩୫॥

ଦେହଂ ଚ ନଶ୍ୱରମ୍ ଅବସ୍ଥିତମ୍ ଉତ୍ଥିତଂ ବା

     ସିଦ୍ଧଃ ନ ପଶ୍ୟତି ଯତଃ ଅଧ୍ୟଗମତ୍ସ୍ୱରୂପମ୍ ।

ଦୈବାତ୍ ଅପେତମ୍ ଉତ ଦୈବଶାତ୍ ଉପେତମ୍

     ବାସଃ ଯଥା ପରିକୃତଂ ମଦିରାମଦାନ୍ଧଃ ॥ ୩୬॥

ଦେହଃ ଅପି ଦୈବବଶଗଃ ଖଲୁ କର୍ମ ଯାବତ୍

     ସ୍ୱାରମ୍ଭକଂ ପ୍ରତିସମୀକ୍ଷତଃ ଏବ ସାସୁଃ ।

ତଂ ଅପ୍ରପଞ୍ଚମ୍ ଅଧିରୂଢସମାଧିୟୋଗଃ

     ସ୍ୱାପ୍ନଂ ପୁନଃ ନ ଭଜତେ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧବସ୍ତୁଃ ॥ ୩୭॥

ମୟା ଏତତ୍ ଉକ୍ତଂ ବଃ ବିପ୍ରାଃ ଗୁହ୍ୟଂ ଯତ୍ ସାଙ୍ଖ୍ୟଯୋଗୟୋଃ ।

ଜାନୀତମ୍ ଆଗତଂ ଯଜ୍ଞଂ ଯୁଷ୍ମତ୍ ଧର୍ମବିବକ୍ଷୟା ॥ ୩୮॥

ଅହଂ ଯୋଗସ୍ୟ ସାଙ୍ଖ୍ୟସ୍ୟ ସତ୍ୟସ୍ୟର୍ତସ୍ୟ ତେଜସଃ ।

ପରାୟଣଂ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ଶ୍ରିୟଃ କୀର୍ତେଃ ଦମସ୍ୟ ଚ ॥ ୩୯॥

ମାଂ ଭଜନ୍ତି ଗୁଣାଃ ସର୍ୱେ ନିର୍ଗୁଣଂ ନିରପେକ୍ଷକମ୍ ।

ସୁହୃଦଂ ପ୍ରିୟମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସାମ୍ୟ ଅସଙ୍ଗ ଆଦୟଃ ଗୁଣାଃ ॥ ୪୦॥

ଇତି ମେ ଛିନ୍ନସନ୍ଦେହାଃ ମୁନୟଃ ସନକ ଆଦୟଃ ।

ସଭାଜୟିତ୍ୱା ପରୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ଅଗୃଣତ ସଂସ୍ତବୈଃ ॥ ୪୧॥

ତୈଃ ଅହଂ ପୂଜିତଃ ସମ୍ୟକ୍ ସଂସ୍ତୁତଃ ପରମ ଋଷିଭିଃ ।

ପ୍ରତ୍ୟେୟାୟ ସ୍ୱକଂ ଧାମ ପଶ୍ୟତଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ॥ ୪୨॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ହଂସଗୀତାନିରୂପଣଂ ନାମ ତ୍ରୟୋଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୩॥

ଅଥ ଚତୁର୍ଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ବଦନ୍ତି କୃଷ୍ଣ ଶ୍ରେୟାଂସି ବହୂନି ବ୍ରହ୍ମବାଦିନଃ ।

ତେଷାଂ ବିକଲ୍ପପ୍ରାଧାନ୍ୟମ୍ ଉତ ଅହୋ ଏକମୁଖ୍ୟତା ॥ ୧॥

ଭବତ୍ ଉଦାହୃତଃ ସ୍ୱାମିନ୍ ଭକ୍ତିୟୋଗଃ ଅନପେକ୍ଷିତଃ ।

ନିରସ୍ୟ ସର୍ୱତଃ ସଙ୍ଗଂ ଯେନ ତ୍ୱୟି ଆବିଶେତ୍ ମନଃ ॥ ୨॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

କାଲେନ ନଷ୍ଟା ପ୍ରଲୟେ ବାଣୀୟଂ ବେଦସଞ୍ଜ୍ଞିତା ।

ମୟା ଆଦୌ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧର୍ମଃ ଯସ୍ୟାଂ ମଦାତ୍ମକଃ ॥ ୩॥

ତେନ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚ ପୁତ୍ରାୟ ମନବେ ପୂର୍ୱଜାୟ ସା ।

ତତଃ ଭୃଗୁ ଆଦୟଃ ଅଗୃହ୍ଣନ୍ ସପ୍ତବ୍ରହ୍ମମହର୍ଷୟଃ ॥ ୪॥

ତେଭ୍ୟଃ ପିତୃଭ୍ୟଃ ତତ୍ ପୁତ୍ରାଃ ଦେବଦାନବଗୁହ୍ୟକାଃ ।

ମନୁଷ୍ୟାଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ୱାଃ ସବିଦ୍ୟାଧରଚାରଣାଃ ॥ ୫॥

କିନ୍ଦେବାଃ କିନ୍ନରାଃ ନାଗାଃ ରକ୍ଷଃ କିମ୍ପୁରୁଷ ଆଦୟଃ ।

ବହ୍ୱ୍ୟଃ ତେଷାଂ ପ୍ରକୃତୟଃ ରଜଃସତ୍ତ୍ୱତମୋଭୁବଃ ॥ ୬॥

ଯାଭିଃ ଭୂତାନି ଭିଦ୍ୟନ୍ତେ ଭୂତାନାଂ ମତୟଃ ତଥା ।

ଯଥାପ୍ରକୃତି ସର୍ୱେଷାଂ ଚିତ୍ରାଃ ବାଚଃ ସ୍ରବନ୍ତି ହି ॥ ୭॥

ଏବଂ ପ୍ରକୃତିବୈଚିତ୍ର୍ୟାତ୍ ଭିଦ୍ୟନ୍ତେ ମତୟଃ ନୃଣାମ୍ ।

ପାରମ୍ପର୍ୟେଣ କେଷାଞ୍ଚିତ୍ ପାଖଣ୍ଡମତୟଃ ଅପରେ ॥ ୮॥

ମନ୍ମାୟାମୋହିତଧିୟଃ ପୁରୁଷାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।

ଶ୍ରେୟଃ ବଦନ୍ତି ଅନେକାନ୍ତଂ ଯଥାକର୍ମ ଯଥାରୁଚି ॥ ୯॥

ଧର୍ମମ୍ ଏକେ ଯଶଃ ଚ ଅନ୍ୟେ କାମଂ ସତ୍ୟଂ ଦମଂ ଶମମ୍ ।

ଅନ୍ୟେ ବଦନ୍ତି ସ୍ୱାର୍ଥଂ ବା ଐଶ୍ୱର୍ୟଂ ତ୍ୟାଗଭୋଜନମ୍ ।

କେଚିତ୍ ଯଜ୍ଞତପୋଦାନଂ ବ୍ରତାନି ନିୟମ ଅନ୍ୟମାନ୍ ॥ ୧୦॥

ଆଦି ଅନ୍ତବନ୍ତଃ ଏବ ଏଷାଂ ଲୋକାଃ କର୍ମବିନିର୍ମିତାଃ ।

ଦୁଃଖ ଉଦର୍କାଃ ତମୋନିଷ୍ଠାଃ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆନନ୍ଦାଃ ଶୁଚ ଅର୍ପିତାଃ ॥

୧୧॥

ମୟି ଅର୍ପିତ ମନଃ ସଭ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷସ୍ୟ ସର୍ୱତଃ ।

ମୟା ଆତ୍ମନା ସୁଖଂ ଯତ୍ ତତ୍ କୁତଃ ସ୍ୟାତ୍ ବିଷୟ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥

୧୨॥

ଅକିଞ୍ଚନସ୍ୟ ଦାନ୍ତସ୍ୟ ଶାନ୍ତସ୍ୟ ସମଚେତସଃ ।

ମୟା ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନସଃ ସର୍ୱାଃ ସୁଖମୟାଃ ଦିଶଃ ॥ ୧୩॥

ନ ପାରମେଷ୍ଠ୍ୟଂ ନ ମହେନ୍ଦ୍ରଧିଷ୍ଣ୍ୟମ୍

     ନ ସାର୍ୱଭୌମଂ ନ ରସାଧିପତ୍ୟମ୍ ।

ନ ଯୋଗସିଦ୍ଧୀଃ ଅପୁନର୍ଭବଂ ବା

     ମୟି ଅର୍ପିତ ଆତ୍ମା ଇଚ୍ଛତି ମତ୍ ବିନା ଅନ୍ୟତ୍ ॥ ୧୪॥

ନ ତଥା ମେ ପ୍ରିୟତମଃ ଆତ୍ମୟୋନିଃ ନ ଶଙ୍କରଃ ।

ନ ଚ ସଙ୍କର୍ଷଣଃ ନ ଶ୍ରୀଃ ନ ଏବ ଆତ୍ମା ଚ ଯଥା ଭବାନ୍ ॥ ୧୫॥

ନିରପେକ୍ଷଂ ମୁନିଂ ଶାତଂ ନିର୍ୱୈରଂ ସମଦର୍ଶନମ୍ ।

ଅନୁବ୍ରଜାମି ଅହଂ ନିତ୍ୟଂ ପୂୟେୟେତି ଅଙ୍ଘ୍ରିରେଣୁଭିଃ ॥ ୧୬॥

ନିଷ୍କିଞ୍ଚନା ମୟି ଅନୁରକ୍ତଚେତସଃ

     ଶାନ୍ତାଃ ମହାନ୍ତଃ ଅଖିଲଜୀବବତ୍ସଲାଃ ।

କାମୈଃ ଅନାଲବ୍ଧଧିୟଃ ଜୁଷନ୍ତି ଯତ୍

     ତତ୍ ନୈରପେକ୍ଷ୍ୟଂ ନ ବିଦୁଃ ସୁଖଂ ମମ ॥ ୧୭॥

ବାଧ୍ୟମାନଃ ଅପି ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ବିଷୟୈଃ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ପ୍ରାୟଃ ପ୍ରଗଲ୍ଭୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ବିଷୟୈଃ ନ ଅଭିଭୂୟତେ ॥ ୧୮॥

ଯଥା ଅଗ୍ନିଃ ସୁସମୃଦ୍ଧ ଅର୍ଚିଃ କରୋତି ଏଧାଂସି ଭସ୍ମସାତ୍ ।

ତଥା ମଦ୍ୱିଷୟା ଭକ୍ତିଃ ଉଦ୍ଧବ ଏନାଂସି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ॥ ୧୯॥

ନ ସାଧୟତି ମାଂ ଯୋଗଃ ନ ସାଙ୍ଖ୍ୟଂ ଧର୍ମଃ ଉଦ୍ଧବ ।

ନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟଃ ତପଃ ତ୍ୟାଗଃ ଯଥା ଭକ୍ତିଃ ମମ ଊର୍ଜିତା ॥ ୨୦॥

ଭକ୍ତ୍ୟା ଅହମ୍ ଏକୟା ଗ୍ରାହ୍ୟଃ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଆତ୍ମା ପ୍ରିୟଃ ସତାମ୍ ।

ଭକ୍ତିଃ ପୁନାତି ମନ୍ନିଷ୍ଠା ଶ୍ୱପାକାନ୍ ଅପି ସମ୍ଭବାତ୍ ॥ ୨୧॥

ଧର୍ମଃ ସତ୍ୟଦୟା ଉପେତଃ ବିଦ୍ୟା ବା ତପସାନ୍ୱିତା ।

ମଦ୍ଭ୍କ୍ତ୍ୟାପେତମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରପୁନାତି ହି ॥ ୨୨॥

କଥଂ ବିନା ରୋମହର୍ଷଂ ଦ୍ରବତା ଚେତସା ବିନା ।

ବିନାନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁକଲୟା ଶୁଧ୍ୟେତ୍ ଭକ୍ତ୍ୟା ବିନାଶୟଃ ॥ ୨୩॥

ବାକ୍ ଗଦ୍ଗଦା ଦ୍ରବତେ ଯସ୍ୟ ଚିତ୍ତମ୍

     ରୁଦତି ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ହସତି କ୍ୱଚିତ୍ ଚ ।

ବିଲଜ୍ଜଃ ଉଦ୍ଗାୟତି ନୃତ୍ୟତେ ଚ

     ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତଃ ଭୁବନଂ ପୁନାତି ॥ ୨୪॥

ଯଥା ଅଗ୍ନିନା ହେମ ମଲଂ ଜହାତି

     ଧ୍ମାତଂ ପୁନଃ ସ୍ୱଂ ଭଜତେ ଚ ରୂପମ୍ ।

ଆତ୍ମା ଚ କର୍ମାନୁଶୟଂ ବିଧୂୟ

     ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ଭଜତି ଅଥଃ ମାମ୍ ॥ ୨୫॥

ଯଥା ଯଥା ଆତ୍ମା ପରିମୃଜ୍ୟତେ ଅସୌ

     ମତ୍ପୁଣ୍ୟଗାଥାଶ୍ରବଣ ଅଭିଧାନୈଃ ।

ତଥା ତଥା ପଶ୍ୟତି ବସ୍ତୁ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍

     ଚକ୍ଷୁଃ ଯଥା ଏବ ଅଞ୍ଜନସମ୍ପ୍ରୟୁକ୍ତମ୍ ॥ ୨୬॥

ବିଷୟାନ୍ ଧ୍ୟାୟତଃ ଚିତ୍ତଂ ବିଷୟେଷୁ ବିଷଜ୍ଜତେ ।

ମାମ୍ ଅନୁସ୍ମରତଃ ଚିତ୍ତଂ ମୟି ଏବ ପ୍ରବିଲୀୟତେ ॥ ୨୭॥

ତସ୍ମାତ୍ ଅସତ୍ ଅଭିଧ୍ୟାନଂ ଯଥା ସ୍ୱପ୍ନମନୋରଥମ୍ ।

ହିତ୍ୱା ମୟି ସମାଧତ୍ସ୍ୱ ମନଃ ମଦ୍ଭାବଭାବିତମ୍ ॥ ୨୮॥

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସ୍ତ୍ରୀସଙ୍ଗିନାଂ ସଙ୍ଗଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଦୂରତଃ ଆତ୍ମବାନ୍ ।

କ୍ଷେମେ ବିବିକ୍ତଃ ଆସୀନଃ ଚିନ୍ତୟେତ୍ ମାମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୨୯॥

ନ ତଥା ଅସ୍ୟ ଭବେତ୍ କ୍ଲେଶଃ ବନ୍ଧଃ ଚ ଅନ୍ୟପ୍ରସଙ୍ଗତଃ ।

ଯୋଷିତ୍ ସଙ୍ଗାତ୍ ଯଥା ପୁଂସଃ ଯଥା ତତ୍ ସଙ୍ଗିସଙ୍ଗତଃ ॥ ୩୦॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯଥା ତ୍ୱାମ୍ ଅରବିନ୍ଦାକ୍ଷ ଯାଦୃଶଂ ବା ଯଦାତ୍ମକମ୍ ।

ଧ୍ୟାୟେତ୍ ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ଏତତ୍ ମେ ଧ୍ୟାନଂ ମେ ବକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥ ୩୧॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ସମଃ ଆସନଃ ଆସୀନଃ ସମକାୟଃ ଯଥାସୁଖମ୍ ।

ହସ୍ତୌ ଉତ୍ସଙ୍ଗଃ ଆଧାୟ ସ୍ୱନାସାଗ୍ରକୃତ ଈକ୍ଷଣଃ ॥ ୩୨॥

ପ୍ରାଣସ୍ୟ ଶୋଧୟେତ୍ ମାର୍ଗଂ ପୂରକୁମ୍ଭକରେଚକୈଃ ।

ବିପର୍ୟଯେଣ ଅପି ଶନୈଃ ଅଭ୍ୟସେତ୍ ନିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ॥ ୩୩॥

ହୃଦି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନମ୍ ଓଙ୍କାରଂ ଘଣ୍ଟାନାଦଂ ବିସୋର୍ଣବତ୍ ।

ପ୍ରାଣେନ ଉଦୀର୍ୟ ତତ୍ର ଅଥ ପୁନଃ ସମ୍ବେଶୟେତ୍ ସ୍ୱରମ୍ ॥ ୩୪॥

ଏବଂ ପ୍ରଣବସଂୟୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଣମ୍ ଏବ ସମଭ୍ୟସେତ୍ ।

ଦଶକୃତ୍ୱଃ ତ୍ରିଷବଣଂ ମାସାତ୍ ଅର୍ୱାକ୍ ଜିତ ଅନିଲଃ ॥ ୩୫॥

ହୃତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକମ୍ ଅନ୍ତସ୍ଥମ୍ ଊର୍ଧ୍ୱନାଲମ୍ ଅଧୋମୁଖମ୍ ।

ଧ୍ୟାତ୍ୱା ଊର୍ଧ୍ୱମୁଖମ୍ ଉନ୍ନିଦ୍ରମ୍ ଅଷ୍ଟପତ୍ରଂ ସକର୍ଣିକମ୍ ॥ ୩୬॥

କର୍ଣିକାୟାଂ ନ୍ୟସେତ୍ ସୂର୍ୟସୋମାଗ୍ନୀନ୍ ଉତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ ।

ବହ୍ନିମଧ୍ୟେ ସ୍ମରେତ୍ ରୂପଂ ମମ ଏତତ୍ ଧ୍ୟାନମଙ୍ଗଲମ୍ ॥ ୩୭॥

ସମଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ ସୁମୁଖଂ ଦୀର୍ଘଚାରୁଚତୁର୍ଭୁଜମ୍ ।

ସୁଚାରୁସୁନ୍ଦରଗ୍ରୀବଂ ସୁକପୋଲଂ ଶୁଚିସ୍ମିତମ୍ ॥ ୩୮॥

ସମାନ କର୍ଣ ବିନ୍ୟସ୍ତ ସ୍ଫୁରନ୍ ମକର କୁଣ୍ଡଲମ୍ ।

ହେମ ଅମ୍ବରଂ ଘନଶ୍ୟାମଂ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଶ୍ରୀନିକେତନମ୍ ॥ ୩୯॥

ଶଙ୍ଖ ଚକ୍ର ଗଦା ପଦ୍ମ ବନମାଲା ବିଭୂଷିତମ୍ ।

ନୂପୁରୈଃ ବିଲସତ୍ ପାଦଂ କୌସ୍ତୁଭ ପ୍ରଭୟା ଯୁତମ୍ ॥ ୪୦॥

ଦ୍ୟୁମତ୍ କିରୀଟ କଟକ କଟିସୂତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଅୟୁତମ୍ ।

ସର୍ୱାଙ୍ଗ ସୁନ୍ଦରଂ ହୃଦ୍ୟଂ ପ୍ରସାଦ ସୁମୁଖ ଈକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୪୧॥

ସୁକୁମାରମ୍ ଅଭିଧ୍ୟାୟେତ୍ ସର୍ୱାଙ୍ଗେଷୁ ମନଃ ଦଧତ୍ ।

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଇନ୍ଦ୍ରିୟେଭ୍ୟଃ ମନସା ଆକୃଷ୍ୟ ତତ୍ ମନଃ ।

ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ସାରଥିନା ଧୀରଃ ପ୍ରଣୟେତ୍ ମୟି ସର୍ୱତଃ ॥ ୪୨॥

ତତ୍ ସର୍ୱ ବ୍ୟାପକଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଆକୃଷ୍ୟ ଏକତ୍ର ଧାରୟେତ୍ ।

ନ ଅନ୍ୟାନି ଚିନ୍ତୟେତ୍ ଭୂୟଃ ସୁସ୍ମିତଂ ଭାବୟେତ୍ ମୁଖମ୍ ॥ ୪୩॥

ତତ୍ର ଲବ୍ଧପଦଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଆକୃଷ୍ୟ ବ୍ୟୋମ୍ନି ଧାରୟେତ୍ ।

ତତ୍ ଚ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମଦାରୋହଃ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ଅପି ଚିନ୍ତୟେତ୍ ॥ ୪୪॥

ଏବଂ ସମାହିତମତିଃ ମାମ୍ ଏବ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି ।

ବିଚଷ୍ଟେ ମୟି ସର୍ୱାତ୍ମତ୍ ଜ୍ୟୋତିଃ ଜ୍ୟୋତିଷି ସଂୟୁତମ୍ ॥ ୪୫॥

ଧ୍ୟାନେନ ଇତ୍ଥଂ ସୁତୀବ୍ରେଣ ଯୁଞ୍ଜତଃ ଯୋଗିନଃ ମନଃ ।

ସଂୟାସ୍ୟତି ଆଶୁ ନିର୍ୱାଣଂ ଦ୍ରବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କ୍ରିୟା ଭ୍ରମଃ ॥ ୪୬॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଭକ୍ତିରହସ୍ୟାବଧାରଣୟୋଗୋ ନାମ ଚତୁର୍ଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୪॥

ଅଥ ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟସ୍ୟ ଯୁକ୍ତସ୍ୟ ଜିତଶ୍ୱାସସ୍ୟ ଯୋଗିନଃ

ମୟି ଧାରୟତଃ ଚେତଃ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ସିଦ୍ଧୟଃ ॥ ୧॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

କୟା ଧାରଣୟା କାସ୍ୱିତ୍ କଥଂସ୍ୱିତ୍ ସିଦ୍ଧିଃ ଅଚ୍ୟୁତ ।

କତି ବା ସିଦ୍ଧୟଃ ବ୍ରୂହି ଯୋଗିନାଂ ସିଦ୍ଧିଦଃ ଭବାନ୍ ॥ ୨॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ସିଦ୍ଧୟଃ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧାରଣାୟୋଗପାରଗୈଃ ।

ତାସାମ୍ ଅଷ୍ଟୌ ମତ୍ ପ୍ରଧାନାଃ ଦଶଃ ଏବ ଗୁଣହେତବଃ ॥ ୩॥

ଅଣିମା ମହିମା ମୂର୍ତେଃ ଲଘିମା ପ୍ରାପ୍ତିଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ।

ପ୍ରାକାମ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତଦୃଷ୍ଟେଷୁ ଶକ୍ତିପ୍ରେରଣମ୍ ଈଶିତା ॥ ୪॥

ଗୁଣେଷୁ ଅସଙ୍ଗଃ ବଶିତା ଯତ୍ କାମଃ ତତ୍ ଅବସ୍ୟତି ।

ଏତାଃ ମେ ସିଦ୍ଧୟଃ ସୌମ୍ୟ ଅଷ୍ଟୌ ଉତ୍ପତ୍ତିକାଃ ମତାଃ ॥ ୫॥

ଅନୂର୍ମିମତ୍ତ୍ୱଂ ଦେହେ ଅସ୍ମିନ୍ ଦୂରଶ୍ରବଣଦର୍ଶନମ୍ ।

ମନୋଜବଃ କାମରୂପଂ ପରକାୟପ୍ରବେଶନମ୍ ॥ ୬॥

ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦମୃତ୍ୟୁଃ ଦେବାନାଂ ସହକ୍ରୀଡାନୁଦର୍ଶନମ୍ ।

ଯଥାସଙ୍କଲ୍ପସଂସିଦ୍ଧିଃ ଆଜ୍ଞାପ୍ରତିହତା ଗତିଃ ॥ ୭॥

ତ୍ରିକାଲଜ୍ଞତ୍ୱମ୍ ଅଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଂ ପରଚିତ୍ତାଦି ଅଭିଜ୍ଞତା ।

ଅଗ୍ନି ଅର୍କ ଅମ୍ବୁ ବିଷ ଆଦୀନାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଟମ୍ଭଃ ଅପରାଜୟଃ ॥ ୮॥

ଏତାଃ ଚ ଉଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଯୋଗଧାରଣସିଦ୍ଧୟଃ ।

ଯୟା ଧାରଣୟା ଯା ସ୍ୟାତ୍ ଯଥା ବା ସ୍ୟାତ୍ ନିବୋଧ ମେ ॥ ୯॥

ଭୂତସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମନି ମୟି ତନ୍ମାତ୍ରଂ ଧାରୟେତ୍ ମନଃ ।

ଅଣିମାନମ୍ ଅବାପ୍ନୋତି ତନ୍ମାତ୍ର ଉପାସକଃ ମମ ॥ ୧୦॥

ମହତି ଆତ୍ମନ୍ ମୟି ପରେ ଯଥାସଂସ୍ଥଂ ମନଃ ଦଧତ୍ ।

ମହିମାନମ୍ ଅବାପ୍ନୋତି ଭୂତାନାଂ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ॥ ୧୧॥

ପରମାଣୁମୟେ ଚିତ୍ତଂ ଭୂତାନାଂ ମୟି ରଞ୍ଜୟନ୍ ।

କାଲସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ମତାଂ ଯୋଗୀ ଲଘିମାନମ୍ ଅବାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୧୨॥

ଧାରୟନ୍ ମୟି ଅହନ୍ତତ୍ତ୍ୱେ ମନଃ ବୈକାରିକେ ଅଖିଲମ୍ ।

ସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟାଣାମ୍ ଆତ୍ମତ୍ୱଂ ପ୍ରାପ୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମନ୍ମନାଃ ॥ ୧୩॥

ମହତି ଆତ୍ମନି ଯଃ ସୂତ୍ରେ ଧାରୟେତ୍ ମୟି ମାନସମ୍ ।

ପ୍ରାକାମ୍ୟଂ ପାରମେଷ୍ଠ୍ୟଂ ମେ ବିନ୍ଦତେ ଅବ୍ୟକ୍ତଜନ୍ମନଃ ॥ ୧୪॥

ବିଷ୍ଣୌ ତ୍ର୍ୟଧି ଈଶ୍ୱରେ ଚିତ୍ତଂ ଧାରୟେତ୍ କାଲବିଗ୍ରହେ ।

ସଃ ଈଶିତ୍ୱମ୍ ଅବାପ୍ନୋତି କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଚୋଦନାମ୍ ॥ ୧୫॥

ନାରାୟଣେ ତୁରୀୟାଖ୍ୟେ ଭଗବତ୍ ଶବ୍ଦଶବ୍ଦିତେ ।

ମନଃ ମୟି ଆଦଧତ୍ ଯୋଗୀ ମତ୍ ଧର୍ମାଃ ବହିତାମ୍ ଇୟାତ୍ ॥ ୧୬॥

ନିର୍ଗୁଣେ ବ୍ରହ୍ମଣି ମୟି ଧାରୟନ୍ ବିଶଦଂ ମନଃ ।

ପରମାନନ୍ଦମ୍ ଆପ୍ନୋତି ଯତ୍ର କାମଃ ଅବସୀୟତେ ॥ ୧୭॥

ଶ୍ୱେତଦୀପପତୌ ଚିତ୍ତଂ ଶୁଦ୍ଧେ ଧର୍ମମୟେ ମୟି ।

ଧାରୟନ୍ ଶ୍ୱେତତାଂ ଯାତି ଷଡୂର୍ମିରହିତଃ ନରଃ ॥ ୧୮॥

ମୟି ଆକାଶ ଆତ୍ମନି ପ୍ରାଣେ ମନସା ଘୋଷମ୍ ଉଦ୍ୱହନ୍ ।

ତତ୍ର ଉପଲବ୍ଧା ଭୂତାନାଂ ହଂସଃ ବାଚଃ ଶ୍ରୁଣୋତି ଅସୌ ॥ ୧୯॥

ଚକ୍ଷୁଃ ତ୍ୱଷ୍ଟରି ସଂୟୋଜ୍ୟ ତ୍ୱଷ୍ଟାରମ୍ ଅପି ଚକ୍ଷୁଷି ।

ମାଂ ତତ୍ର ମନସା ଧ୍ୟାୟନ୍ ବିଶ୍ୱଂ ପଶ୍ୟତି ସୂକ୍ଷ୍ମଦୃକ୍ ॥ ୨୦॥

ମନଃ ମୟି ସୁସଂୟୋଜ୍ୟ ଦେହଂ ତଦନୁ ବାୟୁନା ।

ମଦ୍ଧାରଣ ଅନୁଭାବେନ ତତ୍ର ଆତ୍ମା ଯତ୍ର ବୈ ମନଃ ॥ ୨୧॥

ଯଦା ମନଃ ଉପାଦାୟ ଯତ୍ ଯତ୍ ରୂପଂ ବୁଭୂଷତି ।

ତତ୍ ତତ୍ ଭବେତ୍ ମନୋରୂପଂ ମଦ୍ୟୋଗବଲମ୍ ଆଶ୍ରୟଃ ॥ ୨୨॥

ପରକାୟଂ ବିଶନ୍ ସିଦ୍ଧଃ ଆତ୍ମାନଂ ତତ୍ର ଭାବୟେତ୍ ।

ପିଣ୍ଡଂ ହିତ୍ୱା ବିଶେତ୍ ପ୍ରାଣଃ ବାୟୁଭୂତଃ ଷଡଙ୍ଘ୍ରିବତ୍ ॥ ୨୩॥

ପାର୍ଷ୍ଣ୍ୟା ଆପୀଡ୍ୟ ଗୁଦଂ ପ୍ରାଣଂ ହୃତ୍ ଉରଃ କଣ୍ଠ ମୂର୍ଧସୁ ।

ଆରୋପ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମ ନୀତ୍ୱା ଉତ୍ସୃଜେତ୍ ତନୁମ୍ ॥ ୨୪॥

ବିହରିଷ୍ୟନ୍ ସୁରାକ୍ରୀଡେ ମତ୍ସ୍ଥଂ ସତ୍ତ୍ୱଂ ବିଭାବୟେତ୍ ।

ବିମାନେନ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱବୃତ୍ତୀଃ ସୁରସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ ୨୫॥

ଯଥା ସଙ୍କଲ୍ପୟେତ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ଯଦା ବା ମତ୍ପରଃ ପୁମାନ୍ ।

ମୟି ସତ୍ୟେ ମନଃ ଯୁଞ୍ଜନ୍ ତଥା ତତ୍ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ ॥ ୨୬॥

ଯଃ ବୈ ମଦ୍ଭାବମ୍ ଆପନ୍ନଃ ଈଶିତୁଃ ବଶିତୁଃ ପୁମାନ୍ ।

କୁତଶ୍ଚିତ୍ ନ ବିହନ୍ୟେତ ତସ୍ୟ ଚ ଆଜ୍ଞା ଯଥା ମମ ॥ ୨୭॥

ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱସ୍ୟ ଯୋଗିନଃ ଧାରଣାବିଦଃ ।

ତସ୍ୟ ତ୍ରୈକାଲିକୀ ବୁଦ୍ଧିଃ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଉପବୃଂହିତା ॥ ୨୮॥

ଅଗ୍ନି ଆଦିଭିଃ ନ ହନ୍ୟେତ ମୁନେଃ ଯୋଗମ୍ ଅୟଂ ବପୁଃ ।

ମଦ୍ୟୋଗଶ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତସ୍ୟ ଯାଦସାମ୍ ଉଦକଂ ଯଥା ॥ ୨୯॥

ମଦ୍ୱିଭୂତିଃ ଅଭିଧ୍ୟାୟନ୍ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଅସ୍ତ୍ରବିଭୂଷିତାଃ ।

ଧ୍ୱଜାତପତ୍ରବ୍ୟଜନୈଃ ସଃ ଭବେତ୍ ଅପରାଜିତଃ ॥ ୩୦॥

ଉପାସକସ୍ୟ ମାମ୍ ଏବଂ ଯୋଗଧାରଣୟା ମୁନେଃ ।

ସିଦ୍ଧୟଃ ପୂର୍ୱକଥିତାଃ ଉପତିଷ୍ଠନ୍ତି ଅଶେଷତଃ ॥ ୩୧॥

ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟସ୍ୟ ଦାନ୍ତସ୍ୟ ଜିତଶ୍ୱାସ ଆତ୍ମନଃ ମୁନେଃ ।

ମଦ୍ଧାରଣାଂ ଧାରୟତଃ କା ସା ସିଦ୍ଧିଃ ସୁଦୁର୍ଲଭା ॥ ୩୨॥

ଅନ୍ତରାୟାନ୍ ବଦନ୍ତି ଏତାଃ ଯୁଞ୍ଜତଃ ଯୋଗମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ।

ମୟା ସମ୍ପଦ୍ୟମାନସ୍ୟ କାଲକ୍ଷେପଣହେତବଃ ॥ ୩୩॥

ଜନ୍ମ ଓଷଧି ତପୋ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ଯାବତୀଃ ଇହ ସିଦ୍ଧୟଃ ।

ଯୋଗେନ ଆପ୍ନୋତି ତାଃ ସର୍ୱାଃ ନ ଅନ୍ୟୈଃ ଯୋଗଗତିଂ ବ୍ରଜେତ୍ ॥ ୩୪॥

ସର୍ୱାସାମ୍ ଅପି ସିଦ୍ଧୀନାଂ ହେତୁଃ ପତିଃ ଅହଂ ପ୍ରଭୁଃ ।

ଅହଂ ଯୋଗସ୍ୟ ସାଙ୍ଖ୍ୟସ୍ୟ ଧର୍ମସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନାମ୍ ॥ ୩୫॥

ଅହମ୍ ଆତ୍ମା ଅନ୍ତରଃ ବାହ୍ୟଃ ଅନାବୃତଃ ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

ଯଥା ଭୂତାନି ଭୂତେଷୁ ବହିଃ ଅନ୍ତଃ ସ୍ୱୟଂ ତଥା ॥ ୩୬॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ସିଦ୍ଧନିରୂପଣୟୋଗୋ ନାମ ପଞ୍ଚଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୫॥

ଅଥ ଷୋଡଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ତ୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନାଦି ଅନନ୍ତମ୍ ଅପାବୃତମ୍ ।

ସର୍ୱେଷାମ୍ ଅପି ଭାବାନାଂ ତ୍ରାଣସ୍ଥିତି ଅପ୍ୟଯ ଉଦ୍ଭବଃ ॥ ୧॥

ଉଚ୍ଚାବଚେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟମ୍ ଅକୃତ ଆତ୍ମଭିଃ ।

ଉପାସତେ ତ୍ୱାଂ ଭଗବନ୍ ଯାଥାତଥ୍ୟେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ॥ ୨॥

ଯେଷୁ ଯେଷୁ ଚ ଭାବେଷୁ ଭକ୍ତ୍ୟା ତ୍ୱାଂ ପରମର୍ଷୟଃ ।

ଉପାସୀନାଃ ପ୍ରପଦ୍ୟନ୍ତେ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ତତ୍ ବଦସ୍ୱ ମେ ॥ ୩॥

ଗୂଢଃ ଚରସି ଭୂତାତ୍ମା ଭୂତାନାଂ ଭୂତଭାବନ ।

ନ ତ୍ୱାଂ ପଶ୍ୟନ୍ତି ଭୂତାନି ପଶ୍ୟନ୍ତଂ ମୋହିତାନି ତେ ॥ ୪॥

ଯାଃ କାଃ ଚ ଭୂମୌ ଦିବି ବୈ ରସାୟାମ୍

     ବିଭୂତୟଃ ଦିକ୍ଷୁ ମହାବିଭୂତେ ।

ତାଃ ମହ୍ୟମ୍ ଆଖ୍ୟାହି ଅନୁଭାବିତାଃ ତେ

     ନମାମି ତେ ତୀର୍ଥ ପଦ ଅଙ୍ଘ୍ରିପଦ୍ମମ୍ ॥ ୫॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଏବମ୍ ଏତତ୍ ଅହଂ ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନବିଦାଂ ବର ।

ଯୁୟୁତ୍ସୁନା ବିନଶନେ ସପତ୍ନୈଃ ଅର୍ଜୁନେନ ବୈ ॥ ୬॥

ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଜ୍ଞାତିବଧଂ ଗର୍ହ୍ୟମ୍ ଅଧର୍ମଂ ରାଜ୍ୟହେତୁକମ୍ ।

ତତଃ ନିବୃତ୍ତଃ ହନ୍ତା ଅହଂ ହତଃ ଅୟମ୍ ଇତି ଲୌକିକଃ ॥ ୭॥

ସଃ ତଦା ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରଃ ଯୁକ୍ତ୍ୟା ମେ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ ।

ଅଭ୍ୟଭାଷତ ମାମ୍ ଏବଂ ଯଥା ତ୍ୱଂ ରଣମୂର୍ଧନି ॥ ୮॥

ଅହମ୍ ଆତ୍ମା ଉଦ୍ଧବ ଆମୀଷାଂ ଭୂତାନାଂ ସୁହୃତ୍ ଈଶ୍ୱରଃ ।

ଅହଂ ସର୍ୱାଣି ଭୂତାନି ତେଷାଂ ସ୍ଥିତି ଉଦ୍ଭବ ଅପ୍ୟଯଃ ॥ ୯॥

ଅହଂ ଗତିଃ ଗତିମତାଂ କାଲଃ କଲୟତାମ୍ ଅହମ୍ ।

ଗୁଣାନାଂ ଚ ଅପି ଅହଂ ସାମ୍ୟଂ ଗୁଣିନ୍ୟା ଉତ୍ପତ୍ତିକଃ ଗୁଣଃ ॥ ୧୦॥

ଗୁଣିନାମ୍ ଅପି ଅହଂ ସୂତ୍ରଂ ମହତାଂ ଚ ମହାନ୍ ଅହମ୍ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମାଣାମ୍ ଅପି ଅହଂ ଜୀବଃ ଦୁର୍ଜୟାନାମ୍ ଅହଂ ମନଃ ॥ ୧୧॥

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଃ ବେଦାନାଂ ମନ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣବଃ ତ୍ରିବୃତ୍ ।

ଅକ୍ଷରାଣାମ୍ ଅକାରଃ ଅସ୍ମି ପଦାନି ଛନ୍ଦସାମ୍ ଅହମ୍ ॥ ୧୨॥

ଇନ୍ଦ୍ରଃ ଅହଂ ସର୍ୱଦେବାନାଂ ବସୂନାମସ୍ମି ହବ୍ୟବାଟ୍ ।

ଆଦିତ୍ୟାନାମ୍ ଅହଂ ବିଷ୍ଣୂ ରୁଦ୍ରାଣାଂ ନୀଲଲୋହିତଃ ॥ ୧୩॥

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀଣାଂ ଭୃଗୁଃ ଅହଂ ରାଜର୍ଷୀଣାମ୍ ଅହଂ ମନୁଃ ।

ଦେବର୍ଷିଣାଂ ନାରଦଃ ଅହଂ ହବିର୍ଧାନି ଅସ୍ମି ଧେନୁଷୁ ॥ ୧୪॥

ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରାଣାଂ କପିଲଃ ସୁପର୍ଣଃ ଅହଂ ପତତ୍ରିଣାମ୍ ।

ପ୍ରଜାପତୀନାଂ ଦକ୍ଷଃ ଅହଂ ପିତୄଣାମ୍ ଅହମ୍ ଅର୍ୟମା ॥ ୧୫॥

ମାଂ ବିଦ୍ଧି ଉଦ୍ଧବ ଦୈତ୍ୟାନାଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦମ୍ ଅସୁରେଶ୍ୱରମ୍ ।

ସୋମଂ ନକ୍ଷତ୍ର ଓଷଧୀନାଂ ଧନେଶଂ ଯକ୍ଷରକ୍ଷସାମ୍ ॥ ୧୬॥

ଐରାବତଂ ଗଜେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯାଦସାଂ ବରୁଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ ।

ତପତାଂ ଦ୍ୟୁମତାଂ ସୂର୍ୟଂ ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ଚ ଭୂପତିମ୍ ॥ ୧୭॥

ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାଃ ତୁରଙ୍ଗାଣାଂ ଧାତୂନାମ୍ ଅସ୍ମି କାଞ୍ଚନମ୍ ।

ଯମଃ ସଂୟମତାଂ ଚ ଅହଂ ସର୍ପାଣାମ୍ ଅସ୍ମି ବାସୁକିଃ ॥ ୧୮॥

ନାଗେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଅନନ୍ତଃ ଅହଂ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଃ ଶୃଙ୍ଗିଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାମ୍ ।

ଆଶ୍ରମାଣାମ୍ ଅହଂ ତୁର୍ୟଃ ବର୍ଣାନାଂ ପ୍ରଥମଃ ଅନଘ ॥ ୧୯॥

ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ରୋତସାଂ ଗଙ୍ଗା ସମୁଦ୍ରଃ ସରସାମ୍ ଅହମ୍ ।

ଆୟୁଧାନାଂ ଧନୁଃ ଅହଂ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନଃ ଧନୁଷ୍ମତାମ୍ ॥ ୨୦॥

ଧିଷ୍ଣ୍ୟାନାମ୍ ଅସ୍ମି ଅହଂ ମେରୁଃ ଗହନାନାଂ ହିମାଲୟଃ ।

ବନସ୍ପତୀନାମ୍ ଅଶ୍ୱତ୍ଥଃ ଓଷଧୀନାମ୍ ଅହଂ ଯବଃ ॥ ୨୧॥

ପୁରୋଧସାଂ ବସିଷ୍ଠଃ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମିଷ୍ଠାନାଂ ବୃହସ୍ପତିଃ ।

ସ୍କନ୍ଦଃ ଅହଂ ସର୍ୱସେନାନ୍ୟାମ୍ ଅଗ୍ରଣ୍ୟାଂ ଭଗବାନ୍ ଅଜଃ ॥ ୨୨॥

ଯଜ୍ଞାନାଂ ବ୍ରହ୍ମୟଜ୍ଞଃ ଅହଂ ବ୍ରତାନାମ୍ ଅବିହିଂସନମ୍ ।

ବାୟୁ ଅଗ୍ନି ଅର୍କ ଅମ୍ବୁ ବାକ୍ ଆତ୍ମା ଶୁଚୀନାମ୍ ଅପି ଅହଂ ଶୁଚିଃ ॥ ୨୩॥

ଯୋଗାନାମ୍ ଆତ୍ମସଂରୋଧଃ ମନ୍ତ୍ରଃ ଅସ୍ମି ବିଜିଗୀଷତାମ୍ ।

ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ କୌଶଲାନାଂ ବିକଲ୍ପଃ ଖ୍ୟାତିବାଦିନାମ୍ ॥ ୨୪॥

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତୁ ଶତରୂପା ଅହଂ ପୁଂସାଂ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଃ ମନୁଃ ।

ନାରାୟଣଃ ମୁନୀନାଂ ଚ କୁମାରଃ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍ ॥ ୨୫॥

ଧର୍ମାଣାମ୍ ଅସ୍ମି ସଂନ୍ୟାସଃ କ୍ଷେମାଣାମ୍ ଅବହିଃ ମତିଃ ।

ଗୁହ୍ୟାନାଂ ସୂନୃତଂ ମୌନଂ ମିଥୁନାନାମ୍ ଅଜଃ ତୁ ଅହମ୍ ॥ ୨୬॥

ସମ୍ବତ୍ସରଃ ଅସ୍ମି ଅନିମିଷାମ୍ ଋତୂନାଂ ମଧୁମାଧବୌ ।

ମାସାନାଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷଃ ଅହଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ତଥା ଅଭିଜିତ୍ ॥ ୨୭॥

ଅହଂ ଯୁଗାନାଂ ଚ କୃତଂ ଧୀରାଣାଂ ଦେବଲଃ ଅସିତଃ ।

ଦ୍ୱୈପାୟନଃ ଅସ୍ମି ବ୍ୟାସାନାଂ କବୀନାଂ କାବ୍ୟଃ ଆତ୍ମବାନ୍ ॥ ୨୮॥

ବାସୁଦେବଃ ଭଗବତାଂ ତ୍ୱଂ ଭାଗବତେଷୁ ଅହମ୍ ।

କିମ୍ପୁରୁଷାଣାଂ ହନୁମାନ୍ ବିଦ୍ୟାଘ୍ରାଣାଂ ସୁଦର୍ଶନଃ ॥ ୨୯॥

ରତ୍ନାନାଂ ପଦ୍ମରାଗଃ ଅସ୍ମି ପଦ୍ମକୋଶଃ ସୁପେଶସାମ୍ ।

କୁଶଃ ଅସ୍ମି ଦର୍ଭଜାତୀନାଂ ଗବ୍ୟମ୍ ଆଜ୍ୟଂ ହବିଷ୍ଷୁ ଅହମ୍ ॥

୩୦॥

ବ୍ୟବସାୟିନାମ୍ ଅହଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ କିତବାନାଂ ଛଲଗ୍ରହଃ ।

ତିତିକ୍ଷା ଅସ୍ମି ତିତିକ୍ଷଣାଂ ସତ୍ତ୍ୱଂ ସତ୍ତ୍ୱବତାମ୍ ଅହମ୍ ॥ ୩୧॥

ଓଜଃ ସହୋବଲବତାଂ କର୍ମ ଅହଂ ବିଦ୍ଧି ସାତ୍ତ୍ୱତାମ୍ ।

ସାତ୍ତ୍ୱତାଂ ନବମୂର୍ତୀନାମ୍ ଆଦିମୂର୍ତିଃ ଅହଂ ପରା ॥ ୩୨॥

ବିଶ୍ୱାବସୁଃ ପୂର୍ୱଚିତ୍ତିଃ ଗନ୍ଧର୍ୱ ଅପ୍ସରସାମ୍ ଅହମ୍ ।

ଭୂଧରାଣାମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥୈର୍ୟଂ ଗନ୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଅହଂ ଭୁବଃ ॥ ୩୩॥

ଅପାଂ ରସଃ ଚ ପରମଃ ତେଜିଷ୍ଠାନାଂ ବିଭାବସୁଃ ।

ପ୍ରଭା ସୂର୍ୟ ଇନ୍ଦୁ ତାରାଣାଂ ଶବ୍ଦଃ ଅହଂ ନଭସଃ ପରଃ ॥ ୩୪॥

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟାନାଂ ବଲିଃ ଅହଂ ବିରାଣାମ୍ ଅହମ୍ ଅର୍ଜୁନଃ ।

ଭୂତାନାଂ ସ୍ଥିତିଃ ଉତ୍ପତ୍ତିଃ ଅହଂ ବୈ ପ୍ରତିସଙ୍କ୍ରମଃ ॥ ୩୫॥

ଗତି ଉକ୍ତି ଉତ୍ସର୍ଗ ଉପାଦାନମ୍ ଆନନ୍ଦ ସ୍ପର୍ଶ ଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ଆସ୍ୱାଦ ଶ୍ରୁତି ଅବଘ୍ରାଣମ୍ ଅହଂ ସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମ୍ ॥ ୩୬॥

ପୃଥିବୀ ବାୟୁଃ ଆକାଶଃ ଆପଃ ଜ୍ୟୋତିଃ ଅହଂ ମହାନ୍ ।

ବିକାରଃ ପୁରୁଷଃ ଅବ୍ୟକ୍ତଂ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ୱଂ ତମଃ ପରମ୍ ।

ଅହମ୍ ଏତତ୍ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ୟାନଂ ଜ୍ଞାନଂ ସତ୍ତ୍ୱବିନିଶ୍ଚୟଃ ॥ ୩୭॥

ମୟା ଈଶ୍ୱରେଣ ଜୀବେନ ଗୁଣେନ ଗୁଣିନା ବିନା ।

ସର୍ୱାତ୍ମନା ଅପି ସର୍ୱେଣ ନ ଭାବଃ ବିଦ୍ୟତେ କ୍ୱଚିତ୍ ॥ ୩୮॥

ସଙ୍ଖ୍ୟାନଂ ପରମାଣୂନାଂ କାଲେନ କ୍ରିୟତେ ମୟା ।

ନ ତଥା ମେ ବିଭୂତୀନାଂ ସୃଜତଃ ଅଣ୍ଡାନି କୋଟିଶଃ ॥ ୩୯॥

ତେଜଃ ଶ୍ରୀଃ କୀର୍ତିଃ ଐଶ୍ୱର୍ୟଂ ହ୍ରୀଃ ତ୍ୟାଗଃ ସୌଭଗଂ ଭଗଃ ।

ବୀର୍ୟଂ ତିତିକ୍ଷା ବିଜ୍ଞାନଂ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ସ ମେ ଅଂଶକଃ ॥ ୪୦॥

ଏତାଃ ତେ କୀର୍ତିତାଃ ସର୍ୱାଃ ସଙ୍କ୍ଷେପେଣ ବିଭୂତୟଃ ।

ମନୋବିକାରାଃ ଏବ ଏତେ ଯଥା ବାଚା ଅଭିଧୀୟତେ ॥ ୪୧॥

ବାଚଂ ଯଚ୍ଛ ମନଃ ଯଚ୍ଛ ପ୍ରାଣାନି ଯଚ୍ଛ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ଯଚ୍ଛ ନ ଭୂୟଃ କଲ୍ପସେ ଅଧ୍ୱନେ ॥ ୪୨॥

ଯଃ ବୈ ବାକ୍ ମନସି ସମ୍ୟକ୍ ଅସଂୟଚ୍ଛନ୍ ଧିୟା ଯତିଃ ।

ତସ୍ୟ ବ୍ରତଂ ତପଃ ଦାନଂ ସ୍ରବତ୍ୟାମଘଟାମ୍ବୁବତ୍ ॥ ୪୩॥

ତସ୍ମାତ୍ ମନଃ ବଚଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ନିୟଚ୍ଛେତ୍ ମତ୍ ପରାୟଣଃ ।

ମତ୍ ଭକ୍ତି ଯୁକ୍ତୟା ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ତତଃ ପରିସମାପ୍ୟତେ ॥ ୪୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବିଭୂତିୟୋଗୋ ନାମ ଷୋଡଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୬॥

ଅଥ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯଃ ତ୍ୱୟା ଅଭିତଃ ପୂର୍ୱଂ ଧର୍ମଃ ତ୍ୱତ୍ ଭକ୍ତିଲକ୍ଷଣଃ ।

ବର୍ଣାଶ୍ରମ ଆଚାରବତାଂ ସର୍ୱେଷାଂ ଦ୍ୱିପଦାମ୍ ଅପି ॥ ୧॥

ଯଥା ଅନୁଷ୍ଠୀୟମାନେନ ତ୍ୱୟି ଭକ୍ତିଃ ନୃଣାଂ ଭବେତ୍ ।

ସ୍ୱଧର୍ମେଣ ଅରବିନ୍ଦାକ୍ଷ ତତ୍ ସମାଖ୍ୟାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥ ୨॥

ପୁରା କିଲ ମହାବାହୋ ଧର୍ମଂ ପରମକଂ ପ୍ରଭୋ ।

ଯତ୍ ତେନ ହଂସରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମଣେ ଅଭ୍ୟାତ୍ଥ ମାଧବ ॥ ୩॥

ସଃ ଇଦାନୀଂ ସୁମହତା କାଲେନ ଅମିତ୍ରକର୍ଶନ ।

ନ ପ୍ରାୟଃ ଭବିତା ମର୍ତ୍ୟଲୋକେ ପ୍ରାକ୍ ଅନୁଶାସିତଃ ॥ ୪॥

ବକ୍ତା କର୍ତା ଅବିତା ନ ଅନ୍ୟଃ ଧର୍ମସ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତ ତେ ଭୁବି ।

ସଭାୟାମ୍ ଅପି ବୈରିଞ୍ଚ୍ୟାଂ ଯତ୍ର ମୂର୍ତିଧରାଃ କଲାଃ ॥ ୫॥

କର୍ତ୍ରା ଅବିତ୍ରା ପ୍ରବକ୍ତ୍ରା ଚ ଭବତା ମଧୁସୂଦନ ।

ତ୍ୟକ୍ତେ ମହୀତଲେ ଦେବ ବିନଷ୍ଟଂ କଃ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟତି ॥ ୬॥

ତତ୍ତ୍ୱଂ ନଃ ସର୍ୱଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମଃ ତ୍ୱତ୍ ଭକ୍ତିଲକ୍ଷଣଃ ।

ଯଥା ଯସ୍ୟ ବିଧୀୟେତ ତଥା ବର୍ଣୟ ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୭॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଇତ୍ଥଂ ସ୍ୱଭୃତ୍ୟମୁଖ୍ୟେନ ପୃଷ୍ଟଃ ସଃ ଭଗବାନ୍ ହରିଃ ।

ପ୍ରୀତଃ କ୍ଷେମାୟ ମର୍ତ୍ୟାନାଂ ଧର୍ମାନ୍ ଆହ ସନାତନାନ୍ ॥ ୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଧର୍ମ୍ୟଃ ଏଷ ତବ ପ୍ରଶ୍ନଃ ନୈଃଶ୍ରେୟସକରଃ ନୃଣାମ୍ ।

ବର୍ଣାଶ୍ରମ ଆଚାରବତାଂ ତମ୍ ଉଦ୍ଧବ ନିବୋଧ ମେ ॥ ୯॥

ଆଦୌ କୃତୟୁଗେ ବର୍ଣଃ ନୃଣାଂ ହଂସଃ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ।

କୃତକୃତ୍ୟାଃ ପ୍ରଜାଃ ଜାତ୍ୟାଃ ତସ୍ମାତ୍ କୃତୟୁଗଂ ବିଦୁଃ ॥ ୧୦॥

ବେଦଃ ପ୍ରଣବଃ ଏବ ଅଗ୍ରେ ଧର୍ମଃ ଅହଂ ବୃଷରୂପଧୃକ୍ ।

ଉପାସତେ ତପୋନିଷ୍ଠାଂ ହଂସଂ ମାଂ ମୁକ୍ତକିଲ୍ବିଷାଃ ॥ ୧୧॥

ତ୍ରେତାମୁଖେ ମହାଭାଗ ପ୍ରାଣାତ୍ ମେ ହୃଦୟାତ୍ ତ୍ରୟୀ ।

ବିଦ୍ୟା ପ୍ରାଦୁଃ ଅଭୂତ୍ ତସ୍ୟାଃ ଅହମ୍ ଆସଂ ତ୍ରିବୃନ୍ମଖଃ ॥ ୧୨॥

ବିପ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ବିଟ୍ ଶୂଦ୍ରାଃ ମୁଖ ବାହୁ ଉରୁ ପାଦଜାଃ ।

ବୈରାଜାତ୍ ପୁରୁଷାତ୍ ଜାତାଃ ଯଃ ଆତ୍ମାଚାରଲକ୍ଷଣାଃ ॥ ୧୩॥

ଗୃହାଶ୍ରମଃ ଜଘନତଃ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ହୃଦଃ ମମ ।

ବକ୍ଷଃସ୍ଥାନାତ୍ ବନେ ବାସଃ ନ୍ୟାସଃ ଶୀର୍ଷଣି ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୧୪॥

ବର୍ଣାନାମ୍ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ଜନ୍ମଭୂମି ଅନୁସାରିଣୀଃ ।

ଆସନ୍ ପ୍ରକୃତୟଃ ନୄଣାଂ ନୀଚୈଃ ନୀଚ ଉତ୍ତମ ଉତ୍ତମାଃ ॥ ୧୫॥

ଶମଃ ଦମଃ ତପଃ ଶୌଚଂ ସନ୍ତୋଷଃ କ୍ଷାନ୍ତିଃ ଆର୍ଜବମ୍ ।

ମଦ୍ଭକ୍ତିଃ ଚ ଦୟା ସତ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକୃତୟଃ ତୁ ଇମାଃ ॥ ୧୬॥

ତେଜଃ ବଲଂ ଧୃତିଃ ଶୌର୍ୟଂ ତିତିକ୍ଷା ଔଦାର୍ୟମ୍ ଉଦ୍ୟମଃ ।

ସ୍ଥୈର୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଣି ଅତ ଐଶ୍ୱର୍ୟଂ କ୍ଷତ୍ରପ୍ରକୃତୟଃ ତୁ ଇମାଃ ॥

୧୭॥

ଆସ୍ତିକ୍ୟଂ ଦାନନିଷ୍ଠା ଚ ଅଦମ୍ଭଃ ବ୍ରହ୍ମସେବନମ୍ ।

ଅତୁଷ୍ଟିଃ ଅର୍ଥ ଉପଚୟୈଃ ବୈଶ୍ୟପ୍ରକୃତୟଃ ତୁ ଇମାଃ ॥ ୧୮॥

ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ଦ୍ୱିଜଗବାଂ ଦେବାନାଂ ଚ ଅପି ଅମାୟଯା ।

ତତ୍ର ଲବ୍ଧେନ ସନ୍ତୋଷଃ ଶୂଦ୍ରପ୍ରକୃତୟଃ ତୁ ଇମାଃ ॥ ୧୯॥

ଅଶୌଚମ୍ ଅନୃତଂ ସ୍ତେୟଂ ନାସ୍ତିକ୍ୟଂ ଶୁଷ୍କବିଗ୍ରହଃ ।

କାମଃ କ୍ରୋଧଃ ଚ ତର୍ଷଃ ଚ ସ୍ୱଭାବଃ ଅନ୍ତେବସାୟିନାମ୍ ॥ ୨୦॥

ଅହିଂସା ସତ୍ୟମ୍ ଅସ୍ତେୟମ୍ ଅକାମକ୍ରୋଧଲୋଭତା ।

ଭୂତପ୍ରିୟହିତେହା ଚ ଧର୍ମଃ ଅୟଂ ସାର୍ୱବର୍ଣିକଃ ॥ ୨୧॥

ଦ୍ୱିତୀୟଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଅନୁପୂର୍ୱ୍ୟାତ୍ ଜନ୍ମ ଉପନୟନଂ ଦ୍ୱିଜଃ ।

ବସନ୍ ଗୁରୁକୁଲେ ଦାନ୍ତଃ ବ୍ରହ୍ମ ଅଧୀୟୀତ ଚ ଆହୁତଃ ॥ ୨୨॥

ମେଖଲା ଅଜିନ ଦଣ୍ଡ ଅକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର କମଣ୍ଡଲୂନ୍ ।

ଜଟିଲଃ ଅଧୌତଦଦ୍ୱାସଃ ଅରକ୍ତପୀଠଃ କୁଶାନ୍ ଦଧତ୍ ॥ ୨୩॥

ସ୍ନାନ ଭୋଜନ ହୋମେଷୁ ଜପ ଉଚ୍ଚାରେ ଚ ବାଗ୍ୟତଃ ।

ନ ଚ୍ଛିନ୍ଦ୍ୟାତ୍ ନଖ ରୋମାଣି କକ୍ଷ ଉପସ୍ଥଗତାନି ଅପି ॥ ୨୪॥

ରେତଃ ନ ଅବରିକେତ୍ ଜାତୁ ବ୍ରହ୍ମବ୍ରତଧରଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।

ଅବକୀର୍ଣେ ଅବଗାହ୍ୟ ଅପ୍ସୁ ଯତାସୁଃ ତ୍ରିପଦୀଂ ଜପେତ୍ ॥ ୨୫॥

ଅଗ୍ନି ଅର୍କ ଆଚାର୍ୟ ଗୋ ବିପ୍ର ଗୁରୁ ବୃଦ୍ଧ ସୁରାନ୍ ଶୁଚିଃ ।

ସମାହିତଃ ଉପାସୀତ ସନ୍ଧ୍ୟେ ଚ ଯତବାକ୍ ଜପନ୍ ॥ ୨୬॥

ଆଚାର୍ୟଂ ମାଂ ବିଜାନୀୟାତ୍ ନ ଅବମନ୍ୟେତ କର୍ହିଚିତ୍ ।

ନ ମର୍ତ୍ୟବୁଦ୍ଧି ଆସୂୟେତ ସର୍ୱଦେବମୟଃ ଗୁରୁଃ ॥ ୨୭॥

ସାୟଂ ପ୍ରାତଃ ଉପାନୀୟ ଭୈକ୍ଷ୍ୟଂ ତସ୍ମୈ ନିବେଦୟେତ୍ ।

ଯତ୍ ଚ ଅନ୍ୟତ୍ ଅପି ଅନୁଜ୍ଞାତମ୍ ଉପୟୁଞ୍ଜୀତ ସଂୟତଃ ॥ ୨୮॥

ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣଃ ଆଚାର୍ୟଂ ସଦା ଉପାସୀତ ନୀଚବତ୍ ।

ଯାନ ଶୟ୍ୟା ଆସନ ସ୍ଥାନୈଃ ନ ଅତିଦୂରେ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୨୯॥

ଏବମ୍ବୃତ୍ତଃ ଗୁରୁକୁଲେ ବସେତ୍ ଭୋଗବିବର୍ଜିତଃ ।

ବିଦ୍ୟା ସମାପ୍ୟତେ ଯାବତ୍ ବିଭ୍ରତ୍ ବ୍ରତମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ ॥ ୩୦॥

ଯଦି ଅସୌ ଛନ୍ଦସାଂ ଲୋକମ୍ ଆରୋକ୍ଷ୍ୟନ୍ ବ୍ରହ୍ମବିଷ୍ଟପମ୍ ।

ଗୁରବେ ବିନ୍ୟସେତ୍ ଦେହଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟାର୍ଥଂ ବୃହତ୍ ବ୍ରତଃ ॥ ୩୧॥

ଅଗ୍ନୌ ଗୁରୌ ଆତ୍ମନି ଚ ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ମାଂ ପରମ୍ ।

ଅପୃଥକ୍ ଧୀଃ ଉପାସୀତ ବ୍ରହ୍ମବର୍ଚସ୍ୱୀ ଅକଲ୍ମଷଃ ॥ ୩୨॥

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନିରୀକ୍ଷଣ ସ୍ପର୍ଶ ସଂଲାପ କ୍ଷ୍ୱେଲନ ଆଦିକମ୍ ।

ପ୍ରାଣିନଃ ମିଥୁନୀଭୂତାନ୍ ଅଗୃହସ୍ଥଃ ଅଗ୍ରତଃ ତ୍ୟଜେତ୍ ॥ ୩୩॥

ଶୌଚମ୍ ଆଚମନଂ ସ୍ନାନଂ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନମ୍ ଆର୍ଜବମ୍ ।

ତୀର୍ଥସେବା ଜପଃ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ ଅସମ୍ଭାଷ୍ୟ ବର୍ଜନମ୍ ॥

୩୪॥

ସର୍ୱ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରୟୁକ୍ତଃ ଅୟଂ ନିୟମଃ କୁଲନନ୍ଦନ।

ମଦ୍ଭାବଃ ସର୍ବଭୂତେଷୁ ମନୋବାକ୍କାୟ ସଂୟମଃ ॥ ୩୫॥

ଏବଂ ବୃହତ୍ ବ୍ରତଧରଃ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଅଗ୍ନିଃ ଇବ ଜ୍ୱଲନ୍ ।

ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ତୀବ୍ରତପସା ଦଗ୍ଧକର୍ମ ଆଶୟଃ ଅମଲଃ ॥ ୩୬॥

ଅଥ ଅନନ୍ତରମ୍ ଆବେକ୍ଷ୍ୟନ୍ ଯଥା ଜିଜ୍ଞାସିତ ଆଗମଃ ।

ଗୁରବେ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ସ୍ନାୟତ୍ ଗୁରୁ ଅନୁମୋଦିତଃ ॥ ୩୭॥

ଗୃହଂ ବନଂ ବା ଉପବିଶେତ୍ ପ୍ରବ୍ରଜେତ୍ ବା ଦ୍ୱିଜ ଉତ୍ତମଃ ।

ଆଶ୍ରମାତ୍ ଆଶ୍ରମଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ ନ ଅନ୍ୟଥା ମତ୍ପରଃ ଚରେତ୍ ॥ ୩୮॥

ଗୃହାର୍ଥୀ ସଦୃଶୀଂ ଭାର୍ୟାମ୍ ଉଦ୍ୱହେତ୍ ଅଜୁଗୁପ୍ସିତାମ୍ ।

ଯବୀୟସୀଂ ତୁ ବୟସା ଯାଂ ସବର୍ଣାମ୍ ଅନୁକ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୯॥

ଇଜ୍ୟ ଅଧ୍ୟଯନ ଦାନାନି ସର୍ୱେଷାଂ ଚ ଦ୍ୱିଜନ୍ମନାମ୍ ।

ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ ଅଧ୍ୟାପନଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୟ ଏବ ଯାଜନମ୍ ॥ ୪୦॥

ପ୍ରତିଗ୍ରହଂ ମନ୍ୟମାନଃ ତପଃ ତେଜୋୟଶୋନୁଦମ୍ ।

ଅନ୍ୟାଭ୍ୟାମ୍ ଏବ ଜୀବେତ ଶିଲୈଃ ବା ଦୋଷଦୃକ୍ ତୟୋଃ ॥ ୪୧॥

ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୟ ହି ଦେହଃ ଅୟଂ କ୍ଷୁଦ୍ରକାମାୟ ନ ଇଷ୍ୟତେ ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାୟ ତପସେ ଚ ଇହ ପ୍ରେତ୍ୟ ଅନନ୍ତସୁଖାୟ ଚ ॥ ୪୨॥

ଶିଲୋଞ୍ଛବୃତ୍ତ୍ୟା ପରିତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତଃ

     ଧର୍ମଂ ମହାନ୍ତଂ ବିରଜଂ ଜୁଷାଣଃ ।

ମୟି ଅର୍ପିତାତ୍ମା ଗୃହଃ ଏବ ତିଷ୍ଠନ୍

     ନ ଅତିପ୍ରସକ୍ତଃ ସମୁପୈତି ଶାନ୍ତିମ୍ ॥ ୪୩॥

ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ଯେ ବିପ୍ରଂ ସୀଦନ୍ତଂ ମତ୍ପରାୟଣମ୍ ।

ତାନ୍ ଉଦ୍ଧରିଷ୍ୟେ ନ ଚିରାତ୍ ଆପଦ୍ଭ୍ୟଃ ନୌଃ ଇବ ଅର୍ଣବାତ୍ ॥ ୪୪॥

ସର୍ୱାଃ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍ ରାଜା ପିତା ଇବ ବ୍ୟସନାତ୍ ପ୍ରଜାଃ ।

ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ଧୀରଃ ଯଥା ଗଜପତିଃ ଗଜାନ୍ ॥ ୪୫॥

ଏବମ୍ବିଧଃ ନରପତିଃ ବିମାନେନ ଅର୍କବଚସା ।

ବିଧୂୟ ଇହ ଅଶୁଭଂ କୃତ୍ସ୍ନମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ ମୋଦତେ ॥ ୪୬॥

ସୀଦନ୍ ବିପ୍ରଃ ବଣିକ୍ ବୃତ୍ତ୍ୟା ପଣ୍ୟୈଃ ଏବ ଆପଦଂ ତରେତ୍ ।

ଖଡ୍ଗେନ ବା ଆପଦାକ୍ରାନ୍ତଃ ନ ଶ୍ୱବୃତ୍ତ୍ୟା କଥଞ୍ଚନ ॥ ୪୭॥

ବୈଶ୍ୟବୃତ୍ତ୍ୟା ତୁ ରାଜନ୍ ଯଃ ଜୀବେତ୍ ମୃଗୟଯା ଆପଦି ।

ଚରେତ୍ ବା ବିପ୍ରରୂପେଣ ନ ଶ୍ୱବୃତ୍ତ୍ୟା କଥଞ୍ଚନ ॥ ୪୮॥

ଶୂଦ୍ରବୃତ୍ତିଂ ଭଜେତ୍ ବୈଶ୍ୟଃ ଶୂଦ୍ରଃ କାରୁକଟପ୍ରିୟାମ୍ ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ମୁକ୍ତଃ ନ ଗର୍ହ୍ୟେଣ ବୃତ୍ତିଂ ଲିପ୍ସେତ କର୍ମଣା ॥ ୪୯॥

ବେଦ ଅଧ୍ୟାୟ ସ୍ୱଧା ସ୍ୱାହା ବଲି ଅନ୍ନ ଆଦ୍ୟୈଃ ଯଥା ଉଦୟମ୍ ।

ଦେବର୍ଷି ପିତୃଭୂତାନି ମଦ୍ରୂପାଣି ଅନ୍ୱହଂ ଯଜେତ୍ ॥ ୫୦॥

ଯଦୃଚ୍ଛୟା ଉପପନ୍ନେନ ଶୁକ୍ଲେନ ଉପାର୍ଜିତେନ ବା ।

ଧନେନ ଅପୀଡୟନ୍ ଭୃତ୍ୟାନ୍ ନ୍ୟାୟେନ ଏବ ଆହରେତ୍ କ୍ରତୂନ୍ ॥ ୫୧॥

କୁଟୁମ୍ବେଷୁ ନ ସଜ୍ଜେତ ନ ପ୍ରମାଦ୍ୟେତ୍ କୁଟୁମ୍ବି ଅପି ।

ବିପଶ୍ଚିତ୍ ନଶ୍ୱରଂ ପଶ୍ୟେତ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅପି ଦୃଷ୍ଟବତ୍ ॥ ୫୨॥

ପୁତ୍ର ଦାରା ଆପ୍ତ ବନ୍ଧୂନାଂ ସଙ୍ଗମଃ ପାନ୍ଥସଙ୍ଗମଃ ।

ଅନୁଦେହଂ ବିୟନ୍ତି ଏତେ ସ୍ୱପ୍ନଃ ନିଦ୍ରାନୁଗଃ ଯଥା ॥ ୫୩॥

ଇତ୍ଥଂ ପରିମୃଶନ୍ ମୁକ୍ତଃ ଗୃହେଷୁ ଅତିଥିବତ୍ ବସନ୍ ।

ନ ଗୃହୈଃ ଅନୁବଧ୍ୟେତ ନିର୍ମମଃ ନିରହଙ୍କୃତଃ ॥ ୫୪॥

କର୍ମଭିଃ ଗୃହମ୍ ଏଧୀୟୈଃ ଇଷ୍ଟ୍ୱା ମାମ୍ ଏବ ଭକ୍ତିମାନ୍ ।

ତିଷ୍ଠେତ୍ ବନଂ ବା ଉପବିଶେତ୍ ପ୍ରଜାବାନ୍ ବା ପରିବ୍ରଜେତ୍ ॥ ୫୫॥

ଯଃ ତୁ ଆସକ୍ତମ୍ ଅତିଃ ଗେହେ ପୁତ୍ର ବିତ୍ତୈଷଣ ଆତୁରଃ ।

ସ୍ତ୍ରୈଣଃ କୃପଣଧୀଃ ମୂଢଃ ମମ ଅହମ୍ ଇତି ବଧ୍ୟତେ ॥ ୫୬॥

ଅହୋ ମେ ପିତରୌ ବୃଦ୍ଧୌ ଭାର୍ୟା ବାଲାତ୍ମଜା ଆତ୍ମଜାଃ ।

ଅନାଥାଃ ମାମ୍ ଋତେ ଦୀନାଃ କଥଂ ଜୀବନ୍ତି ଦୁଃଖିତାଃ ॥ ୫୭॥

ଏବଂ ଗୃହ ଆଶୟ ଆକ୍ଷିପ୍ତ ହୃଦୟଃ ମୂଢଧୀଃ ଅୟମ୍ ।

ଅତୃପ୍ତଃ ତାନ୍ ଅନୁଧ୍ୟାୟନ୍ ମୃତଃ ଅନ୍ଧଂ ବିଶତେ ତମଃ ॥ ୫୮॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଗୃହସ୍ଥକର୍ମଧର୍ମନିରୂପଣେ ସପ୍ତଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

୧୭॥

ଅଥ ଅଷ୍ଟାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ବନଂ ବିବିକ୍ଷୁଃ ପୁତ୍ରେଷୁ ଭାର୍ୟାଂ ନ୍ୟସ୍ୟ ସହ ଏବ ବା ।

ବନଃ ଏବ ବସେତ୍ ଶାନ୍ତଃ ତୃତୀୟଂ ଭାଗମ୍ ଆୟୁଷଃ ॥ ୧॥

କନ୍ଦମୂଲଫଲୈଃ ବନ୍ୟୈଃ ମେଧ୍ୟୈଃ ବୃତ୍ତିଂ ପ୍ରକଲ୍ପୟେତ୍ ।

ବସୀତ ବଲ୍କଲଂ ବାସଃ ତୃଣପର୍ଣ ଅଜିନାନି ଚ ॥ ୨॥

କେଶରୋମନଖଶ୍ମଶ୍ରୁମଲାନି ବିଭୃୟାତ୍ ଅତଃ ।

ନ ଧାବେତ୍ ଅପ୍ସୁ ମଜ୍ଜେତ ତ୍ରିକାଲଂ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେଶୟଃ ॥ ୩॥

ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ତପ୍ୟେତ ପଞ୍ଚାଗ୍ନୀନ୍ ବର୍ଷାସ୍ୱାସାରଷାଡ୍ ଜଲେ ।

ଆକଣ୍ଠମଗ୍ନଃ ଶିଶିରଃ ଏବମ୍ବୃତ୍ତଃ ତପଶ୍ଚରେତ୍ ॥ ୪॥

ଅଗ୍ନିପକ୍ୱଂ ସମଶ୍ନୀୟାତ୍ କାଲପକ୍ୱମ୍ ଅଥ ଅପି ବା ।

ଉଲୂଖଲ ଅଶ୍ମକୁଟ୍ଟଃ ବା ଦନ୍ତ ଉଲୂଖଲଃ ଏବ ବା ॥ ୫॥

ସ୍ୱୟଂ ସଞ୍ଚିନୁୟାତ୍ ସର୍ୱମ୍ ଆତ୍ମନଃ ବୃତ୍ତିକାରଣମ୍ ।

ଦେଶକାଲବଲ ଅଭିଜ୍ଞଃ ନ ଆଦଦୀତ ଅନ୍ୟଦା ଆହୃତମ୍ ॥ ୬॥

ବନ୍ୟୈଃ ଚରୁପୁରୋଡାଶୈଃ ନିର୍ୱପେତ୍ କାଲଚୋଦିତାନ୍ ।

ନ ତୁ ଶ୍ରୌତେନ ପଶୁନା ମାଂ ଯଜେତ ବନାଶ୍ରମୀ ॥ ୭॥

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଚ ଦର୍ଶଃ ଚ ପୂର୍ଣମାସଃ ଚ ପୂର୍ୱବତ୍ ।

ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟାନି ଚ ମୁନେଃ ଆମ୍ନାତାନି ଚ ନୈଗମୈଃ ॥ ୮॥

ଏବଂ ଚୀର୍ଣେନ ତପସା ମୁନିଃ ଧମନିସନ୍ତତଃ ।

ମାଂ ତପୋମୟମ୍ ଆରାଧ୍ୟ ଋଷିଲୋକାତ୍ ଉପୈତି ମାମ୍ ॥ ୯॥

ଯଃ ତୁ ଏତତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତଃ ଚୀର୍ଣଂ ତପଃ ନିଃଶ୍ରେୟସଂ ମହତ୍ ।

କାମାୟ ଅଲ୍ପୀୟସେ ଯୁଞ୍ଜ୍ୟାତ୍ ବାଲିଶଃ କଃ ଅପରଃ ତତଃ ॥ ୧୦॥

ଯଦା ଅସୌ ନିୟମେ ଅକଲ୍ପଃ ଜରୟା ଜାତବେପଥୁଃ ।

ଆତ୍ମନି ଅଗ୍ନୀନ୍ ସମାରୋପ୍ୟ ମଚ୍ଚିତ୍ତଃ ଅଗ୍ନିଂ ସମାବିଶେତ୍ ॥ ୧୧॥

ଯଦା କର୍ମବିପାକେଷୁ ଲୋକେଷୁ ନିରୟ ଆତ୍ମସୁ ।

ବିରାଗଃ ଜାୟତେ ସମ୍ୟକ୍ ନ୍ୟସ୍ତ ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରବ୍ରଜେତ୍ ତତଃ ॥ ୧୨॥

ଇଷ୍ଟ୍ୱା ଯଥା ଉପଦେଶଂ ମାଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ସର୍ୱସ୍ୱମ୍ ଋତ୍ୱିଜେ ।

ଅଗ୍ନୀନ୍ ସ୍ୱପ୍ରାଣଃ ଆବେଶ୍ୟ ନିରପେକ୍ଷଃ ପରିବ୍ରଜେତ୍ ॥ ୧୩॥

ବିପ୍ରସ୍ୟ ବୈ ସଂନ୍ୟସତଃ ଦେବାଃ ଦାରାଦିରୂପିଣଃ ।

ବିଘ୍ନାନ୍ କୁର୍ୱନ୍ତି ଅୟଂ ହି ଅସ୍ମାନ୍ ଆକ୍ରମ୍ୟ ସମିୟାତ୍ ପରମ୍ ॥ ୧୪॥

ବିଭୃୟାତ୍ ଚେତ୍ ମୁନିଃ ବାସଃ କୌପୀନ ଆଚ୍ଛାଦନଂ ପରମ୍ ।

ତ୍ୟକ୍ତଂ ନ ଦଣ୍ଡପାତ୍ରାଭ୍ୟାମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ଅନାପଦି ॥ ୧୫॥

ଦୃଷ୍ଟିପୂତଂ ନ୍ୟସେତ୍ ପାଦଂ ବସ୍ତ୍ରପୂତଂ ପିବେତ୍ ଜଲମ୍ ।

ସତ୍ୟପୂତାଂ ବଦେତ୍ ବାଚଂ ମନଃପୂତଂ ସମାଚରେତ୍ ॥ ୧୬॥

ମୌନ ଅନୀହା ଅନିଲ ଆୟାମାଃ ଦଣ୍ଡାଃ ବାକ୍ ଦେହ ଚେତସାମ୍ ।

ନହି ଏତେ ଯସ୍ୟ ସନ୍ତି ଅଙ୍ଗଃ ବେଣୁଭିଃ ନ ଭବେତ୍ ଯତିଃ ॥ ୧୭॥

ଭିକ୍ଷାଂ ଚତୁଷୁ ବର୍ଣେଷୁ ବିଗର୍ହ୍ୟାନ୍ ବର୍ଜୟନ୍ ଚରେତ୍ ।

ସପ୍ତାଗାରାନ୍ ଅସଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତାନ୍ ତୁଷ୍ୟେତ୍ ଲବ୍ଧେନ ତାବତା ॥ ୧୮॥

ବହିଃ ଜଲାଶୟଂ ଗତ୍ୱା ତତ୍ର ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ ବାଗ୍ୟତଃ ।

ବିଭଜ୍ୟ ପାବିତଂ ଶେଷଂ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଅଶେଷମ୍ ଆହୃତମ୍ ॥ ୧୯॥

ଏକଃ ଚରେତ୍ ମହୀମ୍ ଏତାଂ ନିଃସଙ୍ଗଃ ସଂୟତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ଆତ୍ମକ୍ରୀଡଃ ଆତ୍ମରତଃ ଆତ୍ମବାନ୍ ସମଦର୍ଶନଃ ॥ ୨୦॥

ବିବିକ୍ତକ୍ଷେମଶରଣଃ ମଦ୍ଭାବବିମଲାଶୟଃ ।

ଆତ୍ମାନଂ ଚିନ୍ତୟେତ୍ ଏକମ୍ ଅଭେଦେନ ମୟା ମୁନିଃ ॥ ୨୧॥

ଅନ୍ୱୀକ୍ଷେତ ଆତ୍ମନଃ ବନ୍ଧଂ ମୋକ୍ଷଂ ଚ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୟା ।

ବନ୍ଧଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିକ୍ଷେପଃ ମୋକ୍ଷଃ ଏଷାଂ ଚ ସଂୟମଃ ॥ ୨୨॥

ତସ୍ମାତ୍ ନିୟମ୍ୟ ଷଡ୍ୱର୍ଗଂ ମଦ୍ଭାବେନ ଚରେତ୍ ମୁନିଃ ।

ବିରକ୍ତଃ କ୍ଷୁଲ୍ଲକାମେଭ୍ୟଃ ଲବ୍ଧ୍ୱା ଆତ୍ମନି ସୁଖଂ ମହତ୍ ॥ ୨୩॥

ପୁରଗ୍ରାମବ୍ରଜାନ୍ ସାର୍ଥାନ୍ ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରବିଶନ୍ ଚରେତ୍ ।

ପୁଣ୍ୟଦେଶସରିତ୍ ଶୈଲବନ ଆଶ୍ରମବତୀଂ ମହୀମ୍ ॥ ୨୪॥

ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଆଶ୍ରମ ପଦେଷୁ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଭୈକ୍ଷ୍ୟମ୍ ଆଚରେତ୍ ।

ସଂସିଧ୍ୟତ୍ୟାଶ୍ୱସଂମୋହଃ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱଃ ଶିଲାନ୍ଧସା ॥ ୨୫॥

ନ ଏତତ୍ ବସ୍ତୁତୟା ପଶ୍ୟେତ୍ ଦୃଶ୍ୟମାନଂ ବିନଶ୍ୟତି ।

ଅସକ୍ତଚିତ୍ତଃ ବିରମେତ୍ ଇହ ଅମୁତ୍ର ଚିକୀର୍ଷିତାତ୍ ॥ ୨୬॥

ଯତ୍ ଏତତ୍ ଆତ୍ମନି ଜଗତ୍ ମନୋବାକ୍ପ୍ରାଣସଂହତମ୍ ।

ସର୍ୱଂ ମାୟା ଇତି ତର୍କେଣ ସ୍ୱସ୍ଥଃ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ନ ତତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ॥ ୨୭॥

ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠଃ ବିରକ୍ତଃ ବା ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ବା ଅନପେକ୍ଷକଃ ।

ସଲିଙ୍ଗାନ୍ ଆଶ୍ରମାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଚରେତ୍ ଅବିଧିଗୋଚରଃ ॥ ୨୮॥

ବୁଧଃ ବାଲକବତ୍ କ୍ରୀଡେତ୍ କୁଶଲଃ ଜଡବତ୍ ଚରେତ୍ ।

ବଦେତ୍ ଉନ୍ମତ୍ତବତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଗୋଚର୍ୟାଂ ନୈଗମଃ ଚରେତ୍ ॥ ୨୯॥

ବେଦବାଦରତଃ ନ ସ୍ୟାତ୍ ନ ପାଖଣ୍ଡୀ ନ ହୈତୁକଃ ।

ଶୁଷ୍କବାଦବିବାଦେ ନ କଞ୍ଚିତ୍ ପକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରୟେତ୍ ॥ ୩୦॥

ନ ଉଦ୍ୱିଜେତ ଜନାତ୍ ଧୀରଃ ଜନଂ ଚ ଉଦ୍ୱେଜୟେତ୍ ନ ତୁ ।

ଅତିବାଦାନ୍ ତିତିକ୍ଷେତ ନ ଅବମନ୍ୟେତ କଞ୍ଚନ ।

ଦେହମ୍ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ପଶୁବତ୍ ବୈରଂ କୁର୍ୟାତ୍ ନ କେନଚିତ୍ ॥ ୩୧॥

ଏକଃ ଏବ ପରଃ ହି ଆତ୍ମା ଭୂତେଷୁ ଆତ୍ମନି ଅବସ୍ଥିତଃ ।

ଯଥା ଇନ୍ଦୁଃ ଉଦପାତ୍ରେଷୁ ଭୂତାନି ଏକାତ୍ମକାନି ଚ ॥ ୩୨॥

ଅଲବ୍ଧ୍ୱା ନ ବିଷୀଦେତ କାଲେ କାଲେ ଅଶନଂ କ୍ୱଚିତ୍ ।

ଲବ୍ଧ୍ୱା ନ ହୃଷ୍ୟେତ୍ ଧୃତିମ୍ ଆନୁଭୟଂ ଦୈବତନ୍ତ୍ରିତମ୍ ॥ ୩୩॥

ଆହାରାର୍ଥଂ ସମୀହେତ ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ ପ୍ରାଣଧାରଣମ୍ ।

ତତ୍ତ୍ୱଂ ବିମୃଶ୍ୟତେ ତେନ ତତ୍ ବିଜ୍ଞାୟ ବିମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୩୪॥

ଯତ୍ ଋଚ୍ଛୟା ଉପପନ୍ନାତ୍ ଅନ୍ନମ୍ ଅଦ୍ୟାତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ଉତ ଅପରମ୍ ।

ତଥା ବାସଃ ତଥା ଶୟ୍ୟାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଜେତ୍ ମୁନିଃ ॥ ୩୫॥

ଶୌଚମ୍ ଆଚମନଂ ସ୍ନାନଂ ନ ତୁ ଚୋଦନୟା ଚରେତ୍ ।

ଅନ୍ୟାନ୍ ଚ ନିୟମାନ୍ ଜ୍ଞାନୀ ଯଥା ଅହଂ ଲୀଲୟା ଈଶ୍ୱରଃ ॥ ୩୬॥

ନହି ତସ୍ୟ ବିକଲ୍ପାଖ୍ୟା ଯା ଚ ମଦ୍ୱୀକ୍ଷୟା ହତା ।

ଆଦେହାନ୍ତାତ୍ କ୍ୱଚିତ୍ ଖ୍ୟାତିଃ ତତଃ ସମ୍ପଦ୍ୟତେ ମୟା ॥ ୩୭॥

ଦୁଃଖ ଉଦର୍କେଷୁ କାମେଷୁ ଜାତନିର୍ୱେଦଃ ଆତ୍ମବାନ୍ ।

ଅଜିଜ୍ଞାସିତ ମଦ୍ଧର୍ମଃ ଗୁରୁଂ ମୁନିମ୍ ଉପାବ୍ରଜେତ୍ ॥ ୩୮॥

ତାବତ୍ ପରିଚରେତ୍ ଭକ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଅନସୂୟକଃ ।

ଯାବତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ବିଜାନୀୟାତ୍ ମାମ୍ ଏବ ଗୁରୁମ୍ ଆଦୃତଃ ॥ ୩୯॥

ଯଃ ତୁ ଅସଂୟତ ଷଡ୍ୱର୍ଗଃ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସାରଥିଃ ।

ଜ୍ଞାନ ବୈରାଗ୍ୟ ରହିତଃ ତ୍ରିଦଣ୍ଡମ୍ ଉପଜୀବତି ॥ ୪୦॥

ସୁରାନ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ନିହ୍ନୁତେ ମାଂ ଚ ଧର୍ମହା ।

ଅବିପକ୍ୱ କଷାୟଃ ଅସ୍ମାତ୍ ଉଷ୍ମାତ୍ ଚ ବିହୀୟତେ ॥ ୪୧॥

ଭିକ୍ଷୋଃ ଧର୍ମଃ ଶମଃ ଅହିଂସା ତପଃ ଈକ୍ଷା ବନୌକସଃ ।

ଗୃହିଣଃ ଭୂତରକ୍ଷ ଇଜ୍ୟାଃ ଦ୍ୱିଜସ୍ୟ ଆଚାର୍ୟସେବନମ୍ ॥ ୪୨॥

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ତପଃ ଶୌଚଂ ସନ୍ତୋଷଃ ଭୂତସୌହୃଦମ୍ ।

ଗୃହସ୍ଥସ୍ୟ ଅପି ଋତୌ ଗନ୍ତୁଃ ସର୍ୱେଷାଂ ମଦୁପାସନମ୍ ॥ ୪୩॥

ଇତି ମାଂ ଯଃ ସ୍ୱଧର୍ମେଣ ଭଜନ୍ ନିତ୍ୟମ୍ ଅନନ୍ୟଭାକ୍ ।

ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ମଦ୍ଭାବଃ ମଦ୍ଭକ୍ତିଂ ବିନ୍ଦତେ ଅଚିରାତ୍ ॥ ୪୪॥

ଭକ୍ତ୍ୟା ଉଦ୍ଧବ ଅନପାୟିନ୍ୟା ସର୍ୱଲୋକମହେଶ୍ୱରମ୍ ।

ସର୍ୱ ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପି ଅୟଂ ବ୍ରହ୍ମ କାରଣଂ ମା ଉପୟାତି ସଃ ॥ ୪୫॥

ଇତି ସ୍ୱଧର୍ମ ନିର୍ଣିକ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଃ ନିର୍ଜ୍ଞାତ୍ ମଦ୍ଗତିଃ ।

ଜ୍ଞାନ ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପନ୍ନଃ ନ ଚିରାତ୍ ସମୁପୈତି ମାମ୍ ॥ ୪୬॥

ବର୍ଣାଶ୍ରମବତାଂ ଧର୍ମଃ ଏଷଃ ଆଚାରଲକ୍ଷଣଃ ।

ସଃ ଏବ ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁତଃ ନିଃଶ୍ରେୟସକରଃ ପରଃ ॥ ୪୭॥

ଏତତ୍ ତେ ଅଭିହିତଂ ସାଧୋ ଭବାନ୍ ପୃଚ୍ଛତି ଯତ୍ ଚ ମାମ୍ ।

ଯଥା ସ୍ୱଧର୍ମସଂୟୁକ୍ତଃ ଭକ୍ତଃ ମାଂ ସମିୟାତ୍ ପରମ୍ ॥ ୪୮॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବାନପ୍ରସ୍ଥସଂନ୍ୟାସଧର୍ମନିରୂପଣଂ ନାମାଷ୍ଟାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୮॥

ଅଥ ଏକୋନବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯଃ ବିଦ୍ୟାଶ୍ରୁତସମ୍ପନ୍ନଃ ଆତ୍ମବାନ୍ ନ ଅନୁମାନିକଃ ।

ମାୟାମାତ୍ରମ୍ ଇଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଜ୍ଞାନଂ ଚ ମୟି ସଂନ୍ୟସେତ୍ ॥ ୧॥

ଜ୍ଞାନିନଃ ତୁ ଅହମ୍ ଏବ ଇଷ୍ଟଃ ସ୍ୱାର୍ଥଃ ହେତୁଃ ଚ ସଂମତଃ ।

ସ୍ୱର୍ଗଃ ଚ ଏବ ଅପବର୍ଗଃ ଚ ନ ଅନ୍ୟଃ ଅର୍ଥଃ ମଦୃତେ ପ୍ରିୟଃ ॥ ୨॥

ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସଂସିଦ୍ଧାଃ ପଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବିଦୁଃ ମମ ।

ଜ୍ଞାନୀ ପ୍ରିୟତମଃ ଅତଃ ମେ ଜ୍ଞାନେନ ଅସୌ ବିଭର୍ତି ମାମ୍ ॥ ୩॥

ତପଃ ତୀର୍ଥଂ ଜପଃ ଦାନଂ ପବିତ୍ରାଣି ଇତରାଣି ଚ ।

ନ ଅଲଂ କୁର୍ୱନ୍ତି ତାଂ ସିଦ୍ଧିଂ ଯା ଜ୍ଞାନକଲୟା କୃତା ॥ ୪॥

ତସ୍ମାତ୍ ଜ୍ଞାନେନ ସହିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସ୍ୱାତ୍ମାନମ୍ ଉଦ୍ଧବ ।

ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଃ ଭଜ ମାଂ ଭକ୍ତିଭାବତଃ ॥ ୫॥

ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନୟଜ୍ଞେନ ମାମ୍ ଇଷ୍ଟ୍ୱା ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି ।

ସର୍ୱୟଜ୍ଞପତିଂ ମାଂ ବୈ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ମୁନୟଃ ଅଗମନ୍॥ ୬॥

ତ୍ୱୟି ଉଦ୍ଧବ ଆଶ୍ରୟତି ଯଃ ତ୍ରିବିଧଃ ବିକାରଃ

     ମାୟାନ୍ତରା ଆପତତି ନ ଆଦି ଅପବର୍ଗୟୋଃ ଯତ୍ ।

ଜନ୍ମାଦୟଃ ଅସ୍ୟ ଯତ୍ ଅମୀ ତବ ତସ୍ୟ କିଂ ସ୍ୟୁଃ

     ଆଦି ଅନ୍ତୟୋଃ ଯତ୍ ଅସତଃ ଅସ୍ତି ତତ୍ ଏବ ମଧ୍ୟେ ॥ ୭॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଜ୍ଞାନଂ ବିଶୁଦ୍ଧଂ ବିପୁଲଂ ଯଥା ଏତତ୍

     ବୈରାଗ୍ୟବିଜ୍ଞାନୟୁତଂ ପୁରାଣମ୍ ।

ଆଖ୍ୟାହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ବିଶ୍ୱମୂର୍ତେ

     ତ୍ୱତ୍ ଭକ୍ତିୟୋଗଂ ଚ ମହତ୍ ବିମୃଗ୍ୟମ୍ ॥ ୮॥

ତାପତ୍ରୟେଣ ଅଭିହତସ୍ୟ ଘୋରେ

     ସନ୍ତପ୍ୟମାନସ୍ୟ ଭବାଧ୍ୱନୀଶ ।

ପଶ୍ୟାମି ନ ଅନ୍ୟତ୍ ଶରଣଂ ତବାଙ୍ଘ୍ରି

     ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆତପତ୍ରାତ୍ ଅମୃତ ଅଭିବର୍ଷାତ୍ ॥ ୯॥

ଦଷ୍ଟଂ ଜନଂ ସମ୍ପତିତଂ ବିଲେ ଅସ୍ମିନ୍

     କାଲାହିନା କ୍ଷୁଦ୍ରସୁଖୋଃ ଉତର୍ଷମ୍ ।

ସମୁଦ୍ଧର ଏନଂ କୃପୟା ଅପବର୍ଗ୍ୟୈଃ

     ବଚୋଭିଃ ଆସିଞ୍ଚ ମହାନୁଭାବ ॥ ୧୦॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଇତ୍ଥମ୍ ଏତତ୍ ପୁରା ରାଜା ଭୀଷ୍ମଂ ଧର୍ମଭୃତାଂ ବରମ୍ ।

ଅଜାତଶତ୍ରୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସର୍ୱେଷାଂ ନଃ ଅନୁଶ୍ରୁଣ୍ୱତାମ୍ ॥ ୧୧॥

ନିବୃତ୍ତେ ଭାରତେ ଯୁଦ୍ଧେ ସୁହୃତ୍ ନିଧନବିହ୍ୱଲଃ ।

ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଧର୍ମାନ୍ ବହୂନ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ ମୋକ୍ଷଧର୍ମାନ୍ ଅପୃଚ୍ଛତ ॥

୧୨॥

ତାନ୍ ଅହଂ ତେ ଅଭିଧାସ୍ୟାମି ଦେବବ୍ରତମୁଖାତ୍ ଶ୍ରୁତାନ୍ ।

ଜ୍ଞାନବୈରାଗ୍ୟବିଜ୍ଞାନଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ଉପବୃଂହିତାନ୍ ॥ ୧୩॥

ନବ ଏକାଦଶ ପଞ୍ଚ ତ୍ରୀନ୍ ଭାବାନ୍ ଭୂତେଷୁ ଯେନ ବୈ ।

ଈକ୍ଷେତ ଅଥ ଏକମ୍ ଅପି ଏଷୁ ତତ୍ ଜ୍ଞାନଂ ମମ ନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୧୪॥

ଏତତ୍ ଏବ ହି ବିଜ୍ଞାନଂ ନ ତଥା ଏକେନ ଯେନ ଯତ୍ ।

ସ୍ଥିତି ଉତ୍ପତ୍ତି ଅପି ଅୟାନ୍ ପଶ୍ୟେତ୍ ଭାବାନାଂ ତ୍ରିଗୁଣ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥

୧୫॥

ଆଦୌ ଅନ୍ତେ ଚ ମଧ୍ୟେ ଚ ସୃଜ୍ୟାତ୍ ସୃଜ୍ୟଂ ଯତ୍ ଅନ୍ୱିୟାତ୍ ।

ପୁନଃ ତତ୍ ପ୍ରତିସଙ୍କ୍ରାମେ ଯତ୍ ଶିଷ୍ୟେତ ତତ୍ ଏବ ସତ୍ ॥ ୧୬॥

ଶ୍ରୁତିଃ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷମ୍ ଐତିହ୍ୟମ୍ ଅନୁମାନଂ ଚତୁଷ୍ଟୟମ୍ ।

ପ୍ରମାଣେଷୁ ଅନବସ୍ଥାନାତ୍ ବିକଲ୍ପାତ୍ ସଃ ବିରଜ୍ୟତେ ॥ ୧୭॥

କର୍ମଣାଂ ପରିଣାମିତ୍ୱାତ୍ ଆବିରିଞ୍ଚାତ୍ ଅମଙ୍ଗଲମ୍ ।

ବିପଶ୍ଚିତ୍ ନଶ୍ୱରଂ ପଶ୍ୟେତ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅପି ଦୃଷ୍ଟବତ୍ ॥ ୧୮॥

ଭକ୍ତିୟୋଗଃ ପୁରା ଏବ ଉକ୍ତଃ ପ୍ରୀୟମାଣାୟ ତେ ଅନଘ ।

ପୁନଃ ଚ କଥୟିଷ୍ୟାମି ମଦ୍ଭକ୍ତେଃ କାରଣଂ ପରମ୍ ॥ ୧୯॥

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅମୃତକଥାୟାଂ ମେ ଶଶ୍ୱତ୍ ମତ୍ ଅନୁକୀର୍ତନମ୍ ।

ପରିନିଷ୍ଠା ଚ ପୂଜାୟାଂ ସ୍ତୁତିଭିଃ ସ୍ତବନଂ ମମ ॥ ୨୦॥

ଆଦରଃ ପରିଚର୍ୟାୟାଂ ସର୍ୱାଙ୍ଗୈଃ ଅଭିବନ୍ଦନମ୍ ।

ମଦ୍ଭକ୍ତପୂଜାଭ୍ୟଧିକା ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ମନ୍ମତିଃ ॥ ୨୧॥

ମଦର୍ଥେଷୁ ଅଙ୍ଗଚେଷ୍ଟା ଚ ବଚସା ମଦ୍ଗୁଣେରଣମ୍ ।

ମୟ୍ୟର୍ପଣଂ ଚ ମନସଃ ସର୍ୱକାମବିବର୍ଜନମ୍ ॥ ୨୨॥

ମଦର୍ଥେ ଅର୍ଥ ପରିତ୍ୟାଗଃ ଭୋଗସ୍ୟ ଚ ସୁଖସ୍ୟ ଚ ।

ଇଷ୍ଟଂ ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଜପ୍ତଂ ମଦର୍ଥଂ ଯତ୍ ବ୍ରତଂ ତପଃ ॥ ୨୩॥

ଏବଂ ଧର୍ମୈଃ ମନୁଷ୍ୟାଣାମ୍ ଉଦ୍ଧବ ଆତ୍ମନିବେଦିନାମ୍ ।

ମୟି ସଞ୍ଜାୟତେ ଭକ୍ତିଃ କଃ ଅନ୍ୟଃ ଅର୍ଥଃ ଅସ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୨୪॥

ଯଦା ଆତ୍ମନି ଅର୍ପିତଂ ଚିତ୍ତଂ ଶାନ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଉପବୃଂହିତମ୍ ।

ଧର୍ମଂ ଜ୍ଞାନଂ ସବୈରାଗ୍ୟମ୍ ଐଶ୍ୱର୍ୟଂ ଚ ଅଭିପଦ୍ୟତେ ॥ ୨୫॥

ଯତ୍ ଅର୍ପିତଂ ତତ୍ ବିକଲ୍ପେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ପରିଧାବତି ।

ରଜସ୍ୱଲଂ ଚ ଆସନ୍ ନିଷ୍ଠଂ ଚିତ୍ତଂ ବିଦ୍ଧି ବିପର୍ୟଯମ୍ ॥ ୨୬॥

ଧର୍ମଃ ମଦ୍ଭକ୍ତିକୃତ୍ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଏକାତ୍ମ୍ୟଦର୍ଶନମ୍ ।

ଗୁଣେଷୁ ଅସଙ୍ଗଃ ବୈରାଗ୍ୟମ୍ ଐଶ୍ୱର୍ୟଂ ଚ ଅଣିମ୍ ଆଦୟଃ ॥ ୨୭॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯମଃ କତିବିଧଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ନିୟମଃ ବା ଅରିକର୍ଶନ ।

କଃ ଶମଃ କଃ ଦମଃ କୃଷ୍ଣ କା ତିତିକ୍ଷା ଧୃତିଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୮॥

କିଂ ଦାନଂ କିଂ ତପଃ ଶୌର୍ୟଂ କିଂ ସତ୍ୟମ୍ ଋତମ୍ ଉଚ୍ୟତେ ।

କଃ ତ୍ୟାଗଃ କିଂ ଧନଂ ଚେଷ୍ଟଂ କଃ ଯଜ୍ଞଃ କା ଚ ଦକ୍ଷିଣା ॥

୨୯॥

ପୁଂସଃ କିଂସ୍ୱିତ୍ ବଲଂ ଶ୍ରୀମନ୍ ଭଗଃ ଲାଭଃ ଚ କେଶବ ।

କା ବିଦ୍ୟା ହ୍ରୀଃ ପରା କା ଶ୍ରୀଃ କିଂ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମ୍ ଏବ ଚ ॥

୩୦॥

କଃ ପଣ୍ଡିତଃ କଃ ଚ ମୂର୍ଖଃ କଃ ପନ୍ଥାଃ ଉତ୍ପଥଃ ଚ କଃ ।

କଃ ସ୍ୱର୍ଗଃ ନରକଃ କଃ ସ୍ୱିତ୍ କଃ ବନ୍ଧୁଃ ଉତ କିଂ ଗୃହମ୍ ॥ ୩୧॥

କଃ ଆଢ୍ୟଃ କଃ ଦରିଦ୍ରଃ ବା କୃପଣଃ କଃ ଈଶ୍ୱରଃ ।

ଏତାନ୍ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ ମମ ବ୍ରୂହି ବିପରୀତାନ୍ ଚ ସତ୍ପତେ ॥ ୩୨॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଅହିଂସା ସତ୍ୟମ୍ ଅସ୍ତେୟମ୍ ଅସଙ୍ଗଃ ହ୍ରୀଃ ଅସଞ୍ଚୟଃ ।

ଆସ୍ତିକ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ଚ ମୌନଂ ସ୍ଥୈର୍ୟଂ କ୍ଷମା ଅଭୟମ୍ ॥

୩୩।

ଶୌଚଂ ଜପଃ ତପଃ ହୋମଃ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆତିଥ୍ୟଂ ମତ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ।

ତୀର୍ଥାଟନଂ ପରାର୍ଥେହା ତୁଷ୍ଟିଃ ଆଚାର୍ୟସେବନମ୍ ॥ ୩୪॥

ଏତେ ଯମାଃ ସନିୟମାଃ ଉଭୟୋଃ ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ।

ପୁଂସାମ୍ ଉପାସିତାଃ ତାତ ଯଥାକାମଂ ଦୁହନ୍ତି ହି ॥ ୩୫॥

ଶମଃ ମତ୍ ନିଷ୍ଠତା ବୁଦ୍ଧେଃ ଦମଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂୟମଃ ।

ତିତିକ୍ଷା ଦୁଃଖସଂମର୍ଷଃ  ଜିହ୍ୱା ଉପସ୍ଥଜୟଃ ଧୃତିଃ ॥ ୩୬॥

ଦଣ୍ଡନ୍ୟାସଃ ପରଂ ଦାନଂ କାମତ୍ୟାଗଃ ତପଃ ସ୍ମୃତମ୍ ।

ସ୍ୱଭାବବିଜୟଃ ଶୌର୍ୟଂ ସତ୍ୟଂ ଚ ସମଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୩୭॥

ଋତଂ ଚ ସୂନୃତା ବାଣୀ କବିଭିଃ ପରିକୀର୍ତିତା ।

କର୍ମସ୍ୱସଙ୍ଗମଃ ଶୌଚଂ ତ୍ୟାଗଃ ସଂନ୍ୟାସଃ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୮॥

ଧର୍ମଃ ଇଷ୍ଟଂ ଧନଂ ନୄଣାଂ ଯଜ୍ଞଃ ଅହଂ ଭଗବତ୍ତମଃ ।

ଦକ୍ଷିଣା ଜ୍ଞାନସନ୍ଦେଶଃ ପ୍ରାଣାୟାମଃ ପରଂ ବଲମ୍ ॥ ୩୯॥

ଭଗଃ ମେ ଐଶ୍ୱରଃ ଭାବଃ ଲାଭଃ ମଦ୍ଭକ୍ତିଃ ଉତ୍ତମଃ ।

ବିଦ୍ୟା ଆତ୍ମନି ଭିଦ ଅବାଧଃ ଜୁଗୁପ୍ସା ହ୍ରୀଃ ଅକର୍ମସୁ ॥ ୪୦॥

ଶ୍ରୀଃ ଗୁଣାଃ ନୈରପେକ୍ଷ୍ୟ ଆଦ୍ୟାଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖସୁଖ ଅତ୍ୟଯଃ ।

ଦୁଃଖଂ କାମସୁଖ ଅପେକ୍ଷା ପଣ୍ଡିତଃ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷବିତ୍ ॥ ୪୧॥

ମୂର୍ଖଃ ଦେହ ଆଦି ଅହଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପନ୍ଥାଃ ମତ୍ ନିଗମଃ ସ୍ମୃତଃ ।

ଉତ୍ପଥଃ ଚିତ୍ତବିକ୍ଷେପଃ ସ୍ୱର୍ଗଃ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଉଅଦୟଃ ॥ ୪୨॥

ନରକଃ ତମଃ ଉନ୍ନହଃ ବନ୍ଧୁଃ ଗୁରୁଃ ଅହଂ ସଖେ ।

ଗୃହଂ ଶରୀରଂ ମାନୁଷ୍ୟଂ ଗୁଣାଢ୍ୟଃ ହି ଆଢ୍ୟଃ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୪୩॥

ଦରିଦ୍ରଃ ଯଃ ତୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କୃପଣଃ ଯଃ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ଗୁଣେଷୁ ଅସକ୍ତଧୀଃ ଈଶଃ ଗୁଣସଙ୍ଗଃ ବିପର୍ୟଯଃ ॥ ୪୪॥

ଏତଃ ଉଦ୍ଧବ ତେ ପ୍ରଶ୍ନାଃ ସର୍ୱେ ସାଧୁ ନିରୂପିତାଃ ।

କିଂ ବର୍ଣିତେନ ବହୁନା ଲକ୍ଷଣଂ ଗୁଣଦୋଷୟୋଃ ।

ଗୁଣଦୋଷ ଦୃଶିଃ ଦୋଷଃ ଗୁଣଃ ତୁ ଉଭୟବର୍ଜିତଃ ॥ ୪୫॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଧବସମ୍ବାଦେ

ଏକୋନବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୯॥

ଅଥ ବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ବିଧିଃ ଚ ପ୍ରତିଷେଧଃ ଚ ନିଗମଃ ହି ଈଶ୍ୱରସ୍ୟ ତେ ।

ଅବେକ୍ଷତେ ଅରବିନ୍ଦାକ୍ଷ ଗୁଣଂ ଦୋଷଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୧॥

ବର୍ଣାଶ୍ରମ ବିକଲ୍ପଂ ଚ ପ୍ରତିଲୋମ ଅନୁଲୋମଜମ୍ ।

ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଶ ବୟଃ କାଲାନ୍ ସ୍ୱର୍ଗଂ ନରକମ୍ ଏବ ଚ ॥ ୨॥

ଗୁଣ ଦୋଷ ଭିଦା ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅନ୍ତରେଣ ବଚଃ ତବ ।

ନିଃଶ୍ରେୟସଂ କଥଂ ନୄଣାଂ ନିଷେଧ ବିଧି ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୩॥

ପିତୃଦେବମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ବେଦଃ ଚକ୍ଷୁଃ ତବ ଈଶ୍ୱର ।

ଶ୍ରେୟଃ ତୁ ଅନୁପଲବ୍ଧେ ଅର୍ଥେ ସାଧ୍ୟସାଧନୟୋଃ ଅପି ॥ ୪॥

ଗୁଣଦୋଷଭିଦାଦୃଷ୍ଟିଃ ନିଗମାତ୍ ତେ ନ ହି ସ୍ୱତଃ ।

ନିଗମେନ ଅପବାଦଃ ଚ ଭିଦାୟାଃ ଇତି ହି ଭ୍ରମଃ ॥ ୫॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯୋଗାଃ ତ୍ରୟଃ ମୟା ପ୍ରୋକ୍ତା ନୄଣାଂ ଶ୍ରେୟୋବିଧିତ୍ସୟା ।

ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ ଭକ୍ତିଃ ଚ ନ ଉପାୟଃ ଅନ୍ୟଃ ଅସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥

୬॥

ନିର୍ୱିଣ୍ଣାନାଂ ଜ୍ଞାନୟୋଗଃ ନ୍ୟାସିନାମ୍ ଇହ କର୍ମସୁ ।

ତେଷୁ ଅନିର୍ୱିଣ୍ଣଚିତ୍ତାନାଂ କର୍ମୟୋଗଃ ତି କାମିନାମ୍ ॥ ୭॥

ଯଦୃଚ୍ଛୟା ମତ୍ କଥା ଆଦୌ ଜାତଶ୍ରଦ୍ଧଃ ତୁ ଯଃ ପୁମାନ୍ ।

ନ ନିର୍ୱିଣ୍ଣଃ ନ ଅତିସକ୍ତଃ ଭକ୍ତିୟୋଗଃ ଅସ୍ୟ ସିଦ୍ଧିଦଃ ॥ ୮॥

ତାବତ୍ କର୍ମାଣି କୁର୍ୱୀତ ନ ନିର୍ୱିଦ୍ୟେତ ଯାବତା ।

ମତ୍ କଥାଶ୍ରବଣ ଆଦୌ ବା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯାବତ୍ ନ ଜାୟତେ ॥ ୯॥

ସ୍ୱଧର୍ମସ୍ଥଃ ଯଜନ୍ୟଜ୍ଞୈଃ ଅନାଶୀଃ କାମଃ ଉଦ୍ଧବ ।

ନ ଯାତି ସ୍ୱର୍ଗନରକୌ ଯଦି ଅନ୍ୟତ୍ର ସମାଚରେତ୍ ॥ ୧୦॥

ଅସ୍ମିନ୍ ଲୋକେ ବର୍ତମାନଃ ସ୍ୱଧର୍ମସ୍ଥଃ ଅନଘଃ ଶୁଚିଃ ।

ଜ୍ଞାନଂ ବିଶୁଦ୍ଧମ୍ ଆପ୍ନୋତି ମଦ୍ଭକ୍ତିଂ ବା ଯଦୃଚ୍ଛୟା ॥ ୧୧॥

ସ୍ୱର୍ଗିଣଃ ଅପି ଏତମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଲୋକଂ ନିରୟିଣଃ ତଥା ।

ସାଧକଂ ଜ୍ଞାନଭକ୍ତିଭ୍ୟାମ୍ ଉଭୟଂ ତତ୍ ଅସାଧକମ୍ ॥ ୧୨॥

ନ ନରଃ ସ୍ୱର୍ଗତିଂ କାଙ୍କ୍ଷେତ୍ ନାରକୀଂ ବା ବିଚକ୍ଷଣଃ ।

ନ ଇମଂ ଲୋକଂ ଚ କାଙ୍କ୍ଷେତ ଦେହ ଆବେଶାତ୍ ପ୍ରମାଦ୍ୟତି ॥ ୧୩॥

ଏତତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପୁରା ମୃତ୍ୟୋଃ ଅଭବାୟ ଘଟେତ ସଃ ।

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଇଦଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ମର୍ତ୍ୟମ୍ ଅପି ଅର୍ଥସିଦ୍ଧିଦମ୍ ॥ ୧୪॥

ଛିଦ୍ୟମାନଂ ଯମୈଃ ଏତୈଃ କୃତନୀଡଂ ବନସ୍ପତିମ୍ ।

ଖଗଃ ସ୍ୱକେତମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ କ୍ଷେମଂ ଯାତି ହି ଅଲମ୍ପଟଃ ॥ ୧୫॥

ଅହୋରାତ୍ରୈଃ ଛିଦ୍ୟମାନଂ ବୁଦ୍ଧ୍ୱାୟୁଃ ଭୟବେପଥୁଃ ।

ମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ପରଂ ବୁଦ୍ଧ୍ୱା ନିରୀହ ଉପଶାମ୍ୟତି ॥ ୧୬॥

ନୃଦେହମ୍ ଆଦ୍ୟଂ ସୁଲଭଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍

     ପ୍ଲବଂ ସୁକଲ୍ପଂ ଗୁରୁକର୍ଣଧାରମ୍ ।

ମୟା ଅନୁକୂଲେନ ନଭସ୍ୱତେରିତମ୍

     ପୁମାନ୍ ଭବାବ୍ଧିଂ ନ ତରେତ୍ ସଃ ଆତ୍ମହା ॥ ୧୭॥

ଯଦା ଆରମ୍ଭେଷୁ ନିର୍ୱିଣ୍ଣଃ ବିରକ୍ତଃ ସଂୟତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ଅଭ୍ୟାସେନ ଆତ୍ମନଃ ଯୋଗୀ ଧାରୟେତ୍ ଅଚଲଂ ମନଃ ॥ ୧୮॥

ଧାର୍ୟମାଣଂ ମନଃ ଯଃ ହି ଭ୍ରାମ୍ୟଦାଶୁ ଅନବସ୍ଥିତମ୍ ।

ଅତନ୍ଦ୍ରିତଃ ଅନୁରୋଧେନ ମାର୍ଗେଣ ଆତ୍ମବଶଂ ନୟେତ୍ ॥ ୧୯॥

ମନୋଗତିଂ ନ ବିସୃଜେତ୍ ଜିତପ୍ରାଣଃ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନୟା ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ମନଃ ଆତ୍ମବଶଂ ନୟେତ୍ ॥ ୨୦॥

ଏଷଃ ବୈ ପରମଃ ଯୋଗଃ ମନସଃ ସଙ୍ଗ୍ରହଃ ସ୍ମୃତଃ ।

ହୃଦୟଜ୍ଞତ୍ୱମ୍ ଅନ୍ୱିଚ୍ଛନ୍ ଦମ୍ୟସ୍ୟ ଏବ ଅର୍ୱତଃ ମୁହୁଃ ॥ ୨୧॥

ସାଙ୍ଖ୍ୟେନ ସର୍ୱଭାବାନାଂ ପ୍ରତିଲୋମ ଅନୁଲୋମତଃ ।

ଭବ ଅପି ଅୟୌ ଅନୁଧ୍ୟଯେତ୍ ମନଃ ଯାବତ୍ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୨୨॥

ନିର୍ୱିଣ୍ଣସ୍ୟ ବିରକ୍ତସ୍ୟ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଉକ୍ତବେଦିନଃ ।

ମନଃ ତ୍ୟଜତି ଦୌରାତ୍ମ୍ୟଂ ଚିନ୍ତିତସ୍ୟ ଅନୁଚିନ୍ତୟା ॥ ୨୩॥

ଯମ ଆଦିଭିଃ ଯୋଗପଥୈଃ ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକ୍ୟା ଚ ବିଦ୍ୟଯା ।

ମମ ଅର୍ଚୋପାସନାଭିଃ ବା ନ ଅନ୍ୟୈଃ ଯୋଗ୍ୟଂ ସ୍ମରେତ୍ ମନଃ ॥ ୨୪॥

ଯଦି କୁର୍ୟାତ୍ ପ୍ରମାଦେନ ଯୋଗୀ କର୍ମ ବିଗର୍ହିତମ୍ ।

ଯୋଗେନ ଏବ ଦହେତ୍ ଅଂହଃ ନ ଅନ୍ୟତ୍ ତତ୍ର କଦାଚନ ॥ ୨୫॥

ସ୍ୱେ ସ୍ୱେ ଅଧିକାରେ ଯା ନିଷ୍ଠା ସଃ ଗୁଣଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।

କର୍ମଣାଂ ଜାତି ଅଶୁଦ୍ଧାନାମ୍ ଅନେନ ନିୟମଃ କୃତଃ ।

ଗୁଣଦୋଷବିଧାନେନ ସଙ୍ଗାନାଂ ତ୍ୟାଜନେଚ୍ଛୟା ॥ ୨୬॥

ଜାତଶ୍ରଦ୍ଦଃ ମତ୍କଥାସୁ ନିର୍ୱିଣ୍ଣଃ ସର୍ୱକର୍ମସୁ ।

ବେଦ ଦୁଃଖାତ୍ମକାନ୍ କାମାନ୍ ପରିତ୍ୟାଗେ ଅପି ଅନୀଶ୍ୱରଃ ॥ ୨୭॥

ତତଃ ଭଜେତ ମାଂ ପ୍ରୀତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଲୁଃ ଦୃଢନିଶ୍ଚୟଃ ।

ଜୁଷମାଣଃ ଚ ତାନ୍ କାମାନ୍ ଦୁଃଖ ଉଦର୍କାନ୍ ଚ ଗର୍ହୟନ୍ ॥ ୨୮॥

ପ୍ରୋକ୍ତେନ ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ଭଜତଃ ମା ଅସକୃତ୍ ମୁନେଃ ।

କାମାଃ ହୃଦୟ୍ୟାଃ ନଶ୍ୟନ୍ତି ସର୍ୱେ ମୟି ହୃଦି ସ୍ଥିତେ ॥ ୨୯॥

ଭିଦ୍ୟତେ ହୃଦୟଗ୍ରନ୍ଥିଃ ଛିଦ୍ୟନ୍ତେ ସର୍ୱସଂଶୟାଃ ।

କ୍ଷୀୟନ୍ତେ ଚ ଅସ୍ୟ କର୍ମାଣି ମୟି ଦୃଷ୍ଟେ ଅଖିଲ ଆତ୍ମନି ॥ ୩୦॥

ତସ୍ମାତ୍ ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତସ୍ୟ ଯୋଗିନଃ ବୈ ମତ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ନ ଜ୍ଞାନଂ ନ ଚ ବୈରାଗ୍ୟଂ ପ୍ରାୟଃ ଶ୍ରେୟଃ ଭବେତ୍ ଇହ ॥ ୩୧॥

ଯତ୍ କର୍ମଭିଃ ଯତ୍ ତପସା ଜ୍ଞାନବୈରାଗ୍ୟତଃ ଚ ଯତ୍ ।

ଯୋଗେନ ଦାନଧର୍ମେଣ ଶ୍ରେୟୋଭିଃ ଇତରୈଃ ଅପି ॥ ୩୨॥

ସର୍ୱଂ ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ଲଭତେ ଅଞ୍ଜସା ।

ସ୍ୱର୍ଗ ଅପବର୍ଗଂ ମତ୍ ଧାମ କଥଞ୍ଚିତ୍ ଯଦି ବାଞ୍ଛତି ॥ ୩୩॥

ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ସାଧବଃ ଧୀରାଃ ଭକ୍ତାଃ ହି ଏକାନ୍ତିନଃ ମମ ।

ବାଞ୍ଛତି ଅପି ମୟା ଦତ୍ତଂ କୈବଲ୍ୟମ୍ ଅପୁନର୍ଭବମ୍ ॥ ୩୪॥

ନୈରପେକ୍ଷ୍ୟଂ ପରଂ ପ୍ରାହୁଃ ନିଃଶ୍ରେୟସମ୍ ଅନଲ୍ପକମ୍ ।

ତସ୍ମାତ୍ ନିରାଶିଷଃ ଭକ୍ତିଃ ନିରପେକ୍ଷସ୍ୟ ମେ ଭବେତ୍ ॥ ୩୫॥

ନ ମୟି ଏକାନ୍ତଭକ୍ତାନାଂ ଗୁଣଦୋଷ ଉଦ୍ଭବାଃ ଗୁଣାଃ ।

ସାଧୂନାଂ ସମଚିତ୍ତାନାଂ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରମ୍ ଉପେୟୁଷାମ୍ ॥ ୩୬॥

ଏବମ୍ ଏତତ୍ ମୟା ଆଦିଷ୍ଟାନ୍ ଅନୁତିଷ୍ଠନ୍ତି ମେ ପଥଃ ।

କ୍ଷେମଂ ବିନ୍ଦନ୍ତି ମତ୍ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ବିଦୁଃ ॥ ୩୭॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବେଦତ୍ରୟୀବିଭାଗୟୋଗୋ ନାମ ବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୦॥

ଅଥ ଏକବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯଃ ଏତାନ୍ ମତ୍ପଥଃ ହିତ୍ୱା ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନକ୍ରିୟାତ୍ମକାନ୍ ।

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ କାମାନ୍ ଚଲୈଃ ପ୍ରାଣୈଃ ଜୁଷନ୍ତଃ ସଂସରନ୍ତି ତେ ॥ ୧॥

ସ୍ୱେ ସ୍ୱେ ଅଧିକାରେ ଯା ନିଷ୍ଠା ସଃ ଗୁଣଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।

ବିପର୍ୟଯଃ ତୁ ଦୋଷଃ ସ୍ୟାତ୍ ଉଭୟୋଃ ଏଷଃ ନିଶ୍ଚୟଃ ॥ ୨॥

ଶୁଦ୍ଧି ଅଶୁଦ୍ଧୀ ବିଧୀୟେତେ ସମାନେଷୁ ଅପି ବସ୍ତୁଷୁ ।

ଦ୍ରବ୍ୟସ୍ୟ ବିଚିକିତ୍ସାର୍ଥଂ ଗୁଣଦୋଷୌ ଶୁଭ ଅଶୁଭୌ ॥ ୩॥

ଧର୍ମାର୍ଥଂ ବ୍ୟବହାରାର୍ଥଂ ଯାତ୍ରାର୍ଥମ୍ ଇତି ଚ ଅନଘ ।

ଦର୍ଶିତଃ ଅୟଂ ମୟା ଆଚାରଃ ଧର୍ମମ୍ ଉଦ୍ୱହତାଂ ଧୁରମ୍ ॥ ୪॥

ଭୂମି ଅମ୍ବୁ ଅଗ୍ନି ଅନିଲ ଆକାଶାଃ ଭୂତାନାଂ ପଞ୍ଚ ଧାତବଃ ।

ଆବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥାବର ଆଦୀନାଂ ଶରୀରାଃ ଆତ୍ମସଂୟୁତାଃ ॥ ୫॥

ବେଦେନ ନାମରୂପାଣି ବିଷମାଣି ସମେଷୁ ଅପି ।

ଧାତୁଷୁ ଉଦ୍ଧବ କଲ୍ପ୍ୟନ୍ତଃ ଏତେଷାଂ ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୬॥

ଦେଶ କାଲ ଆଦି ଭାବାନାଂ ବସ୍ତୂନାଂ ମମ ସତ୍ତମ ।

ଗୁଣଦୋଷୌ ବିଧୀୟେତେ ନିୟମାର୍ଥଂ ହି କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୭॥

ଅକୃଷ୍ଣସାରଃ ଦେଶାନାମ୍ ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଃ ଅଶୁଚିଃ ଭବେତ୍ ।

କୃଷ୍ଣସାରଃ ଅପି ଅସୌବୀର କୀକଟ ଅସଂସ୍କୃତେରିଣମ୍ ॥ ୮॥

କର୍ମଣ୍ୟଃ ଗୁଣବାନ୍ କାଲଃ ଦ୍ରବ୍ୟତଃ ସ୍ୱତଃ ଏବ ବା ।

ଯତଃ ନିବର୍ତତେ କର୍ମ ସଃ ଦୋଷଃ ଅକର୍ମକଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୯॥

ଦ୍ରବ୍ୟସ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ଅଶୁଦ୍ଧୀ ଚ ଦ୍ରବ୍ୟେଣ ବଚନେନ ଚ ।

ସଂସ୍କାରେଣ ଅଥ କାଲେନ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଲ୍ପତୟା ଅଥବା ॥ ୧୦॥

ଶକ୍ତ୍ୟା ଅଶକ୍ତ୍ୟା ଅଥବା ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ସମୃଦ୍ଧ୍ୟା ଚ ଯତ୍ ଆତ୍ମନେ ।

ଅଘଂ କୁର୍ୱନ୍ତି ହି ଯଥା ଦେଶ ଅବସ୍ଥା ଅନୁସାରତଃ ॥ ୧୧॥

ଧାନ୍ୟ ଦାରୁ ଅସ୍ଥି ତନ୍ତୂନାଂ ରସ ତୈଜସ ଚର୍ମଣାମ୍ ।

କାଲ ବାୟୁ ଅଗ୍ନି ମୃତ୍ତୋୟୈଃ ପାର୍ଥିବାନାଂ ଯୁତ ଅୟୁତୈଃ ॥ ୧୨॥

ଅମେଧ୍ୟଲିପ୍ତଂ ଯତ୍ ଯେନ ଗନ୍ଧଂ ଲେପଂ ବ୍ୟପୋହତି ।

ଭଜତେ ପ୍ରକୃତିଂ ତସ୍ୟ ତତ୍ ଶୌଚଂ ତାବତ୍ ଇଷ୍ୟତେ ॥ ୧୩॥

ସ୍ନାନ ଦାନ ତପଃ ଅବସ୍ଥା ବୀର୍ୟ ସଂସ୍କାର କର୍ମଭିଃ ।

ମତ୍ ସ୍ମୃତ୍ୟା ଚ ଆତ୍ମନଃ ଶୌଚଂ ଶୁଦ୍ଧଃ କର୍ମ ଆଚରେତ୍ ଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୧୪॥

ମନ୍ତ୍ରସ୍ୟ ଚ ପରିଜ୍ଞାନଂ କର୍ମଶୁଦ୍ଧିଃ ମଦର୍ପଣମ୍ ।

ଧର୍ମଃ ସମ୍ପଦ୍ୟତେ ଷଡ୍ଭିଃ ଅଧର୍ମଃ ତୁ ବିପର୍ୟଯଃ ॥ ୧୫॥

କ୍ୱଚିତ୍ ଗୁଣଃ ଅପି ଦୋଷଃ ସ୍ୟାତ୍ ଦୋଷଃ ଅପି ବିଧିନା ଗୁଣଃ ।

ଗୁଣଦୋଷାର୍ଥନିୟମଃ ତତ୍ ଭିଦାମ୍ ଏବ ବାଧତେ ॥ ୧୬॥

ସମାନକର୍ମ ଆଚରଣଂ ପତିତାନାଂ ନ ପାତକମ୍ ।

ଔତ୍ପତ୍ତିକଃ ଗୁଣଃ ସଙ୍ଗଃ ନ ଶୟାନଃ ପତତି ଅଧଃ ॥ ୧୭॥

ଯତଃ ଯତଃ ନିବର୍ତେତ ବିମୁଚ୍ୟେତ ତତଃ ତତଃ ।

ଏଷଃ ଧର୍ମଃ ନୄଣାଂ କ୍ଷେମଃ ଶୋକମୋହଭୟ ଅପହଃ ॥ ୧୮॥

ବିଷୟେଷୁ ଗୁଣାଧ୍ୟାସାତ୍ ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗଃ ତତଃ ଭବେତ୍ ।

ସଙ୍ଗାତ୍ ତତ୍ର ଭବେତ୍ କାମଃ କାମାତ୍ ଏବ କଲିଃ ନୄଣାମ୍ ॥ ୧୯॥

କଲେଃ ଦୁର୍ୱିଷହଃ କ୍ରୋଧଃ ତମଃ ତମ୍ ଅନୁବର୍ତତେ ।

ତମସା ଗ୍ରସ୍ୟତେ ପୁଂସଃ ଚେତନା ବ୍ୟାପିନୀ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୦॥

ତୟା ବିରହିତଃ ସାଧୋ ଜନ୍ତୁଃ ଶୂନ୍ୟାୟ କଲ୍ପତେ ।

ତତଃ ଅସ୍ୟ ସ୍ୱାର୍ଥବିଭ୍ରଂଶଃ ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ୟ ମୃତସ୍ୟ ଚ ॥ ୨୧॥

ବିଷୟାଭିନିବେଶେନ ନ ଆତ୍ମାନଂ ବେଦ ନ ଅପରମ୍ ।

ବୃକ୍ଷଜୀବିକୟା ଜୀବନ୍ ବ୍ୟର୍ଥଂ ଭସ୍ତ୍ର ଇବ ଯଃ ଶ୍ୱସନ୍ ॥ ୨୨॥

ଫଲଶ୍ରୁତିଃ ଇୟଂ ନୄଣାଂ ନ ଶ୍ରେୟଃ ରୋଚନଂ ପରମ୍ ।

ଶ୍ରେୟୋବିବକ୍ଷୟା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ଭୈଷଜ୍ୟରୋଚନମ୍ ॥ ୨୩॥

ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବ ହି କାମେଷୁ ପ୍ରାଣେଷୁ ସ୍ୱଜନେଷୁ ଚ ।

ଆସକ୍ତମନସଃ ମର୍ତ୍ୟା ଆତ୍ମନଃ ଅନର୍ଥହେତୁଷୁ ॥ ୨୪॥

ନ ତାନ୍ ଅବିଦୁଷଃ ସ୍ୱାର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ୟତଃ ବୃଜିନାଧ୍ୱନି ।

କଥଂ ଯୁଞ୍ଜ୍ୟାତ୍ ପୁନଃ ତେଷୁ ତାନ୍ ତମଃ ବିଶତଃ ବୁଧଃ ॥ ୨୫॥

ଏବଂ ବ୍ୟବସିତଂ କେଚିତ୍ ଅବିଜ୍ଞାୟ କୁବୁଦ୍ଧୟଃ ।

ଫଲଶ୍ରୁତିଂ କୁସୁମିତାଂ ନ ବେଦଜ୍ଞାଃ ବଦନ୍ତି ହି ॥ ୨୬॥

କାମିନଃ କୃପଣାଃ ଲୁବ୍ଧାଃ ପୁଷ୍ପେଷୁ ଫଲବୁଦ୍ଧୟଃ ।

ଅଗ୍ନିମୁଗ୍ଧା ଧୁମତାନ୍ତାଃ ସ୍ୱଂ ଲୋକଂ ନ ବିନ୍ଦନ୍ତି ତେ ॥ ୨୭॥

ନ ତେ ମାମ୍ ଅଙ୍ଗଃ ଜାନନ୍ତି ହୃଦିସ୍ଥଂ ଯଃ ଇଦଂ ଯତଃ ।

ଉକ୍ଥଶସ୍ତ୍ରାଃ ହି ଅସୁତୃପଃ ଯଥା ନୀହାରଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୨୮॥

ତେ ମେ ମତମ୍ ଅବିଜ୍ଞାୟ ପରୋକ୍ଷଂ ବିଷୟାତ୍ମକାଃ ।

ହିଂସାୟାଂ ଯଦି ରାଗଃ ସ୍ୟାତ୍ ଯଜ୍ଞଃ ଏବ ନ ଚୋଦନା ॥ ୨୯॥

ହିଂସାବିହାରାଃ ହି ଅଲବ୍ଧୈଃ ପଶୁଭିଃ ସ୍ୱସୁଖଏଚ୍ଛୟା ।

ଯଜନ୍ତେ ଦେବତାଃ ଯଜ୍ଞୈଃ ପିତୃଭୂତପତୀନ୍ ଖଲାଃ ॥ ୩୦॥

ସ୍ୱପ୍ନ୍ ଉପମମ୍ ଅମୁଂ ଲୋକମ୍ ଅସନ୍ତଂ ଶ୍ରବଣପ୍ରିୟମ୍ ।

ଆଶିଷଃ ହୃଦି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ୟ ତ୍ୟଜନ୍ତି ଅର୍ଥାନ୍ ଯଥା ବଣିକ୍ ॥ ୩୧॥

ରଜଃସତ୍ତ୍ୱତମୋନିଷ୍ଠାଃ ରଜଃସତ୍ତ୍ୱତମୋଜୁଷଃ ।

ଉପାସତଃ ଇନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ୟାନ୍ ଦେବାଦୀନ୍ ନ ତଥା ଏବ ମାମ୍ ॥ ୩୨॥

ଇଷ୍ଟ୍ୱା ଇହ ଦେବତାଃ ଯଜ୍ଞୈଃ ଗତ୍ୱା ରଂସ୍ୟାମହେ ଦିବି ।

ତସ୍ୟ ଅନ୍ତଃ ଇହ ଭୂୟାସ୍ମଃ ମହାଶାଲା ମହାକୁଲାଃ ॥ ୩୩॥

ଏବଂ ପୁଷ୍ପିତୟା ବାଚା ବ୍ୟାକ୍ଷିପ୍ତମନସାଂ ନୄଣାମ୍ ।

ମାନିନାନ୍ ଚ ଅତିସ୍ତବ୍ଧାନାଂ ମଦ୍ୱାର୍ତା ଅପି ନ ରୋଚତେ ॥ ୩୪॥

ବେଦାଃ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମବିଷୟାଃ ତ୍ରିକାଣ୍ଡବିଷୟାଃ ଇମେ ।

ପରୋକ୍ଷବାଦାଃ ଋଷୟଃ ପରୋକ୍ଷଂ ମମ ଚ ପ୍ରିୟମ୍ ॥ ୩୫॥

ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ସୁଦୁର୍ବୋଧଂ ପ୍ରାଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମନୋମୟମ୍ ।

ଅନନ୍ତପାରଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ଦୁର୍ୱିଗାହ୍ୟଂ ସମୁଦ୍ରବତ୍ ॥ ୩୬॥

ମୟା ଉପବୃଂହିତଂ ଭୂମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣା ଅନନ୍ତଶକ୍ତିନା ।

ଭୂତେଷୁ ଘୋଷରୂପେଣ ବିସେଷୁ ଊର୍ଣ ଇବ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ ୩୭॥

ଯଥା ଊର୍ଣନାଭିଃ ହୃଦୟାତ୍ ଊର୍ଣାମ୍ ଉଦ୍ୱମତେ ମୁଖାତ୍ ।

ଆକାଶାତ୍ ଘୋଷବାନ୍ ପ୍ରାଣଃ ମନସା ସ୍ପର୍ଶରୂପିଣା ॥ ୩୮॥

ଛନ୍ଦୋମୟଃ ଅମୃତମୟଃ ସହସ୍ରପଦବୀଂ ପ୍ରଭୁଃ ।

ଓଙ୍କାରାତ୍ ବ୍ୟଞ୍ଜିତ ସ୍ପର୍ଶ ସ୍ୱର ଉଷ୍ମ ଅନ୍ତସ୍ଥ ଭୂଷିତାମ୍ ॥

୩୯॥

ବିଚିତ୍ରଭାଷାବିତତାଂ ଛନ୍ଦୋଭିଃ ଚତୁର ଉତ୍ତରୈଃ ।

ଅନନ୍ତପାରାଂ ବୃହତୀଂ ସୃଜତି ଆକ୍ଷିପତେ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୪୦॥

ଗାୟତ୍ରୀ ଉଷ୍ଣିକ୍ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚ ବୃହତୀ ପଙ୍କ୍ତିଃ ଏବ ଚ ।

ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍ ଜଗତୀ ଅତିଚ୍ଛନ୍ଦଃ ହି ଅତ୍ୟଷ୍ଟି ଅତିଜଗତ୍ ବିରାଟ୍ ॥ ୪୧॥

କିଂ ବିଧତ୍ତେ କିମ୍ ଆଚଷ୍ଟେ କିମ୍ ଅନୂଦ୍ୟ ବିକଲ୍ପୟେତ୍ ।

ଇତି ଅସ୍ୟାଃ ହୃଦୟଂ ଲୋକେ ନ ଅନ୍ୟଃ ମତ୍ ବେଦ କଶ୍ଚନ ॥ ୪୨॥

ମାଂ ବିଧତ୍ତେ ଅଭିଧତ୍ତେ ମାଂ ବିକଲ୍ପ୍ୟ ଅପୋହ୍ୟତେ ତୁ ଅହମ୍ ।

ଏତାବାନ୍ ସର୍ୱବେଦାର୍ଥଃ ଶବ୍ଦଃ ଆସ୍ଥାୟ ମାଂ ଭିଦାମ୍ ।

ମାୟାମାତ୍ରମ୍ ଅନୂଦ୍ୟ ଅନ୍ତେ ପ୍ରତିଷିଧ୍ୟ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୪୩॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦ୍ଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବେଦତ୍ରୟବିଭାଗନିରୂପଣଂ ନାମ ଏକବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୧॥

ଅଥ ଦ୍ୱାବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

କତି ତତ୍ତ୍ୱାନି ବିଶ୍ୱେଶ ସଙ୍ଖ୍ୟାତାନି ଋଷିଭିଃ ପ୍ରଭୋ ।

ନବ ଏକାଦଶ ପଞ୍ଚ ତ୍ରୀଣି ଆତ୍ଥ ତ୍ୱମ୍ ଇହ ଶୁଶ୍ରୁମ ॥ ୧॥

କେଚିତ୍ ଷଡ୍ୱିଂଶତିଂ ପ୍ରାହୁଃ ଅପରେ ପଞ୍ଚବିଂଶତିମ୍ ।

ସପ୍ତ ଏକେ ନବ ଷଟ୍ କେଚିତ୍ ଚତ୍ୱାରି ଏକାଦଶ ଅପରେ ।

କେଚିତ୍ ସପ୍ତଦଶ ପ୍ରାହୁଃ ଷୋଡଶ ଏକେ ତ୍ରୟୋଦଶ ॥ ୨॥

ଏତାବତ୍ ତ୍ୱମ୍ ହି ସଙ୍ଖ୍ୟାନାମ୍ ଋଷୟଃ ଯତ୍ ବିବକ୍ଷୟା ।

ଗାୟନ୍ତି ପୃଥକ୍ ଆୟୁଷ୍ମନ୍ ଇଦଂ ନଃ ବକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥ ୩॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯୁକ୍ତଂ ଚ ସନ୍ତି ସର୍ୱତ୍ର ଭାଷନ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ଯଥା ।

ମାୟାଂ ମଦୀୟାମ୍ ଉଦ୍ଗୃହ୍ୟ ବଦତାଂ କିଂ ନୁ ଦୁର୍ଘଟମ୍ ॥ ୪॥

ନ ଏତତ୍ ଏବଂ ଯଥା ଆତ୍ଥ ତ୍ୱଂ ଯତ୍ ଅହଂ ବଚ୍ମି ତତ୍ ତଥା ।

ଏବଂ ବିବଦତାଂ ହେତୁଂ ଶକ୍ତୟଃ ମେ ଦୁରତ୍ୟଯାଃ ॥ ୫॥

ଯାସାଂ ବ୍ୟତିକରାତ୍ ଆସୀତ୍ ବିକଲ୍ପଃ ବଦତାଂ ପଦମ୍ ।

ପ୍ରାପ୍ତେ ଶମଦମେ ଅପି ଏତି ବାଦସ୍ତମନୁ ଶାମ୍ୟତି ॥ ୬॥

ପରସ୍ପରାନ୍ ଅନୁପ୍ରବେଶାତ୍ ତତ୍ତ୍ୱାନାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।

ପୌର୍ୱ ଅପର୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ୟାନଂ ଯଥା ବକ୍ତୁଃ ବିବକ୍ଷିତମ୍ ॥ ୭॥

ଏକସ୍ମିନ୍ ଅପି ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ପ୍ରବିଷ୍ଟାନି ଇତରାଣି ଚ ।

ପୂର୍ୱସ୍ମିନ୍ ବା ପରସ୍ମିନ୍ ବା ତତ୍ତ୍ୱେ ତତ୍ତ୍ୱାନି ସର୍ୱଶଃ ॥ ୮॥

ପୌର୍ୱ ଅପର୍ୟମ୍ ଅତଃ ଅମୀଷାଂ ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ୟାନମ୍ ଅଭୀପ୍ସତାମ୍ ।

ଯଥା ବିବିକ୍ତଂ ଯତ୍ ବକ୍ତ୍ରଂ ଗୃହ୍ଣୀମଃ ଯୁକ୍ତିସମ୍ଭବାତ୍ ॥ ୯॥

ଅନାଦି ଅବିଦ୍ୟାୟୁକ୍ତସ୍ୟ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଆତ୍ମବେଦନମ୍ ।

ସ୍ୱତଃ ନ ସମ୍ଭବାତ୍ ଅନ୍ୟଃ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞଃ ଜ୍ଞାନଦଃ ଭବେତ୍ ॥ ୧୦॥

ପୁରୁଷ ଈଶ୍ୱରୟୋଃ ଅତ୍ର ନ ବୈଲକ୍ଷଣ୍ୟମ୍ ଅଣୁ ଅପି ।

ତତ୍ ଅନ୍ୟକଲ୍ପନାପାର୍ଥା ଜ୍ଞାନଂ ଚ ପ୍ରକୃତେଃ ଗୁଣଃ ॥ ୧୧॥

ପ୍ରକୃତିଃ ଗୁଣସାମ୍ୟଂ ବୈ ପ୍ରକୃତେଃ ନ ଆତ୍ମନଃ ଗୁଣାଃ ।

ସତ୍ତ୍ୱଂ ରଜଃ ତମଃ ଇତି ସ୍ଥିତି ଉତ୍ପତ୍ତି ଅନ୍ତହେତବଃ ॥ ୧୨॥

ସତ୍ତ୍ୱଂ ଜ୍ଞାନଂ ରଜଃ କର୍ମ ତମଃ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଇହ ଉଚ୍ୟତେ ।

ଗୁଣବ୍ୟତିକରଃ କାଲଃ ସ୍ୱଭାବଃ ସୂତ୍ରମ୍ ଏବ ଚ ॥ ୧୩॥

ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତିଃ ବ୍ୟକ୍ତମ୍ ଅହଙ୍କାରଃ ନଭଃ ଅନିଲଃ ।

ଜ୍ୟୋତିଃ ଆପଃ କ୍ଷିତିଃ ଇତି ତତ୍ତ୍ୱାନି ଉକ୍ତାନି ମେ ନବ ॥ ୧୪॥

ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ତ୍ୱକ୍ ଦର୍ଶନଂ ଘ୍ରାଣଃ ଜିହ୍ୱା ଇତି ଜ୍ଞାନଶକ୍ତୟଃ ।

ବାକ୍ ପାଣି ଉପସ୍ଥ ପାୟୁ ଅଙ୍ଘ୍ରିଃ କର୍ମାଣ୍ୟଙ୍ଗ ଉଭୟଂ ମନଃ ॥ ୧୫॥

ଶବ୍ଦଃ ସ୍ପର୍ଶଃ ରସଃ ଗନ୍ଧଃ ରୂପଂ ଚ ଇତି ଅର୍ଥଜାତୟଃ ।

ଗତି ଉକ୍ତି ଉତ୍ସର୍ଗ ଶିଲ୍ପାନି କର୍ମ ଆୟତନ ସିଦ୍ଧୟଃ ॥ ୧୬॥

ସର୍ଗ ଆଦୌ ପ୍ରକୃତିଃ ହି ଅସ୍ୟ କାର୍ୟ କାରଣ ରୂପିଣୀ ।

ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦିଭିଃ ଗୁଣୈଃ ଧତ୍ତେ ପୁରୁଷଃ ଅବ୍ୟକ୍ତଃ ଈକ୍ଷତେ ॥ ୧୭॥

ବ୍ୟକ୍ତ ଆଦୟଃ ବିକୁର୍ୱାଣାଃ ଧାତବଃ ପୁରୁଷ ଈକ୍ଷୟା ।

ଲବ୍ଧବୀର୍ୟାଃ ସୃଜନ୍ତି ଅଣ୍ଡଂ ସଂହତାଃ ପ୍ରକୃତେଃ ବଲାତ୍ ॥ ୧୮॥

ସପ୍ତ ଏବ ଧାତବଃ ଇତି ତତ୍ର ଅର୍ଥାଃ ପଞ୍ଚ ଖାଦୟଃ ।

ଜ୍ଞାନମ୍ ଆତ୍ମା ଉଭୟ ଆଧାରଃ ତତଃ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆସବଃ ॥ ୧୯॥

ଷଡ୍ ଇତି ଅତ୍ର ଅପି ଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଷଷ୍ଠଃ ପରଃ ପୁମାନ୍ ।

ତୈଃ ଯୁକ୍ତଃ ଆତ୍ମସମ୍ଭୂତୈଃ ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ଇଦଂ ସମୁପାବିଶତ୍ ॥ ୨୦॥

ଚତ୍ୱାରି ଏବ ଇତି ତତ୍ର ଅପି ତେଜଃ ଆପଃ ଅନ୍ନମ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ଜାତାନି ତୈଃ ଇଦଂ ଜାତଂ ଜନ୍ମ ଅବୟବିନଃ ଖଲୁ ॥ ୨୧॥

ସଙ୍ଖ୍ୟାନେ ସପ୍ତଦଶକେ ଭୂତମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ପଞ୍ଚପଞ୍ଚ ଏକ ମନସା ଆତ୍ମା ସପ୍ତଦଶଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୨୨॥

ତଦ୍ୱତ୍ ଷୋଡଶସଙ୍ଖ୍ୟାନେ ଆତ୍ମା ଏବ ମନଃ ଉଚ୍ୟତେ ।

ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ପଞ୍ଚ ଏବ ମନଃ ଆତ୍ମା ତ୍ରୟୋଦଶଃ ॥ ୨୩॥

ଏକାଦଶତ୍ୱଃ ଆତ୍ମା ଅସୌ ମହାଭୂତେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତୟଃ ଚ ଏବ ପୁରୁଷଃ ଚ ନବ ଇତି ଅଥ ॥ ୨୪॥

ଇତି ନାନା ପ୍ରସଙ୍ଖ୍ୟାନଂ ତତ୍ତ୍ୱାନାମ୍ ଋଷିଭିଃ କୃତମ୍ ।

ସର୍ୱଂ ନ୍ୟାୟ୍ୟଂ ଯୁକ୍ତିମତ୍ୱାତ୍  ବିଦୁଷାଂ କିମ୍ ଅଶୋଭନମ୍ ॥ ୨୫॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷଃ ଚ ଉଭୌ ଯଦି ଅପି ଆତ୍ମବିଲକ୍ଷଣୌ ।

ଅନ୍ୟୋନ୍ୟ ଅପାଶ୍ରୟାତ୍ କୃଷ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟତେ ନ ଭିଦା ତୟୋଃ ।

ପ୍ରକୃତୌ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ହି ଆତ୍ମା ପ୍ରକୃତିଃ ଚ ତଥା ଆତ୍ମନି ॥ ୨୬॥

ଏବଂ ମେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ମହାନ୍ତଂ ସଂଶୟଂ ହୃଦି ।

ଛେତ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ସର୍ୱଜ୍ଞ ବଚୋଭିଃ ନୟନୈପୁଣୈଃ ॥ ୨୭॥

ତ୍ୱତ୍ତଃ ଜ୍ଞାନଂ ହି ଜୀବାନାଂ ପ୍ରମୋଷଃ ତେ ଅତ୍ର ଶକ୍ତିତଃ ।

ତ୍ୱମ୍ ଏବ ହି ଆତ୍ମ ମାୟାୟା ଗତିଂ ବେତ୍ଥ ନ ଚ ଅପରଃ ॥ ୨୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ପ୍ରକୃତିଃ ପୁରୁଷଃ ଚ ଇତି ବିକଲ୍ପଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।

ଏଷଃ ବୈକାରିକଃ ସର୍ଗଃ ଗୁଣବ୍ୟତିକରାତ୍ମକଃ ॥ ୨୯॥

ମମ ଅଙ୍ଗ ମାୟା ଗୁଣମୟୀ ଅନେକଧା

      ବିକଲ୍ପବୁଦ୍ଧୀଃ ଚ ଗୁଣୈଃ ବିଧତ୍ତେ ।

ବୈକାରିକଃ ତ୍ରିବିଧଃ ଅଧ୍ୟାତ୍ମମ୍ ଏକମ୍

      ଅଥ ଅଧିଦୈବମ୍ ଅଧିଭୂତମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ ॥ ୩୦॥

ଦୃକ୍ ରୂପମ୍ ଆର୍କଂ ବପୁଃ ଅତ୍ର ରନ୍ଧ୍ରେ

       ପରସ୍ପରଂ ସିଧ୍ୟତି ଯଃ ସ୍ୱତଃ ଖେ ।

ଆତ୍ମା ଯତ୍ ଏଷମ୍ ଅପରଃ ଯଃ ଆଦ୍ୟଃ

       ସ୍ୱୟା ଅନୁଭୂତ୍ୟ ଅଖିଲସିଦ୍ଧସିଦ୍ଧିଃ ।

ଏବଂ ତ୍ୱକ୍ ଆଦି ଶ୍ରବଣାଦି ଚକ୍ଷୁଃ

       ଜିହ୍ୱ ଆଦି ନାସ ଆଦି ଚ ଚିତ୍ତୟୁକ୍ତମ୍ ॥ ୩୧॥

ଯଃ ଅସୌ ଗୁଣକ୍ଷୋଭକୃତୌ ବିକାରଃ

       ପ୍ରଧାନମୂଲାତ୍ ମହତଃ ପ୍ରସୂତଃ ।

ଅହଂ ତ୍ରିବୃତ୍ ମୋହବିକଲ୍ପହେତୁଃ

       ବୈକାରିକଃ ତାମସଃ ଐନ୍ଦ୍ରିୟଃ ଚ ॥ ୩୨॥

ଆତ୍ମାପରିଜ୍ଞାନମୟଃ ବିବାଦଃ

       ହି ଅସ୍ତି ଇତି ନ ଅସ୍ତି ଇତି ଭିଦାର୍ଥନିଷ୍ଠଃ ।

ବ୍ୟର୍ଥଃ ଅପି ନ ଏବ ଉପରମେତ ପୁଂସାଂ

       ମତ୍ତଃ ପରାବୃତ୍ତଧିୟାଂ ସ୍ୱଲୋକାତ୍ ॥ ୩୩॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ତ୍ୱତ୍ତଃ ପରାବୃତ୍ତଧିୟଃ ସ୍ୱକୃତୈଃ କର୍ମଭିଃ ପ୍ରଭୋ ।

ଉଚ୍ଚ ଅବଚାନ୍ ଯଥା ଦେହାନ୍ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ବିସୃଜନ୍ତି ଚ ॥ ୩୪॥

ତତ୍ ମମ ଆଖ୍ୟାହି ଗୋବିନ୍ଦ ଦୁର୍ୱିଭାବ୍ୟମ୍ ଅନାତ୍ମଭିଃ ।

ନ ହି ଏତତ୍ ପ୍ରାୟଶଃ ଲୋକେ ବିଦ୍ୱାଂସଃ ସନ୍ତି ବଞ୍ଚିତାଃ ॥ ୩୫॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ମନଃ କର୍ମମୟଂ ନୃଣାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ପଞ୍ଚଭିଃ ଯୁତମ୍ ।

ଲୋକାତ୍ ଲୋକଂ ପ୍ରୟାତି ଅନ୍ୟଃ ଆତ୍ମା ତତ୍ ଅନୁବର୍ତତେ ॥ ୩୬॥

ଧ୍ୟାୟନ୍ ମନଃ ଅନୁବିଷୟାନ୍ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ ବା ଅନୁଶ୍ରୁତାନ୍ ଅଥ ।

ଉଦ୍ୟତ୍ ସୀଦତ୍ କର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ ସ୍ମୃତିଃ ତତ୍ ଅନୁଶାମ୍ୟତି ॥ ୩୭॥

ବିଷୟ ଅଭିନିବେଶେନ ନ ଆତ୍ମାନଂ ଯତ୍ ସ୍ମରେତ୍ ପୁନଃ ।

ଜନ୍ତୋଃ ବୈ କସ୍ୟଚିତ୍ ହେତୋଃ ମୃତ୍ୟୁଃ ଅତ୍ୟନ୍ତବିସ୍ମୃତିଃ ॥ ୩୮॥

ଜନ୍ମ ତୁ ଆତ୍ମତୟା ପୁଂସଃ ସର୍ୱଭାବେନ ଭୂରିଦ ।

ବିଷୟ ସ୍ୱୀକୃତିଂ ପ୍ରାହୁଃ ଯଥା ସ୍ୱପ୍ନମନୋରଥଃ ॥ ୩୯॥

ସ୍ୱପ୍ନଂ ମନୋରଥଂ ଚ ଇତ୍ଥଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ନ ସ୍ମରତି ଅସୌ ।

ତତ୍ର ପୂର୍ୱମ୍ ଇବ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅପୂର୍ୱଂ ଚ ଅନୁପଶ୍ୟତି ॥ ୪୦॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଆୟନ ସୃଷ୍ଟ୍ୟା ଇଦଂ ତ୍ରୈବିଧ୍ୟଂ ଭାତି ବସ୍ତୁନି ।

ବହିଃ ଅନ୍ତଃ ଭିଦାହେତୁଃ ଜନଃ ଅସତ୍ ଜନକୃତ୍ ଯଥା ॥ ୪୧॥

ନିତ୍ୟଦା ହି ଅଙ୍ଗଃ ଭୂତାନି ଭବନ୍ତି ନ ଭବନ୍ତି ଚ ।

କାଲେନ ଅଲ୍କ୍ଷ୍ୟବେଗେନ ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ୱାତ୍ ତତ୍ ନ ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ ୪୨॥

ଯଥା ଅର୍ଚିଷାଂ ସ୍ରୋତସାଂ ଚ ଫଲାନାଂ ବା ବନସ୍ପତେଃ ।

ତଥା ଏବ ସର୍ୱଭୂତାନାଂ ବୟଃ ଅବସ୍ଥା ଆଦୟଃ କୃତାଃ ॥ ୪୩॥

ସଃ ଅୟଂ ଦୀପଃ ଅର୍ଚିଷାଂ ଯଦ୍ୱତ୍ ସ୍ରୋତସାଂ ତତ୍ ଇଦଂ ଜଲମ୍ ।

ସଃ ଅୟଂ ପୁମାନ୍ ଇତି ନୃଣାଂ ମୃଷାଃ ଗୀଃ ଧୀଃ ମୃଷା

ଆୟୁଷାମ୍ ॥ ୪୪॥

ମା ସ୍ୱସ୍ୟ କର୍ମବୀଜେନ ଜାୟତେ ସଃ ଅପି ଅୟଂ ପୁମାନ୍ ।

ମ୍ରିୟତେ ବାମରଃ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ଯଥା ଅଗ୍ନିଃ ଦାରୁ ସଂୟୁତଃ ॥ ୪୫॥

ନିଷେକଗର୍ଭଜନ୍ମାନି ବାଲ୍ୟକୌମାରୟୌବନମ୍ ।

ବୟୋମଧ୍ୟଂ ଜରା ମୃତ୍ୟୁଃ ଇତି ଅବସ୍ଥାଃ ତନୋଃ ନବ ॥ ୪୬॥

ଏତାଃ ମନୋରଥମୟୀଃ ହି ଅନ୍ୟସ୍ୟ ଉଚ୍ଚାବଚାଃ ତନୂଃ ।

ଗୁଣସଙ୍ଗାତ୍ ଉପାଦତ୍ତେ କ୍ୱଚିତ୍ କଶ୍ଚିତ୍ ଜହାତି ଚ ॥ ୪୭॥

ଆତ୍ମନଃ ପିତୃପୁତ୍ରାଭ୍ୟାମ୍ ଅନୁମେୟୌ ଭବାପ୍ୟଯୌ ।

ନ ଭବାପ୍ୟଯବସ୍ତୂନାମ୍ ଅଭିଜ୍ଞଃ ଦ୍ୱୟଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୪୮॥

ତରୋଃ ବୀଜବିପାକାଭ୍ୟାଂ ଯଃ ବିଦ୍ୱାତ୍ ଜନ୍ମସଂୟମୌ ।

ତରୋଃ ବିଲକ୍ଷଣଃ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ତନୋଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୪୯॥

ପ୍ରକୃତେଃ ଏବମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅବିବିଚ୍ୟ ଅବୁଧଃ ପୁମାନ୍ ।

ତତ୍ତ୍ୱେନ ସ୍ପର୍ଶସଂମୂଢଃ ସଂସାରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ୟତେ ॥ ୫୦॥

ସତ୍ତ୍ୱସଙ୍ଗାତ୍ ଋଷୀନ୍ ଦେବାନ୍ ରଜସା ଅସୁରମାନୁଷାନ୍ ।

ତମସା ଭୂତତିର୍ୟକ୍ତ୍ୱଂ ଭ୍ରାମିତଃ ଯାତି କର୍ମଭିଃ ॥ ୫୧॥

ନୃତ୍ୟତଃ ଗାୟତଃ ପଶ୍ୟନ୍ ଯଥା ଏବ ଅନୁକରୋତି ତାନ୍ ।

ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିଗୁଣାନ୍ ପଶ୍ୟନ୍ ଅନୀହଃ ଅପି ଅନୁକାର୍ୟତେ ॥ ୫୨॥

ଯଥା ଅମ୍ଭସା ପ୍ରଚଲତା ତରବଃ ଅପି ଚଲାଃ ଇବ ।

ଚକ୍ଷୁଷା ଭ୍ରାମ୍ୟମାଣେନ ଦୃଶ୍ୟତେ ଭ୍ରମତି ଇବ ଭୂଃ ॥ ୫୩॥

ଯଥା ମନୋରଥଧିୟଃ ବିଷୟାନୁଭବଃ ମୃଷା ।

ସ୍ୱପ୍ନଦୃଷ୍ଟାଃ ଚ ଦାଶାର୍ହ ତଥା ସଂସାରଃ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୫୪॥

ଅର୍ଥେ ହି ଅବିଦ୍ୟମାନେ ଅପି ସଂସୃତିଃ ନ ନିବର୍ତତେ ।

ଧ୍ୟାୟତଃ ବିଷୟାନ୍ ଅସ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନେ ଅନର୍ଥ ଆଗମଃ ଯଥା ॥ ୫୫॥

ତସ୍ମାତ୍ ଉଦ୍ଧବ ମା ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ବିଷୟାନ୍ ଅସତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ।

ଆତ୍ମା ଅଗ୍ରହଣନିର୍ଭାତଂ ପଶ୍ୟ ବୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍ ॥ ୫୬॥

କ୍ଷିପ୍ତଃ ଅବମାନିତଃ ଅସଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଲବ୍ଧଃ ଅସୂୟିତଃ ଅଥବା ।

ତାଡିତଃ ସଂନିବଦ୍ଧଃ ବା ବୃତ୍ତ୍ୟା ବା ପରିହାପିତଃ ॥ ୫୭॥

ନିଷ୍ଠିତଃ ମୂତ୍ରିତଃ ବହୁଧା ଏବଂ ପ୍ରକମ୍ପିତଃ ।

ଶ୍ରେୟସ୍କାମଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଃ ଆତ୍ମନା ଆତ୍ମାନମ୍ ଉଦ୍ଧରେତ୍ ॥ ୫୮॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ଯଥା ଏବମ୍ ଅନୁବୁଦ୍ଧ୍ୟେୟଂ ବଦ ନଃ ବଦତାଂ ବର ।

ସୁଦୁଃସହମ୍ ଇମଂ ମନ୍ୟଃ ଆତ୍ମନି ଅସତ୍ ଅତିକ୍ରମମ୍ ॥ ୫୯॥

ବିଦୁଷମ୍ ଅପି ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍ ପ୍ରକୃତିଃ ହି ବଲୀୟସୀ ।

ଋତେ ତ୍ୱତ୍ ଧର୍ମନିରତାନ୍ ଶାନ୍ତାଃ ତେ ଚରଣାଲୟାନ୍ ॥ ୬୦॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଦ୍ୱାବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୨॥

ଅଥ ତ୍ରୟୋବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ବାଦରାୟଣିଃ ଉବାଚ ।

ସଃ ଏବମ୍ ଆଶଂସିତଃ ଉଦ୍ଧବେନ

       ଭାଗବତମୁଖ୍ୟେନ ଦାଶାର୍ହମୁଖ୍ୟଃ ।

ସଭାଜୟନ୍ ବୃତ୍ୟବଚଃ ମୁକୁନ୍ଦଃ

       ତମ୍ ଆବଭାଷେ ଶ୍ରବଣୀୟବୀର୍ୟଃ ॥ ୧॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ବର୍ହସ୍ପତ୍ୟ ସଃ ବୈ ନ ଅତ୍ର ସାଧୁଃ ବୈ ଦୁର୍ଜନ୍ ଈରିତୈଃ ।

ଦୁରୁକ୍ତୈଃ ଭିନ୍ନମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଯଃ ସମାଧାତୁମ୍ ଈଶ୍ୱରଃ ॥ ୨॥

ନ ତଥା ତପ୍ୟତେ ବିଦ୍ଧଃ ପୁମାନ୍ ବାଣୈଃ ସୁମର୍ମଗୈଃ ।

ଯଥା ତୁଦନ୍ତି ମର୍ମସ୍ଥାଃ ହି ଅସତାଂ ପରୁଷେଷବଃ ॥ ୩॥

କଥୟନ୍ତି ମହତ୍ପୁଣ୍ୟମ୍ ଇତିହାସମ୍ ଇହ ଉଦ୍ଧବ ।

ତମ୍ ଅହଂ ବର୍ଣୟିଷ୍ୟାମି ନିବୋଧ ସୁସମାହିତଃ ॥ ୪॥

କେନଚିତ୍ ଭିକ୍ଷୁଣା ଗୀତଂ ପରିଭୂତେନ ଦୁର୍ଜନୈଃ ।

ସ୍ମରତାଃ ଧୃତିୟୁକ୍ତେନ ବିପାକଂ ନିଜକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୫॥

ଅବନିଷୁ ଦ୍ୱିଜଃ କଶ୍ଚିତ୍ ଆସୀତ୍ ଆଢ୍ୟତମଃ ଶ୍ରିୟା ।

ବାର୍ତାବୃତ୍ତିଃ କଦର୍ୟଃ ତୁ କାମୀ ଲୁବ୍ଧଃ ଅତିକୋପନଃ ॥ ୬॥

ଜ୍ଞାତୟଃ ଅତିଥୟଃ ତସ୍ୟ ବାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ଅପି ନ ଅର୍ଚିତାଃ ।

ଶୂନ୍ୟ ଅବସଥଃ ଆତ୍ମା ଅପି କାଲେ କାମୈଃ ଅନର୍ଚିତଃ ॥ ୭॥

ଦୁଃଶୀଲସ୍ୟ କଦର୍ୟସ୍ୟ ଦ୍ରୁହ୍ୟନ୍ତେ ପୁତ୍ରବାନ୍ଧବାଃ ।

ଦାରା ଦୁହିତରଃ ଭୃତ୍ୟାଃ ବିଷଣ୍ଣାଃ ନ ଆଚରନ୍ ପ୍ରିୟମ୍ ॥ ୮॥

ତସ୍ୟ ଏବଂ ଯକ୍ଷବିତ୍ତସ୍ୟ ଚ୍ୟୁତସ୍ୟ ଉଭୟଲୋକତଃ ।

ଧର୍ମକାମବିହୀନସ୍ୟ ଚୁକ୍ରୁଧୁଃ ପଞ୍ଚଭାଗିନଃ ॥ ୯॥

ତତ୍ ଅବଧ୍ୟାନ ବିସ୍ରସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସ୍କନ୍ଧସ୍ୟ ଭୂରିଦ ।

ଅର୍ଥଃ ଅପି ଅଗଚ୍ଛନ୍ ନିଧନଂ ବହୁ ଆୟାସ ପରିଶ୍ରମଃ ॥ ୧୦॥

ଜ୍ଞାତୟଃ ଜଗୃହୁଃ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ଅସ୍ୟବଃ ଉଦ୍ଧବ ।

ଦୈବତଃ କାଲତଃ କିଞ୍ଚିତ୍ ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୋଃ ନୃପାର୍ଥିବାତ୍ ॥ ୧୧॥

ସଃ ଏବଂ ଦ୍ରବିଣେ ନଷ୍ଟେ ଧର୍ମକାମବିବର୍ଜିତଃ ।

ଉପେକ୍ଷିତଃ ଚ ସ୍ୱଜନୈଃ ଚିନ୍ତାମ୍ ଆପ ଦୁରତ୍ୟଯାମ୍ ॥ ୧୨॥

ତସ୍ୟ ଏବଂ ଧ୍ୟାୟତଃ ଦୀର୍ଘଂ ନଷ୍ଟରାୟଃ ତପସ୍ୱିନଃ ।

ଖିଦ୍ୟତଃ ବାଷ୍ପକଣ୍ଠସ୍ୟ ନିର୍ୱେଦଃ ସୁମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ॥ ୧୩॥

ସଃ ଚ ଆହ ଇଦମ୍ ଅହୋ କଷ୍ଟଂ ବୃଥା ଆତ୍ମା ମେ ଅନୁତାପିତଃ ।

ନ ଧର୍ମାୟ ନ କାମାୟ ଯସ୍ୟ ଅର୍ଥ ଆୟାସଃ ଈଦୃଶଃ ॥ ୧୪॥

ପ୍ରାୟେଣ ଅର୍ଥାଃ କଦର୍ୟାଣାଂ ନ ସୁଖାୟ କଦାଚନ ।

ଇହ ଚ ଆତ୍ମୋପତାପାୟ ମୃତସ୍ୟ ନରକାୟ ଚ ॥ ୧୫॥

ଯଶଃ ଯଶସ୍ୱିନାଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ଲାଘ୍ୟାଃ ଯେ ଗୁଣିନାଂ ଗୁଣାଃ ।

ଲୋଭଃ ସ୍ୱଲ୍ପଃ ଅପି ତାନ୍ ହନ୍ତି ଶ୍ୱିତ୍ରଃ ରୂପମ୍ ଇବ ଇପ୍ସିତମ୍ ॥ ୧୬॥

ଅର୍ଥସ୍ୟ ସାଧନେ ସିଦ୍ଧଃ ଉତ୍କର୍ଷେ ରକ୍ଷଣେ ବ୍ୟଯେ ।

ନାଶ ଉପଭୋଗଃ ଆୟାସଃ ତ୍ରାସଃ ଚିନ୍ତା ଭ୍ରମଃ ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୭॥

ସ୍ତେୟଂ ହିଂସା ଅନୃତଂ ଦମ୍ଭଃ କାମଃ କ୍ରୋଧଃ ସ୍ମୟଃ ମଦଃ ।

ଭେଦଃ ବୈରମ୍ ଅବିଶ୍ୱାସଃ ସଂସ୍ପର୍ଧା ବ୍ୟସନାନି ଚ ॥ ୧୮॥

ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶାନ୍ ଅର୍ଥାଃ ହି ଅର୍ଥମୂଲାଃ ମତାଃ ନୃଣାମ୍ ।

ତସ୍ମାତ୍ ଅନର୍ଥମ୍ ଅର୍ଥାଖ୍ୟଂ ଶ୍ରେୟଃ ଅର୍ଥୀ ଦୂରତଃ ତ୍ୟଜେତ୍ ॥ ୧୯॥

ଭିଦ୍ୟନ୍ତେ ଭ୍ରାତରଃ ଦାରାଃ ପିତରଃ ସୁହୃଦଃ ତଥା ।

ଏକାସ୍ନିଗ୍ଧାଃ କାକିଣିନା ସଦ୍ୟଃ ସର୍ୱେ ଅରୟଃ କୃତାଃ ॥ ୨୦॥

ଅର୍ଥେନ ଅଲ୍ପୀୟସା ହି ଏତେ ସଂରବ୍ଧା ଦୀପ୍ତମ୍ ଅନ୍ୟବଃ ।

ତ୍ୟଜନ୍ତି ଆଶୁ ସ୍ପୃଧଃ ଘ୍ନନ୍ତି ସହସା ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ସୌହୃଦମ୍ ॥

୨୧॥

ଲବ୍ଧ୍ୱା ଜନ୍ମ ଅମରପ୍ରାର୍ଥ୍ୟଂ ମାନୁଷ୍ୟଂ ତତ୍ ଦ୍ୱିଜ ଅଗ୍ର୍ୟତାମ୍ ।

ତତ୍ ଅନାଦୃତ୍ୟ ଯେ ସ୍ୱାର୍ଥଂ ଘ୍ନନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଅଶୁଭାଂ ଗତିମ୍ ॥

୨୨॥

ସ୍ୱର୍ଗ ଅପବର୍ଗୟୋଃ ଦ୍ୱାରଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ଲୋକମ୍ ଇମଂ ପୁମାନ୍ ।

ଦ୍ରବିଣେ କଃ ଅନୂଷଜ୍ଜେତ ମର୍ତ୍ୟଃ ଅନର୍ଥସ୍ୟ ଧାମନି ॥ ୨୩॥

ଦେବର୍ଷି ପିତୃ ଭୂତାନି ଜ୍ଞାତୀନ୍ ବନ୍ଧୂନ୍ ଚ ଭାଗିନଃ ।

ଅସମ୍ବିଭଜ୍ୟ ଚ ଆତ୍ମାନଂ ଯକ୍ଷବିତ୍ତଃ ପତତି ଅଧଃ ॥ ୨୪॥

ବ୍ୟର୍ଥୟା ଅର୍ଥେହୟା ବିତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ୟ ବୟଃ ବଲମ୍ ।

କୁଶଲାଃ ଯେନ ସିଧ୍ୟନ୍ତି ଜରଠଃ କିଂ ନୁ ସାଧୟେ ॥ ୨୫॥

କସ୍ମାତ୍ ସଙ୍କ୍ଲିଶ୍ୟତେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟର୍ଥୟା ଅର୍ଥେହୟା ଅସକୃତ୍ ।

କସ୍ୟଚିତ୍ ମାୟଯା ନୂନଂ ଲୋକଃ ଅୟଂ ସୁବିମୋହିତଃ ॥ ୨୬॥

କିଂ ଧନୈଃ ଧନଦୈଃ ବା କିଂ କାମୈଃ ବା କାମଦୈଃ ଉତ ।

ମୃତ୍ୟୁନା ଗ୍ରସ୍ୟମାନସ୍ୟ କର୍ମଭିଃ ବା ଉତ ଜନ୍ମଦୈଃ ॥ ୨୭॥

ନୂନଂ ମେ ଭଗବାନ୍ ତୁଷ୍ଟଃ ସର୍ୱଦେବମୟଃ ହରିଃ ।

ଯେନ ନୀତଃ ଦଶାମ୍ ଏତାଂ ନିର୍ୱେଦଃ ଚ ଆତ୍ମନଃ ପ୍ଲବଃ ॥ ୨୮॥

ସଃ ଅହଂ କଲୌ ଅଶେଷେଣ ଶୋଷୟିହ୍ହ୍ୟେ ଅଙ୍ଗମ୍ ଆତ୍ମନଃ ।

ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଅଖିଲସ୍ୱାର୍ଥେ ଯଦି ସ୍ୟାତ୍ ସିଦ୍ଧଃ ଆତ୍ମନି ॥ ୨୯॥

ତତ୍ର ମାମ୍ ଅନୁମୋଦେରନ୍ ଦେବାଃ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱରାଃ ।

ମୁହୂର୍ତେନ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗଃ ସମସାଧୟତ୍ ॥ ୩୦॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଇତି ଅଭିପ୍ରେତ୍ୟ ମନସା ହି ଆବନ୍ତ୍ୟଃ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମଃ ।

ଉନ୍ମୁଚ୍ୟ ହୃଦୟଗ୍ରନ୍ଥୀନ୍ ଶାନ୍ତଃ ଭିକ୍ଷୁଃ ଅଭୂତ୍ ମୁନିଃ ॥ ୩୧॥

ସଃ ଚଚାର ମହୀମ୍ ଏତାଂ ସଂୟତ ଆତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନିଲଃ ।

ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ନଗର ଗ୍ରାମାନ୍ ଅସଙ୍ଗଃ ଅଲକ୍ଷିତଃ ଅବିଶତ୍ ॥ ୩୨॥

ତଂ ବୈ ପ୍ରବୟସଂ ଭିକ୍ଷୁମ୍ ଅବଧୂତମ୍ ଅସଜ୍ଜନାଃ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପର୍ୟଭବନ୍ ଭଦ୍ରଃ ବହ୍ୱୀଭିଃ ପରିଭୂତିଭିଃ ॥ ୩୩॥

କେଚିତ୍ ତ୍ରିବେଣୁଂ ଜଗୃହୁଃ ଏକେ ପାତ୍ରଂ କମଣ୍ଡଲୁମ୍ ।

ପୀଠଂ ଚ ଏକେ ଅକ୍ଷସୂତ୍ରଂ ଚ କନ୍ଥାଂ ଚୀରାଣି କେଚନ ॥ ୩୪॥

ପ୍ରଦାୟ ଚ ପୁନଃ ତାନି ଦର୍ଶିତାନି ଆଦଦୁଃ ମୁନେଃ ।

ଅନ୍ନଂ ଚ ଭୈକ୍ଷ୍ୟସମ୍ପନ୍ନଂ ଭୁଞ୍ଜାନସ୍ୟ ସରିତ୍ ତଟେ ॥ ୩୫॥

ମୂତ୍ରୟନ୍ତି ଚ ପାପିଷ୍ଠାଃ ଷ୍ଠୀବନ୍ତି ଅସ୍ୟ ଚ ମୂର୍ଧନି ।

ଯତବାଚଂ ବାଚୟନ୍ତି ତାଡୟନ୍ତି ନ ବକ୍ତି ଚେତ୍ ॥ ୩୬॥

ତର୍ଜୟନ୍ତି ଅପରେ ବାଗ୍ଭିଃ ସ୍ତେନଃ ଅୟମ୍ ଇତି ବାଦିନଃ ।

ବଧ୍ନନ୍ତି ରଜ୍ଜ୍ୱା ତଂ କେଚିତ୍ ବଧ୍ୟତାଂ ବଧ୍ୟତାମ୍ ଇତି ॥ ୩୭॥

କ୍ଷିପନ୍ତି ଏକେ ଅବଜାନନ୍ତଃ ଏଷଃ ଧର୍ମଧ୍ୱଜଃ ଶଠଃ ।

କ୍ଷୀଣବିତ୍ତଃ ଇମାଂ ବୃତ୍ତିମ୍ ଅଗ୍ରହୀତ୍ ସ୍ୱଜନ ଉଜ୍ଝିତଃ ॥ ୩୮॥

ଅହୋ ଏଷଃ ମହାସାରଃ ଧୃତିମାନ୍ ଗିରିଃ ଆଡିବ ।

ମୌନେନ ସାଧୟତି ଅର୍ଥଂ ବକବତ୍ ଦୃଢନିଶ୍ଚୟଃ ॥ ୩୯॥

ଇତି ଏକେ ବିହସନ୍ତି ଏନମ୍ ଏକେ ଦୁର୍ୱାତୟନ୍ତି ଚ ।

ତଂ ବବନ୍ଧୁଃ ନିରୁରୁଧୁଃ ଯଥା କ୍ରୀଡନକଂ ଦ୍ୱିଜମ୍ ॥ ୪୦॥

ଏବଂ ସଃ ଭୌତିକଂ ଦୁଃଖଂ ଦୈବିକଂ ଦୈହିକଂ ଚ ଯତ୍ ।

ଭୋକ୍ତବ୍ୟମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଦିଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତମ୍ ଅବୁଧ୍ୟତ ॥ ୪୧॥

ପରିଭୂତଃ ଇମାଂ ଗାଥାମ୍ ଅଗାୟତ ନରାଧମୈଃ ।

ପାତୟଦ୍ଭିଃ ସ୍ୱଧର୍ମସ୍ଥଃ ଧୃତିମ୍ ଆସ୍ଥାୟ ସାତ୍ୱିକୀମ୍ ॥ ୪୨॥

ଦ୍ୱିଜଃ ଉବାଚ ।

ନ ଅୟଂ ଜନଃ ମେ ସୁଖଦୁଃଖହେତୁଃ

       ନ ଦେବତାତ୍ମା ଗ୍ରହକର୍ମକାଲାଃ ।

ମନଃ ପରଂ କାରଣମ୍ ଆମନନ୍ତି

       ସଂସାରଚକ୍ରଂ ପରିବର୍ତୟେତ୍ ଯତ୍ ॥ ୪୩॥

ମନଃ ଗୁଣାନ୍ ବୈ ସୃଜତେ ବଲୀୟଃ

       ତତଃ ଚ କର୍ମାଣି ବିଲକ୍ଷଣାନି ।

ଶୁକ୍ଲାନି କୃଷ୍ଣାନି ଅଥ ଲୋହିତାନି

       ତେଭ୍ୟଃ ସବର୍ଣାଃ ସୃତୟଃ ଭବନ୍ତି ॥ ୪୪॥

ଅନୀହଃ ଆତ୍ମା ମନସା ସମୀହତା

       ହିରଣ୍ମୟଃ ମତ୍ସଖଃ ଉଦ୍ୱିଚଷ୍ଟେ ।

ମନଃ ସ୍ୱଲିଙ୍ଗଂ ପରିଗୃହ୍ୟ କାମାନ୍

       ଜୁଷନ୍ ନିବଦ୍ଧଃ ଗୁଣସଙ୍ଗତଃ ଅସୌ ॥ ୪୫॥

ଦାନଂ ସ୍ୱଧର୍ମଃ ନିୟମଃ ଯମଃ ଚ

       ଶ୍ରୁତଂ ଚ କର୍ମାଣି ଚ ସଦ୍ୱ୍ରତାନି ।

ସର୍ୱେ ମନୋନିଗ୍ରହଲକ୍ଷଣାନ୍ତାଃ

       ପରଃ ହି ଯୋଗଃ ମନସଃ ସମାଧି ॥ ୪୬॥

ସମାହିତଂ ଯସ୍ୟ ମନଃ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍

       ଦାନାଦିଭିଃ କିଂ ବଦ ତସ୍ୟ କୃତ୍ୟମ୍ ।

ଅସଂୟତଂ ଯସ୍ୟ ମନଃ ବିନଶ୍ୟତ୍

       ଦାନାଦିଭିଃ ଚେତ୍ ଅପରଂ କିମେଭିଃ ॥ ୪୭॥

ମନୋବଶେ ଅନ୍ୟେ ହି ଅଭବନ୍ ସ୍ମ ଦେବାଃ

       ମନଃ ଚ ନ ଅନ୍ୟସ୍ୟ ବଶଂ ସମେତି ।

ଭୀଷ୍ମଃ ହି ଦେବଃ ସହସଃ ସହୀୟାନ୍

       ଯୁଞ୍ଜ୍ୟାତ୍ ବଶେ ତଂ ସଃ ହି ଦେବଦେବଃ ॥ ୪୮॥

ତଂ ଦୁର୍ଜୟଂ ଶତ୍ରୁମ୍ ଅସହ୍ୟବେଗଂ

       ମରୁନ୍ତୁଦଂ ତତ୍ ନ ବିଜିତ୍ୟ କେଚିତ୍ ।

କୁର୍ୱନ୍ତି ଅସତ୍ ବିଗ୍ରହମ୍ ଅତ୍ର ମର୍ତ୍ୟୈଃ

       ମିତ୍ରାଣି ଉଦାସୀନ ରିପୂନ୍ ବିମୂଢାଃ ॥ ୪୯॥

ଦେହଂ ମନୋମାତ୍ରମ୍ ଇମଂ ଗୃହୀତ୍ୱା

       ମମ ଅହମ୍ ଇତି ଅନ୍ଧ ଧିୟଃ ମନୁଷ୍ୟାଃ ।

ଏଷଃ ଅହମ୍ ଅନ୍ୟଃ ଅୟମ୍ ଇତି ଭ୍ରମେଣ

       ଦୁରନ୍ତପାରେ ତମସି ଭ୍ରମନ୍ତି ॥ ୫୦॥

ଜନଃ ତୁ ହେତୁଃ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ଚେତ୍

       କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଚ ଅତ୍ର ହ ଭୌମୟୋଃ ତତ୍ ।

ଜିହ୍ୱାଂ କ୍ୱଚିତ୍ ସନ୍ଦଶତି ସ୍ୱଦଦ୍ଭିଃ

       ତତ୍ ବେଦନାୟାଂ କତମାୟ କୁପ୍ୟେତ୍ ॥ ୫୧॥

ଦୁଃଖସ୍ୟ ହେତୁଃ ଯଦି ଦେବତାଃ ତୁ

       କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ ତତ୍ର ବିକାରୟୋଃ ତତ୍ ।

ଯତ୍ ଅଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗେନ ନିହନ୍ୟତେ କ୍ୱଚିତ୍

       କ୍ରୁଧ୍ୟେତ କସ୍ମୈ ପୁରୁଷଃ ସ୍ୱଦେହେ ॥ ୫୨॥

ଆତ୍ମା ଯଦି ସ୍ୟାତ୍ ସୁଖଦୁଃଖହେତୁଃ

       କିମ୍ ଅନ୍ୟତଃ ତତ୍ର ନିଜସ୍ୱଭାବଃ ।

ନ ହି ଆତ୍ମନଃ ଅନ୍ୟତ୍ ଯଦି ତତ୍ ମୃଷା ସ୍ୟାତ୍

       କ୍ରୁଧ୍ୟେତ କସ୍ମାତ୍ ନ ସୁଖଂ ନ ଦୁଃଖମ୍ ॥ ୫୩॥

ଗ୍ରହାଃ ନିମିତ୍ତଂ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ଚେତ୍

       କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ ଅଜସ୍ୟ ଜନସ୍ୟ ତେ ବୈ ।

ଗ୍ରହୈଃ ଗ୍ରହସ୍ୟ ଏବ ବଦନ୍ତି ପୀଡାମ୍

       କ୍ରୁଧ୍ୟେତ କସ୍ମୈ ପୁରୁଷଃ ତତଃ ଅନ୍ୟଃ ॥ ୫୪॥

କର୍ମାଃ ତୁ ହେତୁଃ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ଚେତ୍

       କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ ତତ୍ ହି ଜଡାଜଡତ୍ୱେ ।

ଦେହଃ ତୁ ଅଚିତ୍ପୁରୁଷଃ ଅୟଂ ସୁପର୍ଣଃ

       କ୍ରୁଧ୍ୟେତ କସ୍ମୈ ନ ହି କର୍ମମୂଲମ୍ ॥ ୫୫॥

କାଲଃ ତୁ ହେତୁଃ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ଚେତ୍

       କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ ତତ୍ର ତତ୍ ଆତ୍ମକଃ ଅସୌ ।

ନ ଅଗ୍ନେଃ ହି ତାପଃ ନ ହିମସ୍ୟ ତତ୍ ସ୍ୟାତ୍

       କ୍ରୁଧ୍ୟେତ କସ୍ମୈ ନ ପରସ୍ୟ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମ୍ ॥ ୫୬॥

ନ କେନଚିତ୍ କ୍ୱ ଅପି କଥଞ୍ଚନ ଅସ୍ୟ

       ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉପରାଗଃ ପରତଃ ପରସ୍ୟ ।

ଯଥାହମଃ ସଂସୃତିରୂପିଣଃ ସ୍ୟାତ୍

       ଏବଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ନ ବିଭେତି ଭୂତୈଃ ॥ ୫୭॥

ଏତାଂ ସଃ ଆସ୍ଥାୟ ପରାତ୍ମନିଷ୍ଠାମ୍

       ଅଧ୍ୟାସିତାଂ ପୂର୍ୱତମୈଃ ମହର୍ଷିଭିଃ ।

ଅହଂ ତରିଷ୍ୟାମି ଦୁରନ୍ତପାରମ୍

       ତମଃ ମୁକୁନ୍ଦ ଅଙ୍ଘ୍ରିନିଷେବୟା ଏବ ॥ ୫୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ନିର୍ୱିଦ୍ୟ ନଷ୍ଟଦ୍ରବିଣଃ ଗତକ୍ଲମଃ

       ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟ ଗାଂ ପର୍ୟଟମାନଃ ଇତ୍ଥମ୍ ।

ନିରାକୃତଃ ଅସଦ୍ଭିଃ ଅପି ସ୍ୱଧର୍ମାତ୍

       ଅକମ୍ପିତଃ ଅମୁଂ ମୁନିଃ ଆହ ଗାଥାମ୍ ॥ ୫୯॥

ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦଃ ନ ଅନ୍ୟଃ ପୁରୁଷସ୍ୟ ଆତ୍ମବିଭ୍ରମଃ ।

ମିତ୍ର ଉଦାସୀନରିପବଃ ସଂସାରଃ ତମସଃ କୃତଃ ॥ ୬୦॥

ତସ୍ମାତ୍ ସର୍ୱାତ୍ମନା ତାତ ନିଗୃହାଣ ମନୋ ଧିୟା ।

ମୟି ଆବେଶିତୟା ଯୁକ୍ତଃ ଏତାବାନ୍ ଯୋଗସଙ୍ଗ୍ରହଃ ॥ ୬୧॥

ଯଃ ଏତାଂ ଭିକ୍ଷୁଣା ଗୀତାଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାଂ ସମାହିତଃ ।

ଧାରୟନ୍ ଶ୍ରାବୟନ୍ ଶ୍ରୁଣ୍ୱନ୍ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୈଃ ନ ଏବ ଅଭିଭୂୟତେ ॥ ୬୨॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ବିକ୍ଷୁଗୀତନିରୂପଣଂ ନାମ ତ୍ରୟୋବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୩॥

ଅଥ ଚତୁର୍ୱିଂଶୋଽଧ୍ୟାଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଅଥ ତେ ସମ୍ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ସାଙ୍ଖ୍ୟଂ ପୂର୍ୱୈଃ ବିନିଶ୍ଚିତମ୍ ।

ଯତ୍ ବିଜ୍ଞାୟ ପୁମାନ୍ ସଦ୍ୟଃ ଜହ୍ୟାତ୍ ବୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍ ॥ ୧॥

ଆସୀତ୍ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଥଃ ହି ଅର୍ଥଃ ଏକମ୍ ଏବ ଅବିକଲ୍ପିତମ୍ ।

ଯଦା ବିବେକନିପୁଣାଃ ଆଦୌ କୃତୟୁଗେ ଅୟୁଗେ ॥ ୨॥

ତତ୍ ମାୟାଫଲରୂପେଣ କେବଲଂ ନିର୍ୱିକଲ୍ପିତମ୍ ।

ବାଙ୍ମନଃ ଅଗୋଚରଂ ସତ୍ୟଂ ଦ୍ୱିଧା ସମଭବତ୍ ବୃହତ୍ ॥ ୩॥

ତୟୋଃ ଏକତରଃ ହି ଅର୍ଥଃ ପ୍ରକୃତିଃ ସୋଭୟାତ୍ମିକା ।

ଜ୍ଞାନଂ ତୁ ଅନ୍ୟତରଃ ଭାବଃ ପୁରୁଷଃ ସଃ ଅଭିଧୀୟତେ ॥ ୪॥

ତମଃ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ୱମ୍ ଇତି ପ୍ରକୃତେଃ ଅଭବନ୍ ଗୁଣାଃ ।

ମୟା ପ୍ରକ୍ଷୋଭ୍ୟମାଣାୟାଃ ପୁରୁଷ ଅନୁମତେନ ଚ ॥ ୫॥

ତେଭ୍ୟଃ ସମଭବତ୍ ସୂତ୍ରଂ ମହାନ୍ ସୂତ୍ରେଣ ସଂୟୁତଃ ।

ତତଃ ବିକୁର୍ୱତଃ ଜାତଃ ଯଃ ଅହଙ୍କାରଃ ବିମୋହନଃ ॥ ୬॥

ବୈକାରିକଃ ତୈଜସଃ ଚ ତାମସଃ ଚ ଇତି ଅହଂ ତ୍ରିବୃତ୍ ।

ତନ୍ମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ମନସାଂ କାରଣଂ ଚିତ୍ ଅଚିତ୍ ମୟଃ ॥ ୭॥

ଅର୍ଥଃ ତନ୍ମାତ୍ରିକାତ୍ ଜଜ୍ଞେ ତାମସାତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ତୈଜସାତ୍ ଦେବତାଃ ଆସନ୍ ଏକାଦଶ ଚ ବୈକୃତାତ୍ ॥ ୮॥

ମୟା ସଞ୍ଚୋଦିତାଃ ଭାବାଃ ସର୍ୱେ ସଂହତି ଅକାରିଣଃ ।

ଅଣ୍ଡମ୍ ଉତ୍ପାଦୟାମାସୁଃ ମମ ଆୟତନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ॥ ୯॥

ତସ୍ମିନ୍ ଅହଂ ସମଭବମ୍ ଅଣ୍ଡେ ସଲିଲସଂସ୍ଥିତୌ ।

ମମ ନାଭ୍ୟାମ୍ ଅଭୂତ୍ ପଦ୍ମଂ ବିଶ୍ୱାଖ୍ୟଂ ତତ୍ର ଚ ଆତ୍ମଭୂଃ ॥

୧୦॥

ସଃ ଅସୃଜତ୍ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ ରଜସା ମତ୍ ଅନୁଗ୍ରହାତ୍ ।

ଲୋକାନ୍ ସପାଲାନ୍ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଭୂଃ ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ ଇତି ତ୍ରିଧା ॥ ୧୧॥

ଦେବାନାମ୍ ଓକଃ ଆସୀତ୍ ସ୍ୱଃ ଭୂତାନାଂ ଚ ଭୁବଃ ପଦମ୍ ।

ମର୍ତ୍ୟ ଆଦୀନାଂ ଚ ଭୂଃ ଲୋକଃ ସିଦ୍ଧାନାଂ ତ୍ରିତୟାତ୍ ପରମ୍ ॥

୧୨॥

ଅଧଃ ଅସୁରାଣାଂ ନାଗାନାଂ ଭୂମେଃ ଓକଃ ଅସୃଜତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ।

ତ୍ରିଲୋକ୍ୟାଂ ଗତୟଃ ସର୍ୱାଃ କର୍ମଣାଂ ତ୍ରିଗୁଣ ଆତ୍ମନାମ୍ ॥ ୧୩॥

ଯୋଗସ୍ୟ ତପସଃ ଚ ଏବ ନ୍ୟାସସ୍ୟ ଗତୟଃ ଅମଲାଃ ।

ମହଃ ଜନଃ ତପଃ ସତ୍ୟଂ ଭକ୍ତିୟୋଗସ୍ୟ ମଦ୍ଗତିଃ ॥ ୧୪॥

ମୟା କାଲାତ୍ମନା ଧାତ୍ରା କର୍ମୟୁକ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ ।

ଗୁଣପ୍ରବାହଃ ଏତସ୍ମିନ୍ ଉନ୍ମଜ୍ଜତି ନିମଜ୍ଜତି ॥ ୧୫॥

ଅଣୁଃ ବୃହତ୍ କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲଃ ଯଃ ଯଃ ଭାବଃ ପ୍ରସିଧ୍ୟତି ।

ସର୍ୱଃ ଅପି ଉଭୟସଂୟୁକ୍ତଃ ପ୍ରକୃତ୍ୟା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧୬॥

ଯଃ ତୁ ଯସ୍ୟ ଆଦିଃ ଅନ୍ତଃ ଚ ସଃ ବୈ ମଧ୍ୟଂ ଚ ତସ୍ୟ ସନ୍ ।

ବିକାରଃ ବ୍ୟବହାରାର୍ଥଃ ଯଥା ତୈଜସ ପାର୍ଥିବାଃ ॥ ୧୭॥

ଯତ୍ ଉପାଦାୟ ପୂର୍ୱଃ ତୁ ଭାବଃ ବିକୁରୁତେ ଅପରମ୍ ।

ଆଦିଃ ଅନ୍ତଃ ଯଦା ଯସ୍ୟ ତତ୍ ସତ୍ୟମ୍ ଅଭିଧୀୟତେ ॥ ୧୮॥

ପ୍ରକୃତିଃ ହି ଅସ୍ୟ ଉପାଦାନମ୍ ଆଧାରଃ ପୁରୁଷଃ ପରଃ ।

ସତଃ ଅଭିବ୍ୟଞ୍ଜକଃ କାଲଃ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ ତ୍ରିତୟଂ ତୁ ଅହମ୍ ॥ ୧୯॥

ସର୍ଗଃ ପ୍ରବର୍ତତେ ତାବତ୍ ପୌର୍ୱ ଅପର୍ୟେଣ ନିତ୍ୟଶଃ ।

ମହାନ୍ ଗୁଣବିସର୍ଗ ଅର୍ଥଃ ସ୍ଥିତି ଅନ୍ତଃ ଯାବତ୍ ଈକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨୦॥

ବିରାଟ୍ ମୟା ଆସାଦ୍ୟମାନଃ ଲୋକକଲ୍ପବିକଲ୍ପକଃ ।

ପଞ୍ଚତ୍ୱାୟ ବିଶେଷାୟ କଲ୍ପତେ ଭୁବନୈଃ ସହ ॥ ୨୧॥

ଅନ୍ନେ ପ୍ରଲୀୟତେ ମର୍ତ୍ୟମ୍ ଅନ୍ନଂ ଧାନାସୁ ଲୀୟତେ ।

ଧାନାଃ ଭୂମୌ ପ୍ରଲୀୟନ୍ତେ ଭୂମିଃ ଗନ୍ଧେ ପ୍ରଲୀୟତେ ॥ ୨୨॥

ଅପ୍ସୁ ପ୍ରଲୀୟନ୍ତେ ଗନ୍ଧଃ ଆପଃ ଚ ସ୍ୱଗୁଣେ ରସେ ।

ଲୀୟତେ ଜ୍ୟୋତିଷି ରସଃ ଜ୍ୟୋତୀ ରୂପେ ପ୍ରଲୀୟତେ ॥ ୨୩॥

ରୂପଂ ବାୟୌ ସଃ ଚ ସ୍ପର୍ଶେ ଲୀୟତେ ସଃ ଅପି ଚ ଅମ୍ବରେ ।

ଅମ୍ବରଂ ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରଃ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ସ୍ୱୟୋନିଷୁ ॥ ୨୪॥

ଯୋନିଃ ବୈକାରିକେ ସୌମ୍ୟ ଲୀୟତେ ମନସି ଈଶ୍ୱରେ ।

ଶବ୍ଦଃ ଭୂତାଦିମ୍ ଅପି ଏତି ଭୂତାଦିଃ ମହତି ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୫॥

ସଃ ଲୀୟତେ ମହାନ୍ ସ୍ୱେଷୁ ଗୁଣେଷୁ ଗୁଣବତ୍ତମଃ ।

ତେ ଅବ୍ୟକ୍ତେ ସମ୍ପ୍ରଲୀୟନ୍ତେ ତତ୍କଲେ ଲୀୟତେ ଅବ୍ୟଯେ ॥ ୨୬॥

କାଲଃ ମାୟାମୟେ ଜୀବେ ଜୀବଃ ଆତ୍ମନି ମୟି ଅଜେ ।

ଆତ୍ମା କେବଲଃ ଆତ୍ମସ୍ଥଃ ବିକଲ୍ପ ଅପାୟ ଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୨୭॥

ଏବମ୍ ଅନ୍ୱୀକ୍ଷମାଣସ୍ୟ କଥଂ ବୈକଲ୍ପିକଃ ଭ୍ରମଃ ।

ମନସଃ ହୃଦି ତିଷ୍ଠେତ ବ୍ୟୋମ୍ନି ଇବ ଅର୍କ ଉଦୟେ ତମଃ ॥ ୨୮॥

ଏଷଃ ସାଙ୍ଖ୍ୟବିଧିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସଂଶୟଗ୍ରନ୍ଥିଭେଦନଃ ।

ପ୍ରତିଲୋମ ଅନୁଲୋମାଭ୍ୟାଂ ପରାବରଦୃଶା ମୟା ॥ ୨୯॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ପ୍ରକୃତିପୁରୁଷସାଙ୍ଖ୍ୟଯୋଗୋ ନାମ ଚତୁର୍ୱିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୪॥

ଅଥ ପଞ୍ଚବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ ।

ଗୁଣାନାମ୍ ଅସମିଶ୍ରାଣାଂ ପୁମାନ୍ୟେନ ଯଥା ଭବେତ୍ ।

ତନ୍ମେ ପୁରୁଷବର୍ୟ ଇଅଦମ୍ ଉପଧାରୟ ଶଂସତଃ ॥ ୧॥

ସମଃ ଦମଃ ତିତିକ୍ଷା ଈକ୍ଷା ତପଃ ସତ୍ୟଂ ଦୟା ସ୍ମୃତିଃ ।

ତୁଷ୍ଟିଃ ତ୍ୟାଗଃ ଅସ୍ପୃହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ହ୍ରୀଃ ଦୟା ଆଦିଃ ସ୍ୱନିର୍ୱୃତିଃ ॥ ୨॥

କାମଃ ଈହା ମଦଃ ତୃଷ୍ଣା ସ୍ତମ୍ଭଃ ଆଶୀଃ ଭିଦା ସୁଖମ୍ ।

ମଦ ଉତ୍ସାହଃ ଯଶଃ ପ୍ରୀତିଃ ହାସ୍ୟଂ ବୀର୍ୟଂ ବଲ ଉଦ୍ୟମଃ ॥ ୩॥

କ୍ରୋଧଃ ଲୋଭଃ ଅନୃତଂ ହିଂସା ଯାଞ୍ଚା ଦମ୍ଭଃ କ୍ଲମଃ କଲିଃ ।

ଶୋକମୋହୌ ବିଷାଦାର୍ତୀ ନିଦ୍ରା ଆଶା ଭୀଃ ଅନୁଦ୍ୟମଃ ॥ ୪॥

ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୟ ରଜସଃ ଚ ଏତାଃ ତମସଃ ଚ ଅନୁମୂର୍ୱଶଃ ।

ବୃତ୍ତୟଃ ବର୍ଣିତପ୍ରାୟାଃ ସଂନିପାତମ୍ ଅଥଃ ଶ୍ରୁଣୁ ॥ ୫॥

ସଂନିପାତଃ ତୁ ଅହମ୍ ଇତି ମମ ଇତି ଉଦ୍ଧବ ଯା ମତିଃ ।

ବ୍ୟବହାରଃ ସଂନିପାତଃ ମନୋମାତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସୁଭିଃ ॥ ୬॥

ଧର୍ମେ ଚ ଅର୍ଥେ ଚ କାମେ ଚ ଯଦା ଅସୌ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ ।

ଗୁଣାନାଂ ସଂନିକର୍ଷଃ ଅୟଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଃ ଅତିଧନାବହଃ ॥ ୭॥

ପ୍ରବୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣେ ନିଷ୍ଠା ପୁମାନ୍ ଯଃ ହି ଗୃହାଶ୍ରମେ ।

ସ୍ୱଧର୍ମେ ଚ ଅନୁତିଷ୍ଠେତ ଗୁଣାନାଂ ସମିତିଃ ହି ସା ॥ ୮॥

ପୁରୁଷଂ ସତ୍ତ୍ୱସଂୟୁକ୍ତମ୍ ଅନୁମୀୟାତ୍ ଶମ ଆଦିଭିଃ ।

କାମାଦିଭୀ ରଜୋୟୁକ୍ତଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ୟୈଃ ତମସା ଯୁତମ୍ ॥ ୯॥

ଯଦା ଭଜତି ମାଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ନିରପେକ୍ଷଃ ସ୍ୱକର୍ମଭିଃ ।

ତଂ ସତ୍ତ୍ୱପ୍ରକୃତିଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ ପୁରୁଷଂ ସ୍ତ୍ରିୟମ୍ ଏବ ବା ॥ ୧୦॥

ଯଦା ଆଶିଷଃ ଆଶାସ୍ୟ ମାଂ ଭଜେତ ସ୍ୱକର୍ମଭିଃ ।

ତଂ ରଜଃପ୍ରକୃତିଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ ହିଂସାମ୍ ଆଶାସ୍ୟ ତାମସମ୍ ॥ ୧୧॥

ସତ୍ତ୍ୱଂ ରଜଃ ତମଃ ଇତି ଗୁଣାଃ ଜୀବସ୍ୟ ନ ଏବ ମେ ।

ଚିତ୍ତଜା ଯୈଃ ତୁ ଭୂତାନାଂ ସଜ୍ଜମାନଃ ନିବଧ୍ୟତେ ॥ ୧୨॥

ଯଦେତରୌ ଜୟେତ୍ ସତ୍ତ୍ୱଂ ଭାସ୍ୱରଂ ବିଶଦଂ ଶିବମ୍ ।

ତଦା ସୁଖେନ ଯୁଜ୍ୟେତ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ଆଦିଭିଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୩॥

ଯଦା ଜୟେତ୍ ତମଃ ସତ୍ତ୍ୱଂ ରଜଃ ସଙ୍ଗଂ ଭିଦା ଚଲମ୍ ।

ତଦା ଦୁଃଖେନ ଯୁଜ୍ୟେତ କର୍ମଣା ଯଶସା ଶ୍ରିୟା ॥ ୧୪॥

ଯଦା ଜୟେତ୍ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ୱଂ ତମଃ ମୂଢଃ ଲୟଂ ଜଡମ୍ ।

ଯୁଜ୍ୟେତ ଶୋକମୋହାଭ୍ୟାଂ ନିଦ୍ରୟା ହିଂସୟା ଆଶୟା ॥ ୧୫॥

ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରସୀଦେତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣାଂ ଚ ନିର୍ୱୃତିଃ ।

ଦେହେ ଅଭୟଂ ମନୋସଙ୍ଗଂ ତତ୍ ସତ୍ତ୍ୱଂ ବିଦ୍ଧି ମତ୍ପଦମ୍ ॥ ୧୬॥

ବିକୁର୍ୱନ୍ କ୍ରିୟଯା ଚ ଅଧୀର ନିର୍ୱୃତିଃ ଚ ଚେତସାମ୍ ।

ଗାତ୍ରାସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଂ ମନଃ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ରଜଃ ଏତୈଃ ନିଶାମୟ ॥ ୧୭॥

ସୀଦତ୍ ଚିତ୍ତଂ ବିଲୀୟେତ ଚେତସଃ ଗ୍ରହଣେ ଅକ୍ଷମମ୍ ।

ମନଃ ନଷ୍ଟଂ ତମଃ ଗ୍ଲାନିଃ ତମଃ ତତ୍ ଉପଧାରୟ ॥ ୧୮॥

ଏଧମାନେ ଗୁଣେ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦେବାନାଂ ବଲମ୍ ଏଧତେ ।

ଅସୁରାଣାଂ ଚ ରଜସି ତମସି ଉଦ୍ଧବ ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ ୧୯॥

ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ ଜଗରଣଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ ରଜସା ସ୍ୱପ୍ନମ୍ ଆଦିଶେତ୍ ।

ପ୍ରସ୍ୱାପଂ ତମସା ଜନ୍ତୋଃ ତୁରୀୟଂ ତ୍ରିଷୁ ସନ୍ତତମ୍ ॥ ୨୦॥

ଉପର୍ୟୁପରି ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେନ ଆବ୍ରହ୍ମଣଃ ଜନାଃ ।

ତମସା ଅଧଃ ଅଧଃ ଆମୁଖ୍ୟାତ୍ ରଜସା ଅନ୍ତରଚାରିଣଃ ॥ ୨୧॥

ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରଲୀନାଃ ସ୍ୱଃ ଯାନ୍ତି ନରଲୋକଂ ରଜୋଲୟାଃ ।

ତମୋଲୟାଃ ତୁ ନିରୟଂ ଯାନ୍ତି ମାମ୍ ଏବ ନିର୍ଗୁଣାଃ ॥ ୨୨॥

ମଦର୍ପଣଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ବା ସାତ୍ୱିକଂ ନିଜକର୍ମ ତତ୍ ।

ରାଜସଂ ଫଲସଙ୍କଲ୍ପଂ ହିଂସାପ୍ରାୟାଦି ତାମସମ୍ ॥ ୨୩॥

କୈବଲ୍ୟଂ ସାତ୍ୱିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ରଜଃ ବୈକଲ୍ପିକଂ ଚ ଯତ୍ ।

ପ୍ରାକୃତଂ ତାମସଂ ଜ୍ଞାନଂ ମନ୍ନିଷ୍ଠଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨୪॥

ବନଂ ତୁ ସାତ୍ୱିକଃ ବାସଃ ଗ୍ରାମଃ ରାଜସଃ ଉଚ୍ୟତେ ।

ତାମସଂ ଦ୍ୟୂତସଦନଂ ମନ୍ନିକେତନଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣମ୍ ॥ ୨୫॥

ସାତ୍ୱିକଃ କାରକଃ ଅସଙ୍ଗୀ ରାଗାନ୍ଧଃ ରାଜସଃ ସ୍ମୃତଃ ।

ତାମସଃ ସ୍ମୃତିବିଭ୍ରଷ୍ଟଃ ନିର୍ଗୁଣଃ ମଦପାଶ୍ରୟଃ ॥ ୨୬॥

ସାତ୍ତ୍ୱିକୀ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର୍ମଶ୍ରଦ୍ଧା ତୁ ରାଜସୀ ।

ତାମସ୍ୟଧର୍ମେ ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତ୍ସେବାୟାଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣା ॥ ୨୭॥

ପଥ୍ୟଂ ପୂତମ୍ ଅନାୟଃ ତମ୍ ଆହାର୍ୟଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।

ରାଜସଂ ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାମସଂ ଚ ଆର୍ତିଦ ଅଶୁଚି ॥ ୨୮॥

ସାତ୍ତ୍ୱିକଂ ସୁଖମ୍ ଆତ୍ମୋତ୍ଥଂ ବିଷୟୋତ୍ଥଂ ତୁ ରାଜସମ୍ ।

ତାମସଂ ମୋହଦୈନୋତ୍ଥଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ମଦପାଶ୍ରୟମ୍ ॥ ୨୯॥

ଦ୍ରବ୍ୟଂ ଦେଶଃ ଫଲଂ କାଲଃ ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ କାରକାଃ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧା ଅବସ୍ଥା ଆକୃତିଃ ନିଷ୍ଠା ତ୍ରୈଗୁଣ୍ୟଃ ସର୍ୱଃ ଏବ ହି ॥

୩୦॥

ସର୍ୱେ ଗୁଣମୟାଃ ଭାବାଃ ପୁରୁଷ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଧିଷ୍ଠିତାଃ ॥ ୩୧॥

ଏତାଃ ସଂସୃତୟଃ ପୁଂସଃ ଗୁଣକର୍ମନିବନ୍ଧନାଃ ।

ଯେନ ଇମେ ନିର୍ଜିତାଃ ସୌମ୍ୟ ଗୁଣାଃ ଜୀବେନ ଚିତ୍ତଜାଃ ।

ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ମନ୍ନିଷ୍ଠଃ ମଦ୍ଭାବାୟ ପ୍ରପଦ୍ୟତେ ॥ ୩୨॥

ତସ୍ମାତ୍ ଅହମ୍ ଇମଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସମ୍ଭବମ୍ ।

ଗୁଣସଙ୍ଗଂ ବିନିର୍ଧୂୟ ମାଂ ଭଜନ୍ତୁ ବିଚକ୍ଷଣାଃ ॥ ୩୩॥

ନିଃସଙ୍ଗଃ ମାଂ ଭଜେତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ରଜଃ ତମଃ ଚ ଅଭିଜୟେତ୍ ସତ୍ତ୍ୱସଂସେବୟା ମୁନିଃ ॥ ୩୪॥

ସତ୍ତ୍ୱଂ ଚ ଅଭିଜୟେତ୍ ଯୁକ୍ତଃ ନୈରପେକ୍ଷ୍ୟେଣ ଶାନ୍ତଧୀଃ ।

ସମ୍ପଦ୍ୟତେ ଗୁଣୈଃ ମୁକ୍ତଃ ଜୀବଃ ଜୀବଂ ବିହାୟ ମାମ୍ ॥ ୩୫॥

ଜୀବଃ ଜୀବବିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ଗୁଣୈଃ ଚ ଆଶୟସମ୍ଭବୈଃ ।

ମୟା ଏବ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଣଃ ନ ବହିଃ ନ ଅନ୍ତରଃ ଚରେତ୍ ॥ ୩୬॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଗୁଣନିର୍ଗୁଣନିରୂପଣଂ ନାମ ପଞ୍ଚବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୫॥

ଅଥ ଷଡ୍ୱିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ମତ୍ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଇମଂ କାୟଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ମଦ୍ଧର୍ମଃ ଆସ୍ଥିତଃ ।

ଆନନ୍ଦଂ ପରମାତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ସମୁପୈତି ମାମ୍ ॥ ୧॥

ଗୁଣମୟ୍ୟାଃ ଜୀବୟୋନ୍ୟାଃ ବିମୁକ୍ତଃ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୟା ।

ଗୁଣେଷୁ ମାୟାମାତ୍ରେଷୁ ଦୃଶ୍ୟମାନେଷୁ ଅବସ୍ତୁତଃ ।

ବର୍ତମାନଃ ଅପି ନ ପୁମାନ୍ ଯୁଜ୍ୟତେ ଅବସ୍ତୁଭିଃ ଗୁଣୈଃ ॥ ୨॥

ସଙ୍ଗଂ ନ କୁର୍ୟାତ୍ ଅସତାଂ ଶିଶ୍ନ ଉଦର ତୃପାଂ କ୍ୱଚିତ୍ ।

ତସ୍ୟ ଅନୁଗତଃ ତମସି ଅନ୍ଧେ ପତତି ଅନ୍ଧ ଅନୁଗାନ୍ଧବତ୍ ॥ ୩॥

ଐଲଃ ସମ୍ରାଟ୍ ଇମାଂ ଗାଥାମ୍ ଅଗାୟତ ବୃହଚ୍ଛ୍ରବାଃ ।

ଉର୍ୱଶୀ ବିରହାତ୍ ମୁହ୍ୟନ୍ ନିର୍ୱିଣ୍ଣଃ ଶୋକସଂୟମେ ॥ ୪॥

ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଆତ୍ମାନଂ ବ୍ରଜନ୍ତୀଂ ତାଂ ନଗ୍ନଃ ଉନ୍ମତ୍ତବତ୍ ନୃପଃ ।

ବିଲପନ୍ ଅନ୍ୱଗାତ୍ ଜାୟେ ଘୋରେ ତିଷ୍ଠ ଇତି ବିକ୍ଲବଃ ॥ ୫॥

କାମାନ୍ ଅତୃପ୍ତଃ ଅନୁଜୁଷନ୍ କ୍ଷୁଲ୍ଲକାନ୍ ବର୍ଷୟାମିନୀଃ ।

ନ ବେଦ ଯାନ୍ତୀଃ ନ ଅୟାନ୍ତୀଃ ଉର୍ୱଶୀ ଆକୃଷ୍ଟଚେଅତନଃ ॥ ୬॥

ଐଲଃ ଉବାଚ ।

ଅହୋ ମେ ମୋହବିସ୍ତାରଃ କାମକଷ୍ମଲଚେତସଃ ।

ଦେବ୍ୟାଃ ଗୃହୀତକଣ୍ଠସ୍ୟ ନ ଆୟୁଃଖଣ୍ଡାଃ ଇମେ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୭॥

ନ ଅହଂ ବେଦ ଅଭିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସୂର୍ୟଃ ବା ଅଭ୍ୟୁଦିତଃ ଅମୁୟା ।

ମୁଷିତଃ ବର୍ଷପୂଗାନାଂ ବତ ଅହାନି ଗତାନି ଉତ ॥ ୮॥

ଅହୋ ମେ ଆତ୍ମସଂମୋହଃ ଯେନ ଆତ୍ମା ଯୋଷିତାଂ କୃତଃ ।

କ୍ରୀଡାମୃଗଃ ଚକ୍ରବର୍ତୀ ନରଦେବଶିଖାମଣିଃ ॥ ୯॥

ସପରିଚ୍ଛଦମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ହିତ୍ୱା ତୃଣମ୍ ଇବ ଈଶ୍ୱରମ୍ ।

ଯାନ୍ତୀଂ ସ୍ତ୍ରିୟଂ ଚ ଅନ୍ୱଗମଂ ନଗ୍ନଃ ଉନ୍ମତ୍ତବତ୍ ରୁଦନ୍ ॥ ୧୦॥

କୁତଃ ତସ୍ୟ ଅନୁଭାବଃ ସ୍ୟାତ୍ ତେଜଃ ଈଶତ୍ୱମ୍ ଏବ ବା ।

ଯଃ ଅନ୍ୱଗଚ୍ଛଂ ସ୍ତ୍ରିୟଂ ଯାନ୍ତୀଂ ଖରବତ୍ ପାଦତାଡିତଃ ॥ ୧୧॥

କିଂ ବିଦ୍ୟଯା କିଂ ତପସା କିଂ ତ୍ୟାଗେନ ଶ୍ରୁତେନ ବା ।

କିଂ ବିବିକ୍ତେନ ମୌନେନ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ଯସ୍ୟ ମନଃ ହୃତମ୍ ॥ ୧୨॥

ସ୍ୱାର୍ଥସ୍ୟ ଅକୋବିଦଂ ଧିଙ୍ ମାଂ ମୂର୍ଖଂ ପଣ୍ଡିତ ମାନିନମ୍ ।

ଯଃ ଅହମ୍ ଈଶ୍ୱରତାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ଗୋ ଖରବତ୍ ଜିତଃ ॥ ୧୩॥

ସେବତଃ ବର୍ଷପୂଗାତ୍ ମେ ଉର୍ୱଶ୍ୟଃ ଅଧରାସବମ୍ ।

ନ ତୃପ୍ୟତି ଆତ୍ମଭୂଃ କାମଃ ବହ୍ନିଃ ଆହୁତିଭିଃ ଯଥା ॥ ୧୪॥

ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ୟା ଅପହୃତଂ ଚିତ୍ତଂ କୋନ୍ୱନ୍ୟଃ ମୋଚିତୁଂ ପ୍ରଭୁଃ ।

ଆତ୍ମାରାମେଶ୍ୱରମ୍ ଋତେ ଭଗବନ୍ତମ୍ ଅଧୋକ୍ଷଜମ୍ ॥ ୧୫॥

ବୋଧିତସ୍ୟ ଅପି ଦେବ୍ୟା ମେ ସୂକ୍ତବାକ୍ୟେନ ଦୁର୍ମତେଃ ।

ମନୋଗତଃ ମହାମୋହଃ ନ ଅପୟାତି ଅଜିତାତ୍ମନଃ ॥ ୧୬॥

କିମ୍ ଏତୟା ନଃ ଅପକୃତଂ ରଜ୍ଜ୍ୱା ବା ସର୍ପଚେତସଃ ।

ରଜ୍ଜୁସ୍ୱରୂପ ଅବିଦୁଷଃ ଯଃ ଅହଂ ଯତ୍ ଅଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ॥ ୧୭॥

କ୍ୱ ଅୟଂ ମଲୋମସଃ କାୟଃ ଦୌର୍ଗନ୍ଧି ଆଦି ଆତ୍ମକଃ ଅଶୁଚିଃ ।

କ୍ୱ ଗୁଣାଃ ସୌମନସ୍ୟ ଆଦ୍ୟାଃ ହି ଅଧ୍ୟାସଃ ଅବିଦ୍ୟଯା କୃତଃ ॥ ୧୮॥

ପିତ୍ରୋଃ କିଂ ସ୍ୱଂ ନୁ ଭାର୍ୟାୟାଃ ସ୍ୱାମିନଃ ଅଗ୍ନେଃ ଶ୍ୱଗୃଧ୍ରୟୋଃ ।

କିମ୍ ଆତ୍ମନଃ କିଂ ସୁହୃଦାମ୍ ଇତି ଯଃ ନ ଅବସୀୟତେ ॥ ୧୯॥

ତସ୍ମିନ୍ କଲେବରେ ଅମେଧ୍ୟେ ତୁଚ୍ଛନିଷ୍ଠେ ବିଷଜ୍ଜତେ ।

ଅହୋ ସୁଭଦ୍ରଂ ସୁନସଂ ସୁସ୍ମିତଂ ଚ ମୁଖଂ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ ୨୦॥

ତ୍ୱଙ୍ ମାଂସ ରୁଧିର ସ୍ନାୟୁ ମେଦୋ ମଜ୍ଜା ଅସ୍ଥି ସଂହତୌ ।

ବିଣ୍ମୂତ୍ରପୂୟେ ରମତାଂ କୃମୀଣାଂ କିୟତ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ॥ ୨୧॥

ଅଥ ଅପି ନ ଉପସଜ୍ଜେତ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସ୍ତ୍ରୈଣେଷୁ ଚ ଅର୍ଥବିତ୍ ।

ବିଷୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂୟୋଗାତ୍ ମନଃ କ୍ଷୁଭ୍ୟତି ନ ଅନ୍ୟଥା ॥ ୨୨॥

ଅଦୃଷ୍ଟାତ୍ ଅଶ୍ରୁତାତ୍ ଭାବାତ୍ ନ ଭାବଃ ଉପଜାୟତେ ।

ଅସମ୍ପ୍ରୟୁଞ୍ଜତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ଶାମ୍ୟତି ସ୍ତିମିତଂ ମନଃ ॥ ୨୩॥

ତସ୍ମାତ୍ ସଙ୍ଗଃ ନ କର୍ତବ୍ୟଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସ୍ତ୍ରୈଣେଷୁ ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ।

ବିଦୁଷାଂ ଚ ଅପି ଅବିଶ୍ରବ୍ଧଃ ଷଡ୍ୱର୍ଗଃ କିମୁ ମାଦୃଶାମ୍ ॥

୨୪॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଏବଂ ପ୍ରଗାୟନ୍ ନୃପଦେବଦେବଃ

       ସଃ ଉର୍ୱଶୀଲୋକମ୍ ଅଥଃ ବିହାୟ ।

ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି ଅବଗମ୍ୟ ମାଂ ବୈ

       ଉପାରମତ୍ ଜ୍ଞାନବିଧୂତମୋହଃ ॥ ୨୫॥

ତତଃ ଦୁଃସଙ୍ଗମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ସତ୍ସୁ ସଜ୍ଜେତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।

ସନ୍ତଃ ଏତସ୍ୟ ଛିନ୍ଦନ୍ତି ମନୋବ୍ୟାସଙ୍ଗମୁକ୍ତିଭିଃ ॥ ୨୬॥

ସନ୍ତଃ ଅନପେକ୍ଷାଃ ମଚ୍ଚିତ୍ତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ସମଦର୍ଶିନଃ ।

ନିର୍ମମାଃ ନିରହଙ୍କାରାଃ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାଃ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହାଃ ॥ ୨୭॥

ତେଷୁ ନିତ୍ୟଂ ମହାଭାଗଃ ମହାଭାଗେଷୁ ମତ୍କଥାଃ ।

ସମ୍ଭବନ୍ତି ହିତା ନୄଣାଂ ଜୁଷତାଂ ପ୍ରପୁନନ୍ତି ଅଘମ୍ ॥ ୨୮॥

ତାଃ ଯେ ଶ୍ରୁଣ୍ୱନ୍ତି ଗାୟନ୍ତି ହି ଅନୁମୋଦନ୍ତି ଚ ଅଦୃତାଃ ।

ମତ୍ପରାଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଃ ଚ ଭକ୍ତିଂ ବିନ୍ଦନ୍ତି ତେ ମୟି ॥ ୨୯॥

ଭକ୍ତିଂ ଲବ୍ଧବତଃ ସାଧୋଃ କିମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ ଅବଶିଷ୍ୟତେ ।

ମୟି ଅନନ୍ତଗୁଣେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ ଆତ୍ମନି ॥ ୩୦॥

ଯଥା ଉପଶ୍ରୟମାଣସ୍ୟ ଭଗବନ୍ତଂ ବିଭାବସୁମ୍ ।

ଶୀତଂ ଭୟଂ ତମଃ ଅପି ଏତି ସାଧୂନ୍ ସଂସେବତଃ ତଥା ॥ ୩୧॥

ନିମଜ୍ଜ୍ୟ ଉନ୍ମଜ୍ଜ୍ୟତାଂ ଘୋରେ ଭବାବ୍ଧୌ ପରମ ଅୟନମ୍ ।

ସନ୍ତଃ ବ୍ରହ୍ମବିଦଃ ଶାନ୍ତାଃ ନୌଃ ଦୃଢ ଇବ ଅପ୍ସୁ ମଜ୍ଜତାମ୍ ॥ ୩୨॥

ଅନ୍ନଂ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣଃ ଆର୍ତାନାଂ ଶରଣଂ ତୁ ଅହମ୍ ।

ଧର୍ମଃ ବିତ୍ତଂ ନୃଣାଂ ପ୍ରେତ୍ୟ ସନ୍ତଃ ଅର୍ୱାକ୍ ବିଭ୍ୟତଃ ଅରଣମ୍ ॥

୩୩॥

ସନ୍ତଃ ଦିଶନ୍ତି ଚକ୍ଷୂଂଷି ବହିଃ ଅର୍କଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ ।

ଦେବତାଃ ବାନ୍ଧବାଃ ସନ୍ତଃ ସନ୍ତଃ ଆତ୍ମା ଅହମ୍ ଏବ ଚ ॥ ୩୪॥

ବୈତସେନଃ ତତଃ ଅପି ଏବମ୍ ଉର୍ୱଶ୍ୟା ଲୋକନିଃସ୍ପୃହଃ ।

ମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ମହୀମ୍ ଏତାମ୍ ଆତ୍ମାରାମଃ ଚଚାର ହ ॥ ୩୫॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ଐଲଗୀତଂ ନାମ ଷଡ୍ୱିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୬॥

ଅଥ ସପ୍ତବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

କ୍ରିୟାୟୋଗଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ୱ ଭବତ୍ ଆରାଧନଂ ପ୍ରଭୋ ।

ଯସ୍ମାତ୍ ତ୍ୱାଂ ଯେ ଯଥା ଅର୍ଚନ୍ତି ସାତ୍ୱତାଃ ସାତ୍ୱତର୍ଷଭ ॥ ୧॥

ଏତତ୍ ବଦନ୍ତି ମୁନୟଃ ମୁହୁଃ ନିଃଶ୍ରେୟସଂ ନୃଣାମ୍ ।

ନାରଦଃ ଭଗବାନ୍ ବ୍ୟାସଃ ଆଚାର୍ୟଃ ଅଙ୍ଗିରସଃ ସୁତଃ ॥ ୨॥

ନିଃସୃତଂ ତେ ମୁଖାମ୍ଭୋଜାଦ୍ୟତ୍ ଆହ ଭଗବାନ୍ ଅଜଃ ।

ପୁତ୍ରେଭ୍ୟଃ ଭୃଗୁମୁଖ୍ୟେଭ୍ୟଃ ଦେବ୍ୟୈ ଚ ଭଗବାନ୍ ଭବଃ ॥ ୩॥

ଏତତ୍ ବୈ ସର୍ୱବର୍ଣାନାମ୍ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ସଂମତମ୍ ।

ଶ୍ରେୟସାମ୍ ଉତ୍ତମଂ ମନ୍ୟେ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ମାନଦ ॥ ୪॥

ଏତତ୍ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ କର୍ମବନ୍ଧବିମୋଚନମ୍ ।

ଭକ୍ତାୟ ଚ ଅନୁରକ୍ତାୟ ବ୍ରୂହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱର ॥ ୫॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ନହି ଅନ୍ତଃ ଅନନ୍ତପାରସ୍ୟ କର୍ମକାଣ୍ଡସ୍ୟ ଚ ଉଦ୍ଧବ ।

ସଙ୍କ୍ଷିପ୍ତଂ ବର୍ଣୟିଷ୍ୟାମି ଯଥାବତ୍ ଅନୁପୂର୍ୱଶଃ ॥ ୬॥

ବୈଦିକଃ ତାନ୍ତ୍ରିକଃ ମିଶ୍ରଃ ଇତି ମେ ତ୍ରିବିଧଃ ମଖଃ ।

ତ୍ରୟାଣାମ୍ ଈପ୍ସିତେନ ଏବ ବିଧିନା ମାଂ ସମର୍ଚୟେତ୍ ॥ ୭॥

ଯଦା ସ୍ୱନିଗମେନ ଉକ୍ତଂ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ପୂରୁଷଃ ।

ଯଥା ଯଜେତ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ତତ୍ ନିବୋଧ ମେ ॥ ୮॥

ଅର୍ଚାୟାଂ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଅଗ୍ନୌ ବା ସୂର୍ୟେ ବା ଅପ୍ସୁ ହୃଦି ଦ୍ୱିଜଃ ।

ଦ୍ରବ୍ୟେଣ ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତଃ ଅର୍ଚେତ୍ ସ୍ୱଗୁରୁଂ ମାମ୍ ଅମାୟଯା ॥ ୯॥

ପୂର୍ୱଂ ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ୱୀତ ଧୌତଦନ୍ତଃ ଅଙ୍ଗଶୁଦ୍ଧୟେ ।

ଉଭୟୈଃ ଅପି ଚ ସ୍ନାନଂ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ମୃଦ୍ଗ୍ରହଣାଦିନା ॥ ୧୦॥

ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସ୍ତି ଆଦି କର୍ମାଣି ବେଦେନ ଅଚୋଦିତାନି ମେ ।

ପୂଜାଂ ତୈଃ କଲ୍ପୟେତ୍ ସମ୍ୟକ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଃ କର୍ମପାବନୀମ୍ ॥ ୧୧॥

ଶୈଲୀ ଦାରୁମୟୀ ଲୌହୀ ଲେପ୍ୟା ଲେଖ୍ୟା ଚ ସୈକତୀ ।

ମନୋମୟୀ ମଣିମୟୀ ପ୍ରତିମା ଅଷ୍ଟବିଧା ସ୍ମୃତା ॥ ୧୨॥

ଚଲ ଅଚଲ ଇତି ଦ୍ୱିବିଧା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଜୀବମନ୍ଦିରମ୍ ।

ଉଦ୍ୱାସ ଆବାହନେ ନ ସ୍ତଃ ସ୍ଥିରାୟାମ୍ ଉଦ୍ଧବ ଅର୍ଚନେ ॥ ୧୩॥

ଅସ୍ଥିରାୟାଂ ବିକଲ୍ପଃ ସ୍ୟାତ୍ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ତୁ ଭବେତ୍ ଦ୍ୱୟମ୍ ।

ସ୍ନପନଂ ତୁ ଅବିଲେପ୍ୟାୟାମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ର ପରିମାର୍ଜନମ୍ ॥ ୧୪॥

ଦ୍ରବ୍ୟୈଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ୟୈଃ ମତ୍ ଯାଗଃ ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ଅମାୟିନଃ ।

ଭକ୍ତସ୍ୟ ଚ ଯଥାଲବ୍ଧୈଃ ହୃଦି ଭାବେନ ଚ ଏବ ହି ॥ ୧୫॥

ସ୍ନାନ ଅଲଙ୍କରଣଂ ପ୍ରେଷ୍ଠମ୍ ଅର୍ଚାୟାମ୍ ଏବ ତୁ ଉଦ୍ଧବ ।

ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ତତ୍ତ୍ୱବିନ୍ୟାସଃ ବହ୍ନୌ ଆଜ୍ୟପ୍ଲୁତଂ ହବିଃ ॥ ୧୬॥

ସୂର୍ୟେ ଚ ଅଭ୍ୟର୍ହଣଂ ପ୍ରେଷ୍ଠଂ ସଲିଲେ ସଲିଲ ଆଦିଭିଃ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଉପାହୃତଂ ପ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭକ୍ତେନ ମମ ବାରି ଅପି ॥ ୧୭॥

ଭୂର୍ୟପି ଅଭକ୍ତ ଉପହୃତଂ ନ ମେ ତୋଷାୟ କଲ୍ପତେ ।

ଗନ୍ଧଃ ଧୂପଃ ସୁମନସଃ ଦୀପଃ ଅନ୍ନ ଆଦ୍ୟ ଚ କିଂ ପୁନଃ ॥ ୧୮॥

ଶୁଚିଃ ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରଃ ପ୍ରାକ୍ ଦର୍ଭୈଃ କଲ୍ପିତ ଆସନଃ ।

ଆସୀନଃ ପ୍ରାକ୍ ଉଦକ୍ ବା ଅର୍ଚେତ୍ ଅର୍ଚାୟାମ୍ ଅଥ ସଂମୁଖଃ ॥ ୧୯॥

କୃତନ୍ୟାସଃ କୃତନ୍ୟାସାଂ ମଦର୍ଚାଂ ପାଣିନା ମୃଜେତ୍ ।

କଲଶଂ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀୟଂ ଚ ଯଥାବତ୍ ଉପସାଧୟେତ୍ ॥ ୨୦॥

ତତ୍ ଅଦ୍ଭିଃ ଦେବୟଜନଂ ଦ୍ରବ୍ୟାଣି ଆତ୍ମାନମ୍ ଏବ ଚ ।

ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ୟ ପାତ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ଅଦ୍ଭିଃ ତୈଃ ତୈଃ ଦ୍ରବ୍ୟୈଃ ଚ ସାଧୟେତ୍ ॥ ୨୧॥

ପାଦ୍ୟ ଅର୍ଘ ଆଚମନୀୟାର୍ଥଂ ତ୍ରୀଣି ପାତ୍ରାଣି ଦୈଶିକଃ ।

ହୃଦା ଶୀର୍ଷ୍ଣା ଅଥ ଶିଖୟା ଗାୟତ୍ର୍ୟା ଚ ଅଭିମନ୍ତ୍ରୟେତ୍ ॥

୨୨॥

ପିଣ୍ଡେ ବାୟୁ ଅଗ୍ନି ସଂଶୁଦ୍ଧେ ହୃତ୍ପଦ୍ମସ୍ଥାଂ ପରାଂ ମମ ।

ଅଣ୍ୱୀଂ ଜୀବକଲାଂ ଧ୍ୟାୟେତ୍ ନାଦ ଅନ୍ତେ ସିଦ୍ଧଭାବିତାମ୍ ॥ ୨୩॥

ତୟା ଆତ୍ମଭୂତୟା ପିଣ୍ଡେ ବ୍ୟାପ୍ତେ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ତନ୍ମୟଃ ।

ଆବାହ୍ୟ ଅର୍ଚ ଆଦିଷୁ ସ୍ଥାପ୍ୟ ନ୍ୟସ୍ତ ଅଙ୍ଗଂ ମାଂ ପ୍ରପୂଜୟେତ୍ ॥

୨୪॥

ପାଦ୍ୟ ଉପସ୍ପର୍ଶ ଅର୍ହଣ ଆଦୀନ୍ ଉପଚାରାନ୍ ପ୍ରକଲ୍ପୟେତ୍ ।

ଧର୍ମାଦିଭିଃ ଚ ନବଭିଃ କଲ୍ପୟିତ୍ୱା ଆସନଂ ମମ ॥ ୨୫॥

ପଦ୍ମମ୍ ଅଷ୍ଟଦଲଂ ତତ୍ର କର୍ଣିକାକେସର ଉଜ୍ଜ୍ୱଲମ୍ ।

ଉଭାଭ୍ୟାଂ ବେଦତନ୍ତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ମହ୍ୟଂ ତୁ ଉଭୟସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୨୬॥

ସୁଦର୍ଶନଂ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟଂ ଗଦାସୀଷୁଧନୁଃ ହଲାନ୍ ।

ମୁସଲଂ କୌସ୍ତୁଭଂ ମାଲାଂ ଶ୍ରୀବତ୍ସଂ ଚ ଅନୁପୂଜୟେତ୍ ॥ ୨୭॥

ନନ୍ଦଂ ସୁନନ୍ଦଂ ଗରୁଡଂ ପ୍ରଚଣ୍ଡଂ ଚଣ୍ଡମ୍ ଏବ ଚ ।

ମହାବଲଂ ବଲଂ ଚ ଏବ କୁମୁଦଂ କୁମୁଦେକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୨୮॥

ଦୁର୍ଗାଂ ବିନାୟକଂ ବ୍ୟାସଂ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନଂ ଗୁରୂନ୍ ସୁରାନ୍ ।

ସ୍ୱେ ସ୍ୱେ ସ୍ଥାନେ ତୁ ଅଭିମୁଖାନ୍ ପୂଜୟେତ୍ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ ଆଦିଭିଃ ॥ ୨୯॥

ଚନ୍ଦନ ଉଶୀର କର୍ପୂର କୁଙ୍କୁମ ଅଗରୁ ବାସିତୈଃ ।

ସଲିଲୈଃ ସ୍ନାପୟେତ୍ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ନିତ୍ୟଦା ବିଭବେ ସତି ॥ ୩୦॥

ସ୍ୱର୍ଣଘର୍ମ ଅନୁବାକେନ ମହାପୁରୁଷବିଦ୍ୟଯା ।

ପୌରୁଷେଣ ଅପି ସୂକ୍ତେନ ସାମଭୀଃ ରାଜନାଦିଭିଃ ॥ ୩୧॥

ବସ୍ତ୍ର ଉପବୀତ ଆଭରଣ ପତ୍ର ସ୍ରକ୍ ଗନ୍ଧ ଲେପନୈଃ ।

ଅଲଙ୍କୁର୍ୱୀତ ସପ୍ରେମ ମଦ୍ଭକ୍ତଃ ମାଂ ଯଥା ଉଚିତମ୍ ॥ ୩୨॥

ପାଦ୍ୟମ୍ ଆଚମନୀୟଂ ଚ ଗନ୍ଧଂ ସୁମନସଃ ଅକ୍ଷତାନ୍ ।

ଧୂପ ଦୀପ ଉପହାର୍ୟାଣି ଦଦ୍ୟାତ୍ ମେ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଅର୍ଚକଃ ॥ ୩୩॥

ଗୁଡପାୟସସର୍ପୀଂଷି ଶଷ୍କୁଲି ଆପୂପ ମୋଦକାନ୍ ।

ସଂୟାବ ଦଧି ସୂପାଂ ଚ ନୈବେଦ୍ୟଂ ସତି କଲ୍ପୟେତ୍ ॥ ୩୪॥

ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ ଉନ୍ମର୍ଦନ ଆଦର୍ଶ ଦନ୍ତଧୌ ଅଭିଷେଚନମ୍ ।

ଅନ୍ନଦ୍ୟ ଗୀତ ନୃତ୍ୟାଦି ପର୍ୱଣି ସ୍ୟୁଃ ଉତାନ୍ୱହମ୍ ॥ ୩୫॥

ବିଧିନା ବିହିତେ କୁଣ୍ଡେ ମେଖଲାଗର୍ତବେଦିଭିଃ ।

ଅଗ୍ନିମ୍ ଆଧାୟ ପରିତଃ ସମୂହେତ୍ ପାଣିନା ଉଦିତମ୍ ॥ ୩୬॥

ପରିସ୍ତୀର୍ୟ ଅଥ ପର୍ୟୁକ୍ଷେତ୍ ଅନ୍ୱାଧାୟ ଯଥାବିଧି ।

ପ୍ରୋକ୍ଷଣ୍ୟା ଆସାଦ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟାଣି ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ୟାଗ୍ନୌ ଭାବୟେତ ମାମ୍ ॥ ୩୭॥

ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଖ୍ୟଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାମ୍ବୁଜୈଃ ।

ଲସତ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶାନ୍ତଂ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କବାସସମ୍ ॥ ୩୮॥

ସ୍ଫୁରତ୍ କିରୀଟ କଟକ କଟିସୂତ୍ରବର ଅଙ୍ଗଦମ୍ ।

ଶ୍ରୀବତ୍ସବକ୍ଷସଂ ଭ୍ରାଜତ୍ କୌସ୍ତୁଭଂ ବନମାଲିନମ୍ ॥ ୩୯॥

ଧ୍ୟାୟନ୍ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟ ଦାରୂଣି ହବିଷା ଅଭିଘୃତାନି ଚ ।

ପ୍ରାସ୍ୟ ଆଜ୍ୟଭାଗୌ ଆଘାରୌ ଦତ୍ତ୍ୱା ଚ ଆଜ୍ୟପ୍ଲୁତଂ ହବିଃ ॥ ୪୦॥

ଜୁହୁୟାତ୍ ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ଷୋଡଶର୍ଚ ଅବଦାନତଃ ।

ଧର୍ମାଦିଭ୍ୟଃ ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସ୍ୱିଷ୍ଟିକୃତଂ ବୁଧଃ ॥ ୪୧॥

ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ୟ ଅଥ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ପାର୍ଷଦେଭ୍ୟଃ ବଲିଂ ହରେତ୍ ।

ମୂଲମନ୍ତ୍ରଂ ଜପେତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ମରନ୍ ନାରାୟଣ ଆତ୍ମକମ୍ ॥ ୪୨॥

ଦତ୍ତ୍ୱା ଆଚମନମ୍ ଉଚ୍ଛେଷଂ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନାୟ କଲ୍ପୟେତ୍ ।

ମୁଖବାସଂ ସୁରଭିମତ୍ ତାମ୍ବୂଲାଦ୍ୟମ୍ ଅଥ ଅର୍ହୟେତ୍ ॥ ୪୨॥

ଉପଗାୟନ୍ ଗୃଣନ୍ ନୃତ୍ୟନ୍ କର୍ମାଣି ଅଭିନୟନ୍ ମମ ।

ମତ୍କଥାଃ ଶ୍ରାବୟନ୍ ଶ୍ରୁଣ୍ୱନ୍ ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଷଣିକଃ ଭବେତ୍ ॥ ୪୪।

ସ୍ତବୈଃ ଉଚ୍ଚାବଚୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପୌରାଣୈଃ ପ୍ରକୃତୈଃ ଅପି ।

ସ୍ତୁତ୍ୱା ପ୍ରସୀଦ ଭଗବନ୍ ଇତି ବନ୍ଦେତ ଦଣ୍ଡବତ୍ ॥ ୪୫॥

ଶିରଃ ମତ୍ ପାଦୟୋଃ କୃତ୍ୱା ବାହୁଭ୍ୟାଂ ଚ ପରସ୍ପରମ୍ ।

ପ୍ରପନ୍ନଂ ପାହି ମାମ୍ ଈଶ ଭୀତଂ ମୃତ୍ୟୁଗ୍ରହ ଅର୍ଣବାତ୍ ॥ ୪୬॥

ଇତି ଶେଷାଂ ମୟା ଦତ୍ତାଂ ଶିରସି ଆଧାୟ ସାଦରମ୍ ।

ଉଦ୍ୱାସୟେତ୍ ଚେତ୍ ଉଦ୍ୱାସ୍ୟଂ ଜ୍ୟୋତିଃ ଜ୍ୟୋତିଷି ତତ୍ ପୁନଃ ॥ ୪୭॥

ଅର୍ଚାଦିଷୁ ଯଦା ଯତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧା ମାଂ ତତ୍ର ଚ ଅର୍ଚୟେତ୍ ।

ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ଆତ୍ମନି ଚ ସର୍ୱ ଆତ୍ମା ଅହମ୍ ଅବସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୮॥

ଏବଂ କ୍ରିୟାୟୋଗପଥୈଃ ପୁମାନ୍ ବୈଦିକତାନ୍ତ୍ରିକୈଃ ।

ଅର୍ଚନ୍ ଉଭୟତଃ ସିଦ୍ଧିଂ ମତ୍ତଃ ବିନ୍ଦତି ଅଭୀପ୍ସିତାମ୍ ॥ ୪୯॥

ମଦର୍ଚାଂ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ୟ ମନ୍ଦିରଂ କାରୟେତ୍ ଦୃଢମ୍ ।

ପୁଷ୍ପ ଉଦ୍ୟାନାନି ରମ୍ୟାଣି ପୂଜା ଯାତ୍ରା ଉତ୍ସବ ଆଶ୍ରିତାନ୍ ॥ ୫୦॥

ପୂଜାଦୀନାଂ ପ୍ରବାହାର୍ଥଂ ମହାପର୍ୱସୁ ଅଥ ଅନ୍ୱହମ୍ ।

କ୍ଷେତ୍ରାପଣପୁରଗ୍ରାମାନ୍ ଦତ୍ତ୍ୱା ମତ୍ ସାର୍ଷ୍ଟିତାମ୍ ଇୟାତ୍ ॥ ୫୧॥

ପ୍ରତିଷ୍ଠୟା ସାର୍ୱଭୌମଂସଦ୍ମନା ଭୁବନତ୍ରୟମ୍ ।

ପୂଜାଦିନା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତ୍ରିଭିଃ ମତ୍ ସାମ୍ୟତାମ୍ ଇୟାତ୍ ॥ ୫୨॥

ମାମ୍ ଏବ ନୈରପେକ୍ଷ୍ୟେଣ ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ବିନ୍ଦତି ।

ଭକ୍ତିୟୋଗଂ ସଃ ଲଭତେ  ଏବଂ ଯଃ ପୂଜୟେତ ମାମ୍ ॥ ୫୩॥

ଯଃ ସ୍ୱଦତ୍ତାଂ ପରୈଃ ଦତ୍ତଂ ହରେତ ସୁରବିପ୍ରୟୋଃ ।

ବୃତ୍ତିଂ ସଃ ଜାୟତେ ବିଡ୍ଭୁକ୍ ବର୍ଷାଣାମ୍ ଅୟୁତାୟୁତମ୍ ॥ ୫୪॥

କର୍ତୁଃ ଚ ସାରଥେଃ ହେତୋଃ ଅନୁମୋଦିତୁଃ ଏବ ଚ ।

କର୍ମଣାଂ ଭାଗିନଃ ପ୍ରେତ୍ୟ ଭୂୟଃ ଭୂୟସି ତତ୍ଫଲମ୍ ॥ ୫୫॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣୋଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ସପ୍ତବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୭॥

ଅଥ ଅଷ୍ଟବିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ପରସ୍ୱଭାବକର୍ମାଣି ନ ପ୍ରଶଂସେତ୍ ନ ଗର୍ହୟେତ୍ ।

ବିଶ୍ୱମ୍ ଏକାତ୍ମକଂ ପଶ୍ୟନ୍ ପ୍ରକୃତ୍ୟା ପୁରୁଷେଣ ଚ ॥ ୧॥

ପରସ୍ୱଭାବକର୍ମାଣି ଯଃ ପ୍ରଶଂସତି ନିନ୍ଦତି ।

ସଃ ଆଶୁ ଭ୍ରଶ୍ୟତେ ସ୍ୱାର୍ଥାତ୍ ଅସତ୍ୟ ଅଭିନିବେଶତଃ ॥ ୨॥

ତୈଜସେ ନିଦ୍ରୟା ଆପନ୍ନେ ପିଣ୍ଡସ୍ଥଃ ନଷ୍ଟଚେତନଃ ।

ମାୟାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମୃତ୍ୟୁଂ ବା ତଦ୍ୱତ୍ ନାନାର୍ଥଦୃକ୍ ପୁମାନ୍ ॥ ୩॥

କିଂ ଭଦ୍ରଂ କିମ୍ ଅଭଦ୍ରଂ ବା ଦ୍ୱୈତସ୍ୟ ଅବସ୍ତୁନଃ କିୟତ୍ ।

ବାଚା ଉଦିତଂ ତତ୍ ଅନୃତଂ ମନସା ଧ୍ୟାତମ୍ ଏବ ଚ ॥ ୪॥

ଛାୟାପ୍ରତ୍ୟାହ୍ୱୟାଭାସା ହି ଅସନ୍ତଃ ଅପି ଅର୍ଥକାରିଣଃ ।

ଏବଂ ଦେହାଦୟଃ ଭାବାଃ ଯଚ୍ଛନ୍ତି ଆମୃତ୍ୟୁତଃ ଭୟମ୍ ॥ ୫॥

ଆତ୍ମା ଏବ ତତ୍ ଇଦଂ ବିଶ୍ୱଂ ସୃଜ୍ୟତେ ସୃଜତି ପ୍ରଭୁଃ ।

ତ୍ରାୟତେ ତ୍ରାତି ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ହ୍ରିୟତେ ହରତି ଈଶ୍ୱରଃ ॥ ୬॥

ତସ୍ମାତ୍ ନହି ଆତ୍ମନଃ ଅନ୍ୟସ୍ମାତ୍ ଅନ୍ୟଃ ଭାବଃ ନିରୂପିତଃ ।

ନିରୂପିତେୟଂ ତ୍ରିବିଧା ନିର୍ମୂଲା ଭାତିଃ ଆତ୍ମନି ।

ଇଦଂ ଗୁଣମୟଂ ବିଦ୍ଧି ତ୍ରିବିଧଂ ମାୟଯା କୃତମ୍ ॥ ୭॥

ଏତତ୍ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମଦୁଦିତଂ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନନୈପୁଣମ୍ ।

ନ ନିନ୍ଦତି ନ ଚ ସ୍ତୌତି ଲୋକେ ଚରତି ସୂର୍ୟବତ୍ ॥ ୮॥

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷେଣ ଅନୁମାନେନ ନିଗମେନ ଆତ୍ମସମ୍ବିଦା ।

ଆଦି ଅନ୍ତବତ୍ ଅସତ୍ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ନିଃସଙ୍ଗଃ ବିଚରେତ୍ ଇହ ॥ ୯॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ନ ଏବ ଆତ୍ମନଃ ନ ଦେହସ୍ୟ ସଂସୃତିଃ ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ୟଯୋଃ ।

ଅନାତ୍ମସ୍ୱଦୃଶୋଃ ଈଶ କସ୍ୟ ସ୍ୟାତ୍ ଉପଲଭ୍ୟତେ ॥ ୧୦॥

ଆତ୍ମା ଅବ୍ୟଯଃ ଅଗୁଣଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିଃ ଅନାବୃତଃ ।

ଅଗ୍ନିବତ୍ ଦାରୁବତ୍ ଦେହଃ କସ୍ୟ ଇହ ସଂସୃତିଃ ॥ ୧୧॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଯାବତ୍ ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରାଣୈଃ ଆତ୍ମନଃ ସଂନିକର୍ଷଣମ୍ ।

ସଂସାରଃ ଫଲବାନ୍ ତାବତ୍ ଅପାର୍ଥଃ ଅପି ଅବିବେକିନଃ ॥ ୧୨॥

ଅର୍ଥେ ହି ଅବିଦ୍ୟମାନେ ଅପି ସଂସୃତିଃ ନ ନିବର୍ତତେ ।

ଧ୍ୟାୟତଃ ବିଷୟାନ୍ ଅସ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନେ ଅନର୍ଥ ଆଗମଃ ଯଥା ॥ ୧୩॥

ଯଥା ହି ଅପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ୱାପଃ ବହୁ ଅନର୍ଥଭୃତ୍ ।

ସଃ ଏବ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧସ୍ୟ ନ ବୈ ମୋହାୟ କଲ୍ପତେ ॥ ୧୪॥

ଶୋକ ହର୍ଷ ଭୟ କ୍ରୋଧ ଲୋଭ ମୋହ ସ୍ପୃହାଦୟଃ ।

ଅହଙ୍କାରସ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁଃ ଚ ନ ଆତ୍ମନଃ ॥ ୧୫॥

ଦେହ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ ମନଃ ଅଭିମାନଃ

       ଜୀବଃ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଗୁଣକର୍ମ ମୂର୍ତିଃ ।

ସୂତ୍ରଂ ମହାନ୍ ଇତି ଉରୁଧା ଇବ ଗୀତଃ

       ସଂସାରଃ ଆଧାବତି କାଲତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୧୬॥

ଅମୂଲମ୍ ଏତତ୍ ବହୁରୂପ ରୂପିତଂ

       ମନୋବଚଃପ୍ରାଣଶରୀରକର୍ମ ।

ଜ୍ଞାନାସିନା ଉପାସନୟା ଶିତେନ

       ଛିତ୍ତ୍ୱା ମୁନିଃ ଗାଂ ବିଚରତି ଅତୃଷ୍ଣଃ ॥ ୧୭॥

ଜ୍ଞାନଂ ବିବେକଃ ନିଗମଃ ତପଃ ଚ

       ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷମ୍ ଐତିହ୍ୟମ୍ ଅଥ ଅନୁମାନମ୍ ।

ଆଦି ଅନ୍ତୟୋଃ ଅସ୍ୟ ଯତ୍ ଏବ କେବଲମ୍

       କାଲଃ ଚ ହେତୁଃ ଚ ତତ୍ ଏବ ମଧ୍ୟେ ॥ ୧୮॥

ଯଥା ହିରଣ୍ୟଂ ସ୍ୱକୃତଂ ପୁରସ୍ତାତ୍

       ପଶ୍ଚାତ୍ ଚ ସର୍ୱସ୍ୟ ହିରଣ୍ମୟସ୍ୟ ।

ତତ୍ ଏବ ମଧ୍ୟେ ବ୍ୟବହାର୍ୟମାଣମ୍

       ନାନାପଦେଶୈଃ ଅହମ୍ ଅସ୍ୟ ତଦ୍ୱତ୍ ॥ ୧୯॥

ବିଜ୍ଞାନମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ରିୟବସ୍ତମ୍ ଅଙ୍ଗ

       ଗୁଣତ୍ରୟଂ କାରଣ କାର୍ୟ କର୍ତୃ ।

ସମନ୍ୱୟେନ ବ୍ୟତିରେକତଃ ଚ

       ଯେନ ଏବ ତୁର୍ୟେଣ ତତ୍ ଏବ ସତ୍ୟମ୍ ॥ ୨୦॥

ନ ଯତ୍ ପୁରସ୍ତାତ୍ ଉତ ଯତ୍ ନ ପଶ୍ଚାତ୍

       ମଧ୍ୟେ ଚ ତତ୍ ନ ବ୍ୟପଦେଶମାତ୍ରମ୍ ।

ଭୂତଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧଂ ଚ ପରେଣ ଯଦ୍ୟତ୍

       ତତ୍ ଏବ ତତ୍ ସ୍ୟାତ୍ ଇତି ମେ ମନୀଷା ॥ ୨୧॥

ଅବିଦ୍ୟମାନଃ ଅପି ଅବଭାସତେ ଯଃ

       ବୈକାରିକଃ ରାଜସସର୍ଗଃ ଏଷଃ ।

ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିଃ ଅତଃ ବିଭାତି

       ବ୍ରହ୍ମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅର୍ଥ ଆତ୍ମ ବିକାର ଚିତ୍ରମ୍ ॥ ୨୨॥

ଏବଂ ସ୍ଫୁଟଂ ବ୍ରହ୍ମବିବେକହେତୁଭିଃ

       ପରାପବାଦେନ ବିଶାରଦେନ ।

ଛିତ୍ତ୍ୱା ଆତ୍ମସନ୍ଦେହମ୍ ଉପାରମେତ

       ସ୍ୱାନନ୍ଦତୁଷ୍ଟଃ ଅଖିଲ କାମୁକେଭ୍ୟଃ ॥ ୨୩॥

ନ ଆତ୍ମା ବପୁଃ ପାର୍ଥିବମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି

       ଦେବାଃ ହି ଅସୁଃ ବାୟୁଜଲଂ ହୁତାଶଃ ।

ମନଃ ଅନ୍ନମାତ୍ରଂ ଧିଷଣା ଚ ସତ୍ତ୍ୱମ୍

       ଅହଙ୍କୃତିଃ ଖଂ କ୍ଷିତିଃ ଅର୍ଥସାମ୍ୟମ୍ ॥ ୨୪॥

ସମାହିତୈଃ କଃ କରଣୈଃ ଗୁଣାତ୍ମଭିଃ

       ଗୁଣଃ ଭବେତ୍ ମତ୍ସୁବିବିକ୍ତଧାମ୍ନଃ ।

ବିକ୍ଷିପ୍ୟମାଣୈଃ ଉତ କିଂ ନ ଦୂଷଣମ୍

       ଘନୈଃ ଉପେତୈଃ ବିଗତୈଃ ରବେଃ କିମ୍ ॥ ୨୫॥

ଯଥା ନଭଃ ବାୟୁ ଅନଲ ଅମ୍ବୁ ଭୂ ଗୁଣୈଃ

       ଗତାଗତୈଃ ବର୍ତୁଗୁଣୈଃ ନ ସଜ୍ଜତେ ।

ତଥା ଅକ୍ଷରଂ ସତ୍ତ୍ୱ ରଜଃ ତମଃ ମଲୈଃ

       ଅହଂମତେଃ ସଂସୃତିହେତୁଭିଃ ପରମ୍ ॥ ୨୬॥

ତଥାପି ସଙ୍ଗଃ ପରିବର୍ଜନୀୟଃ

       ଗୁଣେଷୁ ମାୟାରଚିତେଷୁ ତାବତ୍ ।

ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ଦୃଢେନ ଯାବତ୍

       ରଜଃ ନିରସ୍ୟେତ ମନଃକଷାୟଃ ॥ ୨୭॥

ଯଥା ଆମୟଃ ଅସାଧୁ ଚିକିତ୍ସିତଃ ନୃଣାମ୍

       ପୁନଃ ପୁନଃ ସନ୍ତୁଦତି ପ୍ରରୋହନ୍ ।

ଏବଂ ମନଃ ଅପକ୍ୱ କଷୟ କର୍ମ

       କୁୟୋଗିନଂ ବିଧ୍ୟତି ସର୍ୱସଙ୍ଗମ୍ ॥ ୨୮॥

କୁୟୋଗିନଃ ଯେ ବିହିତ ଅନ୍ତରାୟୈଃ

       ମନୁଷ୍ୟଭୂତୈଃ ତ୍ରିଦଶ ଉପସୃଷ୍ଟୈଃ ।

ତେ ପ୍ରାକ୍ତନ ଅଭ୍ୟାସବଲେନ ଭୂୟଃ

       ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ଯୋଗଂ ନ ତୁ କର୍ମତନ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୨୯॥

କରୋତି କର୍ମ କ୍ରିୟତେ ଚ ଜନ୍ତୁଃ

       କେନାପି ଅସୌ ଚୋଦିତଃ ଆନିପାତାତ୍ ।

ନ ତତ୍ର ବିଦ୍ୱାନ୍ପ୍ରକୃତୌ ସ୍ଥିତଃ ଅପି

       ନିବୃତ୍ତ ତୃଷ୍ଣଃ ସ୍ୱସୁଖ ଅନୁଭୂତ୍ୟା ॥ ୩୦॥

ତିଷ୍ଠନ୍ତମ୍ ଆସୀନମ୍ ଉତ ବ୍ରଜନ୍ତମ୍

       ଶୟାନମ୍ ଉକ୍ଷନ୍ତମ୍ ଅଦନ୍ତମ୍ ଅନ୍ନମ୍ ।

ସ୍ୱଭାବମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ କିମ୍ ଅପି ଇହମାନମ୍

       ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥମତିଃ ନ ବେଦ ॥ ୩୧॥

ଯଦି ସ୍ମ ପଶ୍ୟତି ଅସତ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଥ

       ନାନା ଅନୁମାନେନ ବିରୁଦ୍ଧମ୍ ଅନ୍ୟତ୍ ।

ନ ମନ୍ୟତେ ବସ୍ତୁତୟା ମନୀଷୀ

       ସ୍ୱାପ୍ନଂ ଯଥା ଉତ୍ଥାୟ ତିରୋଦଧାନମ୍ ॥ ୩୨॥

ପୂର୍ୱଂ ଗୃହୀତଂ ଗୁଣକର୍ମଚିତ୍ରମ୍

       ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଆତ୍ମନି ଅବିବିକ୍ତମ୍ ଅଙ୍ଗ ।

ନିବର୍ତତେ  ତତ୍ ପୁନଃ ଈକ୍ଷୟା ଏବ

       ନ ଗୃହ୍ୟତେ ନ ଅପି ବିସୃଜ୍ୟ ଆତ୍ମା ॥ ୩୩॥

ଯଥା ହି ଭାନୋଃ ଉଦୟଃ ନୃଚକ୍ଷୁଷାମ୍

       ତମଃ ନିହନ୍ୟାତ୍ ନ ତୁ ସଦ୍ୱିଧତ୍ତେ ।

ଏବଂ ସମୀକ୍ଷା ନିପୁଣା ସତୀ ମେ

       ହନ୍ୟାତ୍ ତମିସ୍ରଂ ପୁରୁଷସ୍ୟ ବୁଦ୍ଧେଃ ॥ ୩୪॥

ଏଷଃ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିଃ ଅଜଃ ଅପ୍ରମେୟଃ

       ମହାନୁଭୂତିଃ ସକଲାନୁଭୂତିଃ ।

ଏକଃ ଅଦ୍ୱିତୀୟଃ ବଚସାଂ ବିରାମେ

       ଯେନ ଈଶିତା ବାକ୍ ଅସବଃ ଚରନ୍ତି ॥ ୩୫॥

ଏତାବାନ୍ ଆତ୍ମସଂମୋହଃ ଯତ୍ ବିକଲ୍ପଃ ତୁ କେବଲେ ।

ଆତ୍ମନ୍ ନୃତେ ସ୍ୱମାତ୍ମାନମ୍ ଅବଲମ୍ବଃ ନ ଯସ୍ୟ ହି ॥ ୩୬॥

ଯତ୍ ନାମ ଆକୃତିଭିଃ ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ପଞ୍ଚବର୍ଣମ୍ ଅବାଧିତମ୍ ।

ବ୍ୟର୍ଥେନ ଅପି ଅର୍ଥବାଦଃ ଅୟଂ ଦ୍ୱୟଂ ପଣ୍ଡିତମାନିନାମ୍ ॥ ୩୭॥

ଯୋଗିନଃ ଅପକ୍ୱୟୋଗସ୍ୟ ଯୁଞ୍ଜତଃ କାୟଃ ଉତ୍ଥିତୈଃ ।

ଉପସର୍ଗୈଃ ବିହନ୍ୟେତ ତତ୍ର ଅୟଂ ବିହିତଃ ବିଧିଃ ॥ ୩୮॥

ଯୋଗଧାରଣୟା କାଂଶ୍ଚିତ୍ ଆସନୈଃ ଧାରଣ ଅନ୍ୱିତୈଃ ।

ତପୋମନ୍ତ୍ରୌଷଧୈଃ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ଉପସର୍ଗାନ୍ ବିନିର୍ଦହେତ୍ ॥ ୩୯॥

କାଂଶ୍ଚିତ୍ ମମ ଅନୁଧ୍ୟାନେନ ନାମସଙ୍କୀର୍ତନ ଆଦିଭିଃ ।

ଯୋଗେଶ୍ୱର ଅନୁବୃତ୍ତ୍ୟା ବା ହନ୍ୟାତ୍ ଅଶୁଭଦାନ୍ ଶନୈଃ ॥ ୪୦॥

କେଚିତ୍ ଦେହମ୍ ଇମଂ ଧୀରାଃ ସୁକଲ୍ପଂ ବୟସି ସ୍ଥିରମ୍ ।

ବିଧାୟ ବିବିଧ ଉପାୟୈଃ ଅଥ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତି ସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୪୧॥

ନ ହି ତତ୍ କୁଶଲାତ୍ ଦୃତ୍ୟଂ ତତ୍ ଆୟାସଃ ହି ଅପାର୍ଥକଃ ।

ଅନ୍ତବତ୍ତ୍ୱାତ୍ ଶରୀରସ୍ୟ ଫଲସ୍ୟ ଇବ ବନସ୍ପତେଃ ॥ ୪୨॥

ଯୋଗଂ ନିଷେବତଃ ନିତ୍ୟଂ କାୟଃ ଚେତ୍ କଲ୍ପତାମ୍ ଇୟାତ୍ ।

ତତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଦଧ୍ୟାତ୍ ନ ମତିମାନ୍ ଯୋଗମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ୟ ମତ୍ପରଃ ॥ ୪୩॥

ଯୋଗଚର୍ୟାମ୍ ଇମାଂ ଯୋଗୀ ବିଚରନ୍ ମତ୍ ବ୍ୟପାଶ୍ରୟଃ ।

ନ ଅନ୍ତରାୟୈଃ ବିହନ୍ୟେତ ନିଃସ୍ପୃହଃ ସ୍ୱସୁଖାନୁଭୂଃ ॥ ୪୪॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ପରମାର୍ଥନିର୍ଣୟୋ ନାମ ଅଷ୍ଟାବିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୮॥

ଅଥ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ସୁଦୁସ୍ତରାମ୍ ଇମାଂ ମନ୍ୟେ ଯୋଗଚର୍ୟାମ୍ ଅନାତ୍ମନଃ ।

ଯଥା ଅଞ୍ଜସା ପୁମାନ୍ ସିହ୍ୟେତ୍ ତତ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ଅଞ୍ଜସା ଅଚ୍ୟୁତ ॥ ୧॥

ପ୍ରାୟଶଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଯୁଞ୍ଜନ୍ତଃ ଯୋଗିନଃ ମନଃ ।

ବିଷୀଦନ୍ତି ଅସମାଧାନାତ୍ ମନୋନିଗ୍ରହକର୍ଶିତାଃ ॥ ୨॥

ଅଥ ଅତଃ ଆନନ୍ଦଦୁଘଂ ପଦାମ୍ବୁଜମ୍

       ହଂସାଃ ଶ୍ରୟେରନ୍ ଅରବିନ୍ଦଲୋଚନ ।

ସୁଖଂ ନୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଯୋଗକର୍ମଭିଃ

       ତ୍ୱତ୍ ମାୟଯା ଅମୀ ବିହତାଃ ନ ମାନିନଃ ॥ ୩॥

କିଂ ଚିତ୍ରମ୍ ଅଚ୍ୟୁତ ତବ ଏତତ୍ ଅଶେଷବନ୍ଧଃ

       ଦାସେଷୁ ଅନନ୍ୟଶରଣେଷୁ ଯତ୍ ଆତ୍ମ ସାତ୍ତ୍ୱମ୍ ।

ଯଃ ଅରୋଚୟତ୍ସହ ମୃଗୈଃ ସ୍ୱୟମ୍ ଈଶ୍ୱରାଣାମ୍

       ଶ୍ରୀମତ୍ କିରୀଟ ତଟ ପୀଡିତ ପାଦ ପୀଠଃ ॥ ୪॥

ତଂ ତ୍ୱା ଅଖିଲ ଆତ୍ମଦୟିତ ଈଶ୍ୱରମ୍ ଆଶ୍ରିତାନାମ୍

       ସର୍ୱ ଅର୍ଥଦଂ ସ୍ୱକୃତବିତ୍ ବିସୃଜେତ କଃ ନୁ ।

କଃ ବା ଭଜେତ୍ କିମ୍ ଅପି ବିସ୍ମୃତୟେ ଅନୁ ଭୂତ୍ୟୈ

       କିଂ ବା ଭବେତ୍ ନ ତବ ପାଦରଜୋଜୁଷାଂ ନଃ ॥ ୫॥

ନ ଏବ ଉପୟନ୍ତି ଅପଚିତିଂ କବୟଃ ତବ ଈଶ

       ବ୍ରହ୍ମାୟୁଷା ଅପି କୃତମ୍ ଋଧମୁଦଃ ସ୍ମରନ୍ତଃ ।

ଯଃ ଅନ୍ତର୍ବହିଃ ତନୁଭୃତାମ୍ ଅଶୁଭଂ ବିଧୁନ୍ୱନ୍

       ଆଚାର୍ୟଚୈତ୍ୟବପୁଷା ସ୍ୱଗତଂ ବ୍ୟନକ୍ତି ॥ ୬॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଇତି ଉଦ୍ଧବେନ ଅତି ଅନୁରକ୍ତ ଚେତସା

       ପୃଷ୍ଟଃ ଜଗତ୍କ୍ରୀଡନକଃ ସ୍ୱଶକ୍ତିଭିଃ ।

ଗୃହୀତ ମୂର୍ତିତ୍ରୟଃ ଈଶ୍ୱର ଈଶ୍ୱରଃ

       ଜଗାଦ ସପ୍ରେମ ମନୋହରସ୍ମିତଃ ॥ ୭॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ହନ୍ତ ତେ କଥୟିଷ୍ୟାମି ମମ ଧର୍ମାନ୍ ସୁମଙ୍ଗଲାମ୍ ।

ଯାନ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଆଚରନ୍ ମର୍ତ୍ୟଃ ମୃତ୍ୟୁଂ ଜୟତି ଦୁର୍ଜୟମ୍ ॥ ୮॥

କୁର୍ୟାତ୍ ସର୍ୱାଣି କର୍ମାଣି ମଦର୍ଥଂ ଶନକୈଃ ସ୍ମରନ୍ ।

ମୟି ଅର୍ପିତ ମନଃ ଚିତ୍ତଃ ମତ୍ ଧର୍ମ ଆତ୍ମମନୋରତିଃ ॥ ୯॥

ଦେଶାନ୍ ପୁଣ୍ୟାନ୍ ଆଶ୍ରୟେତ ମଦ୍ଭକ୍ତୈଃ ସାଧୁଭିଃ ଶ୍ରିତାନ୍ ।

ଦେବ ଆସୁର ମନୁଷ୍ୟେଷୁ ମଦ୍ଭକ୍ତ ଆଚରିତାନି ଚ ॥ ୧୦॥

ପୃଥକ୍ ସତ୍ରେଣ ବା ମହ୍ୟଂ ପର୍ୱୟାତ୍ରା ମହୋତ୍ସବାନ୍ ।

କାରୟେତ୍ ଗୀତନୃତ୍ୟ ଆଦ୍ୟୈଃ ମହାରାଜ ବିଭୂତିଭିଃ ॥ ୧୧॥

ମାମ୍ ଏବ ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ବହିଃ ଅନ୍ତଃ ଅପାବୃତମ୍ ।

ଈକ୍ଷେତ ଆତ୍ମନି ଚ ଆତ୍ମାନଂ ଯଥା ଖମ୍ ଅମଲ ଆଶୟଃ ॥ ୧୨॥

ଇତି ସର୍ୱାଣି ଭୂତାନି ମଦ୍ଭାବେନ ମହାଦ୍ୟୁତେ ।

ସଭାଜୟନ୍ ମନ୍ୟମାନଃ ଜ୍ଞାନଂ କେବଲମ୍ ଆଶ୍ରିତଃ ॥ ୧୩॥

ବ୍ରାହ୍ମଣେ ପୁଲ୍କସେ ସ୍ତେନେ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟେ ଅର୍କେ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗକେ ।

ଅକ୍ରୂରେ କ୍ରୂରକେ ଚ ଏବ ସମଦୃକ୍ ପଣ୍ଡିତଃ ମତଃ ॥ ୧୪॥

ନରେଷୁ ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ମଦ୍ଭାବଂ ପୁଂସଃ ଭାବୟତଃ ଅଚିରାତ୍ ।

ସ୍ପର୍ଧା ଅସୂୟା ତିରସ୍କାରାଃ ସାହଙ୍କାରାଃ ବିୟନ୍ତି ହି ॥ ୧୫॥

ବିସୃଜ୍ୟ ସ୍ମୟମାନାନ୍ ସ୍ୱାନ୍ ଦୃଶଂ ବ୍ରୀଡାଂ ଚ ଦୈହିକୀମ୍ ।

ପ୍ରଣମେତ୍ ଦଣ୍ଡବତ୍ ଭୂମୌ ଆଶ୍ୱ ଚାଣ୍ଡାଲ ଗୋ ଖରମ୍ ॥ ୧୬॥

ଯାବତ୍ ସର୍ୱେଷୁ ଭୂତେଷୁ ମଦ୍ଭାବଃ ନ ଉପଜାୟତେ ।

ତାବତ୍ ଏବମ୍ ଉପାସୀତ ବାଙ୍ ମନ କାୟ ବୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧୭॥

ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମକଂ ତସ୍ୟ ବିଦ୍ୟଯା ଆତ୍ମ ମନୀଷୟା ।

ପରିପଶ୍ୟନ୍ ଉପରମେତ୍ ସର୍ୱତଃ ମୁକ୍ତ ସଂଶୟଃ ॥ ୧୮॥

ଅୟଂ ହି ସର୍ୱକଲ୍ପାନାଂ ସଧ୍ରୀଚୀନଃ ମତଃ ମମ ।

ମଦ୍ଭାବଃ ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ମନୋବାକ୍କାୟବୃତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧୯॥

ନ ହି ଅଙ୍ଗ ଉପକ୍ରମେ ଧ୍ୱଂସଃ ମଦ୍ଧର୍ମସ୍ୟ ଉଦ୍ଧବ ଅଣୁ ଅପି ।

ମୟା ବ୍ୟବସିତଃ ସମ୍ୟକ୍ ନିର୍ଗୁଣତ୍ୱାତ୍ ଅନାଶିଷଃ ॥ ୨୦॥

ଯଃ ଯଃ ମୟି ପରେ ଧର୍ମଃ କଲ୍ପ୍ୟତେ ନିଷ୍ଫଲାୟ ଚେତ୍ ।

ତତ୍ ଆୟାସଃ ନିରର୍ଥଃ ସ୍ୟାତ୍ ଭୟାଦେଃ ଇବ ସତ୍ତ୍ମ ॥ ୨୧॥

ଏଷା ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ମନୀଷା ଚ ମନୀଷିଣାମ୍ ।

ଯତ୍ ସତ୍ୟମ୍ ଅନୃତେନ ଇହ ମର୍ତ୍ୟେନ ଆପ୍ନୋତି ମା ଅମୃତମ୍ ॥ ୨୨॥

ଏଷ ତେ ଅଭିହିତଃ କୃତ୍ସ୍ନଃ ବ୍ରହ୍ମବାଦସ୍ୟ ସଙ୍ଗ୍ରହଃ ।

ସମାସବ୍ୟାସବିଧିନା ଦେବାନାମ୍ ଅପି ଦୁର୍ଗମଃ ॥ ୨୩॥

ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ ତେ ଗଦିତଂ ଜ୍ଞାନଂ ବିସ୍ପଷ୍ଟୟୁକ୍ତିମତ୍ ।

ଏତତ୍ ବିଜ୍ଞାୟ ମୁଚ୍ୟେତ ପୁରୁଷଃ ନଷ୍ଟସଂଶୟଃ ॥ ୨୪॥

ସୁବିବିକ୍ତଂ ତବ ପ୍ରଶ୍ନଂ ମୟା ଏତତ୍ ଅପି ଧାରୟେତ୍ ।

ସନାତନଂ ବ୍ରହ୍ମଗୁହ୍ୟଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଅଧିଗଚ୍ଛତି ॥ ୨୫॥

ଯଃ ଏତତ୍ ମମ ଭକ୍ତେଷୁ ସମ୍ପ୍ରଦଦ୍ୟାତ୍ ସୁପୁଷ୍କଲମ୍ ।

ତସ୍ୟ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମଦାୟସ୍ୟ ଦଦାମି ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା ॥ ୨୬॥

ଯଃ ଏତତ୍ ସମଧୀୟୀତ ପବିତ୍ରଂ ପରମଂ ଶୁଚି ।

ସଃ ପୂୟେତ ଅହଃ ଅହଃ ମାଂ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଦର୍ଶୟନ୍ ॥ ୨୭॥

ଯଃ ଏତତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ନିତ୍ୟମ୍ ଅବ୍ୟଗ୍ରଃ ଶ୍ରୁଣୁୟାତ୍ ନରଃ ।

ମୟି ଭକ୍ତିଂ ପରାଂ କୁର୍ୱନ୍ କର୍ମଭିଃ ନ ସଃ ବଧ୍ୟତେ ॥ ୨୮॥

ଅପି ଉଦ୍ଧବ ତ୍ୱୟା ବ୍ରହ୍ମ ସଖେ ସମବଧାରିତମ୍ ।

ଅପି ତେ ବିଗତଃ ମୋହଃ ଶୋକଃ ଚ ଅସୌ ମନୋଭବଃ ॥ ୨୯॥

ନ ଏତତ୍ ତ୍ୱୟା ଦାମ୍ଭିକାୟ ନାସ୍ତିକାୟ ଶଠାୟ ଚ ।

ଅଶୁଶ୍ରୂଷୋଃ ଅଭକ୍ତାୟ ଦୁର୍ୱିନୀତାୟ ଦୀୟତାମ୍ ॥ ୩୦॥

ଏତୈଃ ଦୋଷୈଃ ବିହୀନାୟ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟାୟ ପ୍ରିୟାୟ ଚ ।

ସାଧବେ ଶୁଚୟେ ବ୍ରୂୟାତ୍ ଭକ୍ତିଃ ସ୍ୟାତ୍ ଶୂଦ୍ର ଯୋଷିତାମ୍ ॥ ୩୧॥

ନ ଏତତ୍ ବିଜ୍ଞାୟ ଜିଜ୍ଞାସୋଃ ଜ୍ଞାତବ୍ୟମ୍ ଅବଶିଷ୍ୟତେ ।

ପୀତ୍ୱା ପୀୟୂଷମ୍ ଅମୃତଂ ପାତବ୍ୟଂ ନ ଅବଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୩୨॥

ଜ୍ଞାନେ କର୍ମଣି ଯୋଗେ ଚ ବାର୍ତାୟାଂ ଦଣ୍ଡଧାରଣେ ।

ଯାବାନ୍ ଅର୍ଥଃ ନୃଣାଂ ତାତ ତାବାନ୍ ତେ ଅହଂ ଚତୁର୍ୱିଧଃ ॥ ୩୩॥

ମର୍ତ୍ୟଃ ଯଦା ତ୍ୟକ୍ତ ସମସ୍ତକର୍ମା

       ନିବେଦିତାତ୍ମା ବିଚିକୀର୍ଷିତଃ ମେ ।

ତଦା ଅମୃତତ୍ୱଂ ପ୍ରତିପଦ୍ୟମାନଃ

       ମୟା ଆତ୍ମଭୂୟାୟ ଚ କଲ୍ପତେ ବୈ ॥ ୩୪॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ସଃ ଏବମ୍ ଆଦର୍ଶିତ ଯୋଗମାର୍ଗଃ

       ତଦା ଉତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକବଚଃ ନିଶମ୍ୟ ।

ବଦ୍ଧ ଅଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରୀତି ଉପରୁଦ୍ଧ କଣ୍ଠଃ

       ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ଊଚେଃ ଅଶ୍ରୁ ପରିପ୍ଲୁତ ଅକ୍ଷଃ ॥ ୩୫॥

ବିଷ୍ଟଭ୍ୟ ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରଣୟ ଅବଘୂର୍ଣମ୍

       ଧୈର୍ୟେଣ ରାଜନ୍ ବହୁ ମନ୍ୟମାନଃ ।

କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ଯଦୁପ୍ରବୀରମ୍

       ଶୀର୍ଷ୍ଣା ସ୍ପୃଶନ୍ ତତ୍ ଚରଣ ଅରବିନ୍ଦମ୍ ॥ ୩୬॥

ଉଦ୍ଧବଃ ଉବାଚ ।

ବିଦ୍ରାବିତଃ ମୋହ ମହା ଅନ୍ଧକାରଃ

       ଯଃ ଆଶ୍ରିତଃ ମେ ତବ ସନ୍ନିଧାନାତ୍ ।

ବିଭାବସୋଃ କିଂ ନୁ ସମୀପଗସ୍ୟ

       ଶୀତଂ ତମଃ ଭୀଃ ପ୍ରଭବନ୍ତି ଅଜ ଅଦ୍ୟ ॥ ୩୭॥

ପ୍ରତ୍ୟର୍ପିତଃ ମେ ଭବତା ଅନୁକମ୍ପିନା

       ଭୃତ୍ୟାୟ ବିଜ୍ଞାନମୟଃ ପ୍ରଦୀପଃ ।

ହିତ୍ୱା କୃତଜ୍ଞଃ ତବ ପାଦମୂଲମ୍

       କଃ ଅନ୍ୟତ୍ ସମୀୟାତ୍ ଶରଣଂ ତ୍ୱଦୀୟମ୍ ॥ ୩୮॥

ବୃକ୍ଣଃ ଚ ମେ ସୁଦୃଢଃ ସ୍ନେହପାଶଃ

       ଦାଶାର୍ହ ବୃଷ୍ଣି ଅନ୍ଧକ ସାତ୍ୱତେଷୁ ।

ପ୍ରସାରିତଃ ସୃଷ୍ଟିବିବୃଦ୍ଧୟେ ତ୍ୱୟା

       ସ୍ୱମାୟଯା ହି ଆତ୍ମ ସୁବୋଧ ହେତିନା ॥ ୩୯॥

ନମଃ ଅସ୍ତୁ ତେ ମହାୟୋଗିନ୍ ପ୍ରପନ୍ନମ୍ ଅନୁଶାଧି ମାମ୍ ।

ଯଥା ତ୍ୱତ୍ ଚରଣ ଅମ୍ଭୋଜେ ରତିଃ ସ୍ୟାତ୍ ଅନପାୟିନୀ ॥ ୪୦॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଗଚ୍ଛ ଉଦ୍ଧବ ମୟା ଆଦିଷ୍ଟଃ ବଦରି ଆଖ୍ୟଂ ମମ ଆଶ୍ରମମ୍ ।

ତତ୍ର ମତ୍ ପାଦ ତୀର୍ଥୋଦେ ସ୍ନାନ ଉପସ୍ପର୍ଶନୈଃ ଶୁଚିଃ ॥ ୪୧॥

ଈକ୍ଷୟା ଅଲକନନ୍ଦାୟା ବିଧୂତ ଅଶେଷ କଲ୍ମଷଃ ।

ବସାନଃ ବଲ୍କଲାନି ଅଙ୍ଗ ବନ୍ୟଭୁକ୍ ସୁଖ ନିଃସ୍ପୃହଃ ॥ ୪୨॥

ତିତିକ୍ଷୌଃ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମାତ୍ରାଣାଂ ସୁଶୀଲଃ ସଂୟତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।

ଶାନ୍ତଃ ସମାହିତଧିୟା ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସଂୟୁତଃ ॥ ୪୩॥

ମତ୍ତଃ ଅନୁଶିକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ ତେ ବିବିକ୍ତମନୁଭାବୟନ୍ ।

ମୟି ଆବେଶିତ ବାକ୍ ଚିତ୍ତଃ ମଦ୍ଧର୍ମ ନିରତଃ ଭବ ।

ଅତିବ୍ରଜ୍ୟ ଗତୀଃ ତିସ୍ରଃ ମାମ୍ ଏଷ୍ୟସି ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୪୪॥

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ସଃ ଏବମ୍ ଉକ୍ତଃ ହରିମେଧସା ଉଦ୍ଧବଃ

       ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତଂ ପରିସୃତ୍ୟ ପାଦୟୋଃ ।

ଶିରଃ ନିଧାୟ ଅଶ୍ରୁକଲାଭିଃ ଆର୍ଦ୍ରଧୀଃ

       ନ୍ୟଷିଞ୍ଚତ୍ ଅଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱପରଃ ଅପି ଉପକ୍ରମେ ॥ ୪୫॥

ସୁଦୁସ୍ତ୍ୟଜ ସ୍ନେହ ବିୟୋଗ କାତରଃ

       ନ ଶକ୍ନୁବନ୍ ତଂ ପରିହାତୁମ୍ ଆତୁରଃ ।

କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଯୟୌ ମୂର୍ଧନି ଭର୍ତୃପାଦୁକେ

       ବିଭ୍ରନ୍ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ଯୟୌ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୪୬॥

ତତଃ ତମ୍ ଅନ୍ତର୍ହୃଦି ସଂନିବେଶ୍ୟ

       ଗତଃ ମହାଭାଗବତଃ ବିଶାଲାମ୍ ।

ଯଥା ଉପଦିଷ୍ଟାଂ ଜଗତ୍ ଏକବନ୍ଧୁନା

       ତତଃ ସମାସ୍ଥାୟ ହରେଃ ଅଗାତ୍ ଗତିମ୍ ॥ ୪୭॥

ଯଃ ଏଅତତ୍ ଆନନ୍ଦ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ଭୃତମ୍

       ଜ୍ଞାନାମୃତଂ ଭାଗବତାୟ ଭାଷିତମ୍ ।

କୃଷ୍ଣେଣ ଯୋଗେଶ୍ୱର ସେବିତାଙ୍ଘ୍ରିଣା

       ସଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧୟା ଆସେବ୍ୟ ଜଗତ୍ ବିମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୪୮॥

ଭବଭୟ ଅପହନ୍ତୁଂ ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସାରମ୍

       ନିଗମକୃତ୍ ଉପଜହେ ଭୃଙ୍ଗବତ୍ ବେଦସାରମ୍ ।

ଅମୃତମ୍ ଉଦଧିତଃ ଚ ଅପାୟଯତ୍ ଭୃତ୍ୟବର୍ଗାନ୍

       ପୁରୁଷମ୍ ଋଷଭମ୍ ଆଦ୍ୟଂ କୃଷ୍ଣସଞ୍ଜ୍ଞଂ ନତଃ ଅସ୍ମି ॥ ୪୯॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଭଗବଦୁଦ୍ଧବସମ୍ବାଦେ

ପରମାର୍ଥପ୍ରାପ୍ତିସୁଗମୋପାୟକଥନୋଦ୍ଧବବଦରିକାଶ୍ରମପ୍ରବେଶୋ

ନାମ ଏକୋନତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨୯॥

ଅଥ ତ୍ରିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ରାଜା ଉବାଚ ।

ତତଃ ମହାଭାଗବତେ ଉଦ୍ଧବେ ନିର୍ଗତେ ବନମ୍ ।

ଦ୍ୱାରବତ୍ୟାଂ କିମ୍ ଅକରୋତ୍ ଭଗବାନ୍ ଭୂତଭାବନଃ ॥ ୧॥

ବ୍ରହ୍ମଶାପ ଉପସଂସୃଷ୍ଟେ ସ୍ୱକୁଲେ ଯାଦବର୍ଷଭଃ ।

ପ୍ରେୟସୀଂ ସର୍ୱନେତ୍ରାଣାଂ ତନୁଂ ସଃ କଥମ୍ ଅତ୍ୟଜତ୍ ॥ ୨॥

ପ୍ରତ୍ୟାକ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନୟନମ୍ ଅବଲା ଯତ୍ର ଲଗ୍ନଂ ନ ଶେକୁଃ

       କର୍ଣାବିଷ୍ଟଂ ନ ସରତି ତତଃ ଯତ୍ ସତାମ୍ ଆତ୍ମଲଗ୍ନମ୍ ।

ଯତ୍ ଶ୍ରୀଃ ବାଚାଂ ଜନୟତି ରତିଂ କିଂ ନୁ ମାନଂ କବୀନାମ୍

       ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜିଷ୍ଣୋଃ ଯୁଧି ରଥଗତଂ ଯତ୍ ଚ ତତ୍ ସାମ୍ୟମ୍

ଈୟୁଃ ॥ ୩॥

ଋଷିଃ ଉବାଚ ।

ଦିବି ଭୁବି ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ମହୋତ୍ପାତାନ୍ ସମୁତ୍ଥିତାନ୍ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଆସୀନାନ୍ ସୁଧର୍ମାୟାଂ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରାହ ଯଦୂନ୍ ଇଦମ୍ ॥ ୪॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ଏତେ ଘୋରାଃ ମହୋତ୍ପାତାଃ ଦ୍ୱାର୍ୱତ୍ୟାଂ ଯମକେତବଃ ।

ମୁହୂର୍ତମ୍ ଅପି ନ ସ୍ଥେୟମ୍ ଅତ୍ର ନଃ ଯଦୁପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୫॥

ସ୍ତ୍ରିୟଃ ବାଲାଃ ଚ ବୃଦ୍ଧାଃ ଚ ଶଙ୍ଖୋଦ୍ଧାରଂ ବ୍ରଜନ୍ତ୍ୱିତଃ ।

ବୟଂ ପ୍ରଭାସଂ ଯାସ୍ୟାମଃ ଯତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ ସରସ୍ୱତୀ ॥ ୬॥

ତତ୍ର ଅଭିଷିଚ୍ୟ ଶୁଚୟ ଉପୋଷ୍ୟ ସୁସମାହିତାଃ ।

ଦେବତାଃ ପୂଜୟିଷ୍ୟାମଃ ସ୍ନପନ ଆଲେପନ ଅର୍ହଣୈଃ ॥ ୭॥

ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ତୁ ମହାଭାଗାନ୍ କୃତସ୍ୱସ୍ତ୍ୟଯନା ବୟମ୍ ।

ଗୋ ଭୂ ହିରଣ୍ୟ ବାସୋଭିଃ ଗଜ ଅଶ୍ୱରଥ ବେଶ୍ମଭିଃ ॥ ୮॥

ବିଧିଃ ଏଷଃ ହି ଅରିଷ୍ଟଘ୍ନଃ ମଙ୍ଗଲ ଆୟନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ।

ଦେବ ଦ୍ୱିଜ ଗବାଂ ପୂଜା ଭୂତେଷୁ ପରମଃ ଭବଃ ॥ ୯॥

ଇତି ସର୍ୱେ ସମାକର୍ଣ୍ୟ ଯଦୁବୃଦ୍ଧାଃ ମଧୁଦ୍ୱିଷଃ ।

ତଥା ଇତି ନୌଭିଃ ଉତ୍ତୀର୍ୟ ପ୍ରଭାସଂ ପ୍ରୟଯୂ ରଥୈଃ ॥ ୧୦॥

ତସ୍ମିନ୍ ଭଗବତା ଆଦିଷ୍ଟଂ ଯଦୁଦେବେନ ଯାଦବା ।

ଚକ୍ରୁଃ ପରଭୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ସର୍ୱଶ୍ରେୟ ଉପବୃଂହିତମ୍ ॥ ୧୧॥

ତତଃ ତସ୍ମିନ୍ ମହାପାନଂ ପପୁଃ ମୈରେୟକଂ ମଧୁ ।

ଦିଷ୍ଟ ବିଭ୍ରଂଶିତ ଧିୟଃ ଯତ୍ ଦ୍ରବୈଃ ଭ୍ରଶ୍ୟତେ ମତିଃ ॥ ୧୨॥

ମହାପାନ ଅଭିମତ୍ତାନାଂ ବୀରାଣାଂ ଦୃପ୍ତଚେତସାମ୍ ।

କୃଷ୍ଣମାୟା ବିମୂଢାନାଂ ସଙ୍ଘର୍ଷଃ ସୁମହାନ୍ ଅଭୂତ୍ ॥ ୧୩॥

ଯୁୟୁଧୁଃ କ୍ରୋଧସଂରବ୍ଧା ବେଲାୟାମ୍ ଆତତାୟିନଃ ।

ଧନୁଭିଃ ଅସିଭିଃ ମଲ୍ଲୈଃ ଗଦାଭିଃ ତାମ୍ ଅରର୍ଷ୍ଟିଭିଃ ॥ ୧୪॥

ପତତ୍ପତାକୈ ରଥକୁଞ୍ଜରାଦିଭିଃ

       ଖର ଉଷ୍ଟ୍ର ଗୋଭିଃ ମହିଷୈଃ ନରୈଃ ଅପି ।

ମିଥଃ ସମେତ୍ୟ ଅଶ୍ୱତରୈଃ ସୁଦୁର୍ମଦା

       ନ୍ୟହନ୍ ଶରର୍ଦଦ୍ଭିଃ ଇବ ଦ୍ୱିପା ବନେ ॥ ୧୫॥

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସାମ୍ବୌ ଯୁଧି ରୂଢମତ୍ସରୌ

       ଅକ୍ରୂର ଭୋଜୌ ଅନିରୁଦ୍ଧ ସାତ୍ୟକୀ ।

ସୁଭଦ୍ର ସଙ୍ଗ୍ରାମଜିତୌ ସୁଦାରୁଣୌ

       ଗଦୌ ସୁମିତ୍ରା ସୁରଥୌ ସମୀୟତୁଃ ॥ ୧୬॥

ଅନ୍ୟେ ଚ ଯେ ବୈ ନିଶଠ ଉଲ୍ମୁକ ଆଦୟଃ

       ସହସ୍ରଜିତ୍ ଶତଜିତ୍ ଭାନୁ ମୁଖ୍ୟାଃ ।

ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମ୍ ଆସାଦ୍ୟ ମଦାନ୍ଧକାରିତା

       ଜଘ୍ନୁଃ ମୁକୁନ୍ଦେନ ବିମୋହିତା ଭୃଶମ୍ ॥ ୧୭॥

ଦାଶାର୍ହ ବୃଷ୍ଣି ଅନ୍ଧକ ଭୋଜ ସାତ୍ୱତା

       ମଧୁ ଅର୍ବୁଦା ମାଥୁରଶୂରସେନାଃ ।

ବିସର୍ଜନାଃ କୁକୁରାଃ କୁନ୍ତୟଃ ଚ

       ମିଥଃ ତତଃ ତେ ଅଥ ବିସୃଜ୍ୟ ସୌହୃଦମ୍ ॥ ୧୮॥

ପୁତ୍ରାଃ ଅୟୁଧ୍ୟନ୍ ପିତୃଭିଃ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ଚ

       ସ୍ୱସ୍ତ୍ରୀୟ ଦୌହିତ୍ର ପିତୃବ୍ୟମାତୁଲୈଃ ।

ମିତ୍ରାଣି ମିତ୍ରୈଃ ସୁହୃଦଃ ସୁହୃଦ୍ଭିଃ

       ଜ୍ଞାତୀଂସ୍ତ୍ୱହନ୍ ଜ୍ଞାତୟଃ ଏବ ମୂଢାଃ ॥ ୧୯॥

ଶରେଷୁ କ୍ଷୀୟମାଣେଷୁ ଭଜ୍ୟମାନେଷୁ ଧନ୍ୱସୁ ।

ଶସ୍ତ୍ରେଷୁ କ୍ଷୀୟମାଣେଷୁ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ ଜହ୍ରୁଃ ଏରକାଃ ॥ ୨୦॥

ତାଃ ବଜ୍ରକଲ୍ପାଃ ହି ଅଭବନ୍ ପରିଘାଃ ମୁଷ୍ଟିନାଃ ଭୃତାଃ ।

ଜଘ୍ନୁଃ ଦ୍ୱିଷଃ ତୈଃ କୃଷ୍ଣେନ ବାର୍ୟମାଣାଃ ତୁ ତଂ ଚ ତେ ॥ ୨୧॥

ପ୍ରତ୍ୟନୀକଂ ମନ୍ୟମାନାଃ ବଲଭଦ୍ରଂ ଚ ମୋହିତାଃ ।

ହନ୍ତୁଂ କୃତଧିୟଃ ରାଜନ୍ ଆପନ୍ନାଃ ଆତତାୟିନଃ ॥ ୨୨॥

ଅଥ ତୌ ଅପି ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ଉଦ୍ୟମ୍ୟ କୁରୁନନ୍ଦନ ।

ଏରକା ମୁଷ୍ଟି ପରିଘୌ ଜରନ୍ତୌ ଜଘ୍ନତୁଃ ଯୁଧି ॥ ୨୩॥

ବ୍ରହ୍ମଶାପ ଉପସୃଷ୍ଟାନାଂ କୃଷ୍ଣମାୟାବୃତ ଆତ୍ମନାମ୍ ।

ସ୍ପର୍ଧାକ୍ରୋଧଃ କ୍ଷୟଂ ନିନ୍ୟେ ବୈଣବଃ ଅଗ୍ନିଃ ଯଥା ବନମ୍ ॥ ୨୪॥

ଏବଂ ନଷ୍ଟେଷୁ ସର୍ୱେଷୁ କୁଲେଷୁ ସ୍ୱେଷୁ କେଶବଃ ।

ଅବତାରିତଃ ଭୁବଃ ଭାରଃ ଇତି ମେନେ ଅବଶେଷିତଃ ॥ ୨୫॥

ରାମଃ ସମୁଦ୍ରବେଲାୟାଂ ଯୋଗମ୍ ଆସ୍ଥାୟ ପୌରୁଷମ୍ ।

ତତ୍ ତ୍ୟାଜ ଲୋକଂ ମାନୁଷ୍ୟଂ ସଂୟୋଜ୍ୟ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନି ॥ ୨୬॥

ରାମନିର୍ୟାଣମ୍ ଆଲୋକ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଦେବକୀସୁତଃ ।

ନିଷସାଦ ଧରୋପସ୍ଥେ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଆସାଦ୍ୟ ପିପ୍ପଲମ୍ ॥ ୨୭॥

ବିଭ୍ରତ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ରୂପଂ ଭ୍ରାଜିଷ୍ଣୁ ପ୍ରଭୟା ସ୍ୱୟା ।

ଦିଶଃ ବିତିମାରାଃ କୁର୍ୱନ୍ ବିଧୂମଃ ଇବ ପାବକଃ ॥ ୨୮॥

ଶ୍ରୀବତ୍ସାଙ୍କଂ ଘନଶ୍ୟାମଂ ତପ୍ତ ହାଟକ ବର୍ଚସମ୍ ।

କୌଶେୟ ଅମ୍ବର ଯୁଗ୍ମେନ ପରିବୀତଂ ସୁମଙ୍ଗଲମ୍ ॥ ୨୯॥

ସୁନ୍ଦର ସ୍ମିତ ବକ୍ତ୍ର ଅବ୍ଜଂ ନୀଲ କୁନ୍ତଲ ମଣ୍ଡିତମ୍ ।

ପୁଣ୍ଡରୀକ ଅଭିରାମାକ୍ଷଂ ସ୍ଫୁରନ୍ ମକର କୁଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୩୦॥

କଟିସୂତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର କିରୀଟ କଟକ ଅଙ୍ଗଦୈଃ ।

ହାର ନୂପୁର ମୁଦ୍ରାଭିଃ କୌସ୍ତୁଭେନ ବିରାଜିତମ୍ ॥ ୩୧॥

ବନମାଲା ପରୀତାଙ୍ଗଂ ମୂର୍ତିମଦ୍ଭିଃ ନିଜ ଆୟୁଧୈଃ ।

କୃତ୍ୱା ଉରୌ ଦକ୍ଷିଣେ ପାଦମ୍ ଆସୀନଂ ପଙ୍କଜ ଅରୁଣମ୍ ॥ ୩୨॥

ମୁସଲୌ ଅଶେଷାୟଃ ଖଣ୍ଡକୃତେଷୁଃ ଲୁବ୍ଧକଃ ଜରାଃ ।

ମୃଗାସ୍ୟ ଆକାରଂ ତତ୍ ଚରଣଂ ବିବ୍ୟାଧ ମୃଗଶଙ୍କୟା ॥ ୩୩॥

ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ତଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସଃ କୃତ କିଲ୍ବିଷଃ ।

ଭୀତଃ ପପାତ ଶିରସା ପାଦୟୋଃ ଅସୁରଦ୍ୱିଷଃ ॥ ୩୪॥

ଅଜାନତା କୃତମ୍ ଇଦଂ ପାପେନ ମଧୁସୂଦନ ।

କ୍ଷନ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ପାପସ୍ୟ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଃ ମେ ଅନଘ ॥ ୩୫॥

ଯସ୍ୟ ଅନୁସ୍ମରଣଂ ନୄଣାମ୍ ଅଜ୍ଞାନ ଧ୍ୱାନ୍ତ ନାଶନମ୍ ।

ବଦନ୍ତି ତସ୍ୟ ତେ ବିଷ୍ଣୋ ମୟା ଅସାଧୁ କୃତଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୬॥

ତତ୍ ମା ଆଶୁ ଜହି ବୈକୁଣ୍ଠ ପାପ୍ମାନଂ ମୃଗ ଲୁବ୍ଧକମ୍ ।

ଯଥା ପୁନଃ ଅହଂ ତୁ ଏବଂ ନ କୁର୍ୟାଂ ସତ୍ ଅତିକ୍ରମମ୍ ॥ ୩୭॥

ଯସ୍ୟ ଆତ୍ମ ଯୋଗ ରଚିତଂ ନ ବିଦୁଃ ବିରିଞ୍ଚଃ

       ରୁଦ୍ର ଆଦୟଃ ଅସ୍ୟ ତନୟାଃ ପତୟଃ ଗିରାଂ ଯେ ।

ତ୍ୱତ୍ ମାୟଯା ପିହିତ ଦୃଷ୍ଟୟଃ ଏତତ୍ ଅଞ୍ଜଃ

       କିଂ ତସ୍ୟ ତେ ବୟମ୍ ଅସତ୍ ଗତୟଃ ଗୃଣୀମଃ ॥ ୩୮॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ ଉବାଚ ।

ମା ଭୈଃ ଜରେ ତ୍ୱମ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠ କାମଃ ଏଷଃ କୃତଃ ହି ମେ ।

ଯାହି ତ୍ୱଂ ମତ୍ ଅନୁଜ୍ଞାତଃ ସ୍ୱର୍ଗଂ ସୁକୃତିନାଂ ପଦମ୍ ॥ ୩୯॥

ଇତି ଆଦିଷ୍ଟଃ ଭଗବତା କୃଷ୍ଣେନ ଇଚ୍ଛା ଶରୀରିଣା ।

ତ୍ରିଃ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ତଂ ନତ୍ୱା ବିମାନେନ ଦିବଂ ଯୟୌ ॥ ୪୦॥

ଦାରୁକଃ କୃଷ୍ଣପଦବୀମ୍ ଅନ୍ୱିଚ୍ଛନ୍ ଅଧିଗମ୍ୟତାମ୍ ।

ବାୟୁଂ ତୁଲସିକାମୋଦମ୍ ଆଘ୍ରାୟ ଅଭିମୁଖଂ ଯୟୌ ॥ ୪୧॥

ତଂ ତତ୍ର ତିଗ୍ମଦ୍ୟୁଭିଃ ଆୟୁଧୈଃ ବୃତମ୍

       ହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥମୂଲେ କୃତକେତନଂ ପତିମ୍ ।

ସ୍ନେହପ୍ଲୁତାତ୍ମା ନିପପାତ ପାଦୟୋ

       ରଥାତ୍ ଅବପ୍ଲୁତ୍ୟ ସବାଷ୍ପଲୋଚନଃ ॥ ୪୨॥

ଅପଶ୍ୟତଃ ତ୍ୱତ୍ ଚରଣ ଅମ୍ବୁଜଂ ପ୍ରଭୋ

       ଦୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଣଷ୍ଟା ତମସି ପ୍ରବିଷ୍ଟା ।

ଦିଶଃ ନ ଜାନେ ନ ଲଭେ ଚ ଶାନ୍ତିମ୍

       ଯଥା ନିଶାୟମ୍ ଉଡୁପେ ପ୍ରଣଷ୍ଟେ ॥ ୪୩॥

ଇତି ବ୍ରୁବତେ ସୂତେ ବୈ ରଥଃ ଗରୁଡଲାଞ୍ଛନଃ ।

ଖମ୍ ଉତ୍ପପାତ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସାଶ୍ୱଧ୍ୱଜଃ ଉଦୀକ୍ଷତଃ ॥ ୪୪॥

ତମ୍ ଅନ୍ୱଗଚ୍ଛନ୍ ଦିବ୍ୟାନି ବିଷ୍ଣୁପ୍ରହରଣାନି ଚ ।

ତେନ ଅତି ବିସ୍ମିତ ଆତ୍ମାନଂ ସୂତମ୍ ଆହ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୪୫॥

ଗଚ୍ଛ ଦ୍ୱାରବତୀଂ ସୂତ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ନିଧନଂ ମିଥଃ ।

ସଙ୍କର୍ଷଣସ୍ୟ ନିର୍ୟାଣଂ ବନ୍ଧୁଭ୍ୟଃ ବ୍ରୂହି ମତ୍ ଦଶାମ୍ ॥ ୪୬॥

ଦ୍ୱାରକାୟାଂ ଚ ନ ସ୍ଥେୟଂ ଭବଦ୍ଭିଃ ଚ ସ୍ୱବନ୍ଧୁଭିଃ ।

ମୟା ତ୍ୟକ୍ତାଂ ଯଦୁପୁରୀଂ ସମୁଦ୍ରଃ ପ୍ଲାବୟିଷ୍ୟତି ॥ ୪୭॥

ସ୍ୱଂ ସ୍ୱଂ ପରିଗ୍ରହଂ ସର୍ୱେ ଆଦାୟ ପିତରୌ ଚ ନଃ ।

ଅର୍ଜୁନେନ ଆବିତାଃ ସର୍ୱ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଗମିଷ୍ୟଥ ॥ ୪୮॥

ତ୍ୱଂ ତୁ ମତ୍ ଧର୍ମମ୍ ଆସ୍ଥାୟ ଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠଃ ଉପେକ୍ଷକଃ ।

ମନ୍ମାୟା ରଚନାମ୍ ଏତାଂ ବିଜ୍ଞାୟ ଉପଶମଂ ବ୍ରଜ ॥ ୪୯॥

ଇତି ଉକ୍ତଃ ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ।

ତତ୍ ପାଦୌ ଶୀର୍ଷ୍ଣି ଉପାଧାୟ ଦୁର୍ମନାଃ ପ୍ରୟଯୌ ପୁରୀମ୍ ॥ ୫୦॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ଯଦୁକୁଲସଙ୍କ୍ଷୟୋ ନାମ

ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୩୦॥

ଅଥ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ଅଧ୍ୟାୟଃ ।

ଶ୍ରୀଶୁକଃ ଉବାଚ ।

ଅଥ ତତ୍ର ଆଗମତ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଭବାନ୍ୟା ଚ ସମଂ ଭବଃ ।

ମହେନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖାଃ ଦେବାଃ ମୁନୟଃ ସପ୍ରଜେଶ୍ୱରାଃ ॥ ୧॥

ପିତରଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ୱାଃ ବିଦ୍ୟାଧର ମହୋରଗାଃ ।

ଚାରଣାଃ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି କିଂନର ଅପ୍ସରସଃ ଦ୍ୱିଜାଃ ॥ ୨॥

ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାଃ ଭଗବତଃ ନିର୍ୱାଣଂ ପରମ ଉତ୍ସୁକାଃ ।

ଗାୟନ୍ତଃ ଚ ଗୃଣନ୍ତଃ ଚ ଶୌରେଃ କର୍ମାଣି ଜନ୍ମ ଚ ॥ ୩॥

ବବର୍ଷୁଃ ପୁଷ୍ପବର୍ଷାଣି ବିମାନ ଆବଲିଭିଃ ନଭଃ ।

କୁର୍ୱନ୍ତଃ ସଙ୍କୁଲଂ ରାଜନ୍ ଭକ୍ତ୍ୟା ପରମୟା ଯୁତାଃ ॥ ୪॥

ଭଗବାନ୍ ପିତାମହଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବିଭୂତିଃ ଆତ୍ମନଃ ବିଭୁଃ ।

ସଂୟୋଜ୍ୟ ଆତ୍ମନି ଚ ଆତ୍ମାନଂ ପଦ୍ମନେତ୍ରେ ନ୍ୟମୀଲୟତ୍ ॥ ୫॥

ଲୋକାଭିରାମାଂ ସ୍ୱତନୁଂ ଧାରଣା ଧ୍ୟାନ ମଙ୍ଗଲମ୍ ।

ଯୋଗଧାରଣୟା ଆଗ୍ନେୟ୍ୟା ଅଦଗ୍ଧ୍ୱା ଧାମ ଆବିଶତ୍ ସ୍ୱକମ୍ ॥ ୬॥

ଦିବି ଦୁନ୍ଦୁଭୟଃ ନେଦୁଃ ପେତୁଃ ସୁମନଃ ଚ ଖାତ୍ ।

ସତ୍ୟଂ ଧର୍ମଃ ଧୃତିଃ ଭୂମେଃ କୀର୍ତିଃ ଶ୍ରୀଃ ଚ ଅନୁ ତଂ ବୟୁଃ ॥ ୭॥

ଦେବ ଆଦୟଃ ବ୍ରହ୍ମମୁଖ୍ୟାଃ ନ ବିଶନ୍ତଂ ସ୍ୱଧାମନି ।

ଅବିଜ୍ଞାତଗତିଂ କୃଷ୍ଣଂ ଦଦୃଶୁଃ ଚ ଅତିବିସ୍ମିତାଃ ॥ ୮॥

ସୌଦାମନ୍ୟାଃ ଯଥା ଆକାଶେ ଯାନ୍ତ୍ୟାଃ ହିତ୍ୱା ଅଭ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।

ଗତିଃ ନ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ମର୍ତ୍ୟୈଃ ତଥା କୃଷ୍ଣସ୍ୟ ଦୈବତୈଃ ॥ ୯॥

ବ୍ରହ୍ମ ରୁଦ୍ର ଆଦୟଃ ତେ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଯୋଗଗତିଂ ହରେଃ ।

ବିସ୍ମିତାଃ ତାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତଃ ସ୍ୱଂ ସ୍ୱଂ ଲୋକଂ ଯୟୁଃ ତଦା ॥ ୧୦॥

ରାଜନ୍ ପରସ୍ୟ ତନୁଭୃତ୍ ଜନନାପ୍ୟଯେହା

       ମାୟାବିଡମ୍ବନମ୍ ଅବେହି ଯଥା ନଟସ୍ୟ ।

ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ଆତ୍ମନା ଇଦମ୍ ଅନୁବିଶ୍ୟ ବିହୃତ୍ୟ ଚ ଅନ୍ତେ

       ସଂହୃତ୍ୟ ଚ ଆତ୍ମ ମହିନା ଉପରତଃ ସଃ ଆସ୍ତେ ॥ ୧୧॥

ମର୍ତ୍ୟେନ ଯଃ ଗୁରୁସୁତଂ ଯମଲୋକନୀତମ୍

       ତ୍ୱାଂ ଚ ଆନୟତ୍ ଶରଣଦଃ ପରମ ଅସ୍ତ୍ର ଦଗ୍ଧମ୍ ।

ଜିଗ୍ୟେ ଅନ୍ତକ ଅନ୍ତକମ୍ ଅପି ଈଶମ୍ ଅସୌ ଅବନୀଶଃ

       କିଂ ସ୍ୱାବନେ ସ୍ୱରନୟନ୍ ମୃଗୟୁଂ ସଦେହମ୍ ॥ ୧୨॥

ତଥା ଅପି ଅଶେଶା ସ୍ଥିତି ସମ୍ଭବ ଅପି

       ଅୟେଷୁ ଅନନ୍ୟ ହେତୁଃ ଯତ୍ ଅଶେଷ ଶକ୍ତିଧୃକ୍ ।

ନ ଇଚ୍ଛତ୍ ପ୍ରଣେତୁଂ ବପୁଃ ଅତ୍ର ଶେଷିତମ୍

       ମର୍ତ୍ୟେନ କିଂ ସ୍ୱସ୍ଥଗତିଂ ପ୍ରଦର୍ଶୟନ୍ ॥ ୧୩॥

ଯଃ ଏତାଂ ପ୍ରାତଃ ଉତ୍ଥାୟ କୃଷ୍ଣସ୍ୟ ପଦବୀଂ ପରାମ୍ ।

ପ୍ରୟତଃ କୀର୍ତୟେତ୍ ଭକ୍ତ୍ୟା ତାମ୍ ଏବ ଆପ୍ନୋତି ଅନୁତ୍ତମାମ୍ ॥ ୧୪॥

ଦାରୁକଃ ଦ୍ୱାରକାମ୍ ଏତ୍ୟ ବସୁଦେବ ଉଗ୍ରସେନୟୋଃ ।

ପତିତ୍ୱା ଚରଣାବସ୍ରୈଃ ନ୍ୟଷିଞ୍ଚତ୍ କୃଷ୍ଣବିଚ୍ୟୁତଃ ॥ ୧୫॥

କଥୟାମାସ ନିଧନଂ ବୃଷ୍ଣୀନାଂ କୃତ୍ସ୍ନଶଃ ନୃପ ।

ତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଉଦ୍ୱିଗ୍ନ ହୃଦୟାଃ ଜନାଃ ଶୋକ ବିମୂର୍ଚ୍ଛିତାଃ ॥ ୧୬॥

ତତ୍ର ସ୍ମ ତ୍ୱରିତା ଜଗ୍ମୁଃ କୃଷ୍ଣ ବିଶ୍ଲେଷ ବିହ୍ୱଲାଃ ।

ବ୍ୟସବାଃ ଶେରତେ ଯତ୍ର ଜ୍ଞାତୟଃ ଘ୍ନନ୍ତଃ ଆନନମ୍ ॥ ୧୭॥

ଦେବକୀ ରୋହିଣୀ ଚ ଏବ ବସୁଦେବଃ ତଥା ସୁତୌ ।

କୃଷ୍ଣ ରାମ ଅବପଶ୍ୟନ୍ତଃ ଶୋକ ଆର୍ତାଃ ବିଜହୁଃ ସ୍ମୃତିମ୍ ॥ ୧୮॥

ପ୍ରାଣାନ୍ ଚ ବିଜହୁଃ ତତ୍ର ଭଗବତ୍ ବିରହ ଆତୁରାଃ ।

ଉପଗୁହ୍ୟ ପତୀନ୍ ତାତ ଚିତାମ୍ ଆରୁରୁହୁଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ॥ ୧୯॥

ରାମପତ୍ନ୍ୟଃ ଚ ତତ୍ ଦେହମ୍ ଉପଗୁହ୍ୟ ଅଗ୍ନିମ୍ ଆବିଶନ୍ ।

ବସୁଦେବପତ୍ନ୍ୟଃ ତତ୍ ଗାତ୍ରଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଆଦୀନ୍ ହରେଃ ସ୍ନୁଷାଃ ।

କୃଷ୍ଣପତ୍ନ୍ୟଃ ଆବିଶନ୍ ଅଗ୍ନିଂ ରୁକ୍ମିଣି ଆଦ୍ୟାଃ ତଦାତ୍ମିକାଃ ॥ ୨୦॥

ଅର୍ଜୁନଃ ପ୍ରେୟସଃ ସଖ୍ୟୁଃ କୃଷ୍ଣସ୍ୟ ବିରହ ଆତୁରଃ ।

ଆତ୍ମାନଂ ସାନ୍ତ୍ୱୟାମାସ କୃଷ୍ଣଗୀତୈଃ ସଦୁକ୍ତିଭିଃ ॥ ୨୧॥

ବନ୍ଧୂନାଂ ନଷ୍ଟଗୋତ୍ରାଣାମ୍ ଅର୍ଜୁନଃ ସାମ୍ପରାୟିକମ୍ ।

ହତାନାଂ କାରୟାମାସ ଯଥାବତ୍ ଅନୁପୂର୍ୱଶଃ ॥ ୨୨॥

ଦ୍ୱାରକାଂ ହରିଣା ତ୍ୟକ୍ତା ସମୁଦ୍ରଃ ଅପ୍ଲାବୟତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ ।

ବର୍ଜୟିତ୍ୱା ମହାରାଜ ଶ୍ରୀମତ୍ ଭଗବତ୍ ଆଲୟମ୍ ॥ ୨୩॥

ନିତ୍ୟଂ ସଂନିହିତଃ ତତ୍ର ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ ।

ସ୍ମୃତ୍ୟା ଅଶେଷା ଅଶୁଭହରଂ ସର୍ୱ ମଙ୍ଗଲମ୍ ଅମଙ୍ଗଲମ୍ ॥ ୨୪॥

ସ୍ତ୍ରୀ ବାଲ ବୃଦ୍ଧାନ୍ ଆଦାୟ ହତଶେଷାନ୍ ଧନଞ୍ଜୟଃ ।

ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ସମାବେଶ୍ୟ ବଜ୍ର ତତ୍ର ଅଭ୍ୟଷେଚୟତ୍ ॥ ୨୫॥

ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୁହୃତ୍ ବଧଂ ରାଜନ୍ ଅର୍ଜୁନାତ୍ ତେ ପିତାମହାଃ ।

ତ୍ୱାଂ ତୁ ବଂଶଧରଂ କୃତ୍ୱା ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ୱେ ମହାପଥମ୍ ॥ ୨୬॥

ଯଃ ଏତତ୍ ଦେବଦେବସ୍ୟ ବିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମାଣି ଜନ୍ମ ଚ ।

କୀର୍ତୟେତ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ମର୍ତ୍ୟଃ ସର୍ୱପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୨୭॥

ଇତ୍ଥଂ ହରେଃ ଭଗବତଃ ରୁଚିର ଅବତାର

       ବୀର୍ୟାଣି ବାଲଚରିତାନି ଚ ଶନ୍ତମାନି ।

ଅନ୍ୟତ୍ର ଚ ଇହ ଚ ଶ୍ରୁତାନି ଗୃଣନ୍ ମନୁଷ୍ୟଃ

       ଭକ୍ତିଂ ପରାଂ ପରମହଂସଗତୌ ଲଭେତ ॥ ୨୮॥

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ୟାଂ

ସଂହିତାୟାମେକାଦଶସ୍କନ୍ଧେ ମୌସଲୋପାଖ୍ୟାନଂ ନାମ

ଏକତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୩୧॥

॥ ଇତି ଉଦ୍ଧବଗୀତା ନାମ ଏକାଦଶସ୍କନ୍ଧଃ ସମାପ୍ତଃ ॥

ଗୀତା ସ୍ବଧ୍ୟାୟ

https://gita-swadhyaya.blogspot.com/2024/01/Gita-Swadhyaya.html

शात्विक आहार वनाना सिखे 

https://khadya-peya.blogspot.com/2024/10/KP0001.html