ବ୍ରହ୍ମଗୀତା

 ବ୍ରହ୍ମଗୀତା ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣାନ୍ତର୍ଗତା 

ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦପୁରାଣେ ସୂତସଂହିତାୟାଂ ଚତୁର୍ଥସ୍ୟ

ଯଜ୍ଞବୈଭବଖଣ୍ଡସ୍ୟୋପରିଭାଗେ ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ବ୍ରହ୍ମଗୀତିର୍ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥              ୧-୬୦

ବେଦାର୍ଥବିଚାରୋ ନାମ ଦ୍ୱିତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥       ୧-୬୦

ସାକ୍ଷିଶିବସ୍ୱରୂପକଥନଂ ନାମ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟଯଃ ॥   ୧-୧୧୮

ତଲବକାରୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନଂ ନାମ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧-୧୫୪

ଆଦେଶକଥନଂ ନାମ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥      ୧-୧୯୬

ଦହରୋପାସନବିବରଣଂ ନାମ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥     ୧-୫୮

ବସ୍ତୁସ୍ୱରୂପବିଚାରୋ ନାମ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥      ୧-୯୫

କୈବଲ୍ୟୋପନିଷଦ୍ୱିବରଣେ ତତ୍ତ୍ୱବେଦନବିଧିର୍ନାମାଷ୍ଟମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ୧-୫୫

ବୃହାଦାରଣ୍ୟକୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାନେ ନବମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥     ୧-୫୭

ବୃହାଦାରଣ୍ୟକବ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନଂ ନାମ ଦଶମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥  ୧-୫୬

କଠବଲ୍ଲୀଶ୍ୱେତାଶ୍ୱେତରବ୍ୟାଖ୍ୟାୟାମେକାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥    ୧-୭୨

ଶିବସ୍ୟାହମ୍ପ୍ରତ୍ୟାୟାଶ୍ରତ୍ୱଂ ନାମ ଦ୍ୱାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥    ୧-୭୭

  ॥ ଅଥ ପ୍ରାରଭ୍ୟତେ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣାନ୍ତର୍ଗତସୂତସଂହିତାୟାଂ ବ୍ରହ୍ମଗୀତା ॥

  ॥ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

                    । ବ୍ରହ୍ମଗୀତିଃ ।

ମୁନୟ ଊଚୁଃ -

ଭବତା ସର୍ୱମାଖ୍ୟାତଂ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ୱିସ୍ତରାଦପି ।

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ବ୍ରହ୍ମଗୀତାମନୁତ୍ତମାମ୍ ॥ ୧॥

ସର୍ୱବିଜ୍ଞାନରତ୍ନାନାମାକରସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।

କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନସ୍ୟୈବ ଭବାଞ୍ଛିଷ୍ୟଃ ସୁଶିକ୍ଷିତଃ ॥ ୨॥

ତ୍ୱୟୈବାବିଦିତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନାସ୍ତି ସତ୍ୟଂ ପ୍ରଭାଷିତମ୍ ।

ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗବାଂସ୍ତନ୍ନୋ ବକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ॥ ୩॥

ସୂତ ଉବାଚ -

ବକ୍ଷ୍ୟେ ତାମାଦରେଣୈବ ବ୍ରହ୍ମଗୀତାମନୁତ୍ତମାମ୍ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ସହିତା ଯୂୟଂ ଶୃଣୁତ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମାଃ ॥ ୪॥

ପୁରା କଲ୍ପାନ୍ତରେ ଦେବାଃ ସର୍ୱେ ସମ୍ଭୂୟ ସାଦରମ୍ ।

ବିଚାର୍ୟ ସୁଚିରଂ କାଲଂ ବେଦାନାମର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୫॥

ସଂଶୟାବିଷ୍ଟଚିତ୍ତାସ୍ତୁ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ୱା ମହତ୍ତରମ୍ ।

ଅଭିଜଗ୍ମୁର୍ୱିଧାତାରଂ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେବା ମୁନୀଶ୍ୱରାଃ ॥ ୬॥

ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଜଗତାଂ ନାଥଃ ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ସର୍ୱବିତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।

ମହାକାରୁଣିକଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଭକ୍ତହିତେ ରତଃ ॥ ୭॥

ମେରୁଶୃଙ୍ଗେ ବରେ ରମ୍ୟେ ସର୍ୱୟୋଗିସମାବୃତେ ।

ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ୱସିଦ୍ଧାଦ୍ୟୈଶ୍ଚ ସୁସେବିତେ ॥ ୮॥

ନାନାରତ୍ନସମାକୀର୍ଣେ ନାନାଧାତୁବିଚିତ୍ରିତେ ।

ଶକୁନ୍ତସଙ୍ଘସଙ୍ଘୃଷ୍ଟେ ନାନାତୀର୍ଥସମାବୃତେ ॥ ୯॥

ଗୁହାକୋଟିସମାୟୁକ୍ତେ ଗିରିପ୍ରସ୍ରବଣୈର୍ୟୁତେ ।

ମଧୁରାଦିରସୈଃ ଷଡ୍ଭିଃ ସମୃଦ୍ଧେଽତୀବ ଶୋଭନେ ॥ ୧୦॥

ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମବନଂ ନାମ ଶତୟୋଜନମାୟତମ୍ ।

ଶତୟୋଜନବିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦୀର୍ଘିକାଭିଃ ସୁସଂୟୁତମ୍ ॥ ୧୧॥

ନାନାପଶୁସମାୟୁକ୍ତଂ ନାନାପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍ ।

ସ୍ୱାଦୁପାନୀୟସଂୟୁକ୍ତଂ ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ସଂୟୁତମ୍ ॥ ୧୨॥

ଭ୍ରମଦ୍ଭ୍ରମରସଞ୍ଛନ୍ନସୁଗନ୍ଧକୁସୁମଦ୍ରୁମମ୍ ।

ମନ୍ଦାନିଲସମାୟୁକ୍ତଂ ମନ୍ଦାତପସମାୟୁତମ୍ ॥ ୧୩॥

ନିଶାକରକରୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ବନମସ୍ତି ମହତ୍ତରମ୍ ।

ତତ୍ର ଜାମ୍ବୂନଦମୟଂ ତରୁଣାଦିତ୍ୟସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୧୪॥

ନବପ୍ରାକାରସଂୟୁକ୍ତମଶୀତିଦ୍ୱାରସଂୟୁତମ୍ ।

ମହାବଲସମୋପେତୈର୍ଦ୍ୱାରପାଲୈଶ୍ଚ କୋଟିଭିଃ ॥ ୧୫॥

ଖଡ୍ଗତୋମରଚାପାଦିଶସ୍ତ୍ରୟୁକ୍ତୈଶ୍ଚ ରକ୍ଷିତମ୍ ।

ପୁଷ୍ପପ୍ରକରସଙ୍କୀର୍ଣଂ ପୂର୍ଣକୁମ୍ଭୈଶ୍ଚ ସଂୟୁତମ୍ ॥ ୧୬॥

ଜ୍ୱଲଦ୍ଦୀପୈଃ ସମାୟୁକ୍ତଂ ପୁଷ୍ପମାଲାବିରାଜିତମ୍ ।

ବିଚିତ୍ରଚିତ୍ରସଂୟୁକ୍ତଭିତ୍ତିକୋଟିସୁଶୋଭିତମ୍ ॥ ୧୭॥

ମୁକ୍ତାଦାମସମାୟୁକ୍ତଂ ବିତାନୈର୍ମୌକ୍ତିକୈର୍ୟୁତମ୍ ।

ଅଭ୍ରଗାମିଧ୍ୱଜୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଂଶୁତୋରଣସଂୟୁତମ୍ ॥ ୧୮॥

ନୃତ୍ୟଗୀତାଦିଭିର୍ୟୁକ୍ତମପ୍ସରୋଗଣସେବିତମ୍ ।

ନାନାବିଧମହାବାଦ୍ୟୈର୍ନାନାତାଲୈଶ୍ଚ ସଂୟୁତମ୍ ॥ ୧୯॥

ମୃଦୁମଧ୍ୟୋଗ୍ରଶବ୍ଦାଢ୍ୟଂ ନାନାକାହଲସଂୟୁତମ୍ ।

ବେଦଘୋଷସମାୟୁକ୍ତଂ ସ୍ମୃତିଘୋଷସମନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୨୦॥

ପୁରାଣଘୋଷସଂୟୁକ୍ତମିତିହାସରବାନ୍ୱିତମ୍ ।

ସର୍ୱବିଦ୍ୟାରବୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ସର୍ୱଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ସମାବୃତମ୍ ॥ ୨୧॥

ଅଗାଧଜଲପର୍ୟନ୍ତମବରୋଧସମନ୍ୱିତମ୍ ।

ରଥକୋଟିସମାୟୁକ୍ତଂ କୋଟିକୋଟିଗଜାବୃତମ୍ ॥ ୨୨॥

କୋଟିକୋଟିସହସ୍ରୈଶ୍ଚ ମହାଶ୍ୱୈଶ୍ଚ ବିରାଜିତମ୍ ।

ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରାଦିସଂୟୁକ୍ତୈରସଙ୍ଖ୍ୟାତବଲାନ୍ୱିତୈଃ ॥ ୨୩॥

ଅସଙ୍ଖ୍ୟାତୈର୍ଭଟୈର୍ନିତ୍ୟଂ ରକ୍ଷିତଂ ପୁରମୁତ୍ତମମ୍ ।

ଅସ୍ତି ପୁଣ୍ୟବତାଂ ପ୍ରାପ୍ୟମପ୍ରାପ୍ୟଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୨୪॥

ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତଃପୁରେ ଶୁଦ୍ଧେ ସହସ୍ରସ୍ଥୂଣସଂୟୁତେ ।

ସର୍ୱଲକ୍ଷଣସଂୟୁକ୍ତେ ସର୍ୱାଲଙ୍କାରସଂୟୁତେ ॥ ୨୫॥

ମୃଦୁତୋରଣସଂୟୁକ୍ତେ କଲ୍ପବୃକ୍ଷସମନ୍ୱିତେ ।

କଣ୍ଠୀରବମୁଖୈର୍ୟୁକ୍ତେ ଷଟ୍ପଦସ୍ୱନସଂୟୁତେ ॥ ୨୬॥

ମୃଦୁତଲ୍ପସମୋପେତେ ରତ୍ନନିର୍ମିତମଣ୍ଡପେ ।

ଦେବ୍ୟା ଚାପି ସରସ୍ୱତ୍ୟା ବର୍ଣବିଗ୍ରହୟା ସହ ॥ ୨୭॥

ସର୍ୱଶବ୍ଦାର୍ଥଭୂତସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମା ନିବସତି ପ୍ରଭୁଃ ।

ତତ୍ର ଦେବା ଦ୍ୱିଜା ଗତ୍ୱା ଦଦୃଶୁର୍ଲୋକନାୟକମ୍ ॥ ୨୮॥

ନାନାରତ୍ନସମୋପେତଂ ବିଚିତ୍ରମୁକୁଟୋଜ୍ଜ୍ୱଲମ୍ ।

ରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲସଂୟୁକ୍ତଂ ପ୍ରସନ୍ନବଦନଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୨୯॥

ନାନାରତ୍ନସମୋପେତହାରାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ।

ମହାର୍ହମଣିସଂୟୁକ୍ତକେୟୂରକରସଂୟୁତମ୍ ॥ ୩୦॥

ବିଚିତ୍ରକଟକୋପେତମଙ୍ଗୁଲୀୟକଶୋଭିତମ୍ ।

ଉତ୍ତରୀୟକସଂୟୁକ୍ତଂ ଶୁକ୍ଲୟଜ୍ଞୋପବୀତିନମ୍ ॥ ୩୧॥

ନାନାରତ୍ନସମୋପେତଂ ତୁନ୍ଦବନ୍ଧବିରାଜିତମ୍ ।

ଚନ୍ଦନାଗରୁକର୍ପୂରକ୍ଷୋଦଦିଗ୍ଧତନୂରୁହମ୍ ॥ ୩୨॥

ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମୋତ୍ପନ୍ନନାନାମାଲାବିଭୂଷିତମ୍ ।

ଶୁକ୍ଲବସ୍ତ୍ରପରୀଧାନଂ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭମ୍ ॥ ୩୩॥

ସ୍ୱଭାସା ସକଲଂ ନିତ୍ୟଂ ଭାସୟନ୍ତଂ ପରାତ୍ପରମ୍ ।

ସୁରାସୁରମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈଶ୍ଚ ବନ୍ଦ୍ୟମାନପଦାମ୍ବୁଜମ୍ ॥ ୩୪॥

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ୱକର୍ତାରଂ ସାକ୍ଷିଣଂ ତମସଃ ପରମ୍ ।

ମହାପ୍ରୀତିସମୋପେତାଃ ପ୍ରସନ୍ନବଦନେକ୍ଷଣାଃ ॥ ୩୫॥

ସଞ୍ଜାତପୁଲକୈର୍ୟୁକ୍ତା ବିବଶା ଗଦ୍ଗଦସ୍ୱରାଃ ।

ପ୍ରକାଶିତସୁଖାବ୍ଧ୍ୟନ୍ତର୍ନିମଗ୍ନା ନିର୍ମଲାବୃତମ୍ ॥ ୩୬॥

ନିରସ୍ତନିଖିଲଧ୍ୱାନ୍ତାଃ ପ୍ରଣମ୍ୟ ବସୁଧାତଲେ ।

ଶିରସ୍ୟଞ୍ଜଲିମାଧାୟ ସର୍ୱେ ଦେବାଃ ସମାହିତାଃ ॥ ୩୭॥

ତୁଷ୍ଟୁବୁର୍ହୃଷ୍ଟମୀଶାନଂ ସର୍ୱଲୋକପିତାମହମ୍ ।

ମୁକ୍ତିଦଂ ପୁଣ୍ୟନିଷ୍ଠାନାଂ ଦୁଃଖଦଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୩୮॥

ଦେବା ଊଚୁଃ -

ବ୍ରହ୍ମଣେ ବ୍ରହ୍ମବିଜ୍ଞାନଦୁଗ୍ଧୋଦଧିବିଧାୟିନେ ।

ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱଦିଦୃକ୍ଷୂଣାଂ ବ୍ରହ୍ମଦାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୩୯॥

କଷ୍ଟସାଗରମଗ୍ନାନାଂ ସଂସାରୋତ୍ତାରହେତବେ ।

ସାକ୍ଷିଣେ ସର୍ୱଭୂତାନାଂ ସାକ୍ଷ୍ୟହୀନାୟ ବୈ ନମଃ ॥ ୪୦॥

ସର୍ୱଧାତ୍ରେ ବିଧାତ୍ରେ ଚ ସର୍ୱଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାପହାରିଣେ ।

ସର୍ୱାବସ୍ଥାସୁ ସର୍ୱେଷାଂ ସାକ୍ଷିଣେ ବୈ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୧॥

ପରାତ୍ପରବିହୀନାୟ ପରାୟ ପରମେଷ୍ଠିନେ ।

ପରିଜ୍ଞାତବତାମାତ୍ମସ୍ୱରୂପାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୨॥

ପଦ୍ମଜାୟ ପବିତ୍ରାୟ ପଦ୍ମନାଭସୁତାୟ ଚ ।

ପଦ୍ମପୁଷ୍ପେଣ ପୂଜ୍ୟାୟ ନମଃ ପଦ୍ମଧରାୟ ଚ ॥ ୪୩॥

ସୁରଜ୍ୟେଷ୍ଠାୟ ସୂର୍ୟାଦିଦେବତାତୃପ୍ତିକାରିଣେ ।

ସୁରାସୁରନରାଦୀନାଂ ସୁଖଦାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୪॥

ବେଧସେ ବିଶ୍ୱନେତ୍ରାୟ ବିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନରୂପିଣେ ।

ବେଦବେଦ୍ୟାୟ ବେଦାନ୍ତବିଧୟେ ବୈ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୫॥

ବିଧୟେ ବିଧିହୀନାୟ ବିଧିବାକ୍ୟବିଧାୟିନେ ।

ବିଧ୍ୟୁକ୍ତକର୍ମନିଷ୍ଠାନାଂ ନମୋ ବିଦ୍ୟାପ୍ରଦାୟିନେ ॥ ୪୬॥

ବିରିଞ୍ଚାୟ ବିଶିଷ୍ଟାୟ ବିଶିଷ୍ଟାର୍ତିହରାୟ ଚ ।

ବିଷଣ୍ଣାନାଂ ବିଷାଦାବ୍ଧିବିନାଶାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୭॥

ନମୋ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭାୟ ହିରଣ୍ୟଗିରିବର୍ତିନେ ।

ହିରଣ୍ୟଦାନଲଭ୍ୟାୟ ହିରଣ୍ୟାତିପ୍ରିୟାୟ ଚ ॥ ୪୮॥

ଶତାନନ୍ଦାୟ ଶାନ୍ତାୟ ଶାଙ୍କରଜ୍ଞାନଦାୟିନେ ।

ଶମାଦିସହିତସ୍ୟୈବ ଜ୍ଞାନଦାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୪୯॥

ଶମ୍ଭବେ ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତାନାଂ ଶଙ୍କରାୟ ଶରୀରିଣାମ୍ ।

ଶାଙ୍କରଜ୍ଞାନହୀନାନାଂ ଶତ୍ରବେ ବୈ ନମୋ ନମଃ ॥ ୫୦॥

ନମଃ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବେ ନିତ୍ୟଂ ସ୍ୱୟମ୍ଭୁବ୍ରହ୍ମଦାୟିନେ ।

ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପାୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରାୟ ପରାତ୍ମନେ ॥ ୫୧॥

ଦ୍ରୁହିଣାୟ ଦୁରାଚାରନିରତସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।

ଦୁଃଖଦାୟାନ୍ୟଜନ୍ତୂନାମାତ୍ମଦାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୫୨॥

ବନ୍ଦ୍ୟହୀନାୟ ବନ୍ଦ୍ୟାୟ ବରଦାୟ ପରସ୍ୟ ଚ ।

ବରିଷ୍ଠାୟ ବରିଷ୍ଠାନାଂ ଚତୁର୍ୱକ୍ତ୍ରାୟ ବୈ ନମଃ ॥ ୫୩॥

ପ୍ରଜାପତିସମାଖ୍ୟାୟ ପ୍ରଜାନାଂ ପତୟେ ସଦା ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟବିରକ୍ତସ୍ୟ ନମଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନଦାୟିନେ ॥ ୫୪॥

ପିତାମହାୟ ପିତ୍ରାଦିକଲ୍ପନାରହିତାୟ ଚ ।

ପିଶୁନାଗମ୍ୟଦେହାୟ ପେଶଲାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୫୫॥

ଜଗତ୍କର୍ତ୍ରେ ଜଗଦ୍ଗୋପ୍ତ୍ରେ ଜଗଦ୍ଧନ୍ତ୍ରେ ପରାତ୍ମନେ ।

ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ୟବିହୀନାୟ ଚିନ୍ମାତ୍ରଜ୍ୟୋତିଷେ ନମଃ ॥ ୫୬॥

ବିଶ୍ୱୋତ୍ତୀର୍ଣାୟ ବିଶ୍ୱାୟ ବିଶ୍ୱହୀନାୟ ସାକ୍ଷିଣେ ।

ସ୍ୱପ୍ରକାଶୈକମାନାୟ ନମଃ ପୂର୍ଣପରାତ୍ମନେ ॥ ୫୭॥

ସ୍ତୁତ୍ୟାୟ ସ୍ତୁତିହୀନାୟ ସ୍ତୋତ୍ରରୂପାୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ।

ସ୍ତୋତୄଣାମପି ସର୍ୱେଷାଂ ସୁଖଦାୟ ନମୋ ନମଃ ॥ ୫୮॥

ସୂତ ଉବାଚ -

ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମାଦିତ୍ୟାଃ ସ୍ତୁତ୍ୱା ଭକ୍ତିପୁରଃସରମ୍ ।

ପୃଷ୍ଟବନ୍ତସ୍ତୁ ସର୍ୱେଷାଂ ବେଦାନାମର୍ଥମାଦରାତ୍ ॥ ୫୯॥

ବ୍ରହ୍ମାଽପି ବ୍ରହ୍ମବିନ୍ମୁଖ୍ୟଃ ସର୍ୱବେଦୈରଭିଷ୍ଟୁତଃ ।

ପ୍ରାହ ଗମ୍ଭୀରୟା ବାଚା ବେଦାନାମର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୬୦॥

ଇତି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦପୁରାଣେ ସୂତସଂହିତାୟାଂ ଚତୁର୍ଥସ୍ୟ

ଯଜ୍ଞବୈଭବଖଣ୍ଡସ୍ୟୋପରିଭାଗେ ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ବ୍ରହ୍ମଗୀତିର୍ନାମ ପ୍ରଥମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧॥

  ॥ ଅଥ ଦ୍ୱିତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ବେଦାର୍ଥବିଚାରଃ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ -

ଅବାଚ୍ୟ ଏବ ବେଦାର୍ଥଃ ସର୍ୱଥା ସର୍ୱଚେତନୈଃ ।

ତଥାଽପି ବକ୍ଷ୍ୟେ ଭକ୍ତାନାଂ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶୃଣୁତାଦରାତ୍ ॥ ୧॥

ଆତ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞଃ ଶିବଃ ଶୁଦ୍ଧ ଏକ ଏବାଦ୍ୱୟଃ ସଦା ।

ଅଗ୍ରେ ସର୍ୱମିଦଂ ଦେବା ଆସୀତ୍ତନ୍ମାତ୍ରମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୨॥

ତତୋ ନାନ୍ୟନ୍ମିଷତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସ ପୁନଃ କାଲପାକତଃ ।

ପ୍ରାଣିନାଂ କର୍ମସଂସ୍କାରାତ୍ସ୍ୱଶକ୍ତିଗତସତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୩॥

ସ ଐକ୍ଷତ ଜଗତ୍ସର୍ୱଂ ନୁ ସୃଜା ଇତି ଶଙ୍କରଃ ।

ସ ପୁନଃ ସକଲାନେତାଁଲ୍ଲୋକାନାତ୍ମୀୟଶକ୍ତିତଃ ॥ ୪॥

ଯଥାପୂର୍ୱଂ କ୍ରମେଣୈବ ସୁରା ଅସୃଜତ ପ୍ରଭୁଃ ।

ତଂ ହରଂ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି କେଚିଦ୍ୱିଷ୍ଣୁଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୫॥

କେଚିନ୍ମାମେବ ଚେଚ୍ଛନ୍ତି କେଚିଦିନ୍ଦ୍ରାଦିଦେବତାଃ ।

କେଚିତ୍ପ୍ରଧାନଂ ତ୍ରିଗୁଣଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଂ କେବଲଂ ଜଡମ୍ ॥ ୬॥

ଅଣବଃ କେଚିଦିଚ୍ଛନ୍ତି ଶବ୍ଦଂ କେଚନ ମୋହିତାଃ ।

କ୍ଷଣପ୍ରଧ୍ୱଂସିବିଜ୍ଞାନଂ କେଚନ ଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ ॥ ୭॥

ଶୂନ୍ୟସଞ୍ଜ୍ଞଂ ସୁରାଃ କେଚିନ୍ନିରୁପାଖ୍ୟଂ ବିମୋହିତାଃ ।

କେଚିଦ୍ଭୂତାନି ଚେଚ୍ଛନ୍ତି ନିସର୍ଗଂ କେଚନ ଭ୍ରମାତ୍ ॥ ୮॥

ତତ୍ର ତତ୍ରୈବ ତର୍କାଂଶ୍ଚ ପ୍ରବଦନ୍ତି ଯଥାବଲମ୍ ।

ସର୍ୱେ ବାଦାଃ ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ୟୋର୍ୱିରୁଦ୍ଧା ଇତି ମେ ମତିଃ ॥ ୯॥

ପାପିଷ୍ଠାନାଂ ତୁ ଜନ୍ତୂନାଂ ତତ୍ର ତତ୍ର ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପ୍ରାକ୍ସଂସାରବଶାଦେବ ଜାୟତେ ରୁଚିରାସ୍ତିକାଃ ॥ ୧୦॥

ତେଽପି କାଲବିପାକେନ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ପୂତୟାଽପି ଚ ।

ପୁରାତନେନ ପୁଣ୍ୟେନ ଦେବତାନାଂ ପ୍ରସାଦତଃ ॥ ୧୧॥

କାଲେନ ମହତା ଦେବାଃ ସୋପାନକ୍ରମତଃ ପୁନଃ ।

ବେଦମାର୍ଗମିମଂ ମୁଖ୍ୟଂ ପ୍ରାପ୍ନୁବନ୍ତି ଚିରନ୍ତନମ୍ ॥ ୧୨॥

ପ୍ରାକ୍ସଂସାରବଶାଦେବ ଯେ ବିଚିନ୍ତ୍ୟ ବଲାବଲେ ।

ବିବଶା ବେଦମାପନ୍ନାସ୍ତେଽପି କୈବଲ୍ୟଭାଗିନଃ ॥ ୧୩॥

ବେଦମାର୍ଗମିମଂ ମୁକ୍ତ୍ୱା ମାର୍ଗମନ୍ୟଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ।

ହସ୍ତସ୍ଥଂ ପାୟସଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଲିହେତ୍କୂର୍ପରମାତ୍ମନଃ ॥ ୧୪॥

ବିଦା ବେଦେନ ଜନ୍ତୂନାଂ ମୁକ୍ତିର୍ମାର୍ଗାନ୍ତରେଣ ଚେତ୍ ।

ତମସାଽପି ବିନା ଲୋକଂ ତେ ପଶ୍ୟନ୍ତି ଘଟାଦିକମ୍ ॥ ୧୫॥

ତସ୍ମାଦ୍ୱେଦୋଦିତୋ ହ୍ୟର୍ଥଃ ସତ୍ୟଂ ସତ୍ୟଂ ମୟୋଦିତମ୍ ।

ଅନ୍ୟେନ ବେଦିତୋ ହ୍ୟର୍ଥୋ ନ ସତ୍ୟଃ ପରମାର୍ଥତଃ ॥ ୧୬॥

ପରମାର୍ଥୋ ଦ୍ୱିଧା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମୟା ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସିନଃ ।

ଏକଃ ସ୍ୱଭାବତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପରମାର୍ଥଃ ସଦୈବ ତୁ ॥ ୧୭॥

ସ ଶିବଃ ସତ୍ୟଚୈତନ୍ୟସୁଖାନନ୍ତସ୍ୱଲକ୍ଷଣଃ ।

ଅପରଃ କଲ୍ପିତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଧ୍ୟସ୍ତମାୟଯା ॥ ୧୮॥

କଲ୍ପିତାନାମବସ୍ତୂନାଂ ମଧ୍ୟେ କେଚନ ମାୟଯା ।

ପରମାର୍ଥତୟା କ୍ଲୃପ୍ତାଃ ବ୍ୟବହାରେ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୯॥

ବ୍ୟବହାରେ ତୁ ସଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତାଃ କେଚନାପରମାର୍ଥତଃ ।

ଆକାଶାଦି ଜଗଚ୍ଛୁକ୍ତିରୂପେ ତେ କଥିତେ ମୟା ॥ ୨୦॥

ବ୍ୟାବହାରିକସତ୍ୟାର୍ଥଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସତ୍ୟାର୍ଥଚିଦ୍ଘନମ୍ ।

ଉଭୟଂ ବକ୍ତି ବେଦସ୍ତୁ ମାର୍ଗା ନୈବଂ ବଦନ୍ତି ହି ॥ ୨୧॥

ସ୍ୱପ୍ନାବସ୍ଥାସୁ ସଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତସତ୍ୟାର୍ଥେନ ସମାନିମାନ୍ ।

ଅର୍ଥାନେବାମନନ୍ତ୍ୟନ୍ୟେ ମାର୍ଗା ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସିନଃ ॥ ୨୨॥

ଜାଗ୍ରତ୍କାଲେ ତୁ ସଙ୍କ୍ଲୃପ୍ତସତ୍ୟାର୍ଥେନ ସମାନିମାନ୍ ।

ମାର୍ଗା ଏବାମନନ୍ତ୍ୟର୍ଥା କା କଥା ସତ୍ୟଚିଦ୍ଘନେ ॥ ୨୩॥

ତସ୍ମାଦେକୈକୟା ଦୃଷ୍ଟ୍ୟା ମାର୍ଗାଃ ସତ୍ୟାର୍ଥଭାଷିଣଃ ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ୟାନ୍ତରେଣ ତେ ଭ୍ରାନ୍ତା ଇତି ସମ୍ୟଙ୍ନିରୂପଣମ୍ ॥ ୨୪॥

ଚୈତନ୍ୟାପେକ୍ଷୟା ଚେତ୍ୟଂ ବ୍ୟୋମାଦି ସକଲଂ ଜଗତ୍ ।

ଅସତ୍ୟଂ ସତ୍ୟରୂପଂ ତତ୍କୁମ୍ଭକୁଡ୍ୟାଦ୍ୟପେକ୍ଷୟା ॥ ୨୫॥

କୁମ୍ଭକୁଡ୍ୟାଦୟୋ ଭାବା ଅପି ବ୍ୟୋମାଦ୍ୟପେକ୍ଷୟା ।

ଅସତ୍ୟାଃ ସତ୍ୟରୂପାସ୍ତେ ଶୁକ୍ତିରୂପାଦ୍ୟପେକ୍ଷୟା ॥ ୨୬॥

ଜାଗ୍ରଦିତ୍ୟୁଦିତାବସ୍ଥାମପେକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ୱପନାଭିଧା ।

ଅବସ୍ଥାଽସତ୍ୟରୂପା ହି ନ ସତ୍ୟା ହି ଦିବୌକସଃ ॥ ୨୭॥

ତଥାଽପି ସ୍ୱପ୍ନଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ବସ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗନିବାସିନଃ ।

ସୂଚକଂ ହି ଭବତ୍ୟେବ ଜାଗ୍ରତ୍ସତ୍ୟାର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୨୮॥

ତଥୈବ ମାର୍ଗାଃ ସୁଭ୍ରାନ୍ତା ଅପି ବେଦୋଦିତସ୍ୟ ତୁ ।

ଅର୍ଥସ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିସିଦ୍ଧ୍ୟାର୍ଥା ଭବନ୍ତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୨୯॥

ତସ୍ମାଦ୍ୱେଦେତରା ମାର୍ଗା ନୈବ ତ୍ୟାଜ୍ୟା ନିରୂପଣେ ।

ବେଦନିଷ୍ଠସ୍ତୁ ତାନ୍ମାର୍ଗାନ୍କଦାଚିଦପି ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ ॥ ୩୦॥

ବେଦନିଷ୍ଠସ୍ତୁ ମାର୍ଗାଂସ୍ତାନ୍ମୋହେନାପି ସ୍ପୃଶେଦ୍ୟଦି ।

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତୀ ଭବତ୍ୟେବ ନାତ୍ର କାର୍ୟା ବିଚାରଣା ॥ ୩୧॥

ଏକସ୍ୟାମପି ତୈଃ ସାର୍ଧଂ ପଙ୍କ୍ତୌ ବେଦୈକସଂସ୍ଥିତଃ ।

ମୋହେନାପି ନ ଭୁଞ୍ଜୀତ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣଂ ଚରେତ୍ ॥ ୩୨॥

ଇଜ୍ୟାଦାନବିବାହାଦିକାର୍ୟମଧ୍ୟଯନଂ ଶ୍ରୁତେଃ ।

ଯଦି ତୈର୍ମୋହତଃ କୁର୍ୟାତ୍କୁର୍ୟାଚ୍ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣତ୍ରୟମ୍ ॥ ୩୩॥

ଧର୍ମାଧର୍ମାଦିବିଜ୍ଞାନଂ ନାଦଦୀତ ଶ୍ରୁତୌ ସ୍ଥିତଃ ।

ତେଭ୍ୟୋ ମୋହାଦପି ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ଶ୍ରେୟସ୍କାମୀ କଦାଚନ ॥ ୩୪॥

ବେଦବାହ୍ୟେଷୁ ମାର୍ଗେଷୁ ସଂସ୍କୃତା ଯେ ନରାଃ ସୁରାଃ ।

ତେ ହି ପାଷଣ୍ଡିନଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତଥା ତୈଃ ସହବାସିନଃ ॥ ୩୫॥

କଲୌ ଜଗଦ୍ୱିଧାତାରଂ ଶିବଂ ସତ୍ୟାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ନାର୍ଚୟିଷ୍ୟନ୍ତି ବେଦେନ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୩୬॥

ବେଦସିଦ୍ଧଂ ମହାଦେବଂ ସାମ୍ବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍ଧଶେଖରମ୍ ।

ନାର୍ଚୟିଷ୍ୟନ୍ତି ବେଦେନ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୩୭॥

ବେଦୋକ୍ତେନୈବ ମାର୍ଗେଣ ଭସ୍ମନେବ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରକମ୍ ।

ଧୂଲନଂ ନାଚରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୩୮॥

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ବେଦୋକ୍ତେନୈବେ ବର୍ତ୍ମନା ।

ନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ମୋହେନ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୩୯॥

ଲିଙ୍ଗେ ଦିନେ ଦିନେ ଦେବଂ ଶିବରୁଦ୍ରାଦିସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ।

ନାର୍ଚୟିଷ୍ୟନ୍ତି ବେଦେନ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୦॥

ଦେବକାର୍ୟଂ ନ କୁର୍ୱନ୍ତି ପିତୃକାର୍ୟଂ ବିଶେଷତଃ ।

ଔପାସନଂ ନ କୁର୍ୱନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୧॥

ପଞ୍ଚୟଜ୍ଞଂ ନ କୁର୍ୱନ୍ତି ତଥୈବାତିଥିପୂଜନମ୍ ।

ବୈଶ୍ୱଦେବଂ ନ କୁର୍ୱନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୨॥

ବେଦବାହ୍ୟେନ ମାର୍ଗେଣ ପୂଜୟନ୍ତି ଜନାର୍ଦନମ୍ ।

ନିନ୍ଦନ୍ତି ଶଙ୍କରଂ ମୋହାତ୍ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୩॥

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କେଶବଂ ରୁଦ୍ରଂ ଭେଦଭାବେନ ମୋହିତାଃ ।

ପଶ୍ୟନ୍ତ୍ୟେକଂ ନ ଜାନନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୪॥

ଅଦକ୍ଷିଣମନଭ୍ୟଙ୍ଗମଧୌତଚରଣଂ ତଥା ।

କୁର୍ୱନ୍ତ୍ୟନଗ୍ନିକଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୫॥

ଏକାଦଶ୍ୟାମଥାଷ୍ଟମ୍ୟାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ୟାଂ ବିଶେଷତଃ ।

ଉପବାସଂ ନ କୁର୍ୱନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୬॥

ଶତରୁଦ୍ରୀୟଚମକୈସ୍ତଥା ପୌରୁଷସୂକ୍ତକୈଃ ।

ନାଭିଷିଞ୍ଚନ୍ତି ଦେବେଶଂ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୭॥

ଚିରନ୍ତନାନି ସ୍ଥାନାନି ଶିବସ୍ୟ ପରମାତ୍ମନଃ ।

ନ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟନ୍ତି ମହାଭକ୍ତ୍ୟା ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୮॥

ଶ୍ରୀମଦ୍ଦକ୍ଷିଣକୈଲାସେ ବର୍ତନଂ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ସହ ।

ବତ୍ସରଂ ନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୪୯॥

ଶ୍ରୀମଦ୍ୱ୍ୟାଘ୍ରପୁରେ ପୁଣ୍ୟେ ବର୍ତନଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍ ।

ବତ୍ସରଂ ନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୦॥

ଅନ୍ୟେଷୁ ଚ ବିଶିଷ୍ଟେଷୁ ଶିବସ୍ଥାନେଷୁ ବର୍ତନମ୍ ।

ବତ୍ସରଂ ନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୧॥

ଦିନେ ଦିନେ ତୁ ବେଦାନ୍ତମହାବାକ୍ୟାର୍ଥନିର୍ଣୟମ୍ ।

ଆଚାର୍ୟାନ୍ନ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୨॥

ସନ୍ନ୍ୟାସଂ ପରହଂସାଖ୍ୟଂ ନାଙ୍ଗୀକୁର୍ୱନ୍ତି ମୋହିତାଃ ।

ପ୍ରଦ୍ୱେଷଂ ଚ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୩॥

ଅନ୍ୟାନି ଯାନି କର୍ମାଣି ବେଦେନୈବୋଦିତାନି ତୁ ।

ନାଚରିଷ୍ୟନ୍ତି ତାନ୍ୟେବ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୪॥

ସ୍ମାର୍ତାନ୍ୟପି ଚ କର୍ମାଣି ଯାନି ଯାନି ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ନାଚରିଷ୍ୟନ୍ତି ତାନ୍ୟେବ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୫॥

ଊର୍ଧ୍ୱପୁଣ୍ଡ୍ରଂ ଲଲାଟେ ତୁ ବର୍ତୁଲଂ ଚାର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରକମ୍ ।

ଧାରୟିଷ୍ୟନ୍ତି ମୋହେନ ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୬॥

ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାବଜ୍ରୈରଙ୍କନଂ ବିଗ୍ରହେ ସ୍ୱକେ ।

ମୋହେନୈବ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୭॥

ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ଚ ନାମ୍ନା ତୁ ତେଷାମାକାରତୋଽପି ଚ ।

ଲାଞ୍ଛିତାଶ୍ଚ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୮॥

ବହୁନୋକ୍ତେନ କିଂ ବେଦମର୍ୟାଦାଭେଦନଂ ସୁରାଃ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧୟୈବ କରିଷ୍ୟନ୍ତି ପାଷଣ୍ଡୋପହତା ଜନାଃ ॥ ୫୯॥

ଧୀରା ବିଶିଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମହେଶ୍ୱରସ୍ୟ

       ପ୍ରସାଦୟୁକ୍ତାଶ୍ଚ ମହତ୍ତମାଶ୍ଚ ।

ବେଦୋଦିତଂ କେବଲମେବ ଦେବା

       ମୁଦା କରିଷ୍ୟନ୍ତି ବିମୁକ୍ତିସିଦ୍ଧ୍ୟୈ ॥ ୬୦॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ବେଦାର୍ଥବିଚାରୋ ନାମ ଦ୍ୱିତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୨॥

  ॥ ଅଥ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ସାକ୍ଷିଶିବସ୍ୱରୂପକଥନମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ -

ସର୍ୱାତ୍ମା ଶଙ୍କରୋ ନାମ ସାକ୍ଷ୍ୟେବ ସକଲସ୍ୟ ତୁ ।

ସାକ୍ଷ୍ୟଭାବେ ଜଗତ୍ସାକ୍ଷ୍ୟଂ କଥଂ ଭାତି ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୧॥

ସ୍ୱତୋ ଭାନବିହୀନଂ ହି ଜଗତ୍ସର୍ୱଂ ଚରାଚରମ୍ ।

ଜଡତାଽଜଡତା ଚାସ୍ୟ ଜଗତୋ ଭାନବତ୍ତୟା ॥ ୨॥

ଭାନଂ ବିଜ୍ଞାନତୋ ଜନ୍ୟମିତି କୈଶ୍ଚିଦୁଦୀର୍ୟତେ ।

ତନ୍ନ ସଙ୍ଗତମେବ ସ୍ୟାଜ୍ଜନ୍ୟଂ ଚେଜ୍ଜଡମେବ ତତ୍ ।

ଜଡାନାମେବ ଜନ୍ୟତ୍ୱଂ କୁମ୍ଭାଦୀନାଂ ହି ସମ୍ମତମ୍ ॥ ୩॥

ବିଜ୍ଞାନଂ ଚାପି ଭାନସ୍ୟ ନୈବୋତ୍ପାଦକମିଷ୍ୟତେ ।

ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ଭାନରୂପେଣ ପରିଣାମୋ ନ ସିଧ୍ୟତି ॥ ୪॥

ଅବିକ୍ରିୟତ୍ୱାଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ଯଦି ତସ୍ୟାପି ବିକ୍ରିୟା ।

ତର୍ହି କ୍ଷୀରାଦିବଚ୍ଚେତ୍ୟଂ ଭବେତ୍ତନ୍ନୈବ ବେଦନମ୍ ॥ ୫॥

ତଥା ଭାନସ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନଂ ନୈବାରମ୍ଭକମିଷ୍ୟତେ ।

ଅଦ୍ରବ୍ୟତ୍ୱାଦ୍ଗୁଣତ୍ୱେନ ପରୈରଙ୍ଗୀକୃତତ୍ୱତଃ ॥ ୬॥

ଅସଦ୍ରୂପସ୍ୟ ଭାନସ୍ୟ ଜ୍ଞାନଂ ନାରମ୍ଭକଂ ଭବେତ୍ ।

ବନ୍ଧ୍ୟାସୂନୋରପି ଜ୍ଞାନଂ ତଦା ହ୍ୟାରମ୍ଭକଂ ଭବେତ୍ ॥ ୭॥

ପ୍ରାଗସଦ୍ରୂପଭାନସ୍ୟ ଜ୍ଞାନଂ ନାରମ୍ଭକଂ ଭବେତ୍ ।

ଅସତଃ ପ୍ରାକ୍ତ୍ୱପୂର୍ୱାଣାଂ ବିଶେଷାଣାମଭାବତଃ ॥ ୮॥

ଅତୋ ବିଜ୍ଞାନଜନ୍ୟତ୍ୱଂ ନାସ୍ତି ଭାନସ୍ୟ ସର୍ୱଦା ॥ ୯॥

ଜ୍ଞାନସ୍ୟାପି ନ ଜନ୍ୟତ୍ୱମସ୍ତି ହେ ସ୍ୱର୍ଗବାସିନଃ ।

ଉକ୍ତନ୍ୟାୟେନ ଜନ୍ୟତ୍ୱପ୍ରତୀତିର୍ଭ୍ରାନ୍ତିରେବ ହି ॥ ୧୦॥

ଭାନସ୍ୟାପି ତଥା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ଜନ୍ୟତ୍ୱପ୍ରତିଭା ସୁରାଃ ।

ଭାବତ୍ୱେ ସତ୍ୟଜନ୍ୟତ୍ୱାଦ୍ଭାନଂ ନିତ୍ୟଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୧୧॥

ଯଜ୍ଜଗଦ୍ଭାସକଂ ଭାନଂ ନିତ୍ୟଂ ଭାତି ସ୍ୱତଃ ସୁରାଃ ।

ସ ଏବ ଜଗତଃ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ୱାତ୍ମା ଶଙ୍କରାଭିଧଃ ॥ ୧୨॥

ତେନ କଲ୍ପିତସମ୍ବନ୍ଧାଦଜ୍ଞାନଂ ଭାତି ନ ସ୍ୱତଃ ।

ଅଜ୍ଞାନଜନ୍ୟଂ ଚିତ୍ତଂ ଚ ରାଗଦ୍ୱେଷାଦୟସ୍ତଥା ।

ଅଜ୍ଞାନସ୍ପୃଷ୍ଟଚୈତନ୍ୟାଦେବଂ ଭାନ୍ତି ନ ଚ ସ୍ୱତଃ ॥ ୧୩॥

ପ୍ରାଣଶ୍ଚାପି ତଥା ବାହ୍ୟକରଣାନି ବପୁସ୍ତଥା ।

ଚିତ୍ତବୃତ୍ତ୍ୟଭିସମ୍ବନ୍ଧଦ୍ୱାରେଣୈବ ଦୃଗନ୍ୱୟାତ୍ ॥ ୧୪॥

ବିଭାନ୍ତି ନ ସ୍ୱତୋ ବାହ୍ୟବିଷୟାଶ୍ଚ ତଥୈବ ଚ ॥ ୧୫॥

ଅନୁମାନାଦିବୃତ୍ତିସ୍ଥଂ ଚୈତନ୍ୟଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।

ଅର୍ଥାନାମପି କେଷାଂ ଚିଦ୍ଭାସକଂ ତେନ ଶଙ୍କରଃ ॥ ୧୬॥

ସର୍ୱାବଭାସକଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତେନ ଭାତମିଦଂ ଜଗତ୍ ।

ଅତୋ ରୂପାଣି ତେନୈବ ପଶ୍ୟତୀଶେନ ମାନବଃ ॥ ୧୭॥

ଶୃଣୋତ୍ୟନେନ ଶବ୍ଦାଂଶ୍ଚ ଗନ୍ଧାନାଜିଘ୍ରତି ପ୍ରିୟାନ୍ ।

ଅନେନୈବ ସଦା ବାଚଂ ବ୍ୟାକରୋତି ତୁ ମାନବଃ ।

ଅନେନ ସ୍ୱାଦୁ ଚାସ୍ୱାଦୁ ବିଜାନାତି ଚ ମାନବଃ ॥ ୧୮॥

ଶଙ୍କରାଖ୍ୟଂ ତୁ ବିଜ୍ଞାନଂ ବହୁଧା ଶବ୍ଦ୍ୟତେ ବୁଧୈଃ ।

କେଚିଧୃଦୟମିତ୍ୟାହୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ହେ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୧୯॥

ମନ ଇତ୍ୟପରେ ସନ୍ତଃ ସଞ୍ଜ୍ଞାନମିତି କେଚନ ।

ଆଜ୍ଞାନମିତି ବିଦ୍ୱାଂସଃ କେଚିଦ୍ଧେ ସ୍ୱର୍ଗବାସିନଃ ॥ ୨୦॥

ବିଜ୍ଞାନମିତି ଚାପ୍ୟନ୍ୟେ ପ୍ରଜ୍ଞାନମିତି କେଚନ ।

ମେଧେତି ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କେଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟିରିତ୍ୟପରେ ବୁଧାଃ ॥ ୨୧॥

ଧୃତିରିତ୍ୟପରେ ପ୍ରାଜ୍ଞା ମତିରିତ୍ୟପି କେଚନ ।

ମନୀଷେତି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞା ଜୂତିରିତ୍ୟପରେ ବୁଧାଃ ॥ ୨୨॥

ସ୍ମୃତିରିତ୍ୟାସ୍ତିକାଃ କେଚିତ୍ସଙ୍କଲ୍ପ ଇତି କେଚନ ।

କ୍ରତୁରିତ୍ୟପରେ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ କାମ ଇତ୍ୟପରେ ଜନାଃ ॥ ୨୩॥

ବଶ ଇତ୍ୟାସ୍ତିକାଃ କେଚିତ୍ସର୍ୱାଣ୍ୟେତାନି ସନ୍ତତମ୍ ।

ପ୍ରଜ୍ଞାନସ୍ୟ ଶିବସ୍ୟାସ୍ୟ ନାମଧ୍ୟେୟାନ୍ୟସଂଶୟମ୍ ॥ ୨୪॥

ଏଷ ବ୍ରହ୍ମୈଷ ଏବେନ୍ଦ୍ର ଏଷ ଏବ ପ୍ରଜାପତିଃ ।

ଏଷ ଏବ ହି ଦେବାଶ୍ଚ ଭୂତାନି ଭବନାନି ଚ ॥ ୨୫॥

ଅଣ୍ଡଜା ଜାରୁଜାଶ୍ଚୈବ ସ୍ୱେଦଜା ଉଦ୍ଭିଜା ଅପି ।

ଅଶ୍ୱା ଗାବଶ୍ଚ ମର୍ତ୍ୟାଶ୍ଚ ହସ୍ତିପୂର୍ୱାସ୍ତଥୈବ ଚ ॥ ୨୬॥

ସ୍ଥାବରଂ ଜଙ୍ଗମଂ ଚୈବ ତଥାଽନ୍ୟଦପି କିଞ୍ଚନ ।

ସର୍ୱମେତଦୟଂ ଶମ୍ଭୁଃ ପ୍ରଜ୍ଞାନଘନଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୨୭॥

ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସର୍ୱବସ୍ତୂନାଂ ପ୍ରଜ୍ଞୈଷା ପାରମେଶ୍ୱରୀ ।

ପ୍ରଜ୍ଞାନମେବ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଶିବରୁଦ୍ରାଦି ସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨୮॥

ଏବଂରୂପପରିଜ୍ଞାନାଦେବ ମର୍ତ୍ୟୋଽମୃତୋ ଭବେତ୍ ।

ନ କର୍ମଣା ନ ପ୍ରଜୟା ନ ଚାନ୍ୟେନାପି କେନଚିତ୍ ॥ ୨୯॥

ବ୍ରହ୍ମବେଦନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ନୋତ୍ୟେବ ମାନବଃ ।

ଅତ୍ର ନାସ୍ତ୍ୟେବ ସନ୍ଦେହସ୍ତ୍ରିର୍ୱଃ ଶପଥୟାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୩୦॥

ତଦ୍ୱିଦ୍ୟାବିଷୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନସୁଖାଦ୍ୱୟମ୍ ।

ସଂସାରକେ ଗୁହାବାଚ୍ୟେ ମାୟାଜ୍ଞାନାଦିସଞ୍ଜ୍ଞିତେ ।

ନିହିତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋ ବେଦ ପରମବ୍ୟୋମସଞ୍ଜ୍ଞିତେ ॥ ୩୧॥

ସୋଽଶ୍ନୁତେ ସକଲାନ୍କାମାନକ୍ରମେଣ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ବିଦିତବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତୋ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୨॥

ପ୍ରତ୍ୟଗଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନମାୟାଶକ୍ତେସ୍ତୁ ସାକ୍ଷିଣମ୍ ।

ଏକଂ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ସମ୍ପଶ୍ୟନ୍ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମବିଦୁତ୍ତମଃ ॥ ୩୩॥

ବ୍ରହ୍ମରୂପାତ୍ମନସ୍ତସ୍ମାଦେତସ୍ମାଚ୍ଛକ୍ତିମିଶ୍ରିତାତ୍ ।

ଅପଞ୍ଚୀକୃତ ଆକାଶଃ ସମ୍ଭୂତୋ ରଜ୍ଜୁସର୍ପବତ୍ ॥ ୩୪॥

ଆକାଶାଦ୍ୱାୟୁସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶୋଽପଞ୍ଚୀକୃତଃ ପୁନଃ ।

ବାୟୋରଗ୍ନିସ୍ତଥା ଚାଗ୍ନେରାପ ଅଦ୍ଭ୍ୟୋ ବସୁନ୍ଧରା ॥ ୩୫॥

ତାନି ଭୂତାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ପଞ୍ଚୀକୃତ୍ୟ ଶିବାଜ୍ଞୟା ।

ତେଭ୍ୟ ଏବ ସୁରା ସୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଖ୍ୟମିଦଂ ମୟା ॥ ୩୬॥

ଭୁବନାନି ବିଶିଷ୍ଟାନି ନିର୍ମିତାନି ଶିବାଜ୍ଞୟା ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ୟୋଦରେ ଦେବା ଦେବାଶ୍ଚ ବିବିଧା ଅମୀ ॥ ୩୭॥

ଦେବାଦୟୋ ମନୁଷ୍ୟାଶ୍ଚ ତଥା ପଶ୍ୱାଦୟୋ ଜନାଃ ।

ତତ୍ତତ୍କର୍ମାନୁରୂପେଣ ମୟା ସୃଷ୍ଟାଃ ଶିବାଜ୍ଞୟା ॥ ୩୮॥

ଅସ୍ଥିସ୍ନାୟ୍ୱାଦିରୂପଂ ଯଚ୍ଛରୀରଂ ଭାତି ଦେହିନାମ୍ ।

ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣମୟୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ବିଭିନ୍ନଶ୍ଚାନ୍ତରୋ ଯତଃ ॥ ୩୯॥

ଯୋଽୟଂ ପ୍ରାଣମୟୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ଭାତି ସର୍ୱଶରୀରିଣାମ୍ ।

ତତୋ ମନୋମୟୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ବିଭିନ୍ନଶ୍ଚାନ୍ତରତ୍ୱତଃ ॥ ୪୦॥

ଯୋଽୟଂ ମନୋମୟୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ଭାତି ସର୍ୱଶରୀରିଣାମ୍ ।

ବିଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମା ଚ ତତୋଽନ୍ୟଶ୍ଚାନ୍ତରୋ ଯତଃ ॥ ୪୧॥

ବିଜ୍ଞାନମୟ ଆତ୍ମା ଯୋ ବିଭାତି ସକଲାତ୍ମନାମ୍ ।

ଆନନ୍ଦମୟ ଆତ୍ମା ଚ  ତତୋଽନ୍ୟଶ୍ଚାନ୍ତରୋ ଯତଃ ॥ ୪୨॥

ଯୋଽୟମନ୍ନମୟଃ ସୋଽୟଂ ପୂର୍ଣଃ ପ୍ରାଣମୟେନ ତୁ ।

ମନୋମୟେନ ପ୍ରାଣୋଽପି ତଥା ପୂର୍ଣଃ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୪୩॥

ତଥା ମନୋମୟୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ପୂର୍ଣୋ ଜ୍ଞାନମୟେନ ତୁ ।

ଆନନ୍ଦେନ ସଦା ପୂର୍ଣସ୍ତଥା ଜ୍ଞାନମୟଃ ସୁରାଃ ॥ ୪୪॥

ତଥାଽଽନନ୍ଦମୟଶ୍ଚାପି ବ୍ରହ୍ମଣାଽନ୍ୟେନ ସାକ୍ଷିଣା ।

ସର୍ୱାନ୍ତରେଣ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ବ୍ରହ୍ମ ନାନ୍ୟେନ କେନଚିତ୍ ॥ ୪୫॥

ଯଦିଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୁଚ୍ଛାଖ୍ୟଂ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନାଦ୍ୱୟାତ୍ମକମ୍ ।

ସ ରସଃ ସର୍ୱଦା ସାକ୍ଷାନ୍ନାନ୍ୟଥା ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୪୬॥

ଏତମେବ ରସଂ ସାକ୍ଷାଲ୍ଲବ୍ଧ୍ୱା ଦେହୀ ସନାତନମ୍ ।

ସୁଖୀ ଭବତି ସର୍ୱତ୍ର ନାନ୍ୟଥା ସୁରସତ୍ତମାଃ ॥ ୪୭॥

ଅସତ୍ୟସ୍ମିନ୍ପରାନନ୍ଦେ ସ୍ୱାତ୍ମଭୂତେଽଖିଲାତ୍ମନାମ୍ ।

କୋ ଜୀବତି ନରୋ ଦେବାଃ କୋ ବା ନିତ୍ୟଂ ବିଚେଷ୍ଟତେ ॥ ୪୮॥

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ୱାତ୍ମନାଂ ଚିତ୍ତେ ଭାସମାନୋ ରସୋ ହରଃ ।

ଆନନ୍ଦୟତି ଦୁଃଖାଢ୍ୟଂ ଜୀବାତ୍ମାନଂ କୃପାବଲାତ୍ ॥ ୪୯॥

ଯଦା ହ୍ୟେବୈଷ ଏତସ୍ମିନ୍ନଦୃଶ୍ୟତ୍ୱାଦିଲକ୍ଷଣେ ।

ନିର୍ଭେଦଂ ପରମେକତ୍ୱଂ ବିନ୍ଦତେ ସୁରସତ୍ତମାଃ ॥ ୫୦॥

ତଦୈବାଭୟମତ୍ୟନ୍ତଂ କଲ୍ୟାଣଂ ପରମାମୃତମ୍ ।

ସ୍ୱାତ୍ମଭୂତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ ଯାତି ସ୍ୱର୍ଗବାସିନଃ ॥ ୫୧॥

ଯଦା ହ୍ୟେବୈଷ ଏତସ୍ମିନ୍ନଲ୍ପମତ୍ୟନ୍ତରଂ ନରଃ ।

ବିଜାନାତି ତଦା ତସ୍ୟ ଭୟଂ ସ୍ୟାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ॥ ୫୨॥

ସର୍ୱେଷାମାତ୍ମଭୂତଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ୟାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ଉଦାସ୍ତେ ତତ୍ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯଥାଜାତଜନଂ ପ୍ରତି ॥ ୫୩॥

ସମ୍ୟଗ୍ଜ୍ଞାନୈକନିଷ୍ଠାନାଂ ତଦେବ ପରମଂ ପଦମ୍ ।

ତଦା ସ୍ୱାତ୍ମତୟା ଭାତି କେବଲଂ କୃପୟା ସୁରାଃ ॥ ୫୪॥

ତତ୍ତ୍ୱେବାଧୀତବେଦସ୍ୟ ସହାଙ୍ଗୈଃ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ମନନେନ ବିହୀନସ୍ୟ ଭୟହେତୁଃ ସଦା ଭବେତ୍ ॥ ୫୫॥

ଭୀଷାଽସ୍ମାତ୍ପବତେ ବାୟୁର୍ଭୀଷୋଦେତି ଦିବାକରଃ ।

ଭୀଷାଽସ୍ମାଦଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ମୃତ୍ୟୁର୍ଧାବତି ପଞ୍ଚମଃ ॥ ୫୬॥

ଅସ୍ୟୈବାନନ୍ଦଲେଶେନ ସ୍ତମ୍ବାନ୍ତା ବିଷ୍ଣୁପୂର୍ୱକାଃ ।

ଭବନ୍ତି ସୁଖିନୋ ଦେବାସ୍ତାରତମ୍ୟକ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୫୭॥

ତତ୍ତତ୍ପଦବିରକ୍ତସ୍ୟ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟସ୍ୟ ପ୍ରସାଦିନଃ ।

ସ୍ୱରୂପଭୂତ ଆନନ୍ଦଃ ସ୍ୱୟଂ ଭାତି ପଦେ ଯଥା ॥ ୫୮॥

ଅୟମେବ ଶିବଃ ସାକ୍ଷାଦାଦିତ୍ୟହୃଦୟେ ତଥା ।

ଅନ୍ୟେଷାଂ ହୃଦୟେ ଚୈବ ଭାତି ସାକ୍ଷିତୟା ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୫୯॥

ବିହାୟ ସାକ୍ଷ୍ୟଂ ଦେହାଦି ମାୟାନ୍ତଂ ତୁ ବିବେକତଃ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣମାତ୍ମାନଂ ଯଃ ପଶ୍ୟତି ସ ପଶ୍ୟତି ॥ ୬୦॥

ରୁଦ୍ରନାରାୟଣାଦୀନାଂ ସ୍ତମ୍ବାନ୍ତାନାଂ ଚ ସାକ୍ଷିଣମ୍ ।

ଏବଂ ତର୍କପ୍ରମାଣାଭ୍ୟାଂ ଯଃ ପଶ୍ୟତି ସ ପଶ୍ୟତି ॥ ୬୧॥

ଯସ୍ୟୈବଂ ତର୍କମାନାଭ୍ୟାମସ୍ତି ବିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକାଃ ।

ସ ଲୋକାଦଖିଲାଦସ୍ମାଦ୍ୱିଭିଦ୍ୟାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ॥ ୬୨॥

ଅନ୍ନାଦୀନଖିଲାନ୍କୋଶାନାଭାସେନ ବିଭାସିତାନ୍ ।

ଉପସଙ୍କ୍ରାମତୀଶସ୍ୟ ପ୍ରସାଦାଦେବ କେବଲାତ୍ ॥ ୬୩॥

ଯତୋ ବାଚୋ ନିବର୍ତନ୍ତେ ନିମିତ୍ତାନାମଭାବତଃ ।

ନିର୍ୱିଶେଷେ ଶିବେ ଶବ୍ଦଃ କଥଂ ଦେବାଃ ପ୍ରବର୍ତତେ ॥ ୬୪॥

ବିଶେଷଂ କଞ୍ଚିଦାଶ୍ରିତ୍ୟ ଖଲୁ ଶବ୍ଦଃ ପ୍ରବର୍ତତେ ।

ଯସ୍ମାଦେତନ୍ମନଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ ବ୍ୟାବୃତ୍ତଂ ସର୍ୱଗୋଚରମ୍ ॥ ୬୫॥

ଯସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରତ୍ୱଗକ୍ଷ୍ୟାଦିଖାନି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ବ୍ୟାବୃତ୍ତାନି ପରାଗ୍ୱସ୍ତୁବିଷୟାଣି ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୬୬॥

ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦମଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସତ୍ୟଚିଦ୍ଘନମ୍ ।

ବିଦିତ୍ୱା ସ୍ୱାତ୍ମରୂପେଣ ନ ବିଭେତି କୁତଶ୍ଚନ ॥ ୬୭॥

ଏବଂ ଯସ୍ତୁ ବିଜାନାତି ସ୍ୱଗୁରୋରୁପଦେଶତଃ ।

ସ ସାଧ୍ୱସାଧୁକର୍ମଭ୍ୟାଂ ସଦା ନ ତପତି ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୬୮॥

ତପ୍ୟତାପକରୂପେଣ ବିଭାତମଖିଲଂ ଜଗତ୍ ।

ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମତୟା ଭାତି ଜ୍ଞାନାଦ୍ୱେଦାନ୍ତବାକ୍ୟଜାତ୍ ॥ ୬୯॥

କର୍ତା କାରୟିତା କର୍ମ କରଣଂ କାର୍ୟମାସ୍ତିକଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୦॥

ପ୍ରମାତା ଚ ପ୍ରମାଣଂ ଚ ପ୍ରମେୟଂ ପ୍ରମିତିସ୍ତଥା ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୧॥

ନିୟୋଜ୍ୟଶ୍ଚ ନିୟୋଗଶ୍ଚ ସାଧନାନି ନିୟୋଜକଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୨॥

ଭୋକ୍ତା ଭୋଜୟିତା ଭୋଗୋ ଭୋଗୋପକରଣାନି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୩॥

ଗ୍ରାହକଶ୍ଚ ତଥା ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ଗ୍ରହଣଂ ସର୍ୱତୋମୁଖମ୍ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୪॥

ଅନ୍ୟଥାଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନଂ ସଂଶୟଜ୍ଞାନମେବ ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୫॥

ଘଟଜ୍ଞାନଂ ପଟଜ୍ଞାନଂ କୁଡ୍ୟାଦିଜ୍ଞାନମେବ ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୬॥

ଘଟଃ କୁଡ୍ୟଂ କୁସୂଲଂ ଚ ପଟଃ ପାତ୍ରଂ ଚ ପର୍ୱତଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୭॥

ପାତାଲାଦ୍ୟାଶ୍ଚ ଲୋକାଶ୍ଚ ସତ୍ୟଲୋକାଦୟୋଽପି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୮॥

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ତତ୍ର କ୍ଲୃପ୍ତାନାମଣ୍ଡାନାଂ ଶତକୋଟୟଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୭୯॥

ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ତଟାକାଶ୍ଚ ନଦ୍ୟଃ ସର୍ୱନଦା ଅପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୦॥

ମେରୁମନ୍ଦାରପୂର୍ୱାଶ୍ଚ ପର୍ୱତାଶ୍ଚ ମହତ୍ତରାଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୧॥

ବନାନି ବନଦେଶାଶ୍ଚ ବନ୍ୟାନି ବିବିଧାନି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୨॥

ବୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ବିବିଧାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରତୃଣଗୁଲ୍ମାଦୟୋଽପି ଚ  ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୩॥

ଆକାଶାଦୀନି ଭୂତାନି ଭୌତିକାନ୍ୟଖିଲାନ୍ୟପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୪॥

ଶବ୍ଦସ୍ପର୍ଶାଦିତନ୍ମାତ୍ରରୂପାଣି ସକଲାନି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୫॥

କୃମିକୀଟପତଙ୍ଗାଶ୍ଚ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଅପି ଚ ଜନ୍ତବଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୬॥

ପଶବଶ୍ଚ ମୃଗାଶ୍ଚୈବ ପନ୍ନଗାଃ ପାପୟୋନୟଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୭॥

ମନୁଷ୍ୟାଶ୍ଚୈବ ମାତଙ୍ଗା ଅଶ୍ୱା ଉଷ୍ଟ୍ରାଃ ଖରା ଅପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୮॥

ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ୱପ୍ରମୁଖାଃ ସିଦ୍ଧକିନ୍ନରାଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୮୯॥

କର୍ମଦେବାଶ୍ଚ ଦେବାଶ୍ଚ ଦେବରାଜୋ ବିରାଟ୍ ସ୍ୱରାଟ୍ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୦॥

ଅହଂ ଚ ମଦ୍ୱିଭୂତିଶ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୧॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ୱିଷ୍ଣୁବିଭୂତିଶ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୨॥

ରୁଦ୍ରୋ ରୁଦ୍ରବିଭୂତିଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଦେହିନଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୩॥

ଈଶ୍ୱରସ୍ତଦ୍ୱିଭୂତିଶ୍ଚ ତଦୀୟାଃ ସର୍ୱଦେହିନଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୪॥

ସଦାଶିବସମାଖ୍ୟସ୍ତୁ ଶିବସ୍ତସ୍ୟ ବିଭୂତୟଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୫॥

ଦିଶଶ୍ଚ ବିଦିଶଶ୍ଚୈବ ସାଭ୍ରଂ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୬॥

ବାସୁଦେବଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଃ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଶ୍ଚାନିରୁଦ୍ଧକଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୭॥

ମତ୍ସ୍ୟଃ କୂର୍ମୋ ବରାହଶ୍ଚ ନାରସିଂହୋଽଥ ବାମନଃ ।

ତଦ୍ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ତଥା ଭାନ୍ତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୮॥

ଆଶ୍ରମାଶ୍ଚ ତଥା ବର୍ଣାଃ ସଙ୍କରା ବିବିଧା ଅପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୯୯॥

ନିଷିଦ୍ଧଂ ଚାନିଷିଦ୍ଧଂ ଚ ନିଷେଧା ବିଧୟୋଽପି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୦॥

ଶରୀରମିନ୍ଦ୍ରିୟଂ ପ୍ରାଣୋ ମନୋ ବୁଦ୍ଧିରହଙ୍କୃତିଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୧॥

କାମକ୍ରୋଧାଦୟଃ ସର୍ୱେ ତଥା ଶାନ୍ତ୍ୟାଦୟୋଽପି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୨॥

ଜୀବାତ୍ମା ପରମାତ୍ମା ଚ ତୟୋର୍ଭେଦଶ୍ଚ ଭେଦକଃ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୩॥

ଜଡଶକ୍ତିପ୍ରଭେଦାଶ୍ଚ ଚିଚ୍ଛକ୍ତିସ୍ତଦ୍ଭିଦାଽପି ଚ ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୪॥

ଅସ୍ତିଶବ୍ଦୋଦିତା ଅର୍ଥା ନାସ୍ତିଶବ୍ଦୋଦିତା ଅପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ଭାତି ପ୍ରସାଦାତ୍ପାରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୧୦୫॥

ଆତ୍ମା ନାମ ସୁରାଃ ସ୍ୱେନ ଭାସା ଯୋ ଭାତି ସନ୍ତତମ୍ ।

ତମେବ ତ୍ୱମହଂଶବ୍ଦପ୍ରତ୍ୟଯାଭ୍ୟାଂ ତୁ ଜନ୍ତବଃ ॥ ୧୦୬॥

ବ୍ୟବହାରେ ବିଜାନନ୍ତି ନ ଜାନନ୍ତ୍ୟେବ ତେଽର୍ଥତଃ ।

ଅର୍ଥତଶ୍ଚାସ୍ୟ ବେତ୍ତାରୋ ନ ବିଦ୍ୟନ୍ତେଽଦ୍ୱୟତ୍ୱତଃ ॥ ୧୦୭॥

ଏବମାତ୍ମାନମଦ୍ୱୈତମାତ୍ମନା ବେଦ ଯଃ ସ୍ଥିରମ୍ ।

ସୋଽୟମର୍ଥମିମଂ ନିତ୍ୟଂ ଗାୟନ୍ନାସ୍ତେ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୧୦୮॥

ଯଥା ନର୍ତନମୀଶସ୍ୟ ସ୍ୱଭାବାଲ୍ଲୋକରକ୍ଷକମ୍ ।

ତଥା ବିଦ୍ୟା ବିନୋଦାଖ୍ୟା ଗୀତିର୍ଲୋକୋପକାରିଣୀ ॥ ୧୦୯॥

ଯଥୈବାଦିଗୁରୋର୍ଗୀତିର୍ଲୋକାନାଂ ହିତକାରିଣୀ ।

ତଥୈବାସ୍ୟ ଗୁରୋର୍ଗୀତିର୍ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ୟଯା ॥ ୧୧୦॥

ଆପ୍ତକାମସ୍ୟ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ଗୀତିର୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାନଲକ୍ଷଣା ।

ପରୋପକାରିଣୀ ତଦ୍ୱଦ୍ଗୀତିରସ୍ୟାପି ସଦ୍ଗୁରୋଃ ॥ ୧୧୧॥

ଲୌକିକେଷ୍ୱପି ଗାନେଷୁ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁତେ ଶିବଃ ।

କିଂ ପୁନର୍ୱୈଦିକେ ଗାନେ ତତୋ ଗାନଂ ସମାଶ୍ରୟେତ୍ ॥ ୧୧୨॥

ବ୍ୟାଖ୍ୟାଗାନେଷ୍ୱଶକ୍ତସ୍ତୁ ଶିବମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ।

ଲୌକିକୀମପି ବା ଗୀତିଂ କୁର୍ୟାନ୍ନିତ୍ୟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୧୧୩॥

ଗୀତିଜ୍ଞାନଂ ଶିବପ୍ରାପ୍ତେଃ ସୁତରାଂ କାରଣଂ ଭବେତ୍ ।

ଗୀତିଜ୍ଞାନେନ ଯୋଗଃ ସ୍ୟାଦ୍ୟୋଗାଦେବ ଶିବୈକ୍ୟତା ॥ ୧୧୪॥

ଗୀତିଜ୍ଞୋ ଯଦି ଯୋଗେନ ନ ଯାତି ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ।

ପ୍ରତିବନ୍ଧକବାହୁଲ୍ୟାତ୍ତସ୍ୟୈବାନୁଚରୋ ଭବେତ୍ ॥ ୧୧୫॥

କେବଲଂ ଲୌକିକଂ ଗାନଂ ନ କୁର୍ୟାନ୍ମୋହତୋଽପି ବା ।

ଯଦି କୁର୍ୟାତ୍ପ୍ରମାଦେନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତୀ ଭବେଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୧୧୬॥

ଅତସ୍ତୁ ସଂସାରବିନାଶନେ ରତଃ

       ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣେନ ଚ ତର୍କବର୍ତ୍ମନା ।

ପ୍ରବୋଧମାସାଦ୍ୟ ଶିବସ୍ୟ ତଂ ପୁନଃ

       ସଦୈବ ଗାୟନ୍ୱିଚରେଦିମାଂ ମହୀମ୍ ॥ ୧୧୭॥

ଇତ୍ୟୁପନିଷତ୍ପରତତ୍ତ୍ୱବିଷୟା ବଃ

       ସତ୍ୟମୁଦିତା ସକଲଦୁଃଖନିହନ୍ତ୍ରୀ ।

 କଷ୍ଟହୃଦୟସ୍ୟ ମନୁଜସ୍ୟ ନ ଦେୟା

       ଭକ୍ତିସହିତସ୍ୟ ତୁ ଶିବସ୍ୟ ଖଲୁ ଦେୟା ॥ ୧୧୮॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ସାକ୍ଷିଶିବସ୍ୱରୂପକଥନଂ ନାମ ତୃତୀୟୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୩॥

  ॥ ଅଥ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ତଲବକାରୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ -

ଅସ୍ତି ଦେବଃ ସ୍ୱତଃ ସିଦ୍ଧଃ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ୱସ୍ୟ ସର୍ୱଦା ।

ସଂସାରାର୍ଣବମଗ୍ନାନାଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସଂସାରମୋଚକଃ ॥ ୧॥

ସର୍ୱେଷାଂ ତୁ ମନସ୍ତେନ ପ୍ରେରିତଂ ନିୟମେନ ତୁ ।

ବିଷୟେ ଗଚ୍ଛତି ପ୍ରାଣଶ୍ଚେଷ୍ଟତେ ବାଗ୍ୱଦତ୍ୟପି ॥ ୨॥

ଚକ୍ଷୁଃ ପଶ୍ୟତି ରୂପାଣି ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଶବ୍ଦଂ ଶୃଣୋତ୍ୟପି ।

ଅନ୍ୟାନି ଖାନି ସର୍ୱାଣି ତେନୈବ ପ୍ରେରିତାନି ତୁ ॥ ୩॥

ସ୍ୱଂ ସ୍ୱଂ ବିଷୟମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତନ୍ତେ ନିରନ୍ତରମ୍ ।

ପ୍ରବର୍ତକତ୍ୱଂ ଚାପ୍ୟସ୍ୟ ମାୟଯା ନ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୪॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣାଂ ତୁ ସତ୍ତା ଚ ନୈବ ସ୍ୱାଭାବିକୀ ମତା ।

ତପ୍ତାୟଃ ପିଣ୍ଡବତ୍ତସ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୟଯୈବ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୫॥

ଶ୍ରୋତ୍ରମାତ୍ମନି ଚାଧ୍ୟସ୍ତଂ ସ୍ୱୟଂ ଦେବୋ ମହେଶ୍ୱରଃ ।

ଅନୁପ୍ରବିଶ୍ୟ ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ୟ ଦଦାତି ଶ୍ରୋତ୍ରତାଂ ହରଃ ॥ ୬॥

ମନ ଆତ୍ମନି ଚାଧ୍ୟସ୍ତଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।

ମନସ୍ତ୍ୱଂ ତସ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥୋ ଦଦାତି ନିୟମେନ ତୁ ॥ ୭॥

ବାଚୋ ବାକ୍ତ୍ୱମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ପ୍ରାଣସ୍ୟ ପ୍ରଣତାଂ ହରଃ ।

ଦଦାତି ନିୟମେନୈବ ଚକ୍ଷୁଷ୍ଟ୍ୱଂ ଚକ୍ଷୁଷସ୍ତଥା ॥ ୮॥

ଅନ୍ୟେଷାମିନ୍ଦ୍ରିୟାଣାଂ ତୁ କଲ୍ପିତାନାମପୀଶ୍ୱରଃ ।

ତତ୍ତଦ୍ରୂପମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ଦଦାତି ନିୟମେନ ତୁ ॥ ୯॥

ତତ୍ର ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ବାକ୍ଚୈବ ମନଶ୍ଚାନ୍ୟାନି ଖାନି ଚ ।

ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱଭାବେ ପରମାତ୍ମନି ॥ ୧୦॥

ସ ଦେବୋ ବିଦିତାଦନ୍ୟସ୍ତଥୈବାବିଦିତାଦପି।

ବାଚା ଚ ମନସା ଚୈବ ଚକ୍ଷୁଷା ଚ ତଥୈବ ଚ ॥ ୧୧॥

ଶ୍ରୋତ୍ରେଣାପି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣେନାନ୍ୟେନ କେନଚିତ୍ ।

ନ ଶକ୍ୟୋ ଗୋଚରୀକର୍ତୁଂ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୧୨॥

ଯସ୍ୟେଦମଖିଲଂ ନିତ୍ୟଂ ଗୋଚରଂ ରୂପବଦ୍ରବେଃ ।

ତଦେବ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ବିତ୍ତ ଯୂୟଂ ସନାତନମ୍ ॥ ୧୩॥

ଏବଂ ଜାନନ୍ତି ଯେ ଧୀରାସ୍ତର୍କତଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣତଃ ।

ଗୁରୂକ୍ତ୍ୟା ସ୍ୱାନୁଭୂତ୍ୟା ଚ ଭବନ୍ତି ଖଲୁ ତେଽମୃତାଃ ॥ ୧୪॥

ସୁଜ୍ଞାତମିତି ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମନୁଧ୍ୱଂ ଯଦି ହେ ସୁରାଃ ।

ଦଭ୍ରମେବ ହି ତତ୍ସାକ୍ଷି ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ୍ୟଂ କଥଂ ଭବେତ୍ ॥ ୧୫॥

ଯସ୍ୟ ସ୍ୱାତ୍ମତୟା ବ୍ରହ୍ମ ବିଦିତଂ କର୍ମତାଂ ବିନା ।

ତସ୍ୟ ତଜ୍ଜ୍ଞାନକର୍ତୃତ୍ୱବିହୀନସ୍ୟ ମତଂ ହି ତତ୍ ॥ ୧୬॥

ଯସ୍ୟାମତଂ ତସ୍ୟ ମତଂ ମତଂ ଯସ୍ୟ ନ ବେଦ ସଃ ।

ଅବିଜ୍ଞାତଂ ବିଜାନତାଂ ବିଜ୍ଞାତମବିଜାନତାମ୍ ॥ ୧୭॥

ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନେ ଘଟଜ୍ଞାନେ ଭ୍ରାନ୍ତିଜ୍ଞାନେଽପି ଚାସ୍ତିକାଃ ।

ନୈବ କର୍ତୃ ନ କର୍ମାପି ବ୍ରହ୍ମ ଚିତ୍କେବଲଂ ଭବେତ୍ ॥ ୧୮॥

ଯସ୍ୟ କର୍ତୃତୟା ଭାତଂ ବ୍ରହ୍ମାକର୍ତୃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ତସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାମତଂ ଯସ୍ମାତ୍କର୍ମ ତସ୍ୟ ମତଂ ହି ତତ୍ ॥ ୧୯॥

ଯସ୍ୟ କର୍ମତୟା ଭାତଂ ବ୍ରହ୍ମାକର୍ମ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ତସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାମତଂ ଯସ୍ମାତ୍କର୍ମ ତସ୍ୟ ମତଂ ହି ତତ୍ ॥ ୨୦॥

ଅକର୍ତ୍ରବିଷୟପ୍ରତ୍ୟକ୍ପ୍ରକାଶଃ ସ୍ୱାତ୍ମନୈବ ତୁ ।

ବିନା ତର୍କପ୍ରମାଣାଭ୍ୟାଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋ ବେଦ ବେଦ ସଃ ॥ ୨୧॥

ଏବଂରୂପପରିଜ୍ଞାନମପି ଦୃଶ୍ୟତୟୈବ ତୁ ।

ଯସ୍ୟ ଭାତି ସ ତତ୍ସାକ୍ଷୀ ବ୍ରୂତ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମବିତ୍କଥମ୍ ॥ ୨୨॥

ବ୍ରହ୍ମାବିଦ୍ୟାଽପି ଜ୍ଞାତା ଚେଦ୍ୱେଦ୍ୟା ଭବତି କୁମ୍ଭବତ୍ ।

ଅବେଦ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ୍ୟଂ ସ୍ୟାଦ୍ୱେଦ୍ୟବିଦ୍ୟାଭିସଙ୍ଗମାତ୍ ॥ ୨୩॥

ବେତ୍ତାଽପି ବିଦ୍ୟାସମ୍ବନ୍ଧାତ୍ସବିଶେଷୋ ଭବେଦ୍ଧ୍ରୁବମ୍ ।

ନିର୍ୱିଶେଷଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତୋ ବିଦ୍ୱାନ୍ନ ଚାତ୍ମବିତ୍ ॥ ୨୪॥

ବିଦ୍ୟାୟା ଆଶ୍ରୟତ୍ୱେନ ବିଷୟତ୍ୱେନ ବା ଭବେତ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମ ନୈବାନ୍ୟଥା ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମ ଭବେତ୍କଥମ୍ ॥ ୨୫॥

ବ୍ରହ୍ମସମ୍ବନ୍ଧହୀନା ଚେଦ୍ୱିଦ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମ ତୁ ବେଦିତୁମ୍ ।

ଅଶକ୍ୟଂ ତତ୍ର ହେ ଦେବାଃ କୋ ବା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମବିଦ୍ଭବେତ୍ ॥ ୨୬॥

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଧ୍ୟସ୍ତମାୟାଦିନିବୃତ୍ତିଂ କୁରୁତେ ତୁ ସା ।

ବିଦ୍ୟା ଯଦି ନ ମାୟାୟାଃ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମନ୍ୟସମ୍ଭବାତ୍ ॥ ୨୭॥

ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମା ପରଂ ଜ୍ୟୋତିର୍ମାୟା ସା ତୁ ମହତ୍ତମଃ ।

ତଥା ସତି କଥଂ ମାୟାସମ୍ଭବଃ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମନି ॥ ୨୮॥

ତସ୍ମାତ୍ତର୍କପ୍ରମାଣାଭ୍ୟାଂ ସ୍ୱାନୁଭୂତ୍ୟା ଚ ଚିଦ୍ଘନେ ।

ସ୍ୱପ୍ରକାଶୈକସଂସିଦ୍ଧେର୍ନାସ୍ତି ମାୟା ପରାତ୍ମନି ॥ ୨୯॥

ବ୍ୟାବହାରିକଦୃଷ୍ଟ୍ୟେୟଂ ବିଦ୍ୟାଽବିଦ୍ୟା ନ ଚାନ୍ୟଥା ।

ତତ୍ତ୍ୱଦୃଷ୍ଟ୍ୟା ତୁ ନାସ୍ତ୍ୟେବ ତତ୍ତ୍ୱମେବାସ୍ତି କେବଲମ୍ ॥ ୩୦॥

ବ୍ୟାବହାରିକଦୃଷ୍ଟିସ୍ତୁ ପ୍ରକାଶାବ୍ୟଭିଚାରତଃ ।

ପ୍ରକାଶ ଏବ ସତତଂ ତସ୍ମାଦଦ୍ୱୈତମେବ ହି ॥ ୩୧॥

ଅଦ୍ୱୈତମିତି ଚୋକ୍ତିଶ୍ଚ ପ୍ରକାଶାବ୍ୟଭିଚାରତଃ ।

ପ୍ରକାଶ ଏବ ସତତଂ ତସ୍ମାନ୍ମୌନଂ ହି ଯୁଜ୍ୟତେ ॥ ୩୨॥

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷାଦି ପ୍ରମାଣୈଶ୍ଚ ତର୍କୈଃ ଶ୍ରୁତ୍ୟା ତଥୈବ ଚ ।

ସ୍ୱଗୁରୋରୁପଦେଶେନ ପ୍ରସାଦେନ ଶିବସ୍ୟ ତୁ ॥ ୩୩॥

ଅର୍ଜିତୈରପି ଧର୍ମୈଶ୍ଚ କାଲପାକେନ ଧାର୍ମିକାଃ ।

ଅର୍ଥୋ ମହାନୟଂ ଭାତି ଶାଙ୍କରଃ ପୁରୁଷସ୍ୟ ତୁ ॥ ୩୪॥

ଯସ୍ୟ ପ୍ରକାଶିତଃ ସାକ୍ଷାଦୟମର୍ଥୋ ମହତ୍ତରଃ ।

ତସ୍ୟ ନାସ୍ତି କ୍ରିୟାଃ ସର୍ୱା ଜ୍ଞାନଂ ଚାପ୍ୟଦ୍ୱୟତ୍ୱତଃ ॥ ୩୫॥

ଅୟମର୍ଥୋ ମହାନ୍ୟସ୍ୟ ସ୍ୱତ ଏବ ପ୍ରକାଶିତଃ ।

ନ ସ ଜୀବୋ ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମ ନ ଚାନ୍ୟଦପି କିଞ୍ଚନ ॥ ୩୬॥

ଅୟମର୍ଥୋ ମହାନ୍ୟସ୍ୟ ସ୍ୱତ ଏବ ପ୍ରକାଶିତଃ ।

ନ ତସ୍ୟ ବର୍ଣା ବିଦ୍ୟନ୍ତେ ନାଶ୍ରମାଶ୍ଚ ତଥୈବ ଚ ॥ ୩୭॥

ଅୟମର୍ଥୋ ମହାନ୍ୟସ୍ୟ ସ୍ୱତ ଏବ ପ୍ରକାଶିତଃ ।

ନ ତସ୍ୟ ଧର୍ମୋଽଧର୍ମଶ୍ଚ ନ ନିଷେଧୋ ବିଧିର୍ନ ଚ ॥ ୩୮॥

ଏତମର୍ଥଂ ମହାନ୍ତଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ।

ସ ଶମ୍ଭୁରେବ ନୈବାନ୍ୟ ଇତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ ॥ ୩୯॥

ଏତମର୍ଥଂ ମହାନ୍ତଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ।

ତସ୍ୟାହଂ ବୈଭବଂ ବକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ତଃ ସତ୍ୟମୀରିତମ୍ ॥ ୪୦॥

ଏତମର୍ଥଂ ମହାନ୍ତଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ।

ବୈଭବଂ ତସ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ତୋ ବକ୍ତୁମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୪୧॥

ଏତମର୍ଥଂ ମହାନ୍ତଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ।

ବୈଭବଂ ତସ୍ୟ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ତୋ ବକ୍ତୁମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୪୨॥

ଏତମର୍ଥଂ ମହାନ୍ତଂ ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ ।

ବୈଭବଂ ତସ୍ୟ ବେଦାଶ୍ଚ ନ ଶକ୍ତା ବକ୍ତୁମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୪୩॥

ଅସ୍ମିନ୍ଦେହେ ଯଦି ଜ୍ଞାତଃ ପୁରୋକ୍ତୋଽର୍ଥୋମହାନୟମ୍ ।

ସ ସାକ୍ଷାତ୍ସତ୍ୟମଦ୍ୱୈତଂ ନିର୍ୱାଣଂ ଯାତି ମାନବଃ ॥ ୪୪॥

ଅସ୍ମିନ୍ଦେହେ ନ ବିଜ୍ଞାତଃ ପୁରୋକ୍ତୋଽର୍ଥୋ ମହାନ୍ୟଦି ।

ବିନଷ୍ଟିରେବ ମହତୀ ତସ୍ୟ ନୈବ ପରା ଗତିଃ ॥ ୪୫॥

ସ୍ୱଶରୀରେଽନ୍ୟଦେହେଷୁ ସମଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ତଂ ଦୃଢମ୍ ।

ଅଥ ଧୀରା ନ ଜାୟନ୍ତେ ହ୍ୟମୃତାଶ୍ଚ ଭବନ୍ତି ହି ॥ ୪୬॥

ବଦ୍ଧୋ ମୁକ୍ତୋ ମହାବିଦ୍ୱାନଜ୍ଞ ଇତ୍ୟାଦିଭେଦତଃ ।

ଏକ ଏବ ସଦା ଭାତି ନାନେବ ସ୍ୱପ୍ନବତ୍ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୪୭॥

ଅତଃ ସ୍ୱମୁକ୍ତ୍ୟୈବାନ୍ୟେଷାମାଭାସାନାମପି ଧ୍ରୁବମ୍ ।

ମୁକ୍ତିଂ ଜାନାତି ହେ ଦେବା ଆତ୍ମନାମାତ୍ମବିଦ୍ୱରଃ ॥ ୪୮॥

ସ୍ୱସଂସାରଦଶାୟାଂ ତୁ ସ୍ୱଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

ଆଭାସାନାଂ ଚ ସଂସାରଂ ବେଦ ମୁକ୍ତିଂ ତଥୈବ ଚ ॥ ୪୯॥

ପ୍ରାରବ୍ଧକର୍ମପର୍ୟନ୍ତଂ କଦାଚିତ୍ପରମାତ୍ମବିତ୍।

ଜଗଜ୍ଜୀବାଦିକଂ ବେଦ କଦାଚିନ୍ନୈବ ବେଦ ତତ୍ ॥ ୫୦॥

କଦାଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଜାନାତି ପ୍ରତୀତମଖିଲଂ ସୁରାଃ ।

କଦାଚିନ୍ନୈବ ଜାନାତି ସ୍ୱଭାବାଦେବ ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ॥ ୫୧॥

ଜଗଜ୍ଜୀବାଦିରୂପେଣ ଯଦା ବ୍ରହ୍ମ ବିଭାସତେ ।

ତଦା ଦୁଃଖାଦିଭୋଗୋଽପି ଭାତି ଚାଭାସରୂପତଃ ॥ ୫୨॥

ଯଦା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନା ସର୍ୱଂ ବିଭାତି ସ୍ୱତ ଏବ ତୁ ।

ତଦା ଦୁଃଖାଦିଭୋଗୋଽୟମାଭାସୋ ନ ବିଭାସତେ ॥ ୫୩॥

ଜଗଜ୍ଜୀବାଦିରୂପେଣ ପଶ୍ୟନ୍ନପି ପରାତ୍ମବିତ୍ ।

ନ ତତ୍ପଶ୍ୟତି ତଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମବସ୍ତ୍ୱେବ ପଶ୍ୟତି ॥ ୫୪॥

ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ୟତ୍ସଦା ନାସ୍ତି ବସ୍ତୁତୋଽବସ୍ତୁତୋଽପି ଚ ।

ତଥା ସତି ଶିବାଦନ୍ୟତ୍କଥଂ ପଶ୍ୟତି ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ॥ ୫୫॥

ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ବା ସାକ୍ଷାଜ୍ଜଗଜ୍ଜୀବାତ୍ମନାଽଥବା ।

ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଥା ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଭାତି ତଥା ତଥା ॥ ୫୬॥

ଯଥା ଯଥାଽବଭାସୋଽୟଂ ସ୍ୱଭାବାଦେବ ଭାସତେ ।

ତଥା ତଥାଽନୁସନ୍ଧାନଂ ଯୋଗିନଃ ସ୍ୱାତ୍ମବେଦନମ୍ ॥ ୫୭॥

ନାମତଶ୍ଚାର୍ଥତଶ୍ଚାପି ମହାଦେବୋ ଯଦି ପ୍ରଭୁଃ ।

କିଂ ଜହାତି ତଦା ବିଦ୍ୱାନ୍କିଂ ଗୃହ୍ଣାତି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୫୮॥

ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ବା ଶଙ୍କରାଦନ୍ୟତ୍ତ୍ୟାଜ୍ୟଂ ବା ଯଦି ବିଦ୍ୟତେ ।

ମହତ୍ତ୍ୱଂ ତସ୍ୟ ହୀୟେତ ସ୍ୱଭାବୋ ନ ବିହନ୍ୟତେ ॥ ୫୯॥

ମହତ୍ତ୍ୱଂ ନୈବ ଧର୍ମୋଽସ୍ୟ ଭେଦାଭାବାତ୍ପରାତ୍ମନଃ ।

ଧର୍ମଧର୍ମିତ୍ୱବାର୍ତା ଚ ଭେଦେ ସତି ହି ବିଦ୍ୟତେ ॥ ୬୦॥

ଭେଦୋଽଭେଦସ୍ତଥା ଭେଦାଭେଦଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପରାତ୍ମନା ।

ନାସ୍ତି ସ୍ୱାତ୍ମାତିରେକେଣ ସ୍ୱୟମେବାସ୍ତି ସର୍ୱଦା ॥ ୬୧॥

ବ୍ରହ୍ମୈବ ବିଦ୍ୟତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱସ୍ତୁତୋଽବସ୍ତୁତୋଽପି ଚ ।

ତଥା ସତି ଶିବଜ୍ଞାନୀ କିଂ ଗୃହ୍ଣାତି ଜହାତି କିମ୍ ॥ ୬୨॥

ମାୟଯା ବିଦ୍ୟତେ ସର୍ୱମିତି କେଚନ ମୋହିତାଃ ।

ଶିବରୂପାତିରେକେଣ ନାସ୍ତି ମାୟା ଚ ବସ୍ତୁତଃ ॥ ୬୩॥

ମାୟଯା ବା ଶିବାଦନ୍ୟଦ୍ୱିଦ୍ୟତେ ଚେଚ୍ଛିବସ୍ୟ ତୁ ।

ମହତ୍ତ୍ୱଂ ପରମଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧୀୟତେ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୬୪॥

ମହତ୍ତ୍ୱସ୍ୟ ତୁ ସଙ୍କୋଚୋ ନାସ୍ତି ସମ୍ୟଙ୍ନିରୂପଣେ ।

ଅସ୍ତି ଚେଦପ୍ରମାଣଂ ସ୍ୟାଚ୍ଛ୍ରୁତିଃ ସତ୍ୟାର୍ଥବାଦିନୀ ॥ ୬୫॥

ତସ୍ମାଦସ୍ତି ମହାଦେବ ଏବ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭୁଃ ।

ଆନନ୍ଦରୂପଃ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ନ ତତୋଽନ୍ୟତ୍ତୁ କିଞ୍ଚନ ॥ ୬୬॥

ଇୟମେବ ତୁ ତର୍କାଣାଂ ନିଷ୍ଠାକାଷ୍ଠା ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷାଦିପ୍ରମାଣାନାଂ ବେଦାନ୍ତାନାମପୀଶ୍ୱରାଃ ॥ ୬୭॥

ସ୍ମୃତୀନାଂ ଚ ପୁରାଣାନାଂ ଭାରତସ୍ୟ ତଥୈବ ଚ ।

ବେଦାନୁସାରିବିଦ୍ୟାନାମନ୍ୟାସାମାସ୍ତିକୋତ୍ତମାଃ ॥ ୬୮॥

ଶୈବାଗମାନାଂ ସର୍ୱେଷାଂ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରୋକ୍ତାଗମସ୍ୟ ଚ ।

ଅସ୍ମଦୁକ୍ତାଗମସ୍ୟାପି ସୁରାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମନିରୂପଣେ ॥ ୬୯॥

ବୁଦ୍ଧାଗମାନାଂ ସର୍ୱେଷାଂ ତଥୈବାର୍ହାଗମସ୍ୟ ଚ ।

ଯକ୍ଷଗନ୍ଧର୍ୱସିଦ୍ଧାଦିନିର୍ମିତସ୍ୟାଗମସ୍ୟ ଚ ॥ ୭୦॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ କସ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟସ୍ୟ ସିଧ୍ୟତି ।

କସ୍ୟ ଦେବସ୍ୟ ବା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବସ୍ୟୈବ ହି ସିଧ୍ୟତି ॥ ୭୧॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ଶିବସ୍ୟାମିତତେଜସଃ ।

ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧଂ ଦେବ୍ୟାଶ୍ଚ ଶିବାୟା ଆସ୍ତିକୋତ୍ତମାଃ ॥ ୭୨॥

ପ୍ରସାଦାଦେବ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ଶିବାୟାଶ୍ଚ ତଥୈବ ଚ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ବିଷ୍ଣୋଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମମାପି ଚ ॥ ୭୩॥

ବିରାଟ୍ସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ୟ ଦେବସ୍ୟ ସ୍ୱରାଟ୍ସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ୟ ଚାତ୍ମନଃ ।

ସମ୍ରାଟ୍ସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ୟ ଚାନ୍ୟେଷାଂ ପ୍ରସାଦ୍ଦାଏବ ବେଦନମ୍ ॥ ୭୪॥

ଯୁଷ୍ମାକମପି ସର୍ୱେଷାଂ ଶିବସ୍ୟ ପରମାତ୍ମନଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରସାଦାଦେବ ନାନ୍ୟଥା ॥ ୭୫॥

ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସଗନ୍ଧର୍ୱସିଦ୍ଧାଦୀନାମପୀଶ୍ୱରାଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରସାଦାଦେବ ଶୂଲିନଃ ॥ ୭୬॥

ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ଚ ସର୍ୱେଷାଂ ପଶ୍ୱାଦୀନାଂ ତଥୈବ ଚ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରସାଦାଦେବ ଶୂଲିନଃ ॥ ୭୭॥

ପ୍ରସାଦେ ସତି କୀଟୋ ବା ପତଙ୍ଗୋ ବା ନରୋଽଥ ବା ।

ଦେବୋ ବା ଦାନବୋ ବାଽପି ଲଭତେ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୭୮॥

ଏଷ ଏବ ହି ଜନ୍ତୂନାଂ ପରଜ୍ଞାନଂ ଦଦାତି ଚ ।

ନ ବିଷ୍ଣୁର୍ନାହମନ୍ୟଶ୍ଚ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୭୯॥

ଆଦାନେ ଚ ତଥା ଦାନେ ନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରୋ ମହାନ୍ ହରିଃ ।

ତଥୈବାହଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୮୦॥

ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଃ ଶିବ ଏବାୟଂ ସ ହି ସଂସାରମୋଚକଃ ।

ତଂ ବିନା ନ ମୟୋଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଶକ୍ୟତେ ସଂସୃତେର୍ଜନଃ ॥ ୮୧॥

ବିଷ୍ଣୁନା ଚ ପରେଣାପି ମହାଦେବଂ ଘୃଣାନିଧିମ୍ ।

ବିନା ଜନ୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଶକ୍ୟତେ ନ ହି ସତ୍ତମାଃ ॥ ୮୨॥

ଦର୍ୱୀନ୍ୟାୟେନ ସଂସାରାଦୁଦ୍ଧରାମି ଜନାନିମାନ୍ ।

ନ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟେଣ ହେ ଦେବାଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱିଷ୍ଣୁସ୍ତଥୈବ ଚ ॥ ୮୩॥

ଦେବଦେବସ୍ୟ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ସ୍ୱରୂପଂ ତସ୍ୟ ବୈଭବମ୍ ।

କୋ ବା ଜାନାତି ନାସ୍ତ୍ୟେବ ସ୍ୱୟଂ ଜାନାତି ବା ନ ବା ॥ ୮୪॥

ଦୁର୍ୱିଜ୍ଞେୟୋ ମହାଦେବୋ ମହତାମପି ଦେହିନାମ୍ ।

ପ୍ରସାଦେନ ବିନା ଦେବାଃ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୮୫॥

ପୁରା ସୁରାଣାଂ ସର୍ୱେଷାମସୁରାଣାଂ ଦୁରାତ୍ମନାମ୍ ।

ମହାମୋହେନ ସଙ୍ଗ୍ରାମଃ ସଞ୍ଜାତୋ ଦୁର୍ନିବାରକଃ ॥ ୮୬॥

ଅସୁରୈଃ ପୀଡିତା ଦେବା ବଲବଦ୍ଭିଃ ସୁରା ଭୃଶମ୍ ।

ତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭଗବାନୀଶଃ ସର୍ୱଜ୍ଞଃ କରୁଣାକରଃ ॥ ୮୭॥

ଦେବାନାଂ ବିଜୟଂ ଦେବା ଅସୁରାଣାଂ ପରାଜୟମ୍ ।

ଦଦୌ ତେନ ସୁରୈଃ ଶୀଘ୍ରମସୁରାସ୍ତୁ ପରାଜିତାଃ ॥ ୮୮॥

ଅବିଜ୍ଞାୟ ମହାଦେବବୈଭବଂ ପରିମୋହିତାଃ ।

ବୟଂ ବିଜୟମାପନ୍ନା ଅସୁରାଶ୍ଚ ପରାଜିତାଃ ॥ ୮୯॥

ଇତ୍ୟହମ୍ମାନସଞ୍ଛନ୍ନାଃ ସର୍ୱେ ଦେବାଃ ପୁରାତନାଃ ।

ଅତୀବ ପ୍ରୀତିମାପନ୍ନା ଅଭବନ୍ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୯୦॥

ପୁନର୍ୱିଶ୍ୱାଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ଭଗବାନ୍କରୁଣାନିଧିଃ ।

ସ୍ୱସ୍ୟ ଦର୍ଶୟିତୁଂ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟତ୍ୱଂ ତଥୈବ ଚ ॥ ୯୧॥

ତେଷାଂ ଭ୍ରାନ୍ତିନିବୃତ୍ୟର୍ଥମପି ସାକ୍ଷାନ୍ମହେଶ୍ୱରଃ ।

ଆବିର୍ବଭୂବ ସର୍ୱଜ୍ଞୋ ଯକ୍ଷରୂପେଣ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୯୨॥

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଯକ୍ଷମତ୍ୟନ୍ତଂ ବିସ୍ମୟେନ ସହାମରାଃ ।

ବିଚାର୍ୟ ସର୍ୱେ ସମ୍ଭୂୟ କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତ୍ୟପି ॥ ୯୩॥

ପୁନରଗ୍ନିଂ ସମାହୂୟ ଦେବାଃ ସର୍ୱେ ବିମୋହିତାଃ ।

ଅବ୍ରୁବଂସ୍ତ୍ୱଂ ବିଜାନୀହି କିମେତଦ୍ୟକ୍ଷମିତ୍ୟପି ॥ ୯୪॥

ଅଗ୍ନିସ୍ତଥା କରୋମୀତି ପ୍ରୋଚ୍ୟ ଯକ୍ଷଂ ଗତୋଽଭବତ୍ ।

ଯକ୍ଷରୂପୋ ମହାଦେବଃ କୋଽସୀତ୍ୟାହାନଲଂ ପ୍ରତି ॥ ୯୫॥

ଅଗ୍ନିର୍ୱା ଅହମସ୍ମୀତି ଯକ୍ଷଂ ପ୍ରତ୍ୟାହ ସୋଽପି ଚ ।

ସୋଽପି ପ୍ରୋବାଚ ଭଗବାଂସ୍ତ୍ୱୟି କିଂ ବୀର୍ୟମିତ୍ୟପି ॥ ୯୬॥

ଇଦଂ ସର୍ୱଂ ଦହେୟଂ ଯଦିଦଂ ଭୂମ୍ୟାଂ ବ୍ୟବସ୍ଥିତମ୍ ।

ଇତ୍ୟାହାଗ୍ନିସ୍ତୃଣଂ ତସ୍ମୈ ନିଧାୟ ପରମେଶ୍ୱରଃ ॥ ୯୭॥

ଏତଦ୍ଦହେତି ଭଗବାନ୍ସ୍ମୟମାନୋଽଭ୍ୟଭାଷତ ।

ଅଗ୍ନିଃ ସର୍ୱଜବେନୈବ ତଦ୍ଦଗ୍ଧୁଂ ତୃଣମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୯୮॥

ଅଶକ୍ତୋ ଲଜ୍ଜୟା ଯୁକ୍ତୋ ଭୀତୋଽଗଚ୍ଛତ୍ସୁରାନ୍ପ୍ରତି ।

ମାୟା ତସ୍ୟୈବ ବିଜ୍ଞାତୁଂ ନ ଶକ୍ୟଂ ବୈଭବଂ ସୁରାଃ ॥ ୯୯॥

ବିତ୍ତ ଯୂୟଂ ମହାୟାସାଦିତ୍ୟାହାଗ୍ନିଃ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି ।

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ବାୟୁମାହୂୟ ବିଜାନୀହୀତି ଚାବ୍ରୁବନ୍ ॥ ୧୦୦॥

ସୋଽପି ଗତ୍ୱା ତଥା ତେନ ଯକ୍ଷରୂପେଣ ଶମ୍ଭୁନା ।

ଭୃଶଂ ପ୍ରତିହତୋ ଭୂତ୍ୱା ତଥାଽଗଚ୍ଛତ୍ସୁରାନ୍ପ୍ରତି ॥ ୧୦୧॥

ପୁନରିନ୍ଦ୍ରଃ ସ୍ୱୟଂ ମୋହାଦହନ୍ତାକଞ୍ଚୁକାବୃତଃ ।

ବିଜ୍ଞାତୁଂ ଯକ୍ଷମଗମତ୍ସ ତତ୍ରୈବ ତିରୋଦଧେ ॥ ୧୦୨॥

ଇନ୍ଦ୍ରୋଽତୀବ ବିଷଣ୍ଣସ୍ତୁ ମହାତାପସମନ୍ୱିତଃ ।

ବିଦ୍ୟାରୂପାମୁମାଂ ଦେବୀଂ ଧ୍ୟାତ୍ୱା କାରୁଣିକୋତ୍ତମାମ୍ ॥ ୧୦୩॥

ଲୌକିକୈର୍ୱୈଦିକୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈସ୍ତୁଷ୍ଟାବ ପରମେଶ୍ୱରୀମ୍ ।

ସା ଶିବା କରୁଣାମୂର୍ତିର୍ଜଗନ୍ମାତା ତ୍ରୟୀମୟୀ ॥ ୧୦୪॥

ଶିବାଭିନ୍ନା ପରାନନ୍ଦା ଶଙ୍କରସ୍ୟାପି ଶଙ୍କରୀ ।

ସ୍ୱେଚ୍ଛୟା ହିମବତ୍ପୁତ୍ରୀ ସ୍ୱଭକ୍ତଜନବତ୍ସଲା ॥ ୧୦୫॥

ମହାଦେବସ୍ୟ ମାହାତ୍ମ୍ୟଂ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟଂ ସର୍ୱଜନ୍ତୁଭିଃ ।

ଇତି ଦର୍ଶୟିତୁଂ ଦେବୀ ତତ୍ରୈବାବିରଭୂତ୍ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୦୬॥

ତାମାରାଧ୍ୟ ଶିବାମିନ୍ଦ୍ରଃ ଶୋଭମାନାଂ ତୁ ସର୍ୱତଃ ।

ଉମାଂ ପର୍ୱତରାଜେନ୍ଦ୍ରକନ୍ୟକାମାହ ବଜ୍ରଭୃତ୍ ॥ ୧୦୭॥

କିମେତଦ୍ୟକ୍ଷମତ୍ରୈବ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତିରୋହିତମ୍ ।

ବକ୍ତୁମର୍ହସି ଦେବେଶି ମମ କାରୁଣିକୋତ୍ତମେ ॥ ୧୦୮॥

ଦେବୀ ପରମକାରୁଣ୍ୟାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମେ ପତିରତ୍ର ତୁ ।

ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଂ ତିରୋଭୂତମିତ୍ୟାହାଦେଷନାୟିକା ॥ ୧୦୯॥

ଦୁର୍ୱିଜ୍ଞେୟୋ ମହାଦେବୋ ବିଷ୍ଣୋଃ ସାକ୍ଷାଦଜସ୍ୟ ଚ ।

ଅନ୍ୟେଷାମପି ଦେବାନାଂ ତବାପି ମଘବନ୍ଭୃଶମ୍ ॥ ୧୧୦॥

ପ୍ରଦର୍ଶୟିତୁମୀଶାନୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟତ୍ୱଂ ସ୍ୱକଂ ପରମ୍ ।

ଆବିର୍ଭୂତୋ ନ ଚାନ୍ୟେନ କାରଣେନ ସୁରାଧିପ ॥ ୧୧୧॥

ସ ଏବ ସର୍ୱଦେବାନାଂ ତବାପି ବିଜୟପ୍ରଦଃ ।

ପରାଜୟକରୋଽନ୍ୟେଷାଂ ତମେବ ଶରଣଂ ବ୍ରଜ ॥ ୧୧୨॥

ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ସା ମହାଦେବୀ ଚିଦ୍ରୂପା ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣୀ ।

ଭକ୍ତାନାଂ ପାଶହନ୍ତ୍ରୀ ତୁ ତତ୍ରୈବାନ୍ତର୍ହିତାଽଭବତ୍ ॥ ୧୧୩॥

ପୁନର୍ଦେବା ମହାଦେବଂ ମହାକାରୁଣିକୋତ୍ତମମ୍ ।

ଦୁର୍ୱିଜ୍ଞେୟଂ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଂ ଭକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍ । ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଦମ୍?

ବିଦୁଃ ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମାତ୍ସର୍ୟଂ ଭବକାରଣମ୍ ॥ ୧୧୪॥

ପ୍ରସାଦେ ସତି ବିଜ୍ଞାତୁଂ ଶକ୍ୟତେ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।

ପ୍ରସାଦେନ ବିନା ନୈବ ଶକ୍ୟତେ ସର୍ୱଜନ୍ତୁଭିଃ ॥ ୧୧୫॥

ପ୍ରସାଦେନ ବିନା ବିଷ୍ଣୁର୍ନ ଜାନାତି ମହେଶ୍ୱରମ୍ ।

ତଥା ଚାହଂ ନ ଜାନାମି ଦେବତାଃ ସକଲା ଅପି ॥ ୧୧୬॥

ପ୍ରସାଦସ୍ୟ ତୁ ସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ଖଲୁ ସର୍ୱଂ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପ୍ରସାଦେନ ବିନା ଦେବଂ ଯେ ଜାନନ୍ତି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୧୭॥

ତେ ଜାନନ୍ତି ବିନା ଘ୍ରାଣଂ ଗନ୍ଧଂ ହସ୍ତେନ କେବଲମ୍ ।

ପ୍ରସାଦୋ ନାମ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ କର୍ମସାମ୍ୟେ ତୁ ଦେହିନାମ୍ ॥ ୧୧୮॥

ଦେଶିକାଲୋକନାଜ୍ଜାତୋ ବିଶିଷ୍ଟାତିଶୟଃ ସୁରାଃ ।

ପ୍ରସାଦସ୍ୟ ସ୍ୱରୂପଂ ତୁ ମୟା ନାରାୟଣେନ ଚ ॥ ୧୧୯॥

ରୁଦ୍ରେଣାପି ସୁରା ବକ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ୟଂ କଲ୍ପକୋଟିଭିଃ ।

କେବଲଂ ଲିଙ୍ଗଗମ୍ୟଂ ତୁ ନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଂ ଶିବସ୍ୟ ଚ ॥ ୧୨୦॥

ଶିବାୟାଶ୍ଚ ହରେଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମମ ଚାନ୍ୟସ୍ୟ ଚାସ୍ତିକାଃ ।

ପ୍ରହର୍ଷଃ ସ୍ୱରନେତ୍ରାଙ୍ଗବିକ୍ରିୟା କମ୍ପନଂ ତଥା ॥ ୧୨୧॥

ସ୍ତୋଭଃ ଶରୀରପାତଶ୍ଚ ଭ୍ରମଣଂ ଚୋଦ୍ଗତିସ୍ତଥା ।

ଆକାଶେଽବସ୍ଥିତିର୍ଦେବାଃ ଶରୀରାନ୍ତରସଂସ୍ଥିତିଃ ॥ ୧୨୨॥

ଅଦର୍ଶନଂ ଚ ଦେହସ୍ୟ ପ୍ରକାଶତ୍ୱେନ ଭାସନମ୍ ।

ଅନଧୀତସ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରସ୍ୟ ସ୍ୱତ ଏବ ପ୍ରକାଶନମ୍ ॥ ୧୨୩॥

ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହେ ଶକ୍ତିଃ ପର୍ୱତାଦେଶ୍ଚ ଭେଦନମ୍ ।

ଏବମାଦୀନି ଲିଙ୍ଗାନି ପ୍ରସାଦସ୍ୟ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୨୪॥

ତୀବ୍ରାତ୍ତୀବ୍ରତରଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦୋ ନ ସମୋ ଭବେତ୍ ।

ଏବଂରୂପଃ ପ୍ରସାଦଶ୍ଚ ଶିବୟା ଚ ଶିବେନ ଚ ॥ ୧୨୫॥

ଜ୍ଞାୟତେ ନ ମୟା ନାନ୍ୟୈର୍ନୈବ ନାରାୟଣେନ ଚ ।

ଅତଃ ସର୍ୱଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଶିବାଦନ୍ୟତ୍ତୁ ଦୈବତମ୍ ॥ ୧୨୬॥

ତମେବ ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସଦ୍ୟୋ ମୁକ୍ତିଂ ଯଦୀଚ୍ଛତି ।

ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ୟା ଚ ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ନାସ୍ତି ନାସ୍ତି ପରା ଗତିଃ ॥ ୧୨୭॥

ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତ୍ୟୈବ ସର୍ୱେଷାଂ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ।

ଶମ୍ଭୁଭକ୍ତସ୍ୟ ଦେହେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରସାଦୋ ଗମ୍ୟତେ ଯଥା ॥ ୧୨୮॥

ନ ତଥା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତସ୍ୟ ନ ମଦ୍ଭକ୍ତସ୍ୟ ଦେହିନଃ ।

ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁମୁକ୍ଷୁର୍ମାଂ ବିଷ୍ଣୁମପି ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମହେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୧୨୯॥

ଆଶ୍ରୟେତ୍ସର୍ୱଭାବେନ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁତେ ହି ସଃ ।

ପ୍ରସାଦେ ସତି ଦେବେଶୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟୋଽପି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୩୦॥

ଶକ୍ୟତେ ମନୁଜୈର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମତୟା ସଦା ।

ପ୍ରସାଦେ ସତି ଦେବେଶୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟୋଽପି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୩୧॥

ଶକ୍ୟତେ ମନୁଜୈର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଦା ମୂର୍ତ୍ୟାତ୍ମନୈବ ତୁ ।

ପ୍ରସାଦେ ସତି ଦେବେଶୋ ଦୁର୍ଜ୍ଞେୟୋଽପି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୩୨॥

ଶକ୍ୟତେ ମନୁଜୈର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଦା ସର୍ୱାତ୍ମରୂପତଃ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣମାତ୍ମାନଂ ବିଦିତ୍ୱା ସକଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧୩୩॥

ସାକ୍ଷିମାତ୍ରତୟା ନିତ୍ୟଂ ଯଃ ପଶ୍ୟତି ସ ପଶ୍ୟତି ।

ପରମାଦ୍ୱୈତନିଷ୍ଠା ହି ନିଷ୍ଠାକାଷ୍ଠା ସୁଦୁର୍ଲଭା ॥ ୧୩୪॥

ଶିବାଦନ୍ୟତୟା ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ଦ୍ୱୈତଂ ବା ବେଦ ଚେତ୍ପଶୁଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନୀ ସ୍ୱୟଂ ତୁ ପରଦେବତା ॥ ୧୩୫॥

ତସ୍ୟୈବ ପରମା ମୁକ୍ତିର୍ନ ହି ସଂଶୟକାରଣମ୍ ।

ଗୌତମସ୍ୟ ମୁନେଃ ଶାପାଦ୍ଦଧୀଚସ୍ୟ ଚ ଶାପତଃ ॥ ୧୩୬॥

ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତାତ୍ପାପାଦୟମର୍ଥୋ ନ ରୋଚତେ ।

ମହାପାପବତାଂ ନୄଣାଂ ପରମାଦ୍ୱୈତବେଦନେ ॥ ୧୩୭॥

ପ୍ରଦ୍ୱେଷୋ ଜାୟତେ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱେଦଜନ୍ୟେ ଶିବେଽପି ଚ ।

ମହାପାବତାଂ ନୄଣାଂ ଶିବଜ୍ଞାନସ୍ୟ ସାଧନେ ॥ ୧୩୮॥

ସର୍ୱାଙ୍ଗୋଦ୍ଧୂଲନେ ତିର୍ୟକ୍ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରସ୍ୟ ଚ ଧାରଣେ ।

ରୁଦ୍ରାକ୍ଷଧାରଣେ ରୁଦ୍ରଲିଙ୍ଗସ୍ୟୈବ ତୁ ପୂଜନେ ॥ ୧୩୯॥

ପ୍ରଦ୍ୱେଷୋ ଜାୟତେ ନିତ୍ୟଂ ଶିବଶବ୍ଦଜପେଽପି ଚ ।

ଅନେକଜନ୍ମସିଦ୍ଧାନାଂ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତାନୁବର୍ତିନାମ୍ ॥ ୧୪୦॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ ଜାୟତେ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନୀ ମୟାଽଽରାଧ୍ୟଃ ସଦୈବ ତୁ ॥ ୧୪୧॥

ନାରାୟଣେନ ରୁଦ୍ରେଣ ତଥା ଦେବୈର୍ୱିଶେଷତଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନୀ ଯତ୍ର କୁତ୍ର ସ୍ଥିତଃ ସୁରାଃ ॥ ୧୪୨॥

ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତା ମୁକ୍ତିର୍ନାତ୍ର କାର୍ୟା ବିଚାରଣା ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠସ୍ୟୈବ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୧୪୩॥

ଶୁଶ୍ରୂଷା କ୍ରିୟତେ ଯେନ ତତ୍ପାଦୌ ମମ ମସ୍ତକେ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠସ୍ୟ ପରୟୋଗିନଃ ॥ ୧୪୪॥

ସମଂ ଦେବା ନ ପଶ୍ୟାମି ନ ହରିର୍ନ ମହେଶ୍ୱରଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠାୟ ପରୟୋଗିନେ ॥ ୧୪୫॥

ଶରୀରମର୍ଥଂ ପ୍ରାଣାଂଶ୍ଚ ପ୍ରଦଦ୍ୟାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧୟା ସହ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠସ୍ୟ ପରୟୋଗିନଃ ॥ ୧୪୬॥

ଶୁଶ୍ରୂଷା ଶୁଦ୍ଧବିଦ୍ୟାୟାଃ ସାଧନଂ ହି ନ ସଂଶୟଃ ।

ବେଦବାହ୍ୟେଷୁ ତନ୍ତ୍ରେଷୁ ନରାଣାଂ ବାସନାଽପି ଚ ॥ ୧୪୭॥

କୁତର୍କବାସନା ଲୋକବାସନା ଚ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପୁତ୍ରମିତ୍ରକଲତ୍ରାଦୌ ବାସନା ଚାର୍ଥବାସନା ॥ ୧୪୮॥

ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟମନୋବୁଦ୍ଧିପ୍ରାଣାଦାବପି ବାସନା ।

ପାଣ୍ଡିତ୍ୟବାସନା ଭୋଗବାସନା କାନ୍ତିବାସନା  ॥ ୧୪୯॥

ପ୍ରଦ୍ୱେଷବାସନା ରୁଦ୍ରବେଦନାରାୟଣାଦିଷୁ ।

ଜ୍ଞାନସାଧନଭୂତେଷୁ ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରୋଦ୍ଧଲନାଦିଷୁ ॥ ୧୫୦॥

ପ୍ରଦ୍ୱେଷବାସନା ପାପବାସନା ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଜନ୍ମନଃ ପ୍ରତିବନ୍ଧକମ୍ ॥ ୧୫୧॥

ତସ୍ମାନ୍ମୁମୁକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଲୁର୍ୱାସନାମଖିଲାମିମାମ୍ ।

ବିସୃଜ୍ୟ ପରମାଦ୍ୱୈତଜ୍ଞାନନିଷ୍ଠୋ ଭବେତ୍ସଦା ॥ ୧୫୨॥

ବେଦୋଦିତମହାଦ୍ୱୈତପରିଜ୍ଞାନସ୍ୟ ବୈଭବମ୍ ।

ନ ଶକ୍ୟଂ ବକ୍ତୁମସ୍ମାଭିସ୍ତସ୍ମାଦେବୋପରମ୍ୟତେ ॥ ୧୫୩॥

କଥିତମଖିଲଦୁଃଖଧ୍ୱଂସକଂ ବଃ ସମସ୍ତଂ

     ପରମସୁଖଶିବାତ୍ମପ୍ରାପକଂ ସଦ୍ୟ ଏବ ।

ବିଗତସକଲଦୋଷା ବେଦବେଦାନ୍ତନିଷ୍ଠା

     ହୃଦୟକୁହରନିଷ୍ଠଂ କର୍ତୁମର୍ହନ୍ତି ଚୈତତ୍ ॥ ୧୫୪॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ତଲବକାରୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନଂ

ନାମ ଚତୁର୍ଥୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୪॥

  ॥ ଅଥ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ଆଦେଶକଥନମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ଅତୀବଗୁହ୍ୟମାଦେଶମନନ୍ତାର୍ଥପ୍ରକାଶକମ୍ ।

ବକ୍ଷ୍ୟେ ଯୁଷ୍ମାକମଦ୍ୟାହଂ ଶୃଣୁତ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ସହ ॥ ୧॥

ଯସ୍ୟ ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେଣ ଶ୍ରୁତମେବାଶ୍ରୁତଂ ଭବେତ୍ ।

ଅମତଂ ଚ ମତଂ ଜ୍ଞାତମବିଜ୍ଞାତଂ ଚ ସତ୍ତମାଃ ॥ ୨॥

ଏକେନୈବ ତୁ ପିଣ୍ଡେନ ମୃତ୍ତିକାୟା ଯଥା ସୁରାଃ ।

ବିଜ୍ଞାତଂ ମୃଣ୍ମୟଂ ସର୍ୱଂ ମୃଦଭିନ୍ନତ୍ୱତଃ ସଦା ॥ ୩॥

ଏକେନ ଲୋହମଣିନା ସର୍ୱଂ ଲୋହମୟଂ ଯଥା ।

ବିଜ୍ଞାତଂ ସ୍ୟାଦ୍ୟଥୈକେନ ନଖାନାଂ କୃନ୍ତନେନ ଚ ॥ ୪॥

ସର୍ୱଂ କାର୍ଷ୍ଣାୟସଂ ଜ୍ଞାତଂ ତଦଭିନ୍ନତ୍ୱତଃ ସୁରାଃ ।

କାର୍ୟଂ ତୁ କାରଣାଭିନ୍ନଂ ନ ଭିନ୍ନଂ ନୋଭୟାତ୍ମକମ୍ ॥ ୫॥

ଭିନ୍ନପକ୍ଷେ ତୁ ସଦ୍ୱାଽସତ୍କାର୍ୟଂ ସଦସଦେବ ବା ।

ସଚ୍ଚେତ୍କାରଣସତ୍ତା ବା କାର୍ୟସତ୍ତାଽଥବା ପରା ॥ ୬॥

ଯଦି କାରଣସତ୍ତୈବ କାର୍ୟସତ୍ତା ନ ଚାପରା ।

ତର୍ହି କାରଣସତ୍ତୈକା କଥଂ ସତ୍ତାଭିଦା ଭବେତ୍ ॥ ୭॥

ସତ୍ତୈକାଽପି ଭବେଦ୍ଭିନ୍ନଂ କାରଣାତ୍କାର୍ୟସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ।

ଇତି ବାର୍ତା ଚ ବାର୍ତୈବ କାର୍ୟସଞ୍ଜ୍ଞମସତ୍ଖଲୁ ॥ ୮॥

ସତ୍ତାହୀନସ୍ୟ କାର୍ୟସ୍ୟାସତ୍ତ୍ୱମେବ ହି ଯୁଜ୍ୟତେ ।

ପ୍ରାପ୍ତେଽସତ୍ତ୍ୱେ ତୁ କାର୍ୟସ୍ୟ ସତ୍କାର୍ୟୋକ୍ତିର୍ୱୃଥା ଭବେତ୍ ॥ ୯॥

ନୈବ କାରଣସତ୍ତୈବ କାର୍ୟସତ୍ତାଽପରୈବ ଚେତ୍ ।

ତର୍ହି ସା କାର୍ୟସତ୍ତା ତୁ ତୟା କାରଣସତ୍ତୟା ॥ ୧୦॥

ସଦ୍ରୂପେଣୈବ ଭିନ୍ନା ସ୍ୟାଦସଦ୍ରୂପେଣ ବା ଭବେତ୍ ।

ସଦ୍ରୂପେଣେତି ଚେଦେକା ସତ୍ତା ଭିନ୍ନା ନ ସା ଭବେତ୍ ॥ ୧୧॥

ଅସଦ୍ରୂପେଣ ସା ଭିନ୍ନା କାର୍ୟସତ୍ତା ତୟା ଯଦି ।

ତର୍ହି ସା ନୈବ ସତ୍ତା ସ୍ୟାଦସତ୍ତ୍ୱାଦେବ ଶୂନ୍ୟବତ୍ ॥ ୧୨॥

ଯଦ୍ୟସତ୍କାର୍ୟମିଷ୍ୟେତ ନ କାର୍ୟଂ ତର୍ହି ତଦ୍ଭବେତ୍ ।

ବନ୍ଧ୍ୟାପୁତ୍ରୋ ନ କସ୍ୟାପି ବସ୍ତୁନଃ କାର୍ୟମିଷ୍ୟତେ ॥ ୧୩॥

ପ୍ରଧ୍ୱଂସୋଽପି ନ କାର୍ୟଂ ସ୍ୟାତ୍ତସ୍ୟୋତ୍ପତ୍ତେରସମ୍ଭବାତ୍ ।

ନାସ୍ତି କାରକସମ୍ବନ୍ଧଃ ପ୍ରଧ୍ୱଂସସ୍ୟ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ଶୂନ୍ୟବନ୍ନିରୁପାଖ୍ୟତ୍ୱାତ୍ତତୋ ନାସ୍ତି ଜନିକ୍ରିୟା  ॥ ୧୪॥

ଅସତ୍ତ୍ୱେଽପି ବିଶେଷୋଽସ୍ତି କାର୍ୟସ୍ୟେତି ମତିର୍ୟଦି ॥ ୧୫॥

କୋ ବିଶେଷୋଽସ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧଃ କାରକୈର୍ୟଦି ତନ୍ନ ହି ।

ବିଶେଷେ ସତି ସମ୍ବନ୍ଧଃ ସମ୍ବନ୍ଧୋଽସ୍ୟ ସ ଏବ ହି ॥ ୧୬॥

ଜନିକ୍ରିୟାଶ୍ରୟତ୍ୱଂ ଚେଦ୍ୱିଶେଷୋଽସ୍ୟ ତଦାଽପି ତୁ ।

ପୂର୍ୱୋକ୍ତଦୋଷଃ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ୟ ନାସ୍ତି ନିବାରକଃ ॥ ୧୭॥

ସତ୍ତାସମ୍ବନ୍ଧବତ୍ତ୍ୱଂ ଚେଦ୍ୱିଶେଷୋଽସ୍ୟ ନ ତତ୍ପଟୁ ।

ତଦାଽପି ଦୋଷଃ ପୂର୍ୱୋକ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୧୮॥

ଅତୋଽସତୋ ନ କାର୍ୟତ୍ୱଂ ସଦସତ୍ତ୍ୱଂ ନ ସଙ୍ଗତମ୍ ।

ଉକ୍ତଦୋଷଦ୍ୱୟାପତ୍ତେରତଃ କାର୍ୟଂ ତୁ କାରଣାତ୍ ।

ଅଭିନ୍ନମେବ ଭେଦସ୍ୟାସମ୍ଭବାଦେବ ବସ୍ତୁତଃ ॥ ୧୯॥

ଭେଦାଭେଦସମାଖ୍ୟା ତୁ ସୁତରାଂ ନୈବ ସିଧ୍ୟତି ।

କାରଣାତ୍କାର୍ୟଜାତସ୍ୟ ଭେଦାଭାବାଚ୍ଚ ବସ୍ତୁତଃ ॥ ୨୦॥

କାର୍ୟକାରଣଭେଦଶ୍ଚ କାରକବ୍ୟାବୃତିସ୍ତଥା ।

ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ବିନାଶଶ୍ଚ ତଥୈବାର୍ଥକ୍ରିୟାଽପି ଚ ॥ ୨୧॥

ନାମରୂପବିଶେଷଶ୍ଚ ସର୍ୱଂ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ପ୍ରସିଧ୍ୟତି ॥ ୨୨॥

ଅତଃ ସର୍ୱୋ ବିକାରଶ୍ଚ ବାଚା କେବଲମାସ୍ତିକାଃ ।

ଅସ୍ତୀତ୍ୟାରଭ୍ୟତେ ନାମଧେୟମାତ୍ରଂ ହି ସତ୍ସଦା ॥ ୨୩॥

ପ୍ରାତୀତିକେନ ରୂପେଣ ବିକାରୋଽସତ୍ୟ ଏବ ହି ।

କାରଣାକାର ଏବାସ୍ୟ ସତ୍ୟଃ ସାକ୍ଷାତ୍ସଦା ସୁରାଃ ॥ ୨୪॥

କାରଣାଭିନ୍ନରୂପେଣ କାର୍ୟଂ କାରଣମେବ ହି ।

ସଦ୍ରୂପେଣ ସଦା ସତ୍ୟଂ ଭେଦେନୋକ୍ତିର୍ମୃଷା ଖଲୁ ॥ ୨୫॥

ଅତଃ କାରଣବିଜ୍ଞାନାତ୍ସର୍ୱବିଜ୍ଞାନମାସ୍ତିକାଃ ।

ସୁତରାମୁପପନ୍ନଂ ହି ନ ସନ୍ଦେହୋଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ ॥ ୨୬॥

ତଚ୍ଚ କାରଣମେକଂ ହି ନ ଭିନ୍ନଂ ନୋଭୟାତ୍ମକମ୍ ।

ଭେଦଃ ସର୍ୱତ୍ର ମିଥ୍ୟୈବ ଧର୍ମ୍ୟାଦେରନିରୂପଣାତ୍ ॥ ୨୭॥

ଭେଦେ ଜ୍ଞାତେ ହି ଧର୍ମ୍ୟାଦିବିଭାଗସ୍ୟ ଚ ବେଦନମ୍ ।

ବିଭେଦେନୈବ ଧର୍ମ୍ୟାଦୌ ବିଜ୍ଞାତେ ଭେଦବେଦନମ୍ ॥ ୨୮॥

ଭେଦାନିରୂପଣାଦେବ ଭେଦାଭେଦୋ ନ ସଙ୍ଗତଃ ।

ଅତଶ୍ଚ କାରଣଂ ନିତ୍ୟମେକମେବାଦ୍ୱୟଂ ସୁରାଃ ॥ ୨୯॥

କୁଲାଲାଦେର୍ମୃଦାଦେଶ୍ଚ ଭେଦେ ଦୃଷ୍ଟେଽପି ଭୂତଲେ ।

ଅଚୈତନ୍ୟାନ୍ମୃଦାଦେସ୍ତୁ କୁଲାଲାଦିରପେକ୍ଷ୍ୟତେ ॥ ୩୦॥

ଅତ୍ର କାରଣମଦ୍ୱୈତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚୈତନ୍ୟମେବ ହି ।

ତେନ ନାପେକ୍ଷତେ ହ୍ୟନ୍ୟତ୍କାରଣଂ ଚେତନାତ୍ମକମ୍ ॥ ୩୧॥

ସ୍ୱୟଂ ଚେତନମପ୍ୟେତତ୍କାରଣଂ ନ କୁଲାଲବତ୍ ।

ଅପେକ୍ଷତେ ମୃଦା ତୁଲ୍ୟମଚିଦ୍ରୂପଂ ତୁ କାରଣମ୍ ॥ ୩୨॥

ପ୍ରତୀତ୍ୟା କେବଲଂ ଶକ୍ତିରଚିଦ୍ରୂପା ତମୋମୟୀ ।

ସର୍ୱପ୍ରକାରୈର୍ୱିଦ୍ୱଦ୍ଭିରନିରୂପ୍ୟାଽସ୍ତି ଶାଙ୍କରୀ ॥ ୩୩॥

ତୟା ଦୁର୍ଘଟକାରିଣ୍ୟା ତାଦାତ୍ମ୍ୟେନୈବ ସଙ୍ଗତମ୍ ।

କାରଣଂ ସକଲସ୍ରଷ୍ଟୃ ସର୍ୱସଂହର୍ତୃ ଚାସ୍ତିକାଃ ॥ ୩୪॥

ପାଲକଂ ଚ ସଦା ସଚ୍ଚ ଚିଦ୍ରୂପତ୍ୱାତ୍ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ଚିଦ୍ରୂପସ୍ୟ ତୁ ସତ୍ୟତ୍ୱଂ ଯୁକ୍ତମେବାସ୍ତିକାଃ ସଦା ॥ ୩୫॥

ଅଚିଦ୍ରୂପାହିରଜ୍ଜ୍ୱାଦେର୍ମୃଷାତ୍ୱଂ ସମ୍ମତଂ ଖଲୁ ।

ଅତସ୍ତତ୍କାରଣଂ ଦେବାଃ ସଦେବୈକଂ ଚ ଶାଶ୍ୱତମ୍ ॥ ୩୬॥

ଇଦଂ ସର୍ୱଂ ଜଗତ୍ପୂର୍ୱଂ ସଦେବାଽସୀତ୍ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ଅସଦାସୀଦିତି ଭ୍ରାନ୍ତା ବଦନ୍ତି ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୩୭॥

ଅସନ୍ନ କାରଣଂ ଯୁକ୍ତଂ ବସ୍ତୁତତ୍ତ୍ୱନିରୂପଣେ ।

ବନ୍ଧ୍ୟାପୁତ୍ରୋଽପି ସର୍ୱେଷାଂ କାରଣଂ ସ୍ୟାତ୍ସ୍ୱୟଂ ଖଲୁ ॥ ୩୮॥

ସ୍ୱଶକ୍ତ୍ୟାଽସଚ୍ଚ ସର୍ୱେଷାଂ କାରଣଂ ଭବତୀତି ଚେତ୍ ।

ଶକ୍ତିରପ୍ୟସତୋ ନାସ୍ତି ସତୋ ବୀଜସ୍ୟ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୩୯॥

ଅଙ୍କୁରୋତ୍ପାଦିକା ଶକ୍ତିଃ ସଦ୍ରୂପସ୍ୟୈବ ଦୃଶ୍ୟତେ ।

ଖଲୁ ବୀଜସ୍ୟ ସର୍ୱତ୍ର ନାସତସ୍ତଦଦର୍ଶନାତ୍ ॥ ୪୦॥

ସାଽପି ଶକ୍ତିଃ ସତୀ କିମ୍ବାଽସତୀ ସଦସତୀ ତୁ ବା ।

ସତୀ ଚେତ୍ସା ସତୀ ଶକ୍ତିଃ କଥଂ ବନ୍ଧ୍ୟାସୁତାଶ୍ରୟା ।

ଆଶ୍ରୟତ୍ୱଂ ସତୋ ଦୃଷ୍ଟଂ ଖଲୁ ଲୋକେ ନ ଚାସତଃ ॥ ୪୧॥

ସାଽସତୀ ଚେତ୍କଥଂ ଶକ୍ତିଃ କାର୍ୟନିର୍ୱାହିକାଽସତୀ ॥ ୪୨॥

ବନ୍ଧ୍ୟାପୁତ୍ରଃ ସ୍ୱୟଂ ନୈବ କାର୍ୟନିର୍ୱାହକଃ ଖଲୁ ।

ନିର୍ୱାହକତ୍ୱଧର୍ମଶ୍ଚ ସତ ଏବ ହି ଦୃଶ୍ୟତେ ॥ ୪୩॥

ଶକ୍ତିଃ ସଦସତୀ ସା ଚେଦ୍ଦୋଷଦ୍ୱୟସମାଗମଃ ।

ଅତଃ ସ୍ୱଶକ୍ତ୍ୟା ଚାସତ୍ତୁ ସର୍ୱେଷାଂ ନୈବ କାରଣମ୍ ॥ ୪୪॥

ତସ୍ମାତ୍ସୋଽୟମସଦ୍ୱାଦୋ ଜଲ୍ପମାତ୍ରଂ ନ ଯୁକ୍ତିମାନ୍ ।

ଅତଃ ସଦେବ ସର୍ୱେଷାଂ କାରଣଂ ନାସଦାସ୍ତିକାଃ ॥ ୪୫॥

ସୃଷ୍ଟେସ୍ତୁ ପ୍ରାଗିଦଂ ସର୍ୱଂ ସଦେବାଽଽସୀତ୍ତୁ କାରଣମ୍ ।

ତଚ୍ଚ କାରଣମାଦ୍ୟନ୍ତବିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସଦଦ୍ୱୟମ୍ ॥ ୪୬॥

ପୂର୍ୱକଲ୍ପପ୍ରପଞ୍ଚୋତ୍ଥସଂସ୍କାରେଣାନୁରଞ୍ଜିତମ୍ ।

କାଲକର୍ମବିପାକେନ ସତ୍ତ୍ୱବୃତ୍ତିସମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ ୪୭॥

ସୃଷ୍ଟ୍ୟର୍ଥମୈକ୍ଷତ ପ୍ରାଜ୍ଞା ବହୁ ସ୍ୟାମିତି ଶକ୍ତିମତ୍ ।

ପୁନସ୍ତତ୍ପୂର୍ୱସଂସ୍କାରାଦାକାଶଂ ବାୟୁମାଦିତଃ ॥ ୪୮॥

ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ତେଜସ୍ତତଃ ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ତ୍ୱପସ୍ତତଃ ।

ଅନ୍ନଶବ୍ଦୋଦିତାଂ ଦେବାଃ ସସର୍ଜ ପୃଥିବୀଂ ପରାମ୍ ॥ ୪୯॥

ତତ୍ପୁନଃ କାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମ ତାନି ଭୂତାନି ପଞ୍ଚ ଚ ।

ଏକୈକଂ ଦ୍ୱିବିଧଂ କୃତ୍ୱା ତେଷାଂ ମଧ୍ୟେ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୫୦॥

ଅଂଶାନ୍ପଞ୍ଚ ସମାଦାୟ ତେଷାମେକୈକମାସ୍ତିକାଃ ।

କୃତ୍ୱା ଚତୁର୍ଧା ତେଷ୍ୱଂଶାନାଦାୟ ଚତୁରଃ ସୁରାଃ ॥ ୫୧॥

ଯଥାକ୍ରମେଣ ଭୂତାନାଂ ଚତୁରସ୍ତାଂଶ୍ଚ କାରଣମ୍ ।

ଯଥାକ୍ରମେଣ ଭୂତାର୍ଧେନୈକେନୈକଂ କରୋତି ତତ୍ ॥ ୫୨॥

ଏବମଂଶାନ୍ତରାନେତାନାଦାୟ ଚତୁରଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।

ଏକଂ ଭୂତାନ୍ତରାର୍ଧେନ କରୋତି କ୍ରମଶଃ ସୁରାଃ ॥ ୫୩॥

ଏବଂ ଭୂତାନି ସର୍ୱାଣି ପଞ୍ଚୀକୃତ୍ୟ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ଅଣ୍ଡାନି ଭୁବନାନ୍ୟାଶୁ କରୋତି ବ୍ରହ୍ମ କାରଣମ୍ ॥ ୫୪॥

ଅଣ୍ଡଜଂ ଜାରଜଂ ଚୈବ ସ୍ୱେଦଜଂ ଚୋଦ୍ଭିଜଂ ତଥା ।

କରୋତି କାଲପାକେନ ପ୍ରାଣିକର୍ମବଶେନ ଚ ॥ ୫୫॥

ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ୱତ୍ର ଚିଦ୍ରୂପେଣୈବାନୁପ୍ରାପ୍ୟ ସାତ୍ତ୍ୱିକାଃ ।

ପୃଥଙ୍ନାମାନି ରୂପାଣି କୁରୁତେ ପୂର୍ୱକଲ୍ପବତ୍ ॥ ୫୬॥

ଇଦଂ ସର୍ୱଂ ଜଗତ୍ସତ୍ୟମିବ ଭାତମପି ସ୍ୱତଃ ।

କାରଣବ୍ୟତିରେକେଣ ନାସ୍ତ୍ୟେବାତ୍ର ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୭॥

ଯଦ୍ଗ୍ନେ ରୋହିତଂ ରୂପଂ ତଦ୍ରୂପଂ ତେଜସଃ ସଦା ।

ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ରୂପଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଭୌମମେବ ତତ୍ ॥ ୫୮॥

ନାସ୍ତି ରୂପାତିରେକେଣ ସଦା ସୋଽଗ୍ନିଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ବାଚାରମ୍ଭଣମାତ୍ରୋ ହି ବିକାରୋ ବହ୍ନିସଞ୍ଜ୍ଞିତଃ ॥ ୫୯॥

ତ୍ରୀଣି ରୂପାଣି ହେ ଦେବା ଏବ ସତ୍ୟଂ ନ ଚାନଲଃ ।

ଯଦ୍ଭାନୋ ରୋହିତଂ ରୂପଂ ତଦ୍ରୂପଂ ତେଜସଃ ସଦା ॥ ୬୦॥

ଯଚ୍ଛୁକ୍ଲଂ ତଦପାଂ ରୂପଂ ଯତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଭୌମମେବ ତତ୍ ।

ନାସ୍ତି ରୂପାତିରେକେଣ ସଦାଽଽଦିତ୍ୟୋ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୬୧॥

ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା କେବଲମାଦିତ୍ୟ ଇତ୍ୟାହୁରବିବେକିନଃ ।

ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ବିଜ୍ଞେୟୋ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୬୨॥

ଘଟକୁଡ୍ୟାଦୟୋ ଭାବା ଭୂତାନି ଭୁବନାନି ଚ ।

ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମାତିରେକେଣ ନାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମୈବ ସତ୍ସଦା ॥ ୬୩॥

ପୂର୍ୱପୂର୍ୱଭ୍ରମୋତ୍ପନ୍ନବାସନାୟା ବଲେନ ତୁ ।

ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟାଦିସଙ୍ଘାତେଽହମ୍ମତିର୍ଜାୟତେ ଦୃଢମ୍ ॥ ୬୪॥

ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟାଦୟୋ ଭାବା ନାହମର୍ଥା ନିରୂପଣେ ।

ଭୌତିକତ୍ୱାଚ୍ଚ ଭୂତାଂଶୈଃ ସଦୈବାପ୍ୟାୟିତତ୍ୱତଃ ॥ ୬୫॥

ମୃଦମ୍ଭସା ଯଥା ଭିତ୍ତିର୍ନିର୍ମିତା ବୈ ମୃଦମ୍ଭସା ।

ଆପ୍ୟାୟତେ ତଥା ଭୁକ୍ତୈର୍ଭୂତୈର୍ଦେହାଦୟୋଽପି ଚ ॥ ୬୬॥

ଅତୋ ଦେହାଦିସଙ୍ଘାତେଽହମ୍ମମେତ୍ୟାଦିକାଂ ମତିମ୍ ।

ବିସୃଜ୍ୟ ସାକ୍ଷିଚୈତନ୍ୟେ ବିଦ୍ୱାନ୍କୁର୍ୟାଦହମ୍ମତିମ୍ ॥ ୬୭॥

ଦଧ୍ନଃ ସର୍ପିର୍ୟଥା ଜାତଂ ମନ୍ଥନେନ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ତଥା ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦୟୋ ଭାବା ଭୂତେଭ୍ୟଶ୍ଚୋଦ୍ଭବନ୍ତି ହି ॥ ୬୮॥

ଭୌତିକଂ ଦେହସଙ୍ଘାତଂ ବିସୃଜ୍ୟ ମତିମାନ୍ପୁନଃ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣି ଚିଦ୍ରୂପେ କୁର୍ୟାନ୍ନିତ୍ୟମହମ୍ମତିମ୍ ॥ ୬୯॥

ଅନ୍ନେନାପ୍ୟାୟତେଽଭୁକ୍ତେ ନାଧୀତଂ ତସ୍ୟ ଭାସତେ ।

ତତୋଽପି ବୁଦ୍ଧିରନ୍ନସ୍ୟ କାର୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୭୦॥

ଅତୋଽପି ବୁଦ୍ଧିମନ୍ନସ୍ୟ କାର୍ୟଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବିବିକ୍ତଧୀଃ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣି ଚିଦ୍ରୂପେ କୁର୍ୟାନ୍ନିତ୍ୟମହମ୍ମତିମ୍ ॥ ୭୧॥

ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟାଦିସଙ୍ଘାତେଽହମ୍ମମେତ୍ୟାଦିକାଂ ମତିମ୍ ।

ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସ୍ୱାତ୍ମନି ଚିଦ୍ରୂପେ ଯଦାଽପୀତୋ ଭବତ୍ୟଯମ୍ ॥ ୭୨॥

ତଦା ସ୍ୱପିତି ଦୁଃଖାଦିଦର୍ଶନଂ ଚ ନ ବିଦ୍ୟତେ ।

ସ୍ୱାତ୍ମରୂପସୁଖପ୍ରାପ୍ତିରେବଂ ଦୃଷ୍ଟାଽସ୍ୟ ଦେହିନଃ ॥ ୭୩॥

ଅତୋଽପି ମତିମାନ୍ନିତ୍ୟଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଦେହାଦିଗାଂ ଧିୟମ୍ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିଣି ଚିଦ୍ରୂପେ ସାକ୍ଷାତ୍କୁର୍ୟାଦହମ୍ମତିମ୍ ॥ ୭୪॥

ଯଦିଦଂ ସାକ୍ଷିଣା ବେଦ୍ୟଂ ତତ୍ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମ କେବଲମ୍ ।

ତତ୍ସତ୍ୟଂ ପୂର୍ଣଚୈତନ୍ୟଂ ତତ୍ତ୍ୱମର୍ଥୋ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୭୫॥

ତ୍ୱଂଶବ୍ଦାର୍ଥୋ ଯ ଆଭାତି ସୋଽହଂଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବ ହି ।

ଯୋଽହଂଶବ୍ଦାର୍ଥ ଆଭାତି ସ ତ୍ୱଂଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବ ହି ॥ ୭୬॥

ତ୍ୱମହଂଶବ୍ଦଲକ୍ଷ୍ୟାର୍ଥଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଚିତିଃ ପରା ।

ତଚ୍ଛବ୍ଦସ୍ୟ ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟାର୍ଥଃ ସୈବ ନାତ୍ର ବିଚାରଣା ॥ ୭୭॥

ତ୍ୱମହଂଶବ୍ଦବାଚ୍ୟାର୍ଥସ୍ୟୈବ ଦେହାଦିବସ୍ତୁନଃ ।

ନ ତଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥତାଂ ବକ୍ତି ଶ୍ରୁତିସ୍ତତ୍ତ୍ୱମସୀତି ସା ॥ ୭୮॥

ତଦର୍ଥୈକ୍ୟବିରୁଦ୍ଧାଂଶଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବାଚ୍ୟଗତଂ ଶ୍ରୁତିଃ ।

ଅବିରୁଦ୍ଧଚିଦାକାରଂ ଲକ୍ଷୟିତ୍ୱା ବ୍ରବୀତି ହି ॥ ୭୯॥

ତଦର୍ଥେ ଚ ତ୍ୱମର୍ଥୈକ୍ୟବିରୁଦ୍ଧାଂଶଂ ବିନୈବ ତୁ ।

କାରଣତ୍ୱାଦିବାଚ୍ୟସ୍ଥଂ ଲକ୍ଷୟିତ୍ୱା ତୁ କେବଲମ୍ ॥ ୮୦॥

ଚିଦାକାରଂ ପୁନସ୍ତସ୍ୟ ତ୍ୱମର୍ଥୈକ୍ୟଂ ବ୍ରବୀତି ଚ ।

ତତ୍ତ୍ୱଂଶବ୍ଦାର୍ଥଲକ୍ଷ୍ୟସ୍ୟ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ୟ ପରାତ୍ମନଃ ॥ ୮୧॥

ଏକତ୍ୱଂ ଯତ୍ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧଂ ସ ହି ବାକ୍ୟାର୍ଥ ଆସ୍ତିକାଃ ।

ଇତୋଽନ୍ୟଥା ଯୋ ବାକ୍ୟାର୍ଥଃ ସୋଽବାକ୍ୟାର୍ଥୋ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୮୨॥

ଏକତ୍ୱପ୍ରମିତିଂ ବାକ୍ୟଂ ନ କରୋତି ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ବ୍ୟାବହାରିକମଜ୍ଞାନଂ ବାଧତେ ବିଦ୍ୟଯୈବ ତୁ ॥ ୮୩॥

ସଦା ପ୍ରମିତମେକତ୍ୱଂ ସ୍ୱତ ଏବ ନ ଚାନ୍ୟତଃ ।

ଅତୋ ନ ପ୍ରମିତିଂ ବାକ୍ୟଂ କୁରୁତେଽଜ୍ଞାନବାଧକମ୍ ॥ ୮୪॥

ବସ୍ତୁତୋ ନାସ୍ତି ଚାଜ୍ଞାନଂ ଚିତ୍ପ୍ରକାଶବିରୋଧତଃ ।

ଅତୋ ବାକ୍ୟଂ ନ ଚାଜ୍ଞାନବାଧକଂ ଚ ନିରୂପଣେ ॥ ୮୫॥

ଏକତ୍ୱଂ ଯତ୍ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତତ୍ସ୍ୱୟଂ ସେଦ୍ଧୁମର୍ହତି ।

ନ ପ୍ରମାଣେନ ମାନାନି ତସ୍ମିନ୍କୁଣ୍ଠୀଭବନ୍ତି ହି ॥ ୮୬॥

ବ୍ୟାବହାରିକମଜ୍ଞାନମପି ବ୍ରହ୍ମୈବ ବସ୍ତୁତଃ ।

ଅଜ୍ଞାନମିତି ବାର୍ତାଽପି ତ୍ୱର୍ଥସଦ୍ଭାବ ଏବ ହି ॥ ୮୭॥

ସତ ଏବ ହି ସଦ୍ଭାବୋ ନାସତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶନେ ।

ସଦସତ୍କୋଟିନିର୍ମୁକ୍ତମିତ୍ୟୁକ୍ତିଶ୍ଚାର୍ଥଭାସନେ ।

ଖଲୁ ନାଭାସତେ ଭାନଂ ବ୍ରହ୍ମ ବସ୍ତ୍ୱେବ କେବଲମ୍ ॥ ୮୮॥

ଭାନସମ୍ବନ୍ଧତୋଽଭାନମିତି ବାର୍ତାଽପ୍ୟସଙ୍ଗତା ॥ ୮୯॥ 

ସମ୍ବନ୍ଧିରୂପସଦ୍ଭାବେ ସତି ସମ୍ବନ୍ଧସମ୍ଭବଃ ।

ସଦ୍ଭାବେ ସତି ସମ୍ବନ୍ଧିରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମୈବ କେବଲମ୍ ॥ ୯୦॥

ଅନିରୂପିତରୂପେଣ ସଦ୍ଭାବ ଇତି ଚେନ୍ମତମ୍ ।

ଅନିରୂପିତରୂପସ୍ୟ ରୂପଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମ କେବଲମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମୈବ ରୂପଂ ନୈବାନ୍ୟନ୍ନ ରୂପମପରସ୍ୟ ହି ॥ ୯୧॥

ଅସ୍ତି ଚେଦପରସ୍ୟାପି ରୂପଂ ତର୍ହି ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ରୂପରୂପେଣ ରୂପଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ଭବେତ୍ଖଲୁ ॥ ୯୨॥

ବ୍ରହ୍ମରୂପେଣ ନାନ୍ୟସ୍ୟ ରୂପଂ ରୂପାନ୍ତରେଣ ଚେତ୍ ॥ ୯୩॥

ତର୍ହି ରୂପାନ୍ତରଂ ରୂପାଦ୍ଭିନ୍ନଂ ବାଽଭିନ୍ନମେବ ବା ।

ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନଂ ନ ବା ଭିନ୍ନଂ ଯଦି ରୂପାଦ୍ୱିଭେଦତଃ ॥ ୯୪॥

ତୁଚ୍ଛବତ୍ତଦରୂପଂ ସ୍ୟାଦଭିନ୍ନଂ ଚେତ୍ତଦେବ ତତ୍ ।

ଉକ୍ତଦୋଷଦ୍ୱୟାପତ୍ତେର୍ଭିନ୍ନାଭିନ୍ନଂ ନ ତଦ୍ଭବେତ୍ ॥ ୯୫॥

ଅତ ଏବ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅନିରୂପିତରୂପତଃ ।

ସଦ୍ଭାବ ଇତି ବାର୍ତା ଚ ବାର୍ତୈବ ଖଲୁ କେବଲମ୍ ॥ ୯୬॥

ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନମେବୈତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈବ ସତତୋଦିତମ୍ ।

ଅଜ୍ଞାନମୟମେବେଦଂ ସର୍ୱମିତ୍ୟପି ଭାଷଣମ୍ ।

ନୈବ ଭାଷଣମଜ୍ଞାନାଭାବାଦେବ ଶିବଂ ବିନା ॥ ୯୭॥

ତସ୍ମାଦଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନକାର୍ୟଂ ଚ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୯୮॥

ଏକଂ ବ୍ରହ୍ମୈବ ନୈବାନ୍ୟଦିତି ମେ ନିଶ୍ଚିତା ମତିଃ ।

ଐତଦାତ୍ମ୍ୟମିଦଂ ସର୍ୱମିତ୍ୟାହ ହି ପରା ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୯୯॥

ସାକ୍ଷାଦର୍ଥସ୍ୱଭାବେନ ଶ୍ରୁତିଃ ସେୟଂ ପ୍ରବର୍ତତେ ।

ଶ୍ରୋତୁଶ୍ଚିତ୍ତାବିପାକେନ ବିଷଣ୍ଣା ବିବଶା ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୧୦୦॥

କ୍ୱଚିତ୍କଦାଚିଦନ୍ୟାର୍ଥଂ ବକ୍ତି ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୃଥକ୍ ।

ସାଧ୍ୟସାଧନସମ୍ବନ୍ଧକଥନଂ ଫଲଭାଷଣମ୍ ॥ ୧୦୧॥

ଜଗଦ୍ୱୈଚିତ୍ର୍ୟନିର୍ଦେଶୋ ଧର୍ମାଧର୍ମାର୍ଥଭାଷଣମ୍ ।

ବର୍ଣାଶ୍ରମବିଭାଗୋକ୍ତିସ୍ତଦ୍ଧର୍ମୋକ୍ତିସ୍ତଥୈବ ଚ ॥ ୧୦୨॥

ଶୋଭନାଶୋଭନୋକ୍ତିଶ୍ଚ ଭୂତଭୌତିକଭାଷଣମ୍ ।

ଶବ୍ଦାନାଂ ଭେଦନିର୍ଦେଶସ୍ତଥାଽର୍ଥାନାଂ ଚ ଭାଷଣମ୍ ॥ ୧୦୩॥

ଆତ୍ମନୋଽନ୍ୟସ୍ୟ ସର୍ୱସ୍ୟ ସଦ୍ଭାବୋକ୍ତିଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ମିଥ୍ୟାତ୍ୱଭାଷଣଂ ତସ୍ୟ ମାୟାସଦ୍ଭାବଭାଷଣମ୍ ॥ ୧୦୪॥

ମାୟାତ୍ୱୋକ୍ତିଶ୍ଚ ମାୟାୟା ବନ୍ଧ ଇତ୍ୟଭିଭାଷଣମ୍ ।

ଗୁରୁଶିଷ୍ୟକଥୋକ୍ତିଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାଭିଭାଷଣମ୍ ॥ ୧୦୫॥

ଶାସ୍ତ୍ରାଣାମପି ନିର୍ଦେଶସ୍ତର୍କାଣାମପି ଭାଷଣମ୍ ।

ଅନ୍ୟଦ୍ୱିତର୍କଜାଲଂ ଯତ୍ତଦୁକ୍ତିଶ୍ଚ ସମାସତଃ ।

ଅନ୍ୟାର୍ଥେନ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୁତିଃ ସାଧ୍ୱୀ ନ ତତ୍ପରା ॥ ୧୦୬॥

ଚିତ୍ତପାକାନୁଗୁଣ୍ୟେନ ଶ୍ରୋତୄଣାଂ ପରମା ଶ୍ରୁତିଃ ।

ସୋପାନକ୍ରମତୋ ଦେବା ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦଂ ହିତଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୦୭॥

ଉପଦିଶ୍ୟ ବିଷଣ୍ଣାଽପି ପୁନଃ ପକ୍ୱାଧିକାରିଣଃ ।

ଐତଦାତ୍ମ୍ୟମିଦଂ ସର୍ୱମିତ୍ୟାହ ପରମାଦ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୦୮॥

ଜଗଜ୍ଜୀବେଶ୍ୱରତ୍ୱାଦିବିଚିତ୍ରବିଭବଂ ବିନା ।

କେବଲଂ ଚିତ୍ସଦାନନ୍ଦବ୍ରହ୍ମାତ୍ମୈକ୍ୟପରା ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୧୦୯॥

ଜଗଜ୍ଜୀବେଶ୍ୱରତ୍ୱାଦି ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମୈବ କେବଲମ୍ ।

ଇତି ସ୍ୱପୂର୍ଣତାଜ୍ଞାନଂ ପରମାଦ୍ୱୈତବେଦନମ୍ ॥ ୧୧୦॥

ଇତୋଽନ୍ୟଦ୍ୟତ୍ପରିଜ୍ଞାନଂ ତଦଜ୍ଞାନଂ ନ ସଂଶୟଃ ।

ବିଚାରେଣାୟମେବାର୍ଥସ୍ତ୍ୱୟମେବାବିଚାରଣେ ॥ ୧୧୧॥

ନ କଦାଚିଦ୍ୱିଶେଷୋଽସ୍ତୀତ୍ୟେତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ସୁଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୧୧୨॥

ଯଥା ଯଥା ସ୍ୱଭାବେନ ଯଦ୍ୟଦ୍ଭାତି ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ତଥା ତଥା ଶିବୋ ଭାତି ସ୍ୱୟମେବ ନ ଚାପରଃ ॥ ୧୧୩॥

ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଭା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛାମ୍ଭବୀ ସା ନ ଚାପରା ।

ଇତି ନିଶ୍ଚୟବିଜ୍ଞାନଂ ପରମାଦ୍ୱୈତବେଦନମ୍ ॥ ୧୧୪॥

ଯଥା ଯଥାଽବଭାସୋଽୟଂ ଶିବ ଏବେତି ପଶ୍ୟତି ।

ତଥା ତଥା ମହାଦେବଂ ଭଜତେଽୟତ୍ନତସ୍ତୁ ସଃ ॥ ୧୧୫॥

ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଥା ପୁଂସସ୍ତଦ୍ୱସ୍ତୁଷ୍ୱନବସ୍ଥିତା ।

ତଥା ତଥାଽନୁସନ୍ଧାନଂ ସ୍ୱଭାବେନୈବ ପୂଜନମ୍ ॥ ୧୧୬॥

ଶିବରୂପତୟା ସର୍ୱଂ ଯୋ ବେଦ ସ ହି ତତ୍ତ୍ୱବିତ୍ ।

ଅଶିବଂ ବେଦ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ସ ଏବ ପରିମୋହିତଃ ॥ ୧୧୭॥

ଶିବାଦନ୍ୟତୟା କିଞ୍ଚିଦପି ଯୋ ବେଦ ସୋଽଧମଃ ।

ଶିବସ୍ୟୈବାପଚାରଂ ହି କୁରୁତେ ସ ପଶୁର୍ନରଃ ॥ ୧୧୮॥

ଶିବରୂପତୟା ସର୍ୱଂ ଯସ୍ୟ ଭାତି ସ୍ୱଭାବତଃ ।

ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରଃ ସମାଚାରସ୍ତସ୍ୟ ଚାର୍ଚା ଚ ଶୂଲିନଃ ॥ ୧୧୯॥

ଯଥା ଯଥା ପ୍ରଭା ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରଥା ସା ସା ତଦର୍ଚନମ୍ ।

ଇତ୍ୟଯତ୍ନେନ ବିଜ୍ଞାନାତ୍ପୂଜ୍ୟତେ ପରମେଶ୍ୱରଃ ॥ ୧୨୦॥

କ୍ରୀଡୟା ଜଗଦାକାରା ନାନ୍ୟତଶ୍ଚାତ୍ମଦେବତା ।

କ୍ରୀଡୟୈବାତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସା ତଦ୍ଧି ବେଦନମ୍ ॥ ୧୨୧॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାକାରଭାସା ସା ବିଷୟାକାରଭାସନମ୍ ।

କ୍ରୀଡୟା ଦେବତା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ୱତ ଇତ୍ୟର୍ଚନଂ ମତମ୍ ॥ ୧୨୨॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନମିଦଂ ଭବଭୟାପହମ୍ ।

ଭବପ୍ରସାଦତୋ ଲଭ୍ୟଂ ଭାବନାରହିତଂ ପରମ୍ ॥ ୧୨୩॥

ଯଥା ନକ୍ତନ୍ଦୃଶଃ ସୂର୍ୟପ୍ରକାଶୋ ନାବଭାସତେ ।

ତଥେଦଂ ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ନ ଭାସତେ ॥ ୧୨୪॥

ପ୍ରସାଦାଦେବ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ସ୍ୱସ୍ୟ ଧୈର୍ୟତଃ ।

ଦେଶିକାଲୋକନାଚ୍ଚୈବ କର୍ମସାମ୍ୟେ ପ୍ରକାଶତେ ॥ ୧୨୫॥

ବହୁପ୍ରକାରଂ ବହୁଶଃ ଶ୍ରୁତିଃ ସାଧ୍ୱୀ ସନାତନୀ ।

ଏବମେତଂ ମହାୟାସାଦର୍ଥଂ ବଦତି ଦୁଃଖିନାମ୍ ॥ ୧୨୬॥

ଶିବ ଏବାସ୍ତି ନୈବାନ୍ୟଦିତି ଯୋ ନିଶ୍ଚୟଃ ସ୍ଥିରଃ ।

ସଦା ସ ଏବ ସିଦ୍ଧାନ୍ତଃ ପୂର୍ୱପକ୍ଷାସ୍ତଥା ପରେ ॥ ୧୨୭॥

ଅୟମେବ ହି ବେଦାର୍ଥୋ ନାପରଃ ପରମାସ୍ତିକାଃ ।

ଗୃହ୍ଣାମି ପରଶୁଂ ତପ୍ତଂ ସତ୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୧୨୮॥

ଅୟମେବ ହି ସତ୍ୟାର୍ଥୋ ନାପରଃ ପରମାସ୍ତିକାଃ ।

ବିଶ୍ୱାସାର୍ଥଂ ଶିବଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ତ୍ରିର୍ୱଃ ଶପଥୟାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୧୨୯॥

ଅୟମେବ ହି ବେଦାର୍ଥୋ ନାପରଃ ପରମାସ୍ତିକାଃ ।

ଅନ୍ୟଥା ଚେତ୍ସୁରାଃ ସତ୍ୟଂ ମୂର୍ଧା ମେଽତ୍ର ପତିଷ୍ୟତି ॥ ୧୩୦॥

ଅୟମେବ ହି ସତ୍ୟାର୍ଥୋ ନାପରଃ ପରମାସ୍ତିକାଃ ।

ଅତ୍ରୈବ ସନ୍ନିଧିଂ ଦେବୋ ବିଶ୍ୱାସାର୍ଥଂ କରିଷ୍ୟତି ॥ ୧୩୧॥

ସୂତ ଉବାଚ -

ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ତୁ ଭଗବାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ସର୍ୱହିତେ ରତଃ ।

ପ୍ରଣମ୍ୟ ଦଣ୍ଡବଦ୍ଭୂମୌ ଭକ୍ତ୍ୟା ପରବଶୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୩୨॥

ଅସ୍ମିନ୍ନବସରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଶଙ୍କରଃ ଶଶିଶେଖରଃ ।

ନୀଲକଣ୍ଠୋ ବିରୂପାକ୍ଷଃ ସାମ୍ବଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଘୃଣାନିଧିଃ ॥ ୧୩୩॥

ବ୍ରହ୍ମବିଷ୍ଣୁମହେଶାଦ୍ୟୈରୁପାସ୍ୟୋ ଗୁଣମୂର୍ତିଭିଃ ।

ଆବିର୍ବଭୂବ ସର୍ୱଜ୍ଞସ୍ତତ୍ରୈବ ସୁରସନ୍ନିଧୌ ॥ ୧୩୪॥

ଆସନଂ ବିମଲଂ ଦିବ୍ୟଂ ଶିବାର୍ହଂ ହୈମମଦ୍ଭୁତମ୍ ।

ଆଗତଂ ତତ୍ର ଭଗବାନାସ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ୟଥାସୁଖମ୍ ॥ ୧୩୫॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ୱିଶ୍ୱଜଗତ୍କର୍ତା ଶିବସ୍ୟାମିତତେଜସଃ ।

ବୁଦ୍ଧ୍ୱୋଦ୍ୟୋଗଂ ମହାପ୍ରୀତସ୍ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୩୬॥

ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିରଭବତ୍ପୁନଃ ପୁନଃ

     ଶବ୍ଦିତଂ ଚ ମୁନିଭିଃ ସନାତନୈଃ ।

ଶୁଦ୍ଧବେଦବଚନୈଃ ସୁଶୋଭନୈ-

     ର୍ଭକ୍ତିମଦ୍ଭିରପି ପୂଜନଂ କୃତମ୍ ॥ ୧୩୭॥

ଉଚ୍ଚମନ୍ଦମୃଦୁତୀବ୍ରକାହଲୈଃ

     ଶବ୍ଦିତଂ ଚ ପଟହାଦିଭିସ୍ତଥା ।

ତାଲମାନକୁଶଲୈସ୍ତଥା ପରୈ-

     ର୍ଭେରିକାଦିକୁଶଲୈଃ ସୁଘୋଷିତମ୍ ॥ ୧୩୮॥

ଅପ୍ସରୋଭିରପି ନର୍ତନଂ କୃତଂ

     ଗାୟନୈଶ୍ଚ ସହିତୈର୍ମହତ୍ତରୈଃ ।

ଗୀତମାଶୁ କବିଭିଶ୍ଚ କୀର୍ତିତଂ

     ସ୍ଥାନମୀଶଦୃଶିଗୋଚରଂ ଦ୍ୱିଜାଃ ॥ ୧୩୯॥

ବିସ୍ମିତାଶ୍ଚ ମୁନୟଶ୍ଚ କେଚନ

     ଶ୍ରଦ୍ଧୟୈବ ଶିରସା ଚ ନର୍ତିତାଃ ।

ମୁଷ୍ଟିୟୁଦ୍ଧମପି କୁର୍ୟୁରାସ୍ତିକାଃ

     ଶ୍ରଦ୍ଧୟୈବ ପରୟା ଚ କେଚନ ॥ ୧୪୦॥

ମସ୍ତକେନ ମନୁଜାନତିପ୍ରିୟାନ୍

     ପୃଷ୍ଠତଶ୍ଚ ଚରଣେନ ପାଣିନା ।

ଦଣ୍ଡରଜ୍ଜୁଶିବିକାଦିଭିସ୍ତଥା

     କେଚିଦଶ୍ୱନିକରୈର୍ୱହନ୍ତି ଚ ॥ ୧୪୧॥

ବନ୍ଧନଂ ଚ ନିଗଡୈଶ୍ଚ ଗର୍ୱିତା

     ମୋଚନଂ ଚ ମନୁଜାନତିପ୍ରିୟାନ୍ ।

କୁର୍ୟୁରସ୍ତ୍ରନିକରୈଶ୍ଚ କେଚନ

     ଚ୍ଛେଦନଂ ଚ ବିବଶାଶ୍ଚ କେଚନ ॥ ୧୪୨॥

ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମାଲିଙ୍ଗନମାଚରନ୍ତି

     ପ୍ରିୟେଣ କେଚିନ୍ମୁନୟଶ୍ଚ କେଚିତ୍ ।

ଧାବନ୍ତି ବେଗେନ ପଟଂ ବିସୃଜ୍ୟ

     ପ୍ରିୟେଣ ଚାନ୍ୟାନପି ତାଡୟନ୍ତି ॥ ୧୪୩॥

ବିଲୋକ୍ୟ ସର୍ୱଂ ଶିବୟା ଶିବୋଽପି

     ପ୍ରହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତସ୍ତୁ ନିବାର୍ୟ ସର୍ୱାନ୍ ।

ହରିଂ ବିରଞ୍ଚିଂ ଚ ସୁରାନଶେଷା-

     ନତିପ୍ରିୟେଣୈବ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ବିପ୍ରାଃ ॥ ୧୪୪॥

ଉବାଚ ସତ୍ୟଂ କରୁଣାନିଧାନଃ

     ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣୈକସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଃ ।

ହିତାୟ ଲୋକସ୍ୟ ସୁରାସୁରାଦ୍ୟୈଃ

     ପ୍ରପୂଜନୀୟଶ୍ଚ ସଦା ମହେଶଃ ॥ ୧୪୫॥

ଈଶ୍ୱର ଉବାଚ :  

ଅହଂ ହି ସର୍ୱଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦନ୍ୟ-

     ନ୍ନିରୂପଣାୟାମନିରୂପଣାୟାମ୍ ।

ଇୟଂ ହି ବେଦସ୍ୟ ପରା ହି ନିଷ୍ଠା

     ମମାନୁଭୂତିଶ୍ଚ ନ ସଂଶୟଶ୍ଚ ॥ ୧୪୬॥

ଅହଂ ସଦାଽଧଶ୍ଚ ଯଥାଽହମୂର୍ଧ୍ୱଂ

     ତ୍ୱହଂ ପୁରସ୍ତାଦହମେବ ପଶ୍ଚାତ୍ ।

ଅହଂ ଚ ସବ୍ୟେତରମାସ୍ତିକାସ୍ତଥା

     ତ୍ୱହଂ ସଦୈବୋତ୍ତରତୋଽନ୍ତରାଲମ୍ ॥ ୧୪୭॥

ପରୋକ୍ଷରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ତଥାଽପରୋକ୍ଷେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଅନାତ୍ମରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ସଦାତ୍ମରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୪୮॥

ଜୈବେନ ରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍

     ତଥେଶରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଅଜ୍ଞାନରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍

     ବିଜ୍ଞାନରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୪୯॥

ସଂସାରରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍

     କୈବଲ୍ୟରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଶିଷ୍ୟାଦିରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍

     ଗୁର୍ୱାଦିରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୦॥

ବେଦାଦିରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ସ୍ମୃତ୍ୟାଦିରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ପୁରାଣରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     କଲ୍ପାଦିରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୧॥

ପ୍ରମାତୃରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପ୍ରମାଣରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ପ୍ରମେୟରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ମିତିସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୨॥

କର୍ତୃସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     କ୍ରିୟାସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ତଦ୍ଧେତୁରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଫଲସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୩॥

ଭୋକ୍ତୃସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଭୋଗସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ତଦ୍ଧେତୁସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଭୋଗ୍ୟସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୪॥

ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପାପସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ସୁଖସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଦୁଃଖସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୫॥

ରୁଦ୍ରପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ବିଷ୍ଣୁପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଦେବପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୬॥

ମର୍ତ୍ୟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ତିର୍ୟକ୍ପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

କୃମିପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     କୀଟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୭॥

ବୃକ୍ଷପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଗୁଲ୍ମପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଲତାପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ତୃଣପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୮॥

କଲାପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଘଟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ପଟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     କୁଡ୍ୟାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୫୯॥

ଅନ୍ନପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପାନପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ବନପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଗିରିପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୦॥

ନଦୀପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ନଦପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ସମୁଦ୍ରପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ତଟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୧॥

ତଡାଗଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଅଭ୍ରପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ନକ୍ଷତ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଗ୍ରହପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୨॥

ମେଘପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଯକ୍ଷପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ରକ୍ଷଃପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୩॥

ଗନ୍ଧର୍ୱଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

    ସିଦ୍ଧପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଅଣ୍ଡପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

    ଲୋକପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୪॥

ଦେଶପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଗ୍ରାମପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଗୃହପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ମଠପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୫॥

କଟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପ୍ରାକାରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ପୁରପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପୁରୀପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୬॥

ବ୍ୟୋମାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଶବ୍ଦାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ଶରୀରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପ୍ରାଣପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୭॥

ଶ୍ରୋତ୍ରାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ପଦାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ମନଃପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ବୁଦ୍ଧିପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୮॥

ଅହମ୍ପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଚିତ୍ତପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ସଙ୍ଘାତଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଜନ୍ମାଦିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୬୯॥

ଜାଗ୍ରତ୍ପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ସ୍ୱପ୍ନପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ସୁଷୁପ୍ତିଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ତୁରୀୟଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୭୦॥

ଦୃଶ୍ୟପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ଦ୍ରଷ୍ଟୃପ୍ରଭେଦେନ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ।

ସାକ୍ଷିସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହଂ

     ସର୍ୱସ୍ୱରୂପେଣ ସୁସଂସ୍ଥିତୋଽହମ୍ ॥ ୧୭୧॥

ଅସ୍ତିନାସ୍ତିବଚନେନ ଭାଷିତଂ

     ଭାତିଶବ୍ଦପରିଭାଷିତଂ ତଥା ।

ଭାନହୀନପରିଭାଷିତଂ ଚ ମେ

     ରୂପମେବ ହି ନ ସଂଶୟଃ କ୍ୱଚିତ୍ ॥ ୧୭୨॥

ଶବ୍ଦଗୋଚରତୟା ସ୍ଥିତଂ ସଦା

     ଶବ୍ଦଗୋଚରବିହୀନରୂପତଃ ।

ଯତ୍ସ୍ଥିତଂ ତଦହମେବ ସନ୍ତତଂ

     ପ୍ରତ୍ୟଯେଽପି ଗତିରେବମେବ ହି ॥ ୧୭୩॥

ନିତ୍ୟଶୁଦ୍ଧପରିବୁଦ୍ଧମୁକ୍ତତାଂ

     ଯସ୍ୟ ନିତ୍ୟମିତି ବକ୍ତି ବାକ୍ ଶ୍ରୁତେଃ ।

ତସ୍ୟ ସତ୍ୟସୁଖବୋଧପୂର୍ଣତା

     ତଥ୍ୟମେବ ମମ ନାସ୍ତି ସଂଶୟଃ ॥ ୧୭୪॥

ଯତ୍ସ୍ୱରୂପମହମାତ୍ମନା ତଥା

     ଯତ୍ସ୍ୱରୂପମିଦମାତ୍ମନୈବ ତୁ ।

ଭାତି ତତ୍ତୁ ମମ ଚିଦ୍ୱପୁଃ ସଦା

     ଭାତି ନାନ୍ୟଦିତି ନିଶ୍ଚୟୋ ମମ ॥ ୧୭୫॥

ଅହଂ ସମସ୍ତଂ ମମ ରୂପତଃ ପୃଥଙ୍

     ନ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତୀତି ସୁନିଶ୍ଚୟଃ କୃତଃ ।

ମୟା ତୁ ବେଦାନ୍ତବଚୋଭିରଞ୍ଜସା

     ପିତାମହେନାପି ଚ ସତ୍ୟମୀରିତମ୍ ॥ ୧୭୬॥

ଅତ୍ର ସଂଶୟମତିର୍ୱିନଶ୍ୟତି

     ଭ୍ରଷ୍ଟ ଏବ ପରମାର୍ଥଦର୍ଶନାତ୍ ।

ଅତ୍ର ନିଶ୍ଚୟମତିସ୍ତୁ ମୁଚ୍ୟତେ

     କଷ୍ଟରୂପଭବପାଶବନ୍ଧନାତ୍ ॥ ୧୭୭॥

ସୂତ ଉବାଚ ।

ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ମହାଦେବଃ ସାମ୍ବଃ ସଂସାରମୋଚକଃ ।

ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମହାବିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମପି ସାଦରମ୍ ॥ ୧୭୮॥

ବିଲୋକ୍ୟ ଦେବାନଖିଲାନ୍ୱିଶୁଦ୍ଧେନୈବ ଚେତସା ।

ଭଦ୍ରମସ୍ତୁ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠା ଯୁଷ୍ମାକମିତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୭୯॥

ଦେବାଶ୍ଚ ଦେବଦେବେଶଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ କରୁଣାନିଧିମ୍ ।

ପୂଜୟାମାସୁରାହ୍ଲାଦାତ୍ପତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲାଦିଭିଃ ॥ ୧୮୦॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ୱିଶ୍ୱଜଗତ୍କର୍ତା ବିଶ୍ୱେଶାଙ୍ଘ୍ରିସରୋରୁହମ୍ ।

ସ୍ୱମୂର୍ଧ୍ନି ଭକ୍ତ୍ୟା ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ପୁନଃ ପରବଶୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୮୧॥

ପିତାମହୋଽପି ସର୍ୱାତ୍ମା ଶିବପାଦାମ୍ବୁଜଦ୍ୱୟମ୍ ।

ସ୍ୱମୂର୍ଧ୍ନି ଭକ୍ତ୍ୟା ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ପୁନଃ ପରବଶୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୮୨॥

ଦେବଦେବୋ ମହାଦେବଃ ସାମ୍ବଃ ସଂସାରମୋଚକଃ ।

ନନର୍ତ ପରମଂ ଭାବମୈଶ୍ୱରଂ ସମ୍ପ୍ରଦର୍ଶୟନ୍ ॥ ୧୮୩॥

କରତାଲଂ ମହାଦେବୀ କରୁଣାସାଗରା ପରା ।

ଚକାର ପରମପ୍ରୀତ୍ୟା ସମାଲୋକ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୧୮୪॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ସୁରାଃ ସର୍ୱେ ତତ୍ର ସନ୍ନିହିତା ଜନାଃ ।

ସର୍ୱେ ସନ୍ତୋଷତସ୍ତତ୍ର ନୃତ୍ୟନ୍ତି ସ୍ମ ଯଥାବଲମ୍ ॥ ୧୮୫॥

ଦେବଦେବୋ ମହାଦେବୋ ମହାନନ୍ଦୋଦଧିର୍ଦ୍ୱିଜାଃ ।

ବିଲୋକ୍ୟ ସର୍ୱାନ୍ସୁପ୍ରୀତସ୍ତତ୍ରୈବାନ୍ତର୍ହିତୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୮୬॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଣମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ବିଲୋକ୍ୟ ସକଲାନ୍ସୁରାନ୍ ।

ପ୍ରସନ୍ନଃ ପଦ୍ମୟା ସାର୍ଧଂ ବୈକୁଣ୍ଠମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧୮୭॥

ବ୍ରହ୍ମାଽପି ବିସ୍ମୟାପନ୍ନୋ ବିଲୋକ୍ୟ ସକଲାନ୍ସୁରାନ୍ ।

ଅବଶଃ ସନ୍ପୁନଶ୍ଚାହ ଶ୍ରଦ୍ଧୟୈବ ତୁ କେବଲମ୍ ॥ ୧୮୮॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ବିଦ୍ୟାଃ ସର୍ୱା ନୃଣାଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସଂସାରସ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତିକାଃ ।

ଆତ୍ମବିଦ୍ୟା ତୁ ସଂସାରତମସଃ ପ୍ରତିଘାତିନୀ ॥ ୧୮୯॥

ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାବିହୀନସ୍ୟ ଶୋକସାଗର ଏବ ହି ।

ମୁକ୍ତିରେବାତ୍ମନିଷ୍ଠସ୍ୟ ନାସ୍ତି ସଂଶୟକାରଣମ୍ ॥ ୧୯୦॥

ଯତ୍ରାନ୍ୟତ୍ପଶ୍ୟତି ପ୍ରାଣୀ ଶୃଣୋତ୍ୟନ୍ୟତ୍ତଥୈବ ଚ ।

ଅନ୍ୟଜ୍ଜାନାତି ଚାଲ୍ପଂ ତଦ୍ୟଦଲ୍ପଂ ମର୍ତ୍ୟମେବ ତତ୍ ॥ ୧୯୧॥

ଯତ୍ର ପଶ୍ୟତି ନାନ୍ୟଚ୍ଚ ନ ଶୃଣୋତ୍ୟନ୍ୟଦାସ୍ତିକାଃ ।

ଅନ୍ୟଚ୍ଚ ନ ବିଜାନାତି ସ ଭୂମା ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୧୯୨॥

ଯୋ ବୈ ଭୂମା ସୁଖଂ ତଦ୍ଧି ତଦ୍ଧି କୈବଲ୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ।

ନାଲ୍ପେ ଚାସ୍ତି ସୁଖଂ ତସ୍ମାନ୍ମହାଦ୍ୱୈତପରୋ ଭବେତ୍ ॥ ୧୯୩॥

ମହାଦ୍ୱୈତପରସ୍ୟାସ୍ୟ ନ ନାଶୋ ଜନ୍ମ ନୈବ ଚ ।

ନୈବ ଗତ୍ୟାଗତୀ ନାନ୍ୟଦ୍ବନ୍ଧନଂ ନ ବିମୋଚନମ୍ ॥ ୧୯୪॥

ଅତ୍ରୈବ ଲୀୟତେ ସମ୍ୟକ୍ସର୍ୱମାତ୍ମତୟା ସ୍ୱତଃ ।

ଘୃତକାଠିନ୍ୟବତ୍ସ୍ୱପ୍ନପ୍ରପଞ୍ଚପ୍ରତିଭାସବତ୍ ॥ ୧୯୫॥

ସର୍ୱମେତଦତିଶୋଭନଂ ପରଂ କେବଲଂ କରୁଣୟୈବ ଭାଷିତମ୍ ।

ଦେବଦେବଚରଣପ୍ରସାଦତୋ ନେତରଦ୍ଧି କଥନୀୟମସ୍ତି ବଃ ॥ ୧୯୬॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

ଆଦେଶକଥନଂ ନାମ ପଞ୍ଚମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୫॥

॥ ଅଥ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ଦହରୋପାସନବିବରଣମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ଅସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ବେଶ୍ମ ଦହରଂ ଯଦିଦଂ ସୁରାଃ ।

ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ତୁ ତନ୍ମଧ୍ୟ ଆକାଶୋ ଦହରୋଽସ୍ତି ତୁ ॥ ୧॥

ସ ଶିବଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଃ ସୋଽନ୍ୱେଷ୍ଟବ୍ୟୋ ମୁମୁକ୍ଷିଭିଃ ।

ସ ବିଜିଜ୍ଞାସିତବ୍ୟଶ୍ଚ ବିନା ସଙ୍କୋଚମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୨॥

ସ୍ୱାଭିବ୍ୟଞ୍ଜକସଙ୍କୋଚତ୍ସଙ୍କୋଚପ୍ରତିଭାଽଽତ୍ମନଃ ।

ନ ସ୍ୱରୂପେଣ ଚିଦ୍ରୂପଂ ସର୍ୱବ୍ୟାପି ସଦା ଖଲୁ ॥ ୩॥

ଜ୍ଞାତରୂପେଣ ଚାଜ୍ଞାତସ୍ୱରୂପେଣ ଚ ସାକ୍ଷିଣଃ ।

ସର୍ୱଂ ଭାତି ତଦାଭାତି ତତସ୍ତଦ୍ୱ୍ୟାପି ସର୍ୱଦା ॥ ୪॥

ସ୍ୱୟଂ ସେଦ୍ଧୁମଶକ୍ୟଂ ହି ଜଡାତ୍ମକମିଦଂ ଜଗତ୍ ।

ଚିତ୍ସମ୍ବନ୍ଧବଲେନୈବ ଖଲୁ ଭାତି ନ ଚାନ୍ୟଥା ॥ ୫॥

ଅତୋଽବଭାସ୍ୟଂ ସକଲଂ ବ୍ୟାପ୍ୟ ତଦ୍ଭାସକଃ ଶିବଃ ।

ସ୍ୱତୋ ବ୍ୟାପୀ ନ ଚାବ୍ୟାପୀ ସଙ୍କୋଚଶ୍ଚାନ୍ୟସଙ୍ଗମାତ୍ ॥ ୬॥

ଯାବାନ୍ୱା ଅୟମାକାଶସ୍ତାବାନାକାଶ ଆନ୍ତରଃ ।

ଦ୍ୟାବାପୃଥ୍ୱୀ ଉଭେ ଅସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେବ ସମାହିତେ ॥ ୭॥

ଉଭାବଗ୍ନିଶ୍ଚ ବାୟୁଶ୍ଚ ସୂର୍ୟାଚନ୍ଦ୍ରମସାବୁଭୌ ।

ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଚ ବିଦ୍ୟୁଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚାସ୍ତିତ୍ୱେନ ଭାସତେ ॥ ୮॥

ଯଚ୍ଚ ନାସ୍ତିତୟା ଭାତି ସର୍ୱଂ ତସ୍ମିନ୍ସମାହିତମ୍ ।

ଅତଃ ସର୍ୱାଶ୍ରୟଃ ଶମ୍ଭୁଃ ସର୍ୱବ୍ୟାପୀ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୯॥

ଏଷ ଆତ୍ମା ପରୋ ବ୍ୟାପୀ ପାପ୍ମଭିଃ ସକଲୈଃ ସଦା ।

ଅସୌ ଚା(ନା)ପହତଃ ସାକ୍ଷୀ ବିମୃତ୍ୟୁର୍ୱିଜରଃ ସୁରାଃ ॥ ୧୦॥

ବିଶୋକୋ ବିଜିଘତ୍ସୋଽପିପାସଃ ସତ୍ୟାଦିଲକ୍ଷଣଃ ।

ସତ୍ୟକାମସ୍ତଥା ସତ୍ୟସଙ୍କଲ୍ପଶ୍ଚ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୧॥

ଯଥା କର୍ମଜିତା ଲୋକାଃ କ୍ଷୀୟନ୍ତେ ଭୁବି ସତ୍ତମାଃ ।

ତଥା ପୁଣ୍ୟଜିତା ଲୋକାଃ କ୍ଷୀୟନ୍ତେ ହି ପରତ୍ର ଚ ॥ ୧୨॥

ଯେଽବିଦିତ୍ୱା ପରାତ୍ମାନଂ ବ୍ରଜନ୍ତି ସକଲାଃ କ୍ରିୟାଃ ।

ତେଷାଂ ସର୍ୱେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରୋ ନ ବିଦ୍ୟତେ ॥ ୧୩॥

ଯେ ବିଦିତ୍ୱା ପରାତ୍ମାନଂ ବ୍ରଜନ୍ତୀବ କ୍ରିୟାଃ ସ୍ଥିତାଃ ।

ତେଷାଂ ସର୍ୱେଷୁ ଲୋକେଷୁ କାମଚାରସ୍ତୁ ବିଦ୍ୟତେ ॥ ୧୪॥

ଯଥା ହିରଣ୍ୟଂ ନିହିତଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞାନବିବର୍ଜିତାଃ ।

ଉପର୍ୟୁପରି ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ୟୋ ନ ବିନ୍ଦେୟୁଃ ପ୍ରଜା ଇମାଃ ॥ ୧୫॥

ତଥା ସୁଷୁପ୍ତୌ ଗଚ୍ଛନ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭମ୍ ।

ନ ବିନ୍ଦନ୍ତି ମହାମୋହାଦହୋ ମୋହସ୍ୟ ବୈଭବମ୍ ॥ ୧୬॥

ଅୟଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ସାକ୍ଷୀ ସର୍ୱେଷାମବିଶେଷତଃ ।

ତେନାୟଂ ହୃଦୟଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିବଃ ସଂସାରମୋଚକଃ ॥ ୧୭॥

ଯ ଏବଂ ବେଦ ସ ସ୍ୱର୍ଗଂ ଲୋକମେତି ନ ସଂଶୟଃ ।

ଅସ୍ମାଚ୍ଛରୀରାଦୁତ୍ଥାୟ ସୁଷୁପ୍ତୌ ଯଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୮॥

ପରଂ ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱରୂପଂ ତଂ ଶିବଂ ସମ୍ପଦ୍ୟତେ ସୁରାଃ ।

ଅଭିନିଷ୍ପଦ୍ୟତେ ସ୍ୱେନ ରୂପେଣୈବ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୧୯॥

ଏଷ ଆତ୍ମା ନ ଚୈବାନ୍ୟଃ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ।

ଏତଦେବାମୃତଂ ସାକ୍ଷାଦଭୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୨୦॥

ଯ ଆତ୍ମା ଦହରାକାଶଃ ସ ସେତୁର୍ୱିଧୃତିଃ ସୁରାଃ ।

ଅସମ୍ଭେଦାୟ ଲୋକାନାମେଷାମେତଂ ମହେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୨୧॥

ଅହୋରାତ୍ରେ ନ ତରତୋ ନ ମୃତ୍ୟୁର୍ନ ଜରାଽପି ଚ ।

ନ ଶୋକୋ ନୈବ ସୁକୃତଂ ନ ଦୁଷ୍କୃତମପୀଶ୍ୱରାଃ ॥ ୨୨॥

ଅତଃ ସର୍ୱେ ନିବର୍ତନ୍ତେ ପାପ୍ମାନଃ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ଏଷୋଽପହତପାପ୍ମା ହି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଃ ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ॥ ୨୩॥

ତସ୍ମାଦ୍ୱୈ ସେତୁମେତଂ ତୁ ତୀର୍ତ୍ୱାଽନ୍ଧଃ ସନ୍ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ଭବତ୍ୟନନ୍ଧୋ ବିଦ୍ଧଃ ସନ୍ନବିଦ୍ଧସ୍ତଦ୍ୱଦେବ ତୁ ॥ ୨୪॥

ଯ ଏଷୋ ଦହରାକାଶ ଇତ୍ୟୁକ୍ତଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।

ସ ଦେହାଦିବିଶେଷେଭ୍ୟଃ ପୃଥଗ୍ଭୂତଃ ସନାତନଃ ॥ ୨୫॥

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାଖ୍ୟାଽବସ୍ଥା ଯା ଭାତି ଦେହିନାମ୍ ।

ତସ୍ୟା ଅପି ମହାଦେବଃ ସାକ୍ଷୀ ଭିନ୍ନଃ ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ॥ ୨୬॥

ତସ୍ମିନ୍ନଧ୍ୟସ୍ତରୂପେଣ ସା ବିଭାତି ନ ଭାତି ଚ ॥ ୨୭॥

ସ୍ୱଦୃଶ୍ୟେନ ଶରୀରେଣ ସଶରୀରସ୍ୟ ସର୍ୱଦା ।

ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟାଭ୍ୟାଂ ସମ୍ବନ୍ଧୋ ଭବତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୨୮॥

ଅଶରୀରଂ ବାବ ସନ୍ତଂ ବିଦ୍ୟଯା ନ ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟେ ।

ସ୍ପୃଶତଃ ସତ୍ୟମେବୋକ୍ତଂ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହକାରଣମ୍ ॥ ୨୯॥

ଯ ଏଷ ଦହରାକାଶଃ ସ ଏବ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ନାମରୂପସ୍ୟ ନିର୍ମାତା ତଦେବ ବ୍ରହ୍ମ ଶାଶ୍ୱତମ୍ ॥ ୩୦॥

ଅମୃତଂ ଚ ତଦେବୈତତ୍ସ ଆତ୍ମା ସର୍ୱଦେହିନାମ୍ ।

ତତୋ ନାନ୍ୟତ୍ପରଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନାପରଂ ଚାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ ୩୧॥

ସ ଏବ ସର୍ୱରୂପେଣ ବିଭାତି ନ ବିଭାତି ଚ ।

ଅହୋ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ଦେବସ୍ୟ ପୂର୍ଣତା କୋ ନୁ ବେଦ ତାମ୍ ॥ ୩୨॥

ଯଥା ମୃତ୍ସ୍ୱବିକାରେଷୁ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା ।

ତଥା ସର୍ୱତ୍ର ତତ୍ସାକ୍ଷୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୩॥

ଯଥା ବାରିବିକାରେଷୁ ଜଲଂ ତତ୍ତତ୍ସ୍ୱରୂପତଃ ।

ତଥା ସର୍ୱତ୍ର ତତ୍ସାକ୍ଷୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୪॥

ଯଥାଽଗ୍ନିଃ ସ୍ୱବିକାରେଷୁ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ।

ତଥା ସର୍ୱତ୍ର ତତ୍ସାକ୍ଷୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୫॥

ଯଥା ବା ସ୍ୱବିକାରେଷୁ ବାୟୁସ୍ତତ୍ତତ୍ସ୍ୱରୂପତଃ ।

ତଥା ସର୍ୱତ୍ର ତତ୍ସାକ୍ଷୀ ତତ୍ତଦ୍ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୬॥

ଯଥା ବା ସର୍ୱଗଂ ବ୍ୟୋମ ସ୍ୱାକାରାଣୈବ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ।

ତଥା ସର୍ୱାତ୍ମକଃ ସାକ୍ଷୀ ସାକ୍ଷିରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୭॥

ଘଟାକାଶାଦିଭେଦେନ ବିଭିନ୍ନୋଽପ୍ୟବିଭାଗବାନ୍ ।

ଆକାଶସ୍ତଦ୍ୱଦୀଶାନୋ  ବିଭିନ୍ନୋଽପ୍ୟବିଭାଗବାନ୍ ॥ ୩୮॥

ମହାଦେବୋଽବିଭାଗେନ ବିଭାଗେନ ଚ ଭାସତେ ।

ଅନ୍ୟଥା ଚେନ୍ମହାଦେବୋ ମହାଦେବଃ କଥଂ ଭବେତ୍ ॥ ୩୯॥

ମହାଦେବୋ ମହାଦେବ ଏବ ନୈବାମହାନୟମ୍ ।

ତଥା ସତି ମହାଦେବ ଏବ ସର୍ୱଂ ନ ଚାପରମ୍ ॥ ୪୦॥

ଯେନ କେନାପି ରୂପେଣ ଯଦ୍ୟଦ୍ଭାତି ନ ଭାତି ଚ ।

ତେନ ତେନୈବ ରୂପେଣ ଶିବ ଏବାବଭାସତେ ॥ ୪୧॥

ଯଥାଭାତେନ ରୂପେଣ ଶିବ ଏବେତି ଯା ମତିଃ ।

ସା ଶିବା ପରମା ସମ୍ବିନ୍ନାପରା ନ ହି ସଂଶୟଃ ॥ ୪୨॥

ଅହମିତି ଶିବସତ୍ୟଚିଦ୍ଘନଃ

     ସ୍ଫୁରତି ସଦା ପୃଥଗସ୍ତି ନୈବ ବସ୍ତୁ ।

ଇଦମିତି ବପୁଷା ଚ ତେନ ବନ୍ଧନଂ

     ନ ହି ମନୁଜସ୍ୟ ବିମୋଚନଂ ଚ କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ ୪୩॥

ଶିବ ଇତି ସକଲଂ ଯଦା ବିଭାସତେ

     ନ ଚ ମରଣଂ ଜନନଂ ତଦାଽସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ।

ଇତି ହୃଦୟେ ବଚନଂ ମଦୀୟମେତ-

     ନ୍ନିଶିତମତିଃ ସତତଂ ନିଧାୟ ତିଷ୍ଠେତ୍ ॥ ୪୪॥

ପରମଶିବଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ

     ଯଦି ବିମଲା ପରମାନୁଭୂତିରେଷା ।

ନ ହି ସକଲୈର୍ୱିମଲୈରୁପାୟବୃନ୍ଦୈ-

     ର୍ନ ଚ ହରିଣା ନ ମୟା ନ ଚାପରେଣ ॥ ୪୫॥

ପରମଶିବଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରୋ

     ଯଦି କୁରୁତେ ମନୁଜସ୍ୟ ବେଦନଂ ହି ତତ୍ ।

ପରମପଦଂ ବିମଲଂ ପ୍ରୟାତି ମର୍ତ୍ୟୋ

     ଯଦି କୁରୁତେ ନ ଶିବଃ ପ୍ରୟାତି ବନ୍ଧମ୍ ॥ ୪୬॥

ଦିନକରକିରଣୈର୍ହି ଶାର୍ୱରଂ ତମୋ

     ନିବିଡତରଂ ଝଟିତି ପ୍ରଣାଶମେତି ।

ଘନତରଭବକାରଣାନ୍ତରଂ ତମଃ

     ଶିବଦିନକୃତ୍ପ୍ରଭୟା ନ ଚାପରେଣ ॥ ୪୭॥

ହରିରହମପ୍ୟପରେ ସୁରାସୁରାଦ୍ୟାଃ

     ପରମଶିବପ୍ରଭୟା ତିରସ୍କୃତାଶ୍ଚ ।

ରବିକିରଣୈରଖିଲାନ୍ୟହାନି ଯଦ୍ୱତ୍

     ପରମଶିବଃ ସ୍ୱତ ଏବ ବୋଧକାରୀ ॥ ୪୮॥

ଶିବଚରଣସ୍ମରଣେନ ପୂଜୟା ଚ

     ସ୍ୱକତମସଃ ପରିମୁଚ୍ୟତେ ହି ଜନ୍ତୁଃ ।

ନ ହି ମରଣପ୍ରଭବପ୍ରଣାଶହେତୁଃ

     ଶିବଚରଣସ୍ମରଣାଦୃତେଽସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ ୪୯॥

ପରମଶିବଃ ଖଲୁ ନଃ ସମସ୍ତହେତୁଃ

     ପରମଶିବଃ ଖଲୁ ନଃ ସମସ୍ତମେତତ୍ ।

ପରମଶିବଃ ଖଲୁ ନଃ ସ୍ବରୂପଭୂତଃ

     ପରମଶିବଃ ଖଲୁ ନଃ ପ୍ରମାଣଭୂତଃ ॥ ୫୦॥

ପରମଶିବଃ ସକଲାଗମାଦିନିଷ୍ଠଃ

     ପରମଶିବଃ ପରମାନୁଭୂତିଗମ୍ୟଃ ।

ପରମଶିବଃ ପରମାନୁଭୂତିରୂପଃ

     ପରମଶିବଃ ପରମାନୁଭୂତିଦଶ୍ଚ ॥ ୫୧॥

ପରମଶିବସମୁଦ୍ରେଽହଂ ହରିଃ ସର୍ୱଦେବା

     ମନୁଜପଶୁମୃଗାଦ୍ୟାଃ ଶୀକରା ଏବ ସତ୍ୟମ୍ ।

ବିମଲମତିଭିରେବଂ ବେଦବେଦାନ୍ତନିଷ୍ଠୈ-

     ର୍ହୃଦୟକୁହରନିଷ୍ଠଂ ବେଦିତୁଂ ଶକ୍ୟତେ ହି ॥ ୫୨॥

ମାୟାବଲେନୈବ ହରିଂ ଶିବେନ

     ସମାନମାହୁଃ ପୁରୁଷାଧମାଶ୍ଚ ।

ମୋହେନ କେଚିନ୍ମମ ସାମ୍ୟମାହୁ-

     ର୍ମାୟା ତୁ ଶୈବୀ ଖଲୁ ଦୁସ୍ତରେୟମ୍ ॥ ୫୩॥

ଖଦ୍ୟୋତୋ ଯଦି ଚଣ୍ଡଭାନୁସଦୃଶସ୍ତୁଲ୍ୟୋ ହରିଃ ଶମ୍ଭୁନା

     କିମ୍ପାକୋ ଯଦି ଚନ୍ଦନେନ ସଦୃଶସ୍ତୁଲ୍ୟୋଽହମୀଶେନ ଚ ।

ଅଜ୍ଞାନଂ ଯଦି ବେଦନେନ ସଦୃଶଂ ଦେବେନ ତୁଲ୍ୟା ଜନାଃ

     କିଂ ବକ୍ଷ୍ୟେ ସୁରପୁଙ୍ଗବା ଅହମହୋ ମୋହସ୍ୟ ଦୁଶ୍ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୫୪॥

ଅତଃ ଶିବେନୈବ ସମସ୍ତମେତ-

     ଦ୍ଭବତ୍ୟନନ୍ତେନ ନ ଚାପରେଣ ।

ଶିବସ୍ୱଭାବେନ ଶିବଃ ସମସ୍ତଂ

     ଶିବପ୍ରଭାବେନ ଜଗଦ୍ୱିଚିତ୍ରମ୍ ॥ ୫୫॥

ତତ୍ତ୍ୱଦୃକ୍ସକଲମଦ୍ୱୟଂ ସଦା

     ପଶ୍ୟତି ସ୍ମ ପରିମୋହିତଃ ପୁମାନ୍ ।

କଷ୍ଟଶିଷ୍ଟଘଟକୁଡ୍ୟରୂପତଃ

     କଷ୍ଟମେବ ଖଲୁ ତସ୍ୟ ବେଦନମ୍ ॥ ୫୬॥

ଇଦଂ ଜଗଦିତି ସ୍ୱତଃ ସକଲଜନ୍ତୋଃ ପ୍ରତୀତିର୍ଦୃଢା

      ପରଂ ଜଗଦିତି ସ୍ଫୁରତ୍ୟମଲବୋଧସ୍ୱଭାବେନ ଚ ।

ଇଦଂ ହି ପରିବେଦନଂ ବିମଲଚିତ୍ତସ୍ୟ ପୁଂସଃ ସଦା

     ଭବଂ ତରତି ମାନବଃ ପରମବୋଧେନ ଚୈତେନ ହି ॥ ୫୭॥

ଛନ୍ଦୋଗଶ୍ରୁତିମସ୍ତକେ ବିନିହିତଂ ବିଜ୍ଞାନମେତନ୍ମୟା

     ଜନ୍ତୂନାମବିବେକିନାମତିତରାମଜ୍ଞାନବିଧ୍ୱସ୍ତୟେ ।

କାରୁଣ୍ୟାଦମରାଧିପା ଅତିଶୁଭବ୍ରହ୍ମାମୃତାବାପ୍ତୟେ

     ଦେବାନାମଧିପାଧିପସ୍ୟ ବଚନାଦୁକ୍ତଂ ମହେଶସ୍ୟ ଚ ॥ ୫୮॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଦହରୋପାସନବିବରଣଂ

ନାମ ଷଷ୍ଠୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୬॥

  ॥ ଅଥ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ବସ୍ତୁସ୍ୱରୂପବିଚାରଃ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ଅସ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱଂ ପରଂ ସାକ୍ଷାଦକ୍ଷରଂ କ୍ଷରବସ୍ତୁନାମ୍ ।

ଅଧିଷ୍ଠାନମନୌପମ୍ୟମବାଙ୍ମନସଗୋଚରମ୍ ॥ ୧॥

ତସ୍ମିନ୍ସୁବିଦିତେ ସର୍ୱଂ ବିଜ୍ଞାତଂ ସ୍ୟାଦିଦଂ ସୁରାଃ ।

ତଦାତ୍ମକତ୍ୱାତ୍ସର୍ୱସ୍ୟ ନାସ୍ତ୍ୟେବ ହି ଭିଦା ସ୍ୱତଃ ॥ ୨॥

ଦ୍ୱେ ବିଦ୍ୟେ ବେଦିତବ୍ୟେ ହି ପରା ଚୈବାପରାପି ଚ ।

ତତ୍ରାପରା ତୁ ବିଦ୍ୟୈଷା ଋଗ୍ୱେଦୋ ଯଜୁରେବ ଚ ॥ ୩॥

ସାମବେଦସ୍ତଥାଽଥର୍ୱବେଦଃ ଶିକ୍ଷା ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

କଲ୍ପୋ ବ୍ୟାକରଣଂ ଚୈବ ନିରୁକ୍ତଂ ଛନ୍ଦ ଏବ ଚ ।

ଜ୍ୟୋତିଷଂ ଚ ତଥାଽନାତ୍ମବିଷୟା ଅପି ବୁଦ୍ଧୟଃ ॥ ୪॥

ଅଥୈଷା ପରବିଦ୍ୟା ସା ଯୟା ତତ୍ପରମକ୍ଷରମ୍ ।

ଗମ୍ୟତେ ସୁଦୃଢଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛମ୍ଭୋଃ ପ୍ରସାଦିଭିଃ ॥ ୫॥

ଯତ୍ତଦଦ୍ରେଶ୍ୟମଗ୍ରାହ୍ୟମଗୋତ୍ରଂ ରୂପବର୍ଜିତମ୍ ।

ଅଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମତ୍ୟର୍ଥଂ ତଦପାଣିପଦଂ ସଦା ॥ ୬॥

ନିତ୍ୟଂ ବିଭୁଂ ସର୍ୱଗତଂ ସୁସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚ ତଦବ୍ୟଯମ୍ ।

ଯଦ୍ଭୂତୟୋନିଂ ଧୀମନ୍ତଃ ପରିପଶ୍ୟନ୍ତି ଚାତ୍ମନା ॥ ୭॥

ଯଥୋର୍ଣନାଭିଃ ସୃଜତେ ଗୃହ୍ଣତେ ଚ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ଯଥା ପୃଥ୍ୱ୍ୟାମୋଷଧୟଃ ସମ୍ଭବନ୍ତି ଯଥା ସତଃ ॥ ୮॥

ପୁରୁଷାତ୍କେଶଲୋମାନି ତଥା ଚୈବାକ୍ଷରାତ୍ସୁରାଃ ।

ବିଶ୍ୱଂ ସମ୍ଭବତୀହୈବ ତତ୍ସର୍ୱଂ ସ୍ୱପନୋପମମ୍ ॥ ୯॥

ତପସା ଚୀୟତେ ବ୍ରହ୍ମ ତଦନ୍ନମଭିଜାୟତେ ।

ଅନ୍ନାତ୍ପ୍ରାଣୋ ମନଃ ସତ୍ୟଂ ଲୋକାଃ କର୍ମସୁ ଚାମୃତମ୍ ॥ ୧୦॥

ଯଃ ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ସର୍ୱବିଦ୍ୟୋ ଯସ୍ୟ ଜ୍ଞାନମୟଂ ତପଃ ॥ ୧୧॥

ତସ୍ମାଦେତତ୍ସୁରା ବ୍ରହ୍ମ ନାମରୂପାନ୍ନପୂର୍ୱକମ୍ ।

ଜାୟତେ ସତ୍ୟବତ୍ସ୍ୱପ୍ନପ୍ରପଞ୍ଚୋପମମେବ ତତ୍ ॥ ୧୨॥

ତଦେତଦକ୍ଷରଂ ସତ୍ୟଂ ତଦ୍ୱିଜ୍ଞାୟ ବିମୁଚ୍ୟତେ ।

କର୍ମଣା ନାସ୍ତି ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିଃ ସଂସାରସ୍ୟ ବିନାଶନମ୍ ।

ପ୍ଲବା ହ୍ୟେତେ ସୁରା ଯଜ୍ଞା ଅଦୃଢାଶ୍ଚ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୧୩॥

ଏଭିରେବ ପରଂ ଶ୍ରେୟ ଇତି ଜାନନ୍ତି ଯେ ଜନାଃ ।

ତେ ମୂଢା ଅନିଶଂ ମୃତ୍ୟୁଂ ଜରାଂ ଚୈବାପିୟନ୍ତି ହି ॥ ୧୪॥

କର୍ମନିଷ୍ଠାଃ ସ୍ୱୟଂ ଧୀରା ମର୍ତ୍ୟାଃ ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ॥ ୧୫॥

ମୂଢା ଏବ ନ ବିଦ୍ୱାଂସସ୍ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ପରା ଗତିଃ ।

ଅନ୍ଧେନୈବ ଯଥା ଚାନ୍ଧା ନୀୟମାନାଃ ସୁଦାରୁଣେ ॥ ୧୬॥

ଅନ୍ଧକୂପେ ପତନ୍ତ୍ୟେବ ତଥା କର୍ମରତା ଜନାଃ ।

କର୍ମନିଷ୍ଠା ସ୍ୱୟଂ ସର୍ୱେ କୃତାର୍ଥା ଇତି ମୋହିତାଃ ॥ ୧୭॥

ଅଭିମନ୍ୟନ୍ତି ତେ କର୍ମକ୍ଷୟେ ବଶ୍ୟଂ ପତନ୍ତି ହି ।

ବିନା ନାସ୍ତି ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ତେଷାଂ କୈବଲ୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୧୮॥

ଇଷ୍ଟାପୂର୍ତଂ ମନ୍ୟମାନା ବରିଷ୍ଠମିତି ଯେ ଜନାଃ ।

ତେ ମୂଢାଃ ପରମଂ ଶ୍ରେୟୋ ନୈବ ଯାନ୍ତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୧୯॥

ଅନେକଜନ୍ମସଂସିଦ୍ଧଃ ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତପରାୟଣଃ ।

ଅନିତ୍ୟମିତି ବିଜ୍ଞାୟ ଜଗଦ୍ୱୈରାଗ୍ୟମାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୨୦॥

ଜ୍ଞାନାଦେବ ହି ସଂସାରବିନାଶୋ ନୈବ କର୍ମଣା ।

ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଶିବଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ପୁନରାସ୍ତିକାଃ ॥ ୨୧॥

ଶ୍ରୋତ୍ରିୟଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଂ ଚ ଗୁରୁଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରିୟେଣ ଚ ।

ଗୁରୁସ୍ତସ୍ମୈ ପରାଂ ବିଦ୍ୟାଂ ଦଦ୍ୟାଚ୍ଚ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୨୨॥

ବିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଯଥା ଚାଗ୍ନେଃ ସୁଦୀପ୍ତାତ୍ପ୍ରଭବନ୍ତି ଚ ।

ଅପିୟନ୍ତି ତଥା ଭାବା ଅକ୍ଷରେ ଶିବସଞ୍ଜ୍ଞକେ ॥ ୨୩॥

ଦିବ୍ୟୋ ହ୍ୟମୂର୍ତଃ ପୁରୁଷଃ ସବାହ୍ୟାଭ୍ୟନ୍ତରୋ ହ୍ୟଜଃ ।

ଅପ୍ରାଣୋ ହ୍ୟମନାଃ ଶୁଭ୍ରୋ ମାୟାୟା ଜୀବତଃ ପରଃ ॥ ୨୪॥

ଏତସ୍ମାଜ୍ଜାୟତେ ପ୍ରାଣୋ ମନଃ ସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ଖଂ ବାୟୁର୍ଜ୍ୟୋତିରାପଶ୍ଚ ଭୂମିର୍ୱିଶ୍ୱସ୍ୟ ଧାରିଣୀ ॥ ୨୫॥

ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଚକ୍ଷୁଷୀ ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ୟୌ

     ଦିଶଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେ ବାଗ୍ୱିବୃତାଶ୍ଚ ବେଦାଃ ।

ବାୟୁଃ ପ୍ରାଣୋ ହୃଦୟଂ ବିଶ୍ୱମସ୍ୟ

     ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ଭୂମିଃ ଶଙ୍କରୋଽୟଂ ହି ସତ୍ୟଃ ॥ ୨୬॥

ତସ୍ମାଦଗ୍ନିଃ ସମିଧୋ ଯସ୍ୟ ସୂର୍ୟଃ

     ସୋମାଦ୍ୱୃଷ୍ଟିଶ୍ଚୌଷଧୟଃ ପୃଥିବ୍ୟାମ୍ ।

ପୁମାନ୍ ରେତଃ ସିଞ୍ଚତି ଯୋଷିତାୟାଂ

     ବହ୍ୱୀଃ ପ୍ରଜା ବହୁଧା ସମ୍ପ୍ରସୂତାଃ ॥ ୨୭॥

ତସ୍ମାଦୃଚଃ ସାମ ଯଜୂଂଷି ଦୀକ୍ଷା

     ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ସର୍ୱେ କ୍ରତବୋ ଦକ୍ଷିଣାଶ୍ଚ ।

ସମ୍ବତ୍ସରୋ ଯଜମାନଶ୍ଚ ଲୋକଃ

     ସୋମୋ ଯତ୍ର ପବତେ ଯତ୍ର ସୂର୍ୟଃ ॥ ୨୮॥

ତସ୍ମାଦ୍ଦେବା ବହୁଧା ସମ୍ପ୍ରସୂତାଃ

     ସାଧ୍ୟା ମର୍ତ୍ୟାଃ ପଶବଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚ ।

ପ୍ରାଣାପାନୌ ବ୍ରୀହିୟବୌ ତପଶ୍ଚ

     ଶ୍ରଦ୍ଧା ସତ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ବିଧିଶ୍ଚ ॥ ୨୯॥

ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣା ଅର୍ଚିଷଃ ସପ୍ତ ହୋମାଃ

     ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସମିଧଃ ସପ୍ତ ଚୈବ ।

ଲୋକାଃ ସର୍ୱେ ଚୋଦ୍ଭବନ୍ତ୍ୟାଶୁ ପୂର୍ୱଂ

     ଯଥା ତଦ୍ୱତ୍ସ୍ୱପ୍ନତୁଲ୍ୟଂ ତଥାଽପି ॥ ୩୦॥

ଅତଃ ସମୁଦ୍ରା ଗିରୟଶ୍ଚ ନଦ୍ୟ-

     ସ୍ତଥା ସର୍ୱା ଓଷଧୟୋ ରସାଶ୍ଚ ।

ସର୍ୱସ୍ୟାତ୍ମା ସର୍ୱସାକ୍ଷୀ ପରାତ୍ମା

     ନିତ୍ୟାନନ୍ଦୋଽୟଂ ପୁରାଣଃ ସୁପୂର୍ଣଃ ॥ ୩୧॥

ଇଦଂ ସକଲମାସ୍ତିକାଃ ପୁରୁଷ ଏବ ନୈବାପରଂ

     ନ କିଞ୍ଚିଦପରଂ ତତଃ ସକଲମସ୍ତି ସତ୍ୟଂ ହି ତତ୍ ।

ଇଦଂ ହି ମମ ବେଦନଂ ମୁନିଗଣସ୍ୟ ଶମ୍ଭୋର୍ହରେ-

     ର୍ନ କଶ୍ଚିଦପି ସଂଶୟଃ ଶ୍ରୁତିମତସ୍ୟ ଯୁକ୍ତଃ ଖଲୁ ॥ ୩୨॥

ଅହୋ ବିଷୟମାୟଯା ମରଣପୂର୍ୱଦୁଃଖୋଦଧୌ

     ପତନ୍ତି ମନୁଜା ଅମୀ ପରଶିବସ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଂ ବିନା ।

ତରନ୍ତି ଜନନାର୍ଣବଂ ପରଶିବସ୍ୟ ବିଦ୍ୟାବଲା-

     ଦିଦଂ ତୁ ଶିବବେଦନଂ ଶିବପଦସ୍ୟ ଦେବାବଲାତ୍ ॥ ୩୩॥

ଗୁହାୟାଂ ନିହିତଂ ସାକ୍ଷାଦକ୍ଷରଂ ବେଦ ଚେନ୍ନରଃ ।

ଛିତ୍ତ୍ୱାଽବିଦ୍ୟାମହାଗ୍ରନ୍ଥିଂ ଶିବଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସନାତନମ୍ ॥ ୩୪॥

ତଦେତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ ପ୍ରାଣସ୍ତଦୁ ବାଙ୍ମନଃ ।

ତଦେତଦମୃତଂ ସତ୍ୟଂ ତଦ୍ୱେଦ୍ଧବ୍ୟଂ ମନୀଷିଭିଃ ॥ ୩୫॥

ଧନୁସ୍ତାରଂ ଶରୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ୟମୁଚ୍ୟତେ ।

ଅପ୍ରମତ୍ତେନ ବେଦ୍ଧବ୍ୟଂ ଶରବତ୍ତନ୍ମୟୋ ଭବେତ୍ ॥ ୩୬॥

ଲକ୍ଷ୍ୟଂ ସର୍ୱଗତଂ ଚୈବ ଶରୋଽୟଂ ସର୍ୱତୋମୁଖଃ ।

ବେଦ୍ଧା ସର୍ୱଗତଶ୍ଚୈବ ବିଦ୍ଧଂ ଲକ୍ଷ୍ୟଂ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୭॥

ଆତ୍ମାନମରଣିଂ କୃତ୍ୱା ପ୍ରଣବଂ ଚୋତ୍ତରାରଣିମ୍ ।

ଧ୍ୟାନନିର୍ମଥନାଭ୍ୟାସାଦ୍ଦେବ ପଶ୍ୟେନ୍ନିଗୂଢବତ୍ ॥ ୩୮॥

ଦ୍ୟୌରନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଭୂମିଶ୍ଚ ମନଃ ପ୍ରାଣଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ଯସ୍ମିନ୍ନୋତଂ ତମେବୈକଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସମାହିତଃ ॥ ୩୯॥

ବ୍ରହ୍ମୈକବିଷୟାଂ ବାଚଂ ବଦେତ୍ସତତମାସ୍ତିକାଃ ।

ଅନ୍ୟା ବାଚସ୍ତ୍ୟଜେଦେଷ ସେତୁରେବାମୃତସ୍ୟ ଚ ॥ ୪୦॥

ଯଃ ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ସର୍ୱବିଦ୍ୟୋ ଯସ୍ୟୈଷ ମହିମା ଭୁବି ।

ଦିବ୍ୟେ ବ୍ରହ୍ମପୁରେ ବ୍ୟୋମ୍ନି ଶିବଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ॥ ୪୧॥

ମନୋମୟଃ ପ୍ରାଣଶରୀରନେତା

     ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ସର୍ୱହୃଦମ୍ବୁଜାନ୍ତଃ ।

ତଦ୍ୱିଜ୍ଞାନେନ ପରିମୁଚ୍ୟନ୍ତି ଧୀରା

     ଯଦ୍ଭାତି ଚାନନ୍ଦବପୁଃ ସ୍ୱଭାବାତ୍ ॥ ୪୨॥

ଭିଦ୍ୟତେ ହୃଦୟଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ଛିଦ୍ୟନ୍ତେ ସର୍ୱସଂଶୟାଃ ।

କ୍ଷୀୟନ୍ତେ ଚାସ୍ୟ କର୍ମାଣି ତସ୍ମିନ୍ଦୃଷ୍ଟେ ପରାବରେ ॥ ୪୩॥

ହିରଣ୍ମୟେ ପରେ କୋଶେ ବିରଜଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିଷ୍କଲମ୍ ।

ତଚ୍ଛୁଭ୍ରଂ ଜ୍ୟୋତିଷାଂ ଜ୍ୟୋତିସ୍ତଦ୍ୟଦାତ୍ମବିଦୋ ବିଦୁଃ ॥ ୪୪॥

ନ ତତ୍ର ସୂର୍ୟଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ତାରକା ବିଦ୍ୟୁତୋଽନଲଃ ।

ବିଭାନ୍ତି ଶଙ୍କରେ ସାକ୍ଷାତ୍ସ୍ୱୟମ୍ଭାନେ ଚିଦାତ୍ମକେ ॥ ୪୫॥

ତମେବ ସକଲଂ ଭାନ୍ତମନୁଭାତି ସ୍ୱଭାବତଃ ।

ତସ୍ୟ ଭାସା ସର୍ୱମିଦଂ ବିଭାତି ତତ ଏବ ହି ॥ ୪୬॥

ନ ତତ୍ର ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କବପୁଃ ପ୍ରକାଶତେ

     ନ ବାନ୍ତି ବାତାଃ ସକଲାଶ୍ଚ ଦେବତାଃ ।

ସ ଏଷ ଦେବଃ କୃତଭୂତଭାବନଃ

     ସ୍ୱୟଂ ବିଶୁଦ୍ଧୋ ବିରଜଃ ପ୍ରକାଶତେ ॥ ୪୭॥

ବ୍ରହ୍ମୈବେଦମମୃତଂ ତତ୍ପୁରସ୍ତା-

     ଦ୍ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତଂ ପରମଂ ଚୈବ ପଶ୍ଚାତ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତଂ ପରମଂ ଦକ୍ଷିଣେ ଚ

     ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ତଂ ପରମଂ ଚୋତ୍ତରେ ଚ ॥ ୪୮॥

ଦ୍ୱୌ ସୁପର୍ଣୌ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍

     ଜୀବେଶାଖ୍ୟୌ ସହ ସ୍ଥିତୌ ।

ତୟୋର୍ଜୀବଃ ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ

     କର୍ମଣୋ ନ ମହେଶ୍ୱରଃ ॥ ୪୯॥

କେବଲଂ ସାକ୍ଷିରୂପେଣ ବିନା ଭୋଗଂ ମହେଶ୍ୱରଃ ।

ପ୍ରକାଶତେ ସ୍ୱୟମ୍ଭେଦଃ କଲ୍ପିତୋ ମାୟଯା ତୟୋଃ ॥ ୫୦॥

ଯଥାକାଶୋ ଘଟାକାଶମହାକାଶମଭେଦତଃ ।

କଲ୍ପିତଃ ପରଚିଜ୍ଜୀବଃ ଶିବରୂପେଣ କଲ୍ପିତଃ ॥ ୫୧॥

ତତ୍ତ୍ୱତଶ୍ଚିଚ୍ଛିବଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚିଜ୍ଜୀବଶ୍ଚ ତତଃ ସଦା ।

ଚିଚ୍ଚିଦାକାରତୋଽଭିନ୍ନା ନ ଭିନ୍ନ ଚିତ୍ତ୍ୱହାନିତଃ ॥ ୫୨॥

ଚିତଶ୍ଚିନ୍ନ ଚିଦାକାରାଦ୍ଭିଦ୍ୟତେ ଜଡରୂପତଃ ।

ଭିଦ୍ୟତେ ଚେଜ୍ଜଡେ ଭେଦଶ୍ଚିଦେକା ସର୍ୱଦା ଖଲୁ ॥ ୫୩॥

ତର୍କତଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣାଚ୍ଚ ଚିଦେକତ୍ୱେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତେ ।

ଅପି ପାପବତାଂ ପୁଂସାଂ ବିପରୀତା ମତିର୍ଭବେତ୍ ॥ ୫୪॥

ଶ୍ରୌତସ୍ମାର୍ତସମାଚାରୈର୍ୱିଶୁଦ୍ଧସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।

ପ୍ରସାଦାଦେବ ରୁଦ୍ରସ୍ୟ ଚିଦେକତ୍ୱେ ମତିର୍ଭବେତ୍ ॥ ୫୫॥

ଚିଦେକତ୍ୱପରିଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଶୋଚତି ନ ମୁହ୍ୟତି ।

ଅଦ୍ୱୈତଂ ପରମାନନ୍ଦଂ ଶିବଂ ଯାତି ତୁ କେବଲମ୍ ॥ ୫୬॥

ଶିବସ୍ଥାନେ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ଥିତୋଽପି ସ୍ୱାତ୍ମମାୟଯା ।

ଦୁଃଖାଦିସାଗରେ ମଗ୍ନୋ ମୁହ୍ୟମାନଶ୍ଚ ଶୋଚତି ॥ ୫୭॥

ସ୍ୱସ୍ମାଦନ୍ୟତୟା ଭାତମୀଶଂ ସ୍ୱେନୈବ ସେବିତମ୍ ।

ଅଧିଷ୍ଠାନଂ ସମସ୍ତସ୍ୟ ଜଗତଃ ସତ୍ୟଚିଦ୍ଘନମ୍ ॥ ୫୮॥

ଅହମସ୍ମୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ବୀତଶୋକୋ ଭବତ୍ୟଯମ୍ ।

ଅସ୍ୟ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପସ୍ୟ ସ୍ୱସ୍ୟ ସର୍ୱସ୍ୟ ସାକ୍ଷିଣଃ ॥ ୫୯॥

ମହିମାନଂ ଯଦା ବେଦ ପରମାଦ୍ୱୈତଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ତଦୈବ ବିଦ୍ୟଯା ସାକ୍ଷାଦ୍ୱୀତଶୋକୋ ଭବତ୍ୟଯମ୍ ॥ ୬୦॥

ବ୍ରହ୍ମୟୋନିଂ ସଦା ପୂର୍ଣଂ ରୁକ୍ମବର୍ଣଂ ମହେଶ୍ୱରମ୍ ।

ଅପଶ୍ୟନ୍ନେବ ପଶ୍ୟନ୍ତଂ କର୍ତୃତ୍ୱେନ ପ୍ରକାଶିତମ୍ ॥ ୬୧॥

ଅନେକକୋଟିଭିଃ କଲ୍ପୈରର୍ଜିତୈଃ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଭିଃ ।

ତର୍କତଶ୍ଚ ପ୍ରମାଣାଚ୍ଚ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୬୨॥

ପଶ୍ୟତି ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ଚାପି ଯଦା ବିଦ୍ୱାନ୍ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପୁଣ୍ୟପାପେ ବିଧୂୟାୟମସକ୍ତଃ ସର୍ୱହେତୁଭିଃ ॥ ୬୩॥

ସର୍ୱାକାରତୟା ସାମ୍ୟଂ ପରମାଦ୍ୱୈତଲକ୍ଷଣମ୍ ।

ଉପୈତି ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହଃ କର୍ତବ୍ୟଶ୍ଚ ମନୀଷିଭିଃ ॥ ୬୪॥

ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ହି ସଦା ରୂପମୁଭୟୋଃ ଶିବଜୀବୟୋଃ ।

ତଥା ସତି କଥଂ ସାମ୍ୟଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ଭେଦବର୍ଜିତେ ॥ ୬୫॥

ଉପାଧିୟୁକ୍ତରୂପେ ତୁ ତୟୋଃ ସାମ୍ୟଂ ଭବେଦ୍ୟଦି ।

ତଦାଽପି ନୈବ ସାମ୍ୟଂ ସ୍ୟାଜ୍ଜୀବସ୍ୟ ପରମାତ୍ମନଃ ॥ ୬୬॥

ମହାକାଶସମତ୍ୱଂ ତୁ ଘଟାକାଶସ୍ୟ ସର୍ୱଥା ।

ଯଥା ନାସ୍ତି ତଥା ସାମ୍ୟଂ ନ ଜୀବସ୍ୟ ଶିବେନ ତୁ ॥ ୬୭॥

ଅସ୍ତୁ ବା ସାମ୍ୟମୀଶେନ ଜୀବସ୍ୟାସ୍ୟ ତଦାଽପି ତୁ ।

କର୍ମଣା ବିଦ୍ୟଯା ବା ତତ୍ସାମ୍ୟଂ ସିଧ୍ୟତି ନାନ୍ୟଥା ॥ ୬୮॥

କର୍ମଣା ଚେଦ୍ୱିନାଶଃ ସ୍ୟାତ୍କର୍ମସାଧ୍ୟଂ ହି ନଶ୍ୱରମ୍ ।

ବିଦ୍ୟଯୈବ ତୁ ଚେତ୍ସାମ୍ୟଂ ପୁରସ୍ତାଦେବ ଚାସ୍ତି ହି ॥ ୬୯॥

ପୁରସ୍ତାଦେବ ସିଦ୍ଧସ୍ୟ ବୋଧକଂ ଖଲୁ ବେଦନମ୍ ।

ଅଭୂତାର୍ଥସ୍ୟ ଚୋତ୍ପତ୍ତିଂ ନ କରୋତି କଦାଚନ ॥ ୭୦॥

ତତ୍ରୈବଂ ସତି ସାମ୍ୟଂ ତୁ ତୟୋଃ ସର୍ୱାତ୍ମନୈବ ତୁ ।

ପୁରସ୍ତାଦେବ ଚାସ୍ତ୍ୟେବ ତଦାଽପି ଶିବଜୀବୟୋଃ ॥ ୭୧॥

ପୁରସ୍ତାଦେବ କୈବଲ୍ୟଂ ଲକ୍ଷଣୈକତ୍ୱତୋଽସ୍ତି ଚ ।

ତଥା ସତି ଶିବୋ ଭିନ୍ନୋ ବିଦ୍ୟଯାଽଭିନ୍ନବତ୍ସ୍ଥିତଃ ॥ ୭୨॥

ବିଦ୍ୟଯା ତଦ୍ୱିନାଶେନ ସ୍ୱସାମ୍ୟଂ ଯାତି ନାନ୍ୟଥା ।

ଅତଃ ସାମ୍ୟଂ ତୟୋଃ ସାକ୍ଷାଦୈକ୍ୟମେବ ନ ଚେତରତ୍ ॥ ୭୩॥

ଏବଂ ଜୀବଃ ସ୍ୱକଂ ରୂପଂ ଶିବଂ ପଶ୍ୟତି ଚେଦ୍ଦୃଢମ୍ ।

ସ୍ୱାତ୍ମନ୍ୟେବ ରତିଂ କ୍ରୀଡାମନ୍ୟଚ୍ଚ କୁରୁତେ ସଦା ॥ ୭୪॥

ବହିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ଚ ମୟ୍ୟେବ ଶିବେ ସତ୍ୟସୁଖାତ୍ମକେ ।

ଇତି ଜାନାତି ସର୍ୱଂ ତୁ ସ୍ୱାତ୍ମନୈବ ହି ଭାସତେ ॥ ୭୫॥

ସ୍ୱାତ୍ମନୈବ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ୱଂ ଯଦା ପଶ୍ୟତି ନିର୍ଭୟଃ ।

ତଦା ମୁକ୍ତୋ ନ ମୁକ୍ତଶ୍ଚ ବଦ୍ଧସ୍ୟ ହି ବିମୁକ୍ତତା ॥ ୭୬॥

ଏବଂ ରୂପା ପରା ବିଦ୍ୟା ସତ୍ୟେନ ତପସାଽପି ଚ ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈର୍ଲଭ୍ୟା ବେଦୋକ୍ତବର୍ତ୍ମନା ॥ ୭୭॥

ଶରୀରେଽନ୍ତଃ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱରୂପଂ ସ୍ୱକମୈଶ୍ୱରମ୍ ।

କ୍ଷୀଣଦୋଷାଃ ପ୍ରପଶ୍ୟନ୍ତି ନେତରେ ମାୟଯାଽଽବୃତାଃ ॥ ୭୮॥

ଏବଂ ରୂପପରିଜ୍ଞାନଂ ଯସ୍ୟାସ୍ତି ପରୟୋଗିନଃ ।

କୁତ୍ରଚିଦ୍ଗମନଂ ନାସ୍ତି ତସ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣରୂପିଣଃ ॥ ୭୯॥

ଆକାଶମେକଂ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ କୁତ୍ରଚିନ୍ନୈବ ଗଚ୍ଛତି ।

ତଦ୍ୱତ୍ସ୍ୱାତ୍ମବିଭୁତ୍ୱଜ୍ଞଃ କୁତ୍ରଚିନ୍ନୈବ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୮୦॥

ନ ଚକ୍ଷୁଷା ଗୃହ୍ୟତେ ନାପି ବାଚା

     ନାନ୍ୟୈର୍ଦେବୈସ୍ତପସା କର୍ମଣା ବା ।

ଜ୍ଞାନପ୍ରସାଦେନ ବିଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱଃ

     ସ ନିଷ୍କଲଂ ପଶ୍ୟତି ରୂପମୈଶମ୍ ॥ ୮୧॥

ଧ୍ୟାନେନ ପରମେଶସ୍ୟ ସାମ୍ବମୂର୍ତିଧରସ୍ୟ ଚ ।

ସ୍ୱନିଷ୍କଲପରିଜ୍ଞାନଂ ଜାୟତେ ନାନ୍ୟହେତୁନା ॥ ୮୨॥

ଏଷ ଆତ୍ମା ସୁସୂକ୍ଷ୍ମୋଽପି ବେଦିତବ୍ୟୋଽଗ୍ର୍ୟଯା ଧିୟା ।

ପଞ୍ଚଧା ସନ୍ନିବିଷ୍ଟୋଽସୁର୍ୟସ୍ମିନ୍ସର୍ୱାଶ୍ରୟେ ସୁରାଃ ॥ ୮୩॥

ସମ୍ବିଭାତି ସ୍ୱଚିତ୍ତେନ ଯଂ ଯଂ ଲୋକଂ ବିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ ।

ସଦା କାମୟତେ ଯାଂଶ୍ଚ ତଜ୍ଜୟତ୍ୟଖିଲଂ ତତଃ ॥ ୮୪॥

ତସ୍ମାଦାତ୍ମବିଦଂ ସାକ୍ଷାଦୀଶ୍ୱରଂ ଭବତାରକମ୍ ।

ଅର୍ଚୟେଦ୍ଭୂତିକାମସ୍ତୁ ସ୍ୱଶରୀରେଣ ଚାର୍ଥତଃ ॥ ୮୫॥

ନାୟମାତ୍ମା ପ୍ରବଚନେନ ଲଭ୍ୟୋ

     ନ ମେଧୟା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ ।

ଯମେବୈଷ ବୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ୟ-

     ସ୍ତସ୍ୟୈଷ ଆତ୍ମା ବିବୃଣୁତେ ତନୁଂ ସ୍ୱାମ୍ ॥ ୮୬॥

ନାୟମାତ୍ମା ବଲହୀନେନ ଲଭ୍ୟଃ

     ପ୍ରମାଦତସ୍ତପସୋ ନାନ୍ୟଲିଙ୍ଗାତ୍ ।

ଏତୈର୍ୟତ୍ନଂ ଯଃ କରୋତ୍ୟେବ ଧୀମାଂ-

     ସ୍ତସ୍ୟାତ୍ମାଽୟଂ ବିଶତେ ବ୍ରହ୍ମ ଧାମ ॥ ୮୭॥

ସମ୍ପ୍ରାପ୍ୟୈନମୃଷୟୋ ଜ୍ଞାନତୃପ୍ତାଃ

     କୃତାତ୍ମାନୋ ବୀତଶୋକାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାଃ ।

ତେ ସର୍ୱଗଂ ସର୍ୱଶଃ ପ୍ରାପ୍ୟ ଧୀରା

     ଯୁକ୍ତାତ୍ମାନଃ ସର୍ୱମେବାବିଶନ୍ତି ॥ ୮୮॥

ବେଦାନ୍ତବିଜ୍ଞାନସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାଃ

     ସନ୍ନ୍ୟାସୟୋଗାଦ୍ୟତୟଃ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱାଃ ।

ତେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ତୁ ପରାନ୍ତକାଲେ

     ପରାମୃତାତ୍ପରିମୁଚ୍ୟନ୍ତି ସର୍ୱେ ॥ ୮୯॥

ଗତାଃ କଲାଃ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା

     ଦେବାଶ୍ଚ ସର୍ୱେ ପ୍ରତିଦେବତାଶ୍ଚ ।

କର୍ମାଣି ବିଜ୍ଞାନମୟଶ୍ଚ ଆତ୍ମା

     ପରେଽବ୍ୟଯେ ସର୍ୱ ଏକୀଭବନ୍ତି ॥ ୯୦॥

ଯଥା ନଦ୍ୟଃ ସ୍ୟନ୍ଦମାନାଃ ସମୁଦ୍ରେ

     ଅସ୍ତଂ ଯାନ୍ତି ନାମରୂପେ ବିହାୟ ।

ତଥା ବିଦ୍ୱାନ୍ନାମରୂପାଦ୍ୱିମୁକ୍ତଃ

     ପରାତ୍ପରଂ ପୁରୁଷଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯାତି ॥ ୯୧॥

ସ ଯୋ ହ ବୈ ତତ୍ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ବ୍ରହ୍ମୈବ ଭବତି ଜ୍ଞାନାନ୍ନାସ୍ତି ସଂଶୟକାରଣମ୍ ॥ ୯୨॥

ସୁନିଶ୍ଚିତଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଚେତ୍ସ୍ୱାନୁଭୂତିତଃ ।

କୁଲେ ଭବତି ନାବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତସ୍ୟ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୯୩॥

ଶୋକଂ ତରତି ପାପ୍ମାନଂ ଗୁହାଗ୍ରନ୍ଥିର୍ୱିନଶ୍ୟତି ।

ଅମୃତୋ ଭବତି ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୯୪॥

ସର୍ୱମୁକ୍ତମତିଶୋଭନଂ ମୟା

     ଶୋକମୋହପଟଲସ୍ୟ ଭେଦକମ୍ ।

ଆଶୁ ସତ୍ୟସୁଖବୋଧବସ୍ତୁଦଂ

     ବେଦମାନନିରତସ୍ୟ ଭାସତେ ॥ ୯୫॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବସ୍ତୁସ୍ୱରୂପବିଚାରୋ

ନାମ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୭॥

  ॥ ଅଥ ଅଷ୍ଟମୋଽଧ୍ୟାଃ ॥

  ॥ କୈବଲ୍ୟୋପନିଷଦ୍ୱିବରଣେ ତତ୍ତ୍ୱବେଦନବିଧିଃ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ -

ଅସ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱଂ ପରଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବରୁଦ୍ରାଦିସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ।

ତଦବଶ୍ୟଂ ମହାୟାସାଦ୍ୱେଦିତବ୍ୟଂ ମନୀଷିଭିଃ ॥ ୧॥

ତଦ୍ୱିଦ୍ୟା ଯତିଭିଃ ସେବ୍ୟା ନିଗୂଢାତୀବ ଶୋଭନା ।

ଅଚିରାତ୍ସର୍ୱପାପଘ୍ନୀ ପରବ୍ରହ୍ମପ୍ରଦା ନୃଣାମ୍ ॥ ୨॥

ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ପରୟା (ଚ ମହା) ଭକ୍ତ୍ୟା ଧ୍ୟାନେନ ଚ ସୁରୋତ୍ତମାଃ ।

ଯୋଗେନ ଚ ପରା ବିଦ୍ୟା ଲଭ୍ୟା ସା ନୈବ କର୍ମଣା ।

ନ ପ୍ରଜାଭିର୍ନ ଚାର୍ଥେନ ତ୍ୟାଗେନୈଷାଂ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୩॥

ଯେ ବେଦାନ୍ତମହାବାକ୍ୟଶ୍ରବଣୋତ୍ପନ୍ନବିଦ୍ୟଯା ।

ସୁନିଶ୍ଚିତାର୍ଥା ଯତୟୋ ବିଶୁଦ୍ଧହୃଦୟା ଭୃଶମ୍ ॥ ୪॥

ବ୍ରହ୍ମଦୃଶ୍ୟେ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ନନ୍ତକାଲେ ପରସ୍ୟ ତୁ ।

ଅଜ୍ଞାନାଖ୍ୟସ୍ୟ ତେ ସର୍ୱେ ମୁଚ୍ୟନ୍ତି ହି ପରାମୃତାତ୍ ॥ ୫॥

ଅତୋ ବିଦ୍ୟାଽଽପ୍ତିସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ମତିମତ୍ତମଃ ॥ ୬॥

ବିବିକ୍ତଂ ଦେଶମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସୁଖାସୀନୋ ମହାଶୁଚିଃ ।

ସମଗ୍ରୀବଶିରଃକାୟଃ ସିତଭସ୍ମାବଗୁଣ୍ଠିତଃ ॥ ୭॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ସମସ୍ତାନି ନିରୁଧ୍ୟ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ପ୍ରଣମ୍ୟ ସ୍ୱଗୁରୁଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ବିଚିନ୍ତ୍ୟ ହୃଦୟାମ୍ବୁଜମ୍ ॥ ୮॥

ବିଶୁଦ୍ଧଂ ବିରଜଂ ତସ୍ୟ ମଧ୍ୟେ ବିଶଦମୀଶ୍ୱରମ୍ ।

ଅନନ୍ତଂ ଶୁଦ୍ଧମବ୍ୟକ୍ତମଚିନ୍ତ୍ୟଂ ସର୍ୱଜନ୍ତୁଭିଃ ॥ ୯॥

ଶିବଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମମୃତଂ ବେଦୟୋନିଂ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ଆଦିମଧ୍ୟାନ୍ତନିର୍ମୁକ୍ତମେକଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱିଭୁଂ ତଥା ॥ ୧୦॥

ଅରୂପଂ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମଦ୍ଭୁତଂ ପରମେଶ୍ୱରଂ ।

ଉମାସହାୟମୋମର୍ଥଂ ପ୍ରଭୁଂ ସାକ୍ଷାତ୍ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ ।

ନୀଲକଣ୍ଠଂ ପ୍ରଶା(ଭା)ନ୍ତସ୍ତଂ(ସ୍ଥଂ) ଧ୍ୟାୟେନ୍ନିତ୍ୟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୧୧॥

ଏବଂ ଧ୍ୟାନପରଃ ସାକ୍ଷାନ୍ମୁନିର୍ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମବିଦ୍ୟଯା ॥ ୧୨॥

ଭୂତୟୋନିଂ ସମସ୍ତସ୍ୟ ସାକ୍ଷିଣଂ ତମସଃ ପରମ୍ ।

ଗଚ୍ଛତ୍ୟେବ ନ ସନ୍ଦେହଃ ସତ୍ୟମୁକ୍ତଂ ମୟା ସୁରାଃ ॥ ୧୩॥

ଯୋଽୟଂ ଧ୍ୟେୟଶ୍ଚ ବିଜ୍ଞେୟଃ ଶିବଃ ସଂସାରମୋଚକଃ ।

ସ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଶିବଃ ସେନ୍ଦ୍ରଃ ସୋଽକ୍ଷରଃ ପରମଃ ସ୍ୱରାଟ୍ ॥ ୧୪॥

ସ ଏବ ବିଷ୍ଣୁଃ ସ ପ୍ରାଣଃ ସ କାଲୋଽଗ୍ନିଃ ସ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।

ସ ଏବ ସର୍ୱଂ ଯଦ୍ଭୂତଂ ଯଚ୍ଚ ଭବ୍ୟଂ ସମାସତଃ ॥ ୧୫॥

ସ ଏବ ବିଦ୍ୟାବିଦ୍ୟା ଚ ନ ତତୋଽନ୍ୟତ୍ତୁ କିଞ୍ଚନ ।

ଜ୍ଞାତ୍ୱା ତଂ ମୃତ୍ୟୁମତ୍ୟେତି ନାନ୍ୟଃ ପନ୍ଥା ବିମୁକ୍ତୟେ ॥ ୧୬॥

ସର୍ୱଭୂତସ୍ଥମାତ୍ମାନଂ ସର୍ୱଭୂତାନି ଚାତ୍ମନି ।

ସମ୍ପଶ୍ୟନ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ଯାତି ନାନ୍ୟେନ ହେତୁନା ॥ ୧୭॥

ଆତ୍ମାନମରଣିଂ କୃତ୍ୱା ପ୍ରଣବଂ ଚୋତ୍ତରାରଣିମ୍ ।

ଧ୍ୟାନନିର୍ମଥନାଦେବ ପା(ଶା)ପାନ୍ଦହତି ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧୮॥

ସ ଏବ ଭଗବାନୀଶୋ ମାୟଯୈବାତ୍ମଭୂତୟା ।

ମୁହ୍ୟମାନ ଇବ ସ୍ଥିତ୍ୱା ସ୍ୱସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟବଲେନ ତୁ ॥ ୧୯॥

ଶରୀରମିଦମାସ୍ଥାୟ କରୋତି ସକଲଂ ପୁନଃ ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସଞ୍ଜ୍ଞମିଦଂ ଧାମ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ୟ ସ୍ୱୀୟମାୟଯା ॥ ୨୦॥

ରାଜପୁତ୍ରାଦିବତ୍ତସ୍ମିନ୍କ୍ରୀଡୟା କେବଲଂ ହରଃ ।

ଅନ୍ନପାନାଦିଭିଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିସ୍ତୃପ୍ତିମେତି ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୨୧॥

ସ୍ୱପ୍ନକାଲେ ତଥା ଶମ୍ଭୁର୍ଜୀବତ୍ୱେନ ପ୍ରକାଶିତଃ ।

ସୁଖଦୁଃଖାଦିକାନ୍ଭୋଗାନ୍ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ୱେନୈବ ନିର୍ମିତାନ୍ ॥ ୨୨॥

ସୁଷୁପ୍ତିକାଲେ ସକଲେ ବିଲୀନେ ତମସାଽଽବୃତଃ ।

ସ୍ୱସ୍ୱରୂପମହାନନ୍ଦଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବିଶ୍ୱ(ଦୃଶ୍ୟ)ବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୨୩॥

ପୁନଃ ପୂର୍ୱକ୍ରିୟାୟୋଗାଜ୍ଜୀବତ୍ୱେନ ପ୍ରକାଶିତଃ ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସଞ୍ଜ୍ଞମିଦଂ ଧାମ ଯାତି ସ୍ୱପ୍ନମଥାପି ବା ॥ ୨୪॥

ପୁରତ୍ରୟମିଦଂ ପୁଂସୋ ଭୋଗାୟୈବ ବିନିର୍ମିତମ୍ ।

ଭୋଗଶ୍ଚାସ୍ୟ ସଦା କ୍ରୀଡା ନ ଦୁଃଖାୟ କଦାଚନ ॥ ୨୫॥

ବିଶ୍ୱାଧିକୋ ମହାନନ୍ଦଃ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରୋ ନିରୁପଦ୍ରବଃ ।

ଅସକ୍ତଃ ସର୍ୱଦୋଷୈଶ୍ଚ କଥଂ ଦୁଃଖୀ ଭବେଦ୍ଧରଃ ॥ ୨୬॥

ସ ନ ଜୀବଃ ଶିବାଦନ୍ୟୋ ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ କର୍ମଣାଂ ଫଲମ୍ ।

ଭେଦାଭାବାଚ୍ଚିତଶ୍ଚେତ୍ୟଂ ନ କର୍ମଫଲମର୍ହତି ॥ ୨୭॥

ଅତଃ ସର୍ୱଜଗତ୍ସାକ୍ଷୀ ଚିଦ୍ରୂପଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।

ଅଦ୍ୱିତୀୟୋ ମହାନନ୍ଦଃ କ୍ରୀଡୟା ଭୋଗମର୍ହତି ॥ ୨୮॥

ଧାମତ୍ରୟମିଦଂ ଶମ୍ଭୋର୍ନ ଦୁଃଖାୟ କଦାଚନ ।

କ୍ରୀଡାରାମତୟା ଭାତି ନ ଚୋଦ୍ୟାର୍ହୋ ମହେଶ୍ୱରଃ ॥ ୨୯॥

ଇଦଂ ଧାମତ୍ରୟଂ ଶମ୍ଭୋର୍ୱିଭେଦେନ ନ ବିଦ୍ୟତେ ।

ଶମ୍ଭୁରେବ ତଥା ଭାତି ନ ହ୍ୟନ୍ୟତ୍ପରମେଶ୍ୱରାତ୍ ॥ ୩୦॥

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ୟାଖ୍ୟାବସ୍ଥାରୂପେଣ ଭାତି ଯଃ ।

ସ ବିଶ୍ୱତୈଜସପ୍ରାଜ୍ଞସମାଖ୍ୟାଃ କ୍ରମଶୋ ଭବେତ୍ ॥ ୩୧॥

ବିଶ୍ୱୋ ହି ସ୍ଥୂଲଭୁଙ୍ନିତ୍ୟଂ ତୈଜସଃ ପ୍ରବିବିକ୍ତଭୁକ୍ ।

ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତ୍ୱାନନ୍ଦଭୁକ୍ସାକ୍ଷୀ କେବଲଃ ସୁଖଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୩୨॥

ତ୍ରିଷୁ ଧାମସୁ ଯଦ୍ଭୋଗ୍ୟଂ ଭୋକ୍ତା ଯଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।

ଉଭୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋ ବେଦ ସ ଭୁଞ୍ଜାନୋ ନ ଲିପ୍ୟତେ ॥ ୩୩॥

ଅଶ୍ୱମେଧସହସ୍ରାଣି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଶତାନି ଚ ।

କୁର୍ୱନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ୟେତ ଯଦ୍ୟେକତ୍ୱଂ ପ୍ରପଶ୍ୟତି ॥ ୩୪॥

ଜୀବରୂପ ଇବ ସ୍ଥିତ୍ୱା ଯଃ କ୍ରୀଡତି ପୁରତ୍ରୟେ ।

ସ ନ ଜୀବଃ ସଦା ଶମ୍ଭୁଃ ସତ୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୫॥

ତତସ୍ତୁ ଜାତଂ ସକଲଂ ବିଚିତ୍ରଂ ସତ୍ୟବତ୍ସୁରାଃ ।

ସ ସତ୍ୟୋଽସତ୍ୟସାକ୍ଷିତ୍ୱାତ୍ସାକ୍ଷିତ୍ୱାଚ୍ଚିତ୍ସୁଖଂ ତଥା ॥ ୩୬॥

ପ୍ରେମାସ୍ପଦତ୍ୱାଦଦ୍ୱୈତୋ ଭେଦାଭାବାତ୍ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ତସ୍ମିନ୍ନୈବ ଲୟଂ ଯାତି ପୁରତ୍ରୟମିଦଂ ତତଃ ॥ ୩୭॥

ନ ଜୀବୋ ଜୀବବଦ୍ଭାତି ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈବ କେବଲମ୍ ।

ଅଜ୍ଞାନାଜ୍ଜୀବରୂପେଣ ଭାସତେ ନ ସ୍ୱଭାବତଃ ॥ ୩୮॥

ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜାୟତେ ପ୍ରାଣୋ ମନଃ ସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।

ଖଂ ବାୟୁର୍ଜ୍ୟୋତିରାପଶ୍ଚ ଭୂମିର୍ୱିଶ୍ୱସ୍ୟ ଧାରିଣୀ ॥ ୩୯॥

ଯତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ୱାତ୍ମା ବିଶ୍ୱସ୍ୟାୟତନଂ ମହତ୍ ।

ସୂକ୍ଷ୍ମାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତମଂ ନିତ୍ୟଂ ତତ୍ତ୍ୱଂଶବ୍ଦାର୍ଥ ଏବ ହି ॥ ୪୦॥

ଯସ୍ତ୍ୱଂଶବ୍ଦସ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟାର୍ଥଃ ସ ତଚ୍ଛବ୍ଦାର୍ଥ ଏବ ହି ।

ତତ୍ତ୍ୱଂଶବ୍ଦୌ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧେ ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ପର୍ୟବସ୍ୟତଃ ॥ ୪୧॥

ଯଃ ପଦଦ୍ୱୟଲକ୍ଷ୍ୟାର୍ଥସ୍ତସ୍ମିନ୍ଭେଦଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ ।

ମାୟାବିଦ୍ୟାତ୍ମକୋପାଧିଭେଦେନୈବ ନ ବସ୍ତୁତଃ ॥ ୪୨॥

ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧୈକତାଜ୍ଞାନଂ ବ୍ୟୁଦସ୍ୟ ଶ୍ରୁତିରାଦରାତ୍ ।

ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧମେକତ୍ୱଂ ବୋଧୟତ୍ୟଧିକାରିଣଃ ॥ ୪୩॥

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ୟାଦିପ୍ରପଞ୍ଚତ୍ୱେନ ଭାତି ଯତ୍ ।

ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସର୍ୱବନ୍ଧୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୪୪॥

ଯସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ବିଜାନାତି ସ୍ୱାତ୍ମନା ସୁଦୃଢଂ ନରଃ ।

ତସ୍ୟ ସ୍ୱାନୁଭବସ୍ତ୍ୱେବଂ ସ୍ୱଭାବାଦନୁବର୍ତତେ ॥ ୪୫॥

ତ୍ରିଷୁ ଧାମସୁ ଯଦ୍ଭୋଗ୍ୟଂ ଭୋକ୍ତା ଭୋଗଶ୍ଚ ଯସ୍ତଥା ।

ତେଭ୍ୟୋ ବିଲକ୍ଷଣଃ ସାକ୍ଷୀ ଚିନ୍ମାତ୍ରୋଽହଂ ସଦାଶିବଃ ॥ ୪୬॥

ମୟ୍ୟେବ ସକଲଂ ଜାତଂ ମୟି ସର୍ୱଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।

ମୟି ସର୍ୱଂ ଲୟଂ ଯାତି ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ୱୟମସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୪୭॥

ଅଣୋରଣୀୟାନହମେବ ତଦ୍ୱ-

     ନ୍ମହାନହଂ ବିଶ୍ୱମହଂ ବିଶୁଦ୍ଧଃ ।

ପୁରାତନୋଽହଂ ପୁରୁଷୋଽହମୀଶୋ

     ହିରଣ୍ମୟୋଽହଂ ଶିବରୂପମସ୍ମି ॥ ୪୮॥

ଅପାଣିପାଦୋଽହମଚିନ୍ତ୍ୟଶକ୍ତିଃ

     ପଶ୍ୟାମ୍ୟଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଶୃଣୋମ୍ୟକର୍ଣଃ ।

ଅହଂ ବିଜାନାମି ବିବିକ୍ତରୂପୋ

     ନ ଚାସ୍ତି ବେତ୍ତା ମମ ଚିତ୍ସଦାଽହମ୍ ॥ ୪୯॥

ବେଦୈରନେକୈରହମେବ ବେଦ୍ୟୋ

     ବେଦାନ୍ତକୃଦ୍ୱେଦବିଦେବ ଚାହମ୍ ।

ନ ପୁଣ୍ୟପାପେ ମମ ନାସ୍ତି ନାଶୋ

     ନ ଜନ୍ମ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟବୁଦ୍ଧୟଶ୍ଚ ॥ ୫୦॥

ନ ଭୂମିରାପୋ ମମ ନୈବ ବହ୍ନି-

     ର୍ନ ଚାନିଲୋ ମେଽସ୍ତି ନ ଚାମ୍ବରଂ ଚ ।

ସଦାଽହମେବାହମିତି ସ୍ଫୁରାମି

     ସ୍ୱଭାବତଶ୍ଚେଦମିତି ସ୍ଫୁରାମି ॥ ୫୧॥

ଅଭାତରୂପେଣ ତଥୈବ ସର୍ୱଦା

     ବିଭାତରୂପେଣ ଚ ଭାନରୂପତଃ ।

ଅଭାନରୂପେଣ ଚ ସର୍ୱରୂପତଃ

     ସ୍ଫୁରାମି ଦେବୋଽହମତଃ ପୁରାତନଃ ॥ ୫୨॥

ଏବଂ ବିଦିତ୍ୱା ପରମାତ୍ମରୂପଂ

     ଗୁହାଶୟଂ ନିଷ୍କଲମଦ୍ୱିତୀୟମ୍ ।

ସମସ୍ତଭାନଂ ସଦସଦ୍ୱିହୀନଂ

     ପ୍ରୟାତି ଶୁଦ୍ଧଂ ପରମାତ୍ମରୂପମ୍ ॥ ୫୩॥

ଅତଶ୍ଚ ବେଦାନ୍ତବଚୋଭିରଞ୍ଜସା

     ମୁମୁକ୍ଷୁଭିର୍ନିତ୍ୟମଶେଷନାୟକଃ ।

ଗୁରୂପଦେଶେନ ଚ ତର୍କତସ୍ତଥା

     ବିଚିନ୍ତନୀୟଶ୍ଚ ବିଶେଷତଃ ଶିବଃ ॥ ୫୪॥

କୈବଲ୍ୟୋପନିଷତ୍ପରା ପରକୃପାୟୁକ୍ତା ଯଦୁଚ୍ଚୈର୍ମୁଦା

     ପ୍ରୋବାଚ ପ୍ରତିତୌଜସୈରପି ହରିବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଶ୍ଚାଦୃତମ୍ ।

ହେ ଦେବା ଅହମୁକ୍ତବାନତିଶୁଭବ୍ରହ୍ମାପରୋକ୍ଷାୟ ତ-

     ତ୍ସର୍ୱେଷାମଧିକାରିଣାଂ ମତମିଦଂ ବିତ୍ତାତିଭକ୍ତ୍ୟା ସହ ॥ ୫୫॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ କୈବଲ୍ୟୋପନିଷଦ୍ୱିବରଣେ

ତତ୍ତ୍ୱବେଦନବିଧିର୍ନାମାଷ୍ଟମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୮॥

  ॥ ଅଥ ନବମୋ।ଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ବୃହାଦାରଣ୍ୟକୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାନମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ରୂପଃ ଶିବଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପରାନନ୍ଦସ୍ୱଲକ୍ଷଣଃ ।

ପରପ୍ରେମାସ୍ପଦତ୍ୱେନ ପ୍ରତୀତତ୍ୱାତ୍ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପରପ୍ରେମାସ୍ପଦାନନ୍ଦଃ ସୁରା ଆନନ୍ଦ ଏବ ହି ॥ ୧॥

ପ୍ରିୟୋ ଭବତି ଭାର୍ୟାୟାଃ ପତିଃ ସୋଽୟଂ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୨॥

ପତିର୍ନ ପତ୍ୟୁଃ କାମାୟ ପ୍ରିୟୋ ଭବତି ସର୍ୱଥା ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୩॥

ଜାୟାୟାସ୍ତୁ ନ କାମାୟ ନ ହି ଜାୟା ପ୍ରିୟା ମତା ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୪॥

ପୁତ୍ରାଣାଂ ତୁ ନ କାମାୟ ପ୍ରିୟାଃ ପୁତ୍ରା ଭବନ୍ତି ଚ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୫॥

ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ୱେବ କାମାୟ ନ ବ୍ରହ୍ମ ଭବତି ପ୍ରିୟମ୍ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୬॥

କ୍ଷତ୍ରସ୍ୟୈବ ତୁ କାମାୟ ନ କ୍ଷତ୍ରଂ ଭବତି ପ୍ରିୟମ୍ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୭॥

ବିତ୍ତସ୍ୟୈବ ତୁ କାମାୟ ନ ବିତ୍ତଂ ଭବତି ପ୍ରିୟମ୍ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୮॥

ଲୋକାନାମେବ କାମାୟ ନ ଭବନ୍ତି ପ୍ରିୟାଶ୍ଚ ତେ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୯॥

ଦେବାନାମପି କାମାୟ ପ୍ରିୟା ଦେବା ଭବନ୍ତି ନ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୦॥

ବେଦାନାମେବ କାମାୟ ପ୍ରିୟା ବେଦା ଭବନ୍ତି ନ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୧॥

ଭୂତାନ୍ୟପି ଚ ଭୂତାନାଂ କାମାୟ ନ ଭବନ୍ତି ଚ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୨॥

ସର୍ୱସ୍ୟୈବ ତୁ କାମାୟ ନ ସର୍ୱଂ ଭବତି ପ୍ରିୟମ୍ ।

କିଂ ତ୍ୱାତ୍ମନସ୍ତୁ କାମାୟ ତତଃ ପ୍ରିୟତମଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୩॥

ଅତଃ ପ୍ରିୟତମୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ସୁଖବତ୍ସୁଖଲକ୍ଷଣଃ ।

ସୁଖାଭିଲାଷିଭିଃ ସୋଽୟଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା କର୍ମାଣି ସାଦରମ୍ ॥ ୧୪॥

ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟସ୍ତୁ ସୁରା ନିତ୍ୟଂ ଶ୍ରୋତବ୍ୟଶ୍ଚ ତଥୈବ ଚ ।

ମନ୍ତବ୍ୟଶ୍ଚ ବିଚିନ୍ତ୍ୟଶ୍ଚ ସର୍ୱଂ ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦିଭିଃ ॥ ୧୫॥

ଦୁଃଖରାଶେର୍ୱିନାଶାୟ ପରମାଦ୍ୱୈତବିଦ୍ଭବେତ୍ ॥ ୧୬॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନାତ୍ସଂସାରଃ ପ୍ରବିଣଶ୍ୟତି ।

ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧାଦ୍ୱୟାନନ୍ଦଃ ସ୍ୱୟମେବ ବିଭାତି ଚ ॥ ୧୭॥

ପରାଦାତ୍ତଂ ସୁରା ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱତୋଽନ୍ୟଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଯଃ ।

ତଥା ପରାଦାତ୍କ୍ଷତ୍ରଂ ତଂ ଲୋକା ଅପି ତଥୈବ ଚ ॥ ୧୮॥

ଦେବା ବେଦାଶ୍ଚ ଭୂତାନି ପରାଦୁଃ ଖଲୁ ତଂ ପଶୁମ୍ ।

ସ୍ୱସ୍ୱରୂପାତ୍ପରଂ କିଞ୍ଚିଦପି ପଶ୍ୟନ୍ପ୍ରଣଶ୍ୟତି ॥ ୧୯॥

ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାଦିଭେଦେନ ପ୍ରତୀତା ହ୍ୟଖିଲା ଅମୀ ।

ବର୍ଣାସ୍ତଥାଽଽଶ୍ରମାଃ ସର୍ୱେ ସଙ୍କରାଃ ସକଲା ଅପି ॥ ୨୦॥

ଦେବଗନ୍ଧର୍ୱପୂର୍ୱାଶ୍ଚ ଭୂତାନି ଭୁବନାନି ଚ ।

ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ଶବ୍ଦାର୍ଥୌ ତଥୈବାନ୍ୟଚ୍ଚ କିଞ୍ଚନ ॥ ୨୧॥

ମାୟାବିଦ୍ୟାତମୋମୋହପ୍ରଭେଦା ଅଖିଲା ଅପି ।

ସର୍ୱମାତ୍ମୈବ ନୈବାନ୍ୟଦନ୍ୟବୁଦ୍ଧିର୍ହି ସଂସୃତିଃ ॥ ୨୨॥

ନିର୍ୱିକଲ୍ପେ ପରେ ତତ୍ତ୍ୱେ ବିଦ୍ୟଯା ବୁଦ୍ଧିବିଶ୍ରମଃ ।

ସା ହି ସଂସାରବିଚ୍ଛିତ୍ତିର୍ନାପରା ପୁରୁଷାଧିକା ॥ ୨୩॥

ପ୍ରତୀତମବିଶେଷେଣ ସକଲଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଃ ପୁମାନ୍ ।

ବେଦ ତଂ ଶିରସା ନିତ୍ୟଂ ପ୍ରଣୟାମି ଜଗଦ୍ଗୁରୁମ୍ ॥ ୨୪॥

ବେଦା ବହୁମୁଖା ଭାନ୍ତି ସ୍ମୃତୟଶ୍ଚ ତଥୈବ ଚ ।

ପୁରାଣାନି ସମସ୍ତାନି ବୁଦ୍ଧାର୍ହାଦ୍ୟାଗମାନ୍ତରାଃ ॥ ୨୫॥

ଶୈବାଶ୍ଚ ବୈଷ୍ଣବାଶ୍ଚୈବ ମଦୁକ୍ତା ଆଗମା ଅପି ।

ଅପଭ୍ରଂଶାଃ ସମସ୍ତାଶ୍ଚ କେବଲଂ ଲୌକିକୀ ମତିଃ ॥ ୨୬॥

ତର୍କାଶ୍ଚ ବିବିଧାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ସ୍ଥୂଲାଶ୍ଚ ସକଲା ଅପି ।

ପରସ୍ପରବିରୋଧେନ ପ୍ରଭାନ୍ତି ସକଲାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୨୭॥

ତେଷାମେବାବିରୋଧେ ତୁ କାଲୋ ଯାତି ଚ ଧୀମତାମ୍ ।

କଥଞ୍ଚିତ୍କାଲସଦ୍ଭାବେଽପ୍ୟବିରୋଧୋ ନ ସିଧ୍ୟତି ॥ ୨୮॥

ଅତଃ ସର୍ୱଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ମନସୋ ମଲକାରଣମ୍ ।

ଯଥାଭାତେନ ରୂପେଣ ଶିବଂ ପଶ୍ୟେତ୍ସୁନିଶ୍ଚଲଃ ॥ ୨୯॥

କ୍ରିମିକୀଟପତଙ୍ଗେଭ୍ୟଃ ପଶବଃ ପ୍ରଜ୍ଞୟାଽଧିକାଃ ।

ପଶ୍ୱାଦିଭ୍ୟୋ ନରାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାସ୍ତେଷୁ କେଚନ କୋବିଦାଃ ॥ ୩୦॥

ତଥା ତେଭ୍ୟଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ୱାଃ ପିତରୋ ମତିମତ୍ତମାଃ ।

ଅନ୍ୟେ ଚ ତାରତମ୍ୟେନ ପଣ୍ଡିତା ଉତରୋତ୍ତରମ୍ ॥ ୩୧॥

ଯୂୟଂ ସତ୍ତ୍ୱୋତ୍କଟାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସର୍ୱେଷାମପି ହେ ସୁରାଃ ।

ଯୁଷ୍ମଭ୍ୟୋଽହଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୩୨॥

ଜନାର୍ଦନାଦପି ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶଙ୍କରୋ ଗୁଣମୂର୍ତିଷୁ ।

ତତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞତମଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବଃ ସାମ୍ବଃ ସନାତନଃ ॥ ୩୩॥

ସ ଏବ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ୱଜ୍ଞସ୍ତତୋଽନ୍ୟୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚନ ।

ତସ୍ମାଦ୍ୱିଦ୍ୟାମିମାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ୱଂ ବିଲୋକୟେତ୍ ॥ ୩୪॥

ଆୟାସସ୍ତାବଦତ୍ୟଲ୍ପଃ ଫଲଂ ମୁକ୍ତିରିହୈବ ତୁ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୩୫॥

କଦାଚିଦପି ଚିତ୍ତସ୍ୟ ଭୟଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ବିଦ୍ୟତେ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୩୬॥

ସ୍ୱସ୍ୱରୂପାତିରେକେଣ ନାସ୍ତି ମାନଂ ବିରୋଧି ଚ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୩୭॥

ସ୍ୱସ୍ୱରୂପାତିରେକେଣ ତର୍କଶ୍ଚ ନ ହି ବିଦ୍ୟତେ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୩୮॥

ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପୁରାଣାନି ପ୍ରାହୁରେକତ୍ୱମାତ୍ମନଃ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୩୯॥

ଅନୁଗ୍ରାହକତର୍କଶ୍ଚ କୁରୁତେ ତର୍କବେଦନମ୍ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୦॥

ଶିବାଗମେଷୁ ଚାଦ୍ୱୈତଂ ବଭାଷେ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୧॥

ନାରାୟଣୋଽପି ଚାଦ୍ୱୈତଂ ବଭାଷେ ସ୍ୱାଗମେଷୁ ଚ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୨॥

ଅହଂ ଚାବୋଚମଦ୍ୱୈତଂ ମଦୁକ୍ତେଷ୍ୱାଗମେଷୁ ଚ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୩॥

ଅନ୍ୟେ ଚ ଯୋଗିନଃ ସର୍ୱେ ପ୍ରାହୁରଦ୍ୱୈତମାତ୍ମନଃ ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୪॥

ବିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନିନାଂ ଦେବା ନିଷ୍ଠାଽପ୍ୟଦ୍ୱୈତଗୋଚରା ।

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନୈବ ବାଞ୍ଛନ୍ତି ମାନବାଃ ॥ ୪୫॥

କେଚିତ୍ସାମାନ୍ୟମଦ୍ୱୈତଂ ବଦନ୍ତି ଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ ।

ବିଶେଷଂ ଦ୍ୱୈତମାଶ୍ରିତ୍ୟ ନ ତେଷାମସ୍ତି ବେଦନମ୍ ॥ ୪୬॥

ଦ୍ୱୈତମେବ ହି ସର୍ୱତ୍ର ପ୍ରବଦନ୍ତି ହି କେଚନ ।

ନ ତେ ମନୁଷ୍ୟାଃ କୀଟାଶ୍ଚ ପତଙ୍ଗାଶ୍ଚ ଘଟା ହି ତେ ॥ ୪୭॥

ଅବିଶେଷେଣ ସର୍ୱଂ ତୁ ଯଃ ପଶ୍ୟତି ମହେଶ୍ୱରମ୍ ।

ସ ଏବ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱିଜ୍ଞାନୀ ସ ଶିବଃ ସ ତୁ ଦୁର୍ଲଭଃ ॥ ୪୮॥

ଜଗଦିତି ପ୍ରତିଭା ବ୍ୟବହାରତଃ

     ପରତରଃ ପରମଃ ପରମାର୍ଥତଃ ।

ଇତି ମତିର୍ନ ଭବତ୍ୟପି କସ୍ୟଚି-

     ଚ୍ଛଶିଧରସ୍ମରଣେନ ହି ସିଧ୍ୟତି ॥ ୪୯॥

ଜଗଦିତି ପ୍ରତିଭାଽପି ଚ ଶାଙ୍କରୀ

     ମତିମତାମିତି ମେ ସୁବିନିଶ୍ଚୟଃ ।

ଇତି ମତିର୍ୱିମଲା ଚ ଶୁଭାବହା

     ଶଶିଧରସ୍ମରଣେନ ହି ସିଧ୍ୟତି ॥ ୫୦॥

ଜଗଦିତି ପ୍ରତିଭାସମପେକ୍ଷ୍ୟ ଚ

     ଶ୍ରୁତିରପି ପ୍ରିୟହେତୁମିହାହ ହି ।

ନ ହି ଜଗତ୍ପ୍ରତିଭା ନ ଚ ସା ଶ୍ରୁତିଃ

     ପ୍ରିୟକରଃ ସକଲଶ୍ଚ ନ ବସ୍ତୁତଃ ॥ ୫୧॥

ଇତି ମତିର୍ୱିମଲା ନନୁ ଜାୟତେ

     ଯଦି ଜନଃ ଶିବ ଏବ ସ ତାଦୃଶଃ ।

ନ ହି କୃତିଃ ସକଲା ମହାତ୍ମନୋ

     ଯଦି କୃତିଃ ପଶୁରେବ ସ ମାନବଃ ॥ ୫୨॥

ନ ହି ଜନିର୍ମରଣଂ ଗମନାଗମୌ

     ନ ହି ମଲଂ ବିମଲଂ ନ ଚ ବେଦନମ୍ ।

ଶିବମିଦଂ ସକଲଂ ବିଭାସତେ

     ସ୍ଫୁଟତରଂ ପରମସ୍ୟ ତୁ ଯୋଗିନଃ ॥ ୫୩॥

ବିସୃଜ୍ୟ ସନ୍ଦେହମଶେଷମାସ୍ତିକାଃ

     ପ୍ରତୀତମେତନ୍ନିଖିଲଂ ଜଡାଜଡମ୍ ।

ଗୁରୂପଦେଶେନ ଶିବଂ ବିଲୋକୟେ-

     ଦ୍ୱିଲୋକନଂ ଚାପି ଶିବଂ ବିଲୋକୟେତ୍ ॥ ୫୪॥

ବିଲୋକନଂ ଚାପି ଶିବଂ ବିଲୋକୟ-

     ନ୍ୱିଲୋକନଂ ଚାପି ବିସୃଜ୍ୟ କେବଲମ୍ ।

ସ୍ୱଭାବଭୂତଃ ସ୍ୱଚିତାଽବଶିଷ୍ୟତେ

     ଚିତାଽବଶେଷଶ୍ଚ ନ ତସ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୫୫॥

ନିଷ୍ଠା ତସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ସୁରବରା ବକ୍ତୁଂ ମୟା ଶକ୍ୟତେ

     ନ ପ୍ରୌଢେନ ଶିବେନ ବା ମୁନିଗଣୈର୍ନାରାୟଣେନାପି ଚ ।

ବେଦେନାପି ପୁରାତନେନ ପରୟା ଶକ୍ତ୍ୟା ପରେଣାଥ ବା

     ମୂକୀଭାବମୁପୈତି ତତ୍ର ବିଦୁଷାଂ ନିଷ୍ଠା ହି ତାଦୃଗ୍ୱିଧା ॥ ୫୬॥

ସର୍ୱମୁକ୍ତମିତି ବଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ

     କେବଲେନ କରୁଣାବଲେନ ଚ ।

ବେଦ ଏବ ସକଲାର୍ଥବୋଧକଃ

     ଶେଷ ଏବ ବଚନଂ ଚ ତସ୍ୟ ମେ ॥ ୫୭॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବୃହଦାରଣ୍ୟକୋପନିଷଦ୍ୱ୍ୟାଖ୍ୟାନେ

ନବମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୯॥

  ॥ ଅଥ ଦଶମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ ବୃହାଦାରଣ୍ୟକବ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ଅସ୍ତି ସର୍ୱାନ୍ତରଃ ସାକ୍ଷୀ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମା ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ।

ତଦେବ ବ୍ରହ୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣମପରୋକ୍ଷତମଂ ସୁରାଃ ॥ ୧॥

ପ୍ରାଣାପାନାଦିଭେଦସ୍ୟ ଯଃ ସତ୍ତାସ୍ଫୁରଣପ୍ରଦଃ ।

ଯସ୍ୟ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ଚେଷ୍ଟତେ ସକଲଂ ସୁରାଃ ॥ ୨॥

ଯଶ୍ଚ ସର୍ୱସ୍ୟ ଚେଷ୍ଟାୟାମସକ୍ତୋ ନିଷ୍କ୍ରିୟଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।

ସ ହି ସର୍ୱାନ୍ତରଃ ସାକ୍ଷାଦାତ୍ମା ନାନ୍ୟଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୩॥

ଯୋଽୟଂ ସର୍ୱାନ୍ତରଃ ସ୍ୱାତ୍ମା ସୋଽହମର୍ଥୋ ନ ବିଗ୍ରହଃ ।

ଦୃଶ୍ୟତ୍ୱାଦସ୍ୟ ଦେହସ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯୋଽସ୍ୟ ସ ଏବ ସଃ ॥ ୪॥

ଯୋଽୟଂ ସର୍ୱାନ୍ତରଃ ସ୍ୱାତ୍ମା ସୋଽୟଂ ନ ପ୍ରାଣପୂର୍ୱକଃ ।

ଦୃଶ୍ୟତ୍ୱାତ୍ପ୍ରାଣପୂର୍ୱସ୍ୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଯୋଽସ୍ୟ ସ ଏବ ସଃ ॥ ୫॥

ଦୃଷ୍ଟେର୍ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ରୁତେଃ ଶ୍ରୋତା ମତେର୍ମନ୍ତା ଚ ଯଃ ସୁରାଃ ।

ବିଜ୍ଞାତେରପି ବିଜ୍ଞାତା ସ ହି ସର୍ୱାନ୍ତରଃ ପରଃ ॥ ୬॥

ଅତୋଽନ୍ୟଦାର୍ତଂ ସକଲଂ ନ ସତ୍ୟଂ ତୁ ନିରୂପଣେ ।

ସ ଏବ ସର୍ୱଂ ନୈବାନ୍ୟଦିତି ସମ୍ୟଙ୍ନିରୂପଣେ ॥ ୭॥

ଯଥା ପୃଥିବ୍ୟାମୋତଂ ଚ ପ୍ରୋତଂ ଚ ସକଲଂ ସୁରାଃ ।

ତଥାଽପ୍ସୁ ସକଲଂ ଦେବା ଓତଂ ପ୍ରୋତଂ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୮॥

ଆପଶ୍ଚ ବାୟୌ ହେ ଦେବା ଓତାଃ ପ୍ରୋତାସ୍ତଥୈବ ଚ ।

ଅନ୍ତରିକ୍ଷେଷୁ ବାୟୁଶ୍ଚ ଲୋକେଷୁ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୯॥

ଅନ୍ତରିକ୍ଷାଶ୍ଚ ଲୋକାଶ୍ଚ ତଥା ଗନ୍ଧର୍ୱକେଷୁ ଚ ।

ଲୋକେଷ୍ୱାଦିତ୍ୟଲୋକେଷୁ ସ୍ଥିତା ଗନ୍ଧର୍ୱସଞ୍ଜ୍ଞିତାଃ ॥ ୧୦॥

ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକେଷୁ ଚାଦିତ୍ୟଲୋକା ଓତାସ୍ତଥୈବ ଚ ।

ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକାଶ୍ଚ ନକ୍ଷତ୍ରଲୋକେଷୁ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୧୧॥

ଦେବଲୋକେଷୁ ନକ୍ଷତ୍ରଲୋକା ଓତାସ୍ତଥୈବ ଚ ।

ଦେବଲୋକାଶ୍ଚ ହେ ଦେବା ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ ॥ ୧୨॥

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟେଷୁ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଥିତା ଐନ୍ଦ୍ରାଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟାସ୍ତଥା ଲୋକା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେଷୁ ସଂସ୍ଥିତାଃ ॥ ୧୩॥

ବିଷ୍ଣୁଲୋକେଷୁ ହେ ଦେବା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଃ ସୁସଂସ୍ଥିତାଃ ।

ବିଷ୍ଣୁଲୋକାସ୍ତଥା ଓତା ରୁଦ୍ରଲୋକେଷୁ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୧୪॥

ରୁଦ୍ରଲୋକାଃ ସ୍ଥିତା ଲୋକେଷ୍ୱୀଶ୍ୱରସ୍ୟ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ସଦାଶିବସ୍ୟ ଲୋକେଷୁ ସ୍ଥିତା ହ୍ୟୈଶାଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୫॥

ଓତାଃ ପ୍ରୋତାଶ୍ଚ ତେ ଲୋକା ବ୍ରହ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞେ ପରେ ଶିବେ ।

ଏବଂ ସର୍ୱେ ସଦା ସାକ୍ଷିସ୍ୱରୂପେ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମନି ॥ ୧୬॥

ସର୍ୱାନ୍ତରତମେ ପ୍ରୋତା ଓତା ଅଧ୍ୟାସତଃ ସ୍ଥିତାଃ ॥ ୧୭॥

ସର୍ୱାଧିଷ୍ଠାନରୂପସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମା ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ।

ନ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ସ୍ଥିତଃ ସାକ୍ଷୀ ସତ୍ସ୍ୱରୂପଃ ସୁରର୍ଷଭାଃ ॥ ୧୮॥

ଯସ୍ମିନ୍ନଧ୍ୟସ୍ତରୂପେଣ ସ୍ଥିତଂ ସର୍ୱଂ ନିରୂପଣେ ।

ସ ଏବ ସକଲଂ ନାନ୍ୟଦିତି ସମ୍ୟଙ୍ନିରୂପଣେ ॥ ୧୯॥

ଯୋଽୟମାତ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଭାତି ସତ୍ତୟାଽନ୍ୟବିବର୍ଜିତଃ ।

ସ ଏବ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ୱେଷାମନ୍ତର୍ୟାମୀ ନ ଚାପରଃ ॥ ୨୦॥

ପୃଥିବ୍ୟାମପି ଯସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ପୃଥିବ୍ୟା ଅନ୍ତରଃ ସଦା ।

ଯଂ ନ ବେଦ ସୁରାଃ ପୃଥ୍ୱୀ ଶରୀରଂ ଯସ୍ୟ ଭୂରପି ॥ ୨୧॥

ଯୋଽନ୍ତରୋ ଯମୟତ୍ୟେତାଂ ଭୂମିଂ ନିଷ୍କ୍ରିୟରୂପତଃ ।

ଏଷ ଏବ ହି ନଃ ସାକ୍ଷାଦନ୍ତର୍ୟାମୀ ପରାମୃତଃ ॥ ୨୨॥

ଅପ୍ସୁ ତିଷ୍ଠନ୍ନପାଂ ଦେବା ଅନ୍ତରୋ ଯଂ ନ ତା ବିଦୁଃ ।

ଆପଃ ଶରୀରଂ ଯସ୍ୟୈତା ଯୋଽନ୍ତରୋ ଯମୟତ୍ୟପଃ ।

ଏଷ ଏବ ହି ନଃ ସାକ୍ଷାଦନ୍ତର୍ୟାମୀ ପରାମୃତଃ ॥ ୨୩॥

ଏବମଗ୍ନେଶ୍ଚ ଯୋ ନେତା ଚାନ୍ତରିକ୍ଷସ୍ୟ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୨୪॥

ବାୟୁପୂର୍ୱସ୍ୟ ସର୍ୱସ୍ୟ ଚେତନାଚେତନସ୍ୟ ଚ ।

ଏଷ ଏବ ହି ନଃ ସାକ୍ଷାଦନ୍ତର୍ୟାମୀ ପରାମୃତଃ ॥ ୨୫॥

ଅଦୃଷ୍ଟୋଽୟଂ ସୁରା ଦ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ରୋତୈବାୟଂ ତଥାଽଶ୍ରୁତଃ ।

ଅମତଶ୍ଚ ତଥା ମନ୍ତା ବିଜ୍ଞାତା କେବଲଂ ସୁରାଃ ॥ ୨୬॥

ରବିସୋମାଗ୍ନିପୂର୍ୱେଷୁ ବିନଷ୍ଟେଷ୍ୱୟମାସ୍ତିକାଃ ।

ଚିତ୍ତସାକ୍ଷିତୟା ଭାତି ସ୍ୱପ୍ରକାଶେନ କେବଲମ୍ ॥ ୨୭॥

ଚିତ୍ତବ୍ୟାପାରନାଶେ ତୁ ତଦଭାବଂ ସୁରର୍ଷଭାଃ ।

ସ୍ୱପ୍ରକାଶେନ ଜାନାତି ସୁଷୁପ୍ତୌ ବେଦ ତାମପି ॥ ୨୮॥

ଆବିର୍ଭାବତିରୋଭାବରହିତସ୍ତୁ ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ।

ଭାବାଭାବାତ୍ମକଂ ସର୍ୱଂ ସଦାଽୟଂ ବେଦ କେବଲଃ ॥ ୨୯॥

ଭାବାଭାବାତ୍ମନା ବେଦ୍ୟଂ ସମସ୍ତଂ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ବେତ୍ତୈବାୟଂ ନ ଚୈବାନ୍ୟଦିତି ସମ୍ୟଙ୍ନିରୂପଣମ୍ ॥ ୩୦॥

ଏବଂ ଦ୍ୱୈତଂ ବିଚାରେଣ ସ୍ୱାତ୍ମନା ବେଦ ଯଃ ପୁମାନ୍ ।

ସ ଯୋଗୀ ସର୍ୱଦା ଦ୍ୱୈତଂ ପଶ୍ୟନ୍ନପି ନ ପଶ୍ୟତି ॥ ୩୧॥

ଦ୍ରଷ୍ଟୁର୍ଦୃଷ୍ଟେର୍ନ ନାଶୋଽସ୍ତି ଦୃଶ୍ୟମେବ ବିନଶ୍ୟତି ।

ତଚ୍ଚ ଦ୍ୱୈତଂ ଦୃଶେର୍ଦୃଶ୍ୟଂ ନାସ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟାଽସ୍ତି କେବଲମ୍ ॥ ୩୨॥

ଏଷାଽସ୍ୟ ପରମା ସମ୍ପଦ୍ଗତିଶ୍ଚ ପରମାଽସ୍ୟ ତୁ ।

ଏଷୋଽସ୍ୟ ପରମୋ ଲୋକ ଏତଦ୍ଧି ପରମଂ ସୁଖମ୍ ॥ ୩୩॥

ଅହିନିର୍ଲ୍ୱୟନୀଂ ମୁକ୍ତାଂ ଯଥାଽହିଃ ସ୍ୱାତ୍ମନା ପୁନଃ ।

ନ ପଶ୍ୟତି ତଥା ବିଦ୍ୱାନ୍ନ ଦେହେଽହମ୍ମତିର୍ଭବେତ୍ ॥ ୩୪॥

ସର୍ୱାଧାରେ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧେ ଶିବସଞ୍ଜ୍ଞେ ତୁ ନିର୍ମଲେ ।

ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ରୂପେ ପରାନନ୍ଦେ ନେହ ନାନାଽସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ ୩୫॥

ମୃତ୍ୟୋଃ ସ ମୃତ୍ୟୁମାପ୍ନୋତି ଇହ ନାନେବ ପଶ୍ୟତି ।

ତସ୍ମାଦଧ୍ୟସ୍ତମଜ୍ଞାନଂ ତତ୍କାର୍ୟଂ ଚାତ୍ମରୂପତଃ ॥ ୩୬॥

ଏକଧୈବ ମହାୟାସାଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟବ୍ୟୋ ହି ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ।

ଅୟମାତ୍ମାଽପ୍ରମେୟଶ୍ଚ ବିରଜଶ୍ଚ ମହାନ୍ଧ୍ରୁବଃ ॥ ୩୭॥

ତମେବ ଧୀରୋ ବିଜ୍ଞାୟ ପ୍ରଜ୍ଞାଂ କୁର୍ୱୀତ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ।

ନାନୁଧ୍ୟାୟାଦ୍ବହୂଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍ୱାଚୋ ବିଗ୍ଲାପନଂ ହି ତତ୍ ॥ ୩୮॥

ସ ବା ଏଷ ମହାନାତ୍ମା ଜନ୍ମନାଶାଦିବର୍ଜିତଃ ।

ବଶୀ ସର୍ୱସ୍ୟ ଲୋକସ୍ୟ ସର୍ୱସ୍ୟେଶାନ ଏବ ଚ ॥ ୩୯॥

ସର୍ୱସ୍ୟାଧିପତିଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ନ ଭୂୟାନ୍ସାଧୁକର୍ମଣା ।

କର୍ମଣାଽସାଧୁନା ନୈବ କନୀୟାନ୍ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୪୦॥

ଏଷ ସର୍ୱେଶ୍ୱରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭୂତାଧିପତିରେବ ଚ ।

ଭୂତପାଲଶ୍ଚ ଲୋକାନାମସମ୍ଭେଦାୟ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୪୧॥

ଏଷ ସେତୁର୍ୱିଧରଣସ୍ତମେବ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମାଃ ।

ବେଦାନୁବଚନେନାପି ଯଜ୍ଞେନ ସକଲେନ ଚ ॥ ୪୨॥

ଦାନେନ ତପସା ଦେବାସ୍ତଥୈବାନଶନେନ ଚ ।

ବେତ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ଯୋ ବିଦ୍ୱାନ୍ସ ମୁନିର୍ନେତରୋ ଜନଃ ॥ ୪୩॥

ନେତି ନେତୀତି ନିଷ୍କୃଷ୍ଟୋ ଯ ଏଷ ସର୍ୱସାଧକଃ ।

ସୋଽୟମାତ୍ମା ସଦାଽଗ୍ରାହ୍ୟସ୍ୱରୂପୋ ନ ହି ଗୃହ୍ୟତେ ॥ ୪୪॥

ତଥାଽଶୀର୍ୟସ୍ୱଭାବଶ୍ଚ ହେ ଦେବା ନୈବ ଶୀର୍ୟତେ ।

ଅସଙ୍ଗରୂପୋ ଭଗବାନ୍ସର୍ୱଦା ନ ହି ସଜ୍ଜତେ ॥ ୪୫॥

ଏଷ ନିତ୍ୟୋ ମହିମା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୟ

     ନ ବର୍ଧତେ କର୍ମଣା ନୋ କନୀୟାନ୍ ।

ତସ୍ୟୈବ ସ୍ୟାତ୍ପଦବିତ୍ତଂ ବିଦିତ୍ୱା

     ନ ଲିପ୍ୟତେ କର୍ମଣା ପାପକେନ ॥ ୪୬॥

ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଲାଭାୟ ବିଦ୍ୱା-

     ଞ୍ଶାନ୍ତୋ ଦାନ୍ତଃ ସତ୍ୟବାଦୀ ଭବେଚ୍ଚ ।

କର୍ମତ୍ୟାଗୀ ସର୍ୱବେଦାନ୍ତସିଦ୍ଧଂ

     ବିଦ୍ୟାହେତୁଂ ସନ୍ତତଂ ତ୍ୱଭ୍ୟୁପେୟାତ୍ ॥ ୪୭॥

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରମୁଦ୍ଧୂଲନମାସ୍ତିକୋତ୍ତମାଃ

     ସଦାଽଽଚରେଚ୍ଛଙ୍କରବେଦନେ ରତଃ ।

ଶିବାଦିଶବ୍ଦଂ ଚ ଜପେଦ୍ୱିଶେଷତଃ

     ପ୍ରପୂଜୟେଦ୍ଭକ୍ତିପୁରଃସରଂ ହରମ୍ ॥ ୪୮॥

ସାଧନୈଃ ସକଲୈଃ ସହିତଃ ସୁରା

     ବେଦନେନ ସମସ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍ ।

ଦେବରୂପତୟୈବ ତୁ ନିଶ୍ଚିତଂ

     ବେଦହସ୍ତତଲସ୍ଥିତବିଲ୍ୱବତ୍ ॥ ୪୯॥

ନୈନଂ ପାପ୍ମା ତରତି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଂ

     ସର୍ୱଂ ପାପଂ ତରତି ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ।

ନୈନଂ ପାପ୍ମା ତପତି ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠଂ

     ସର୍ୱଂ ପାପଂ ତପତି ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ॥ ୫୦॥

ଇତ୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱାତ୍ମଭୂତଂ ବିଦିତ୍ୱା

     ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ୱଂ ଦେହମେତଂ ସ୍ୱକୀୟମ୍ ।

ଅର୍ଥଂ ସର୍ୱଂ କ୍ଷେତ୍ରଜାତଂ ସମସ୍ତଂ

     ଦଦ୍ୟାଦସ୍ମୈ ଦେଶିକେନ୍ଦ୍ରାୟ ମର୍ତ୍ୟଃ ॥ ୫୧॥

ଯଶ୍ଚାତୃଣତ୍ତ୍ୟବିତଥେନ କର୍ଣା-

     ବଦୁଃଖଂ କୁର୍ୱନ୍ନମୃତଂ ସମ୍ପ୍ରୟଚ୍ଛନ୍ ।

ତଂ ବିଦ୍ୟାତ୍ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ

     ତସ୍ମୈ ନ ଦ୍ରୁହ୍ୟେତ୍କୃତମସ୍ୟ ଜାନନ୍ ॥ ୫୨॥

ସ୍ୱଦେଶିକସ୍ୟୈବ ତୁ ନାମକୀର୍ତନଂ

     ଭବେଦନନ୍ତସ୍ୟ ଶିବସ୍ୟ ଚିନ୍ତନମ୍ ।

ସ୍ୱଦେଶିକସ୍ୟୈବ ତୁ ପୂଜନଂ ତଥା

     ଭବେଦନନ୍ତସ୍ୟ ଶିବସ୍ୟ ପୂଜନମ୍ ॥ ୫୩॥

ସ୍ୱଦେଶିକସ୍ୟୈବ ତୁ ନାମକୀର୍ତନଂ

     ଶିବାଦିଶବ୍ଦସ୍ୟ ତୁ କୀର୍ତନଂ ଭବେତ୍ ।

ସ୍ୱଦେଶିକସ୍ୟୈବ ତୁ ବାଧନଂ ତଥା

     ଭବେଦନନ୍ତସ୍ୟ ଶିବସ୍ୟ ବାଧନମ୍ ॥ ୫୪॥

ତସ୍ମାଦ୍ୱିଦ୍ୱାନ୍ସର୍ୱମେତଦ୍ୱିହାୟ

     ଶ୍ରଦ୍ଧାୟୁକ୍ତଃ ସଦ୍ଗୁରୁଂ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠମ୍ ।

ବିଦ୍ୟାକୋଶଂ ବେଦବେଦାନ୍ତନିଷ୍ଠଂ

     ଗଚ୍ଛେନ୍ନିତ୍ୟଂ ସତ୍ୟଧର୍ମାଦିୟୁକ୍ତଃ ॥ ୫୫॥

ବକ୍ତବ୍ୟଂ ସକଲଂ ମୟା ପରକୃପାୟୁକ୍ତେନ ସଙ୍କୀର୍ତିତଂ

     କର୍ତବ୍ୟଂ ସକଲଂ ସୁରା ନ ହି ମୁନେର୍ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନିଷ୍ଠସ୍ୟ ତୁ ।

ସ୍ମର୍ତବ୍ୟଂ ସକଲଂ ତଥା ନ ହି ସଦା ବ୍ରହ୍ମୈବ ସଚ୍ଚିତ୍ସୁଖଂ

     ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ସତତୋଦିତଂ ସମରସଂ ଶଶ୍ୱତ୍ସ୍ୱୟଂ ଭାସତେ ॥ ୫୬॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ବୃହଦାରଣ୍ୟକବ୍ୟାଖ୍ୟାକଥନଂ ନାମ

ଦଶମୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୦॥

  ॥ ଅଥ ଏକାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥

  ॥ କଠବଲ୍ଲୀଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତରବ୍ୟାଖ୍ୟାୟାମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ ।

ଅସ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱଂ ପରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗୂଢମୁତ୍ତମମ୍ ।

ଅନୁପ୍ରବିଷ୍ଟଂ ସର୍ୱତ୍ର ଗୁହାୟାଂ ନିହିତଂ ପରମ୍ ॥ ୧॥

ତଦ୍ୱିଦିତ୍ୱା ମହାଧୀରୋ ହର୍ଷଶୋକୌ ଜହାତି ଚ ।

ଧର୍ମାଦିଭ୍ୟଃ ପରଂ ତତ୍ତୁ ଭୂତାଦ୍ଭବ୍ୟାଚ୍ଚ ସତ୍ତମାଃ ॥ ୨॥

ଯଦାମନନ୍ତି ବେଦାଶ୍ଚ ତପାଂସି ପରମଂ ପଦମ୍ ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟଂ ଯଦିଚ୍ଛନ୍ତଶ୍ଚରନ୍ତି ଶିବ ଏବ ସଃ ॥ ୩॥

ଏତଦ୍ଧ୍ୟେବାକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଏତଦ୍ଧ୍ୟେବାକ୍ଷରଂ ପରମ୍ ।

ଏତଦ୍ଧ୍ୟେବାକ୍ଷରଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଯୋ ଯଦିଚ୍ଛତି ତସ୍ୟ ତତ୍ ॥ ୪॥

ଏତଦାଲମ୍ବନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମେତଦାଲମ୍ବନଂ ପରମ୍ ।

ଏତଦାଲମ୍ବନଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀୟତେ ॥ ୫॥

ନ ଜାୟତେ ମ୍ରିୟତେ ବା ବିପଶ୍ଚି-

     ନ୍ନାୟଂ କୁତଶ୍ଚିନ୍ନ ବଭୂବ କଶ୍ଚିତ୍ ।

ଅଜୋ ନିତ୍ୟଃ ଶାଶ୍ୱତୋଽୟଂ ପୁରାଣୋ

     ନ ହନ୍ୟତେ ହନ୍ୟମାନେ ଶରୀରେ ॥ ୬॥

ଯ ଏନଂ ବେତ୍ତି ହନ୍ତାରଂ ଯଶ୍ଚୈନଂ ମନ୍ୟତେ ହତମ୍ ।

ତାବୁଭୌ ନ ବିଜାନୀତୋ ନାୟଂ ହନ୍ତି ନ ହନ୍ୟତେ ॥ ୭॥

ଅଣୋରଣୀୟାନ୍ମହତୋ ମହୀୟା-

     ନାତ୍ମାଽସ୍ୟ ଜନ୍ତୋର୍ନିହିତୋ ଗୁହାୟାମ୍ ।

ତମକ୍ରତୁଃ ପଶ୍ୟତି ବୀତଶୋକୋ

     ଧାତୁପ୍ରସାଦାନ୍ମହିମାନମସ୍ୟ ॥ ୮॥

ଦୂରଂ ବ୍ରଜତି ଚାସୀନଃ ଶୟାନୋ ଯାତି ସର୍ୱତଃ ।

କସ୍ତଂ ସାକ୍ଷାନ୍ମହାଦେବଂ ମଦନ୍ୟୋ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହତି ॥ ୯॥

ଅଶରୀରଂ ଶରୀରେଷୁ ହ୍ୟନବସ୍ଥେଷ୍ୱବସ୍ଥିତମ୍ ।

ମହାନ୍ତଂ ବିଭୁମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ୱା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥ ୧୦॥

ନାୟମାତ୍ମା ପ୍ରବଚନେନ ଲଭ୍ୟୋ

     ନ ମେଧୟା ନ ବହୁନା ଶ୍ରୁତେନ ।

ଯମେବୈଷ ବୃଣୁତେ ତେନ ଲଭ୍ୟ-

     ସ୍ତସ୍ୟୈଷ ଆତ୍ମା ବିବୃଣୁତେ ତନୂଂ ସ୍ୱାମ୍ ॥ ୧୧॥

ନାବିରତୋ ଦୁଶ୍ଚରିତାନ୍ନାଶାନ୍ତୋ ନାସମାହିତଃ ।

ନାଶାନ୍ତମାନସୋ ବାଽପି ପ୍ରଜ୍ଞାନେନୈନମାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୧୨॥

ଯସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଚ କ୍ଷତ୍ରଂ ଚ ଉଭେ ଭବତ ଓଦନଃ ।

କ ଇତ୍ଥଂ ବେଦ ଦେବୋ ବା ମନୁଷ୍ୟୋଽନ୍ୟଶ୍ଚ ଯତ୍ର ସଃ ॥ ୧୩॥

ଋତୌ ପିବନ୍ତୌ ସୁକୃତସ୍ୟ ଲୋକେ

     ଗୁହାଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟୌ ପରମେ ପରାର୍ଧେ ।

ଛାୟାତପୌ ବ୍ରହ୍ମବିଦୋ ବଦନ୍ତି

     ଶରୀରଭୃଚ୍ଛଙ୍କରସଞ୍ଜ୍ଞିତୌ ତୌ ॥ ୧୪॥

ଶରୀରଭୃତ୍କର୍ମଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯୋଜୟିତା ଶିବଃ ।

ପ୍ରତୀତିତୋ ବିରୁଦ୍ଧୌ ତୌ ଭେଦସ୍ତ୍ୱୌପାଧିକସ୍ତୟୋଃ ॥ ୧୫॥

ଆତ୍ମାନଂ ରଥିନଂ ବିଦ୍ୟାଚ୍ଛରୀରଂ ରଥମେବ ତୁ ।

ବୁଦ୍ଧିଂ ତୁ ସାରଥିଂ ବିଦ୍ୟାନ୍ମନଃ ପ୍ରଗ୍ରହମେବ ଚ ॥ ୧୬॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ହୟାନ୍ୱିଦ୍ୟାଦ୍ୱିଷୟାନପି ଗୋଚରାନ୍ ।

ଆତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟମନୋୟୁକ୍ତଂ ବିଦ୍ୟାଦ୍ଭୋକ୍ତାରମାସ୍ତିକାଃ ॥ ୧୭॥

ଯସ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନବାନ୍ମର୍ତ୍ୟୋଽୟୁକ୍ତେନ ମନସା ସଦା ।

ତସ୍ୟେନ୍ଦ୍ରିୟାଣ୍ୟବଶ୍ୟାନି ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ୱା ଇବ ସାରଥେଃ ॥ ୧୮॥

ଯସ୍ତୁ ବିଜ୍ଞାନବାନ୍ମର୍ତ୍ୟୋ ଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସଦା ।

ତସ୍ୟେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ବଶ୍ୟାନି ସଦଶ୍ୱା ଇବ ସାରଥେଃ ॥ ୧୯॥

ଯସ୍ତ୍ୱବିଜ୍ଞାନବାନ୍ମର୍ତ୍ୟୋ ହ୍ୟମନସ୍କଃ ସଦାଽଶୁଚିଃ ।

ନ ସ ତତ୍ପଦମାପ୍ନୋତି ସଂସାରଂ ଚାଧିଗଚ୍ଛତି ॥ ୨୦॥

ଯସ୍ତୁ ବିଜ୍ଞାନବାନ୍ମର୍ତ୍ୟଃ ସମନସ୍କଃ ସଦା ଶୁଚିଃ ।

ସ ତୁ ତତ୍ପଦମାପ୍ନୋତି ଯସ୍ମାଦ୍ଭୂୟୋ ନ ଜାୟତେ ॥ ୨୧॥

ବିଜ୍ଞାନସାରଥିର୍ୟସ୍ତୁ ମନଃ ପ୍ରଗ୍ରହବାନ୍ନରଃ ।

ସୋଽଧ୍ୱନଃ ପାରମାପ୍ନୋତି ତଦ୍ୱିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୨୨॥

ପଦଂ ଯତ୍ପରମଂ ବିଷ୍ଣୋସ୍ତଦେବାଖିଲଦେହିନାମ୍ ।

ପଦଂ ପରମମଦ୍ୱୈତଂ ସ ଶିବଃ ସାମ୍ବବିଗ୍ରହଃ ॥ ୨୩॥

ରୁଦ୍ରବିଷ୍ଣୁପ୍ରଜେଶାନାମନ୍ୟେଷାମପି ଦେହିନାମ୍ ।

ଋତେ ସାମ୍ବଂ ମହାଦେବଂ କିଂ ଭବେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୨୪॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟେଭ୍ୟଃ ପରା ହ୍ୟର୍ଥା ଅର୍ଥେଭ୍ୟଶ୍ଚ ପରଂ ମନଃ ।

ମନସସ୍ତୁ ପରା ବୁଦ୍ଧିର୍ବୁଦ୍ଧେରାତ୍ମା ମହାନ୍ପରଃ ॥ ୨୫॥

ମହତଃ ପରମବ୍ୟକ୍ତମବ୍ୟକ୍ତାତ୍ପୁରୁଷଃ ପରଃ ।

ପୁରୁଷାନ୍ନ ପରଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସା କାଷ୍ଠା ସା ପରା ଗତିଃ ॥ ୨୬॥

ପୁରୁଷୋ ନାମ ସମ୍ପୂର୍ଣଃ ଶିବଃ ସତ୍ୟାଦିଲକ୍ଷଣଃ ।

ସାମ୍ବମୂର୍ତିଧରୋ ନାନ୍ୟୋ ରୁଦ୍ରୋ ବିଷ୍ଣୁରଜୋଽପି ବା ॥ ୨୭॥

ଏଷ ସର୍ୱେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଗୂଢାତ୍ମା ନ ପ୍ରକାଶତେ ।

ଦୃଶ୍ୟତେ ତ୍ୱଗ୍ର୍ୟଯା ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ସୂକ୍ଷ୍ମୟା ସୂକ୍ଷ୍ମଦର୍ଶିଭିଃ ॥ ୨୮॥

ଯଚ୍ଚେଦ୍ୱାଙ୍ମନସୀ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ୟଚ୍ଛେଜ୍ଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମନି ।

ମହତ୍ୟାତ୍ମନୀ ବିଜ୍ଞାନଂ ତଦ୍ୟଚ୍ଛେଚ୍ଛାନ୍ତ ଆତ୍ମନି ॥ ୨୯॥

ଅଶବ୍ଦମସ୍ପର୍ଶମରୂପମବ୍ୟଯଂ

     ତଥାଽରସଂ ନିତ୍ୟମଗନ୍ଧବଚ୍ଚ ଯତ୍ ।

ଅନାଦ୍ୟନନ୍ତଂ ମହତଃ ପରଂ ଧ୍ରୁବଂ

     ନିଚାୟ୍ୟ ତଂ ମୃତ୍ୟୁମୁଖାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୩୦॥

ପରାଞ୍ଚି ଖାନି ବ୍ୟତୃଣନ୍ମହେଶ-

     ସ୍ତସ୍ମାତ୍ପରାଙ୍ପଶ୍ୟତି ନାତ୍ମରୂପମ୍ ।

କଶ୍ଚିଦ୍ଧୀରଃ ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମାନମୈକ୍ଷ୍ୟ-

     ଦାବୃତ୍ତଚକ୍ଷୁରମୃତତ୍ୱମିଚ୍ଛନ୍ ॥ ୩୧॥

ପରାଞ୍ଚଃ କାମାନନୁନୟନ୍ତି ବାଲା

     ମୃତ୍ୟୋଃ ପାଶଂ ତେଽପିୟନ୍ତି ସ୍ୱମୋହାତ୍ ।

ଅଥ ଧୀରା ଅମୃତତ୍ୱଂ ବିଦିତ୍ୱା

     ଧ୍ରୁବଂ ତତ୍ତ୍ୱଂ ଯାନ୍ତି କାମୈରସକ୍ତାଃ ॥ ୩୨॥

ଯେନ ରୂପାନ୍ ରସାନ୍ଗନ୍ଧାଞ୍ଶବ୍ଦାନ୍ସ୍ପର୍ଶାଂଶ୍ଚ ମୈଥୁନାନ୍ ।

ଏତେନୈବ ବିଜାନାତି କିମତ୍ର ପରିଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୩୩॥

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାଖ୍ୟଂ ପୁରଂ ଯେନାନୁପଶ୍ୟତି ।

ମହାନ୍ତଂ ପରମାତ୍ମାନଂ ମତ୍ୱା ଧୀରୋ ନ ଶୋଚତି ॥ ୩୪॥

ଜାଗ୍ରଦାଦିତ୍ରୟଂ ଯସ୍ତୁ ବିଜାନାତି ଚିଦାତ୍ମନା ।

ତତୋ ଭେଦେନ ନୈବାସ୍ତି ପୁରତ୍ରୟମିଦଂ ସଦା ॥ ୩୫॥

ଚୈତନ୍ୟମାତ୍ରୋ ଭଗବାଞ୍ଶିବ ଏବ ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ।

ପୁରତ୍ରୟାତ୍ମନା ଭାତି ନ ଭାତି ଚ ମହାପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୬॥

ଇହାମୁତ୍ର ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ତ୍ୱଂ ସଦେକଂ ନ ତତୋଽପରମ୍ ।

ମୃତ୍ୟୋଃ ସ ମୃତ୍ୟୁମାପ୍ନୋତି ଯୋଽନ୍ୟଂ ଦେବଂ ପ୍ରପଶ୍ୟତି ॥ ୩୭॥

ଅଗ୍ନିର୍ୟଥୈକୋ ଭୁବନଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟୋ

     ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବଭୂବ ।

ଏକସ୍ତଥା ସର୍ୱଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା

     ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବହିଶ୍ଚ ॥ ୩୮॥

ବାୟୁର୍ୟଥୈକୋ ଭୁବନଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟୋ

     ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବଭୂବ ।

ଏକସ୍ତଥା ସର୍ୱଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା

     ରୂପଂ ରୂପଂ ପ୍ରତିରୂପୋ ବହିଶ୍ଚ ॥ ୩୯॥

ସୂର୍ୟୋ ଯଥା ସର୍ୱଲୋକସ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ-

     ର୍ନ ଲିପ୍ୟତେ ଚାକ୍ଷୁଷୈର୍ବାହ୍ୟଦୋଷୈଃ ।

ଏକସ୍ତଥା ସର୍ୱଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା

     ନ ଲିପ୍ୟତେ ଲୋକଦୁଃଖେନ ବାହ୍ୟଃ ॥ ୪୦॥

ଏକୋ ବଶୀ ସର୍ୱଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା

     ଏକଂ ରୂପଂ ବହୁଧା ଯଃ କରୋତି ।

ତମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯେଽନୁପଶ୍ୟନ୍ତି ଧୀରା-

     ସ୍ତେଷାଂ ସୁଖଂ ଶାଶ୍ୱତଂ ନେତରେଷାମ୍ ॥ ୪୧॥

ଯେନୈବ ନିତ୍ୟାଶ୍ଚ ସଚେତନଶ୍ଚ

     ଯସ୍ମିନ୍ୱିଭକ୍ତାଃ ପ୍ରବିଭାନ୍ତି ମୋହାତ୍ ।

ତମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯେଽନୁପଶ୍ୟନ୍ତି ଧୀରା-

     ସ୍ତେଷାଂ ଶାନ୍ତିଃ ଶାଶ୍ୱତୀ ନେତରେଷାମ୍ ॥ ୪୨॥

ତଦେତଦିତି ମନ୍ୟନ୍ତେଽନିର୍ଦେଶ୍ୟଂ ପରମଂ ସୁଖମ୍ ।

କଥଂ ନୁ ତଦ୍ୱିଜାନୀୟତ୍କିମୁ ଭାତି ବିଭାତି ବା ॥ ୪୩॥

ଆଦିତ୍ୟଚନ୍ଦ୍ରାନଲତାରକାଦ୍ୟା

     ନ ଭାନ୍ତି ଯସ୍ମିନ୍ନନିଶଂ ମହାନ୍ତଃ ।

ପ୍ରକାଶମାନଂ ତମନୁପ୍ରଭାନ୍ତି

     ପ୍ରଭାନମସ୍ୟୈବ ହି ନେତରେଷାମ୍ ॥ ୪୪॥

ଊର୍ଧ୍ୱମୂଲସ୍ତ୍ୱବାକ୍ଶାଖ ଏଷୋଽଶ୍ୱତ୍ଥଃ ସନାତନଃ ।

ତଦେବ ଶୁକ୍ରଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ତଦେବାମୃତମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୪୫॥

ତସ୍ମିଁଲ୍ଲୋକାଃ ଶ୍ରିତାଃ ସର୍ୱେ ତଦୁ ନାତ୍ୟେତି କଶ୍ଚନ ।

ଏତଦ୍ୱୈ ତତ୍ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସମ୍ୟଗେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୪୬॥

ଇଦଂ ସର୍ୱଂ ଜଗତ୍ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବଃ କମ୍ପୟତେ ଧ୍ରୁବମ୍ ।

ମହଦ୍ଭୟମିଦଂ ବଜ୍ରଂ ବିଦିତ୍ୱା ମୁଚ୍ୟତେ ନରଃ ॥ ୪୭॥

ତପତ୍ୟସ୍ୟ ଭୟାଦଗ୍ନିର୍ଭୟାତ୍ତପତି ଭାସ୍କରଃ ।

ଭୟାଦିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ବାୟୁଶ୍ଚ ମୃତ୍ୟୁର୍ଧାବତି ପଞ୍ଚମଃ ॥ ୪୮॥

ବର୍ତମାନେ ଶରୀରେଽସ୍ମିନ୍ନ ଶକ୍ତୋ ବୋଦ୍ଧୁମୀଶ୍ୱରମ୍ ।

ନରଃ ସର୍ୱେଷୁ ଲୋକେଷୁ ଶରୀରିତ୍ୱାୟ କଲ୍ପତେ ॥ ୪୯॥

ଯଥାଽଽଦର୍ଶେ ସ୍ୱକଂ ରୂପଂ ଯଥାବନ୍ନିର୍ମଲେ ନରଃ ।

ତଥା ପଶ୍ୟତି ଦେହେସ୍ମିନ୍ନାତ୍ମାନଂ ବ୍ରହ୍ମ କେବଲମ୍ ॥ ୫୦॥

ଜନ୍ମନାଶବତାଂ ଖାନାଂ ପୃଥଗ୍ଭାବଂ ପରାତ୍ମନଃ ।

ତେଷାଂ ଜନ୍ମବିନାଶୌ ଚ ବିଦିତ୍ୱାଽନାତ୍ମରୂପତଃ ॥ ୫୧॥

ପଶ୍ଚାଦନାତ୍ମରୂପେଣ ବିଦିତଂ କେବଲାତ୍ମନା ।

ବିଦିତ୍ୱା ସ୍ୱାନୁଭୂତ୍ୟେବ ସ ଧୀରସ୍ତୁ ନ ଶୋଚତି ॥ ୫୨॥

ଇନ୍ଦ୍ରିୟେଭ୍ୟୋ ମନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମନସଃ ସତ୍ତ୍ୱମୁତ୍ତମମ୍ ।

ସତ୍ତ୍ୱାଦପି ମହାନାତ୍ମା ମହତୋଽବ୍ୟକ୍ତମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୫୩॥

ଅବ୍ୟକ୍ତାତ୍ତୁ ପରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱ୍ୟାପକୋଽଲିଙ୍ଗ ଏବ ଚ ।

ଯଂ ବିଦିତ୍ୱା ନରଃ ସାକ୍ଷାଦମୃତତ୍ୱଂ ହି ଗଚ୍ଛତି ॥ ୫୪॥

ନ ସନ୍ଦୃଶେ ତିଷ୍ଠତି ରୂପମସ୍ୟ

     ନ ଚକ୍ଷୁଷା ପଶ୍ୟତି କଶ୍ଚିଦେନମ୍ ।

ହୃଦା ମନୀଷା ମନସାଽଭିକ୍ଲୃପ୍ତଃ

     ସାକ୍ଷାଦାତ୍ମା ଶକ୍ୟତେ ବେଦିତୁଂ ସଃ ॥ ୫୫॥

ଏବଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପଂ

     ଭାବାଭାବାଶେଷଲୋକସ୍ୟ ହେତୁମ୍ ।

ଶ୍ରୁତ୍ୟା ଯୁକ୍ତ୍ୟା ବ୍ରହ୍ମ ଜାନନ୍ତି ମର୍ତ୍ୟା

     ବିଦ୍ୟାୟୋଗାଦେବ ମୁକ୍ତା ଭବନ୍ତି ॥ ୫୬॥

ବିଦ୍ୟାବେଦ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯଦ୍ୱେଦସିଦ୍ଧଂ

     ତସ୍ୟାଚିନ୍ତ୍ୟା କାଚିଦସ୍ତ୍ୟେବ ଶକ୍ତିଃ ।

ଶକ୍ତ୍ୟା ଭିନ୍ନଂ ତଦ୍ଭବତ୍ୟଦ୍ୱୟଂ

     ସତ୍ସତ୍ୟାନନ୍ଦାସଙ୍ଗବୋଧୈକରୂପମ୍ ॥ ୫୭॥

ଏକଂ ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜୀବରୂପଂ

     ଭୋଗ୍ୟଂ ବିଶ୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତ୍ୱନ୍ୟରୂପମ୍ ।

ଅନ୍ୟଦ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସର୍ୱଶାସ୍ତ୍ରଂ

     ପ୍ରଜ୍ଞାମାତ୍ରଂ ଶୁଦ୍ଧରୂପଂ ପରସ୍ୟ ॥ ୫୮॥

ସର୍ୱାଜୀବେ ସର୍ୱସଂସ୍ଥେ ବୃହନ୍ତେ

     ତସ୍ମିଞ୍ଜୀବୋ ଭ୍ରାମ୍ୟତେ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରେ ।

ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରେରିତାରଂ ଚ ଯୁକ୍ତ୍ୟା

     ମତ୍ୱା ଚୈକଂ ଯାତି ମର୍ତ୍ୟୋଽମୃତତ୍ୱମ୍ ॥ ୫୯॥

ଜ୍ଞାଜ୍ଞୌ ଜୀବାଜୀବସଞ୍ଜ୍ଞୌ ପ୍ରତୀତ୍ୟା

     ଶ୍ରୁତ୍ୟା ଯୁକ୍ତ୍ୟା ସ୍ୱାନୁଭୂତ୍ୟା ହ୍ୟଭିନ୍ନୌ ।

ମାୟା ଭୋକ୍ତୁର୍ଭୋଗହେତୁଃ ପରାତ୍ମା

     ରୂପୈରେଭିର୍ୱିଶ୍ୱରୂପୋ ହ୍ୟକର୍ତା ॥ ୬୦॥

କ୍ଷରଂ ମାୟା ଚାକ୍ଷରଂ ଜୀବରୂପଂ

     କ୍ଷରାତ୍ମନା ଭିଦ୍ୟତେ ଦେବ ଏକଃ ।

ତସ୍ୟ ଧ୍ୟାନାଦ୍ୟୋଜନାତତ୍ତ୍ୱଭାବା-

     ଦ୍ଭୂୟଶ୍ଚାନ୍ତେ ବିଶ୍ୱମାୟାନିବୃତ୍ତିଃ ॥ ୬୧॥

ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଦେବଂ ସର୍ୱପାଶାପହାନିଃ

     କ୍ଷୀଣୈଃ କ୍ଲେଶୈର୍ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁପ୍ରହାଣିଃ ।

ତସ୍ୟ ଧ୍ୟାନାନ୍ମୂଲମାୟାବିଭେଦେ

     ବିଶ୍ୱୈଶ୍ୱର୍ୟଂ ଯାତି କୈବଲ୍ୟରୂପମ୍ ॥ ୬୨॥

ଏତଜ୍ଜ୍ଞେୟଂ ନିତ୍ୟମେବାତ୍ମସଂସ୍ଥଂ

     ନାତଃ ପରଂ ବେଦିତବ୍ୟଂ ହି କିଞ୍ଚିତ୍ ।

ଭୋକ୍ତା ଭୋଗ୍ୟଂ ପ୍ରେରିତାରଂ ଚ ମତ୍ୱା

     ସର୍ୱଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରିବିଧଂ ବ୍ରହ୍ମମେତତ୍ ॥ ୬୩॥

ବହ୍ନେର୍ୟଥା ଯୋନିଗତସ୍ୟ ମୂର୍ତି-

     ର୍ନ ଦୃଶ୍ୟତେ ନୈବ ଚ ଲିଙ୍ଗନାଶଃ ।

ସ ଭୂୟ ଏବେନ୍ଧନୟୋନିଗୃହ୍ୟ-

     ସ୍ତଦ୍ୱୋଭୟଂ ବୈ ପ୍ରଣବେନ ଦେହେ ॥ ୬୪॥

ସ୍ୱଦେହମରଣିଂ କୃତ୍ୱା ପ୍ରଣବଂ ଚୋତ୍ତରାରଣିମ୍ ।

ଧ୍ୟାନନିର୍ମଥନାଭ୍ୟାସାଦ୍ଦେବଂ ପଶ୍ୟେନ୍ନିଗୂଢବତ୍ ॥ ୬୫॥

ତିଲେଷୁ ତୈଲଂ ଦଧିନୀବ ସର୍ପି-

     ରାପଃ ସ୍ରୋତଃସ୍ୱରଣୀଷୁ ଚାଗ୍ନିଃ ।

ଏବମାତ୍ମାଽଽତ୍ମନି ଗୃହ୍ୟତେଽସୌ

    ସତ୍ୟେନୈବଂ ତପସା ଯୋଽନୁବେତ୍ତି ॥ ୬୬॥

ସର୍ୱବ୍ୟାପିନମାତ୍ମାନଂ କ୍ଷୀରେ ସର୍ପିରିବାର୍ପିତମ୍ ।

ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାତପୋମୂଲଂ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୋପନିଷତ୍ପରମ୍ ॥ ୬୭॥

ଯଜ୍ଞଜ୍ଞାନାଦିଭିଃ ପୁଣ୍ୟୈର୍ୟୋଗସିଦ୍ଧିର୍ଭବିଷ୍ୟତି ।

ଯୋଗାତ୍ସଞ୍ଜାୟତେ ଜ୍ଞାନଂ ଜ୍ଞାନାନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ କର୍ମଣା ॥ ୬୮॥

ଅତ୍ୟାଶ୍ରମିଭ୍ୟଃ ଶାନ୍ତେଭ୍ୟୋ ବକ୍ତବ୍ୟଂ ବ୍ରହ୍ମବେଦନମ୍ ।

ନାପ୍ରଶାନ୍ତାୟ ଦାତବ୍ୟଂ ନାପୁତ୍ରାୟ କଦାଚନ ॥ ୬୯॥

ଅଗ୍ନିରିତ୍ୟାଦିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ଭସ୍ମନୋଦ୍ଧୂଲନଂ ତଥା ।

ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ରଧାରଣଂ ଚାପି ବଦନ୍ତ୍ୟତ୍ୟାଶ୍ରମଂ ବୁଧାଃ ॥ ୭୦॥

ଯସ୍ୟ ଦେବେ ପରା ଭକ୍ତିର୍ୟଥା ଦେବେ ତଥା ଗୁରୌ ।

ତସ୍ୟୈତେ କଥିତା ହ୍ୟର୍ଥାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୭୧॥

ଶ୍ରୁତିବଚନେନ ମୟୈବ ସମସ୍ତ

     ପରମକୃପାବଲତଃ ପଠିତଂ ଚ ।

ଯଦି ବିଦିତଂ ସ ନରଃ ସ୍ୱକମୋହଂ

     ତରତି ଶିବଂ ବିଶତି ପ୍ରିୟରୂପମ୍ ॥ ୭୨॥

ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ

କଠବଲ୍ଲୀଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତରବ୍ୟାଖ୍ୟାୟାମେକାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୧॥

  ॥ ଅଥ ଦ୍ୱାଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ।

  ॥ ଶିବସ୍ୟାହମ୍ପ୍ରତ୍ୟଯାଶ୍ରତ୍ୱମ୍ ॥

ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ।

ବକ୍ଷ୍ୟେ ସାରତରଂ ସାକ୍ଷାତ୍ସର୍ୱଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ।

ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ସହିତା ଯୂୟଂ ଶୃଣୁତାତୀବ ଶୋଭନମ୍ ॥ ୧॥

ଅସ୍ତି ତାବଦହଂଶବ୍ଦପ୍ରତ୍ୟଯାଲମ୍ବନଂ ସୁରାଃ ।

ସର୍ୱେଷାଂ ନଃ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ସ ଏବାତ୍ମା ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୨॥

ସୋଽୟଂ ସ୍ୱାବିଦ୍ୟଯା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବଃ ସନ୍ନପି ବସ୍ତୁତଃ ।

ସ୍ୱଶିବତ୍ୱମବିଜ୍ଞାୟ ସଂସାରୀବାବଭାସତେ ॥ ୩॥

ବେଦୋଦିତେନ ମାର୍ଗେଣ ପାରମ୍ପର୍ୟକ୍ରମେଣ ତୁ ।

ମୁମୁକ୍ଷୁତ୍ୱଂ ଦୃଢଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ପୁନଃ ଶାନ୍ତ୍ୟାଦିସାଧନୈଃ ॥ ୪॥

ସହିତଃ ଶିବଭକ୍ତ୍ୟା ଚ ଗୁରୋଃ ପାଦୌ ପ୍ରଣମ୍ୟ ଚ ।

ବେଦାନ୍ତାନାଂ ମହାବାକ୍ୟଶ୍ରବଣେନ ତଥୈବ ଚ ॥ ୫॥

ମନନେନ ତଥା ଦେବା ଧ୍ୟାନେନ ପରମାତ୍ମନଃ ।

ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ବ୍ରହ୍ମୈକତାଜ୍ଞାନଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ଯାତି ଶିବଂ ପରମ୍ ॥ ୬॥

ପ୍ରତ୍ୟଗାତ୍ମାନମଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମହଂଶବ୍ଦୋପଲକ୍ଷିତମ୍ ।

ଶିବରୂପେଣ ସମ୍ପଶ୍ୟନ୍ନେବ ଯାତି ସ୍ୱପୂର୍ଣତାମ୍ ॥ ୭॥

ଶିବରୂପତୟା ଭାତେଽହଂଶବ୍ଦାର୍ଥେ ମୁନୀଶ୍ୱରାଃ ।

ଅବିଦ୍ୟା ବିଲୟଂ ଯାତି ବିଦ୍ୟଯା ପରୟୈବ ତୁ ॥ ୮॥

ବିଦ୍ୟଯା ପରୟାଽବିଦ୍ୟାନିବୃତ୍ତୌ ବ୍ରହ୍ମ କେବଲମ୍ ।

ଶିଷ୍ୟତେ ଖଲୁ ନାଭାବୋ ଭାବୋ ନାନ୍ୟସ୍ତଥାଽପି ଚ ॥ ୯॥

ବ୍ୟବହାରଦୃଶାଽବିଦ୍ୟା ତନ୍ନିବୃତ୍ତିଶ୍ଚ କଥ୍ୟତେ ।

ତତ୍ତ୍ୱଦୃଷ୍ଟ୍ୟା ତୁ ନାବିଦ୍ୟା ତନ୍ନିବୃତ୍ତିଶ୍ଚ ହେ ସୁରାଃ ॥ ୧୦॥

ବ୍ରହ୍ମରୂପତୟା ବ୍ରହ୍ମ କେବଲଂ ପ୍ରତିଭାସତେ ।

ଜଗଦ୍ରୂପତୟାଽପ୍ୟେତଦ୍ବ୍ରହ୍ମୈବ ପ୍ରତିଭାସତେ ॥ ୧୧॥

ବିଦ୍ୟାବିଦ୍ୟାଦିଭେଦେନ ଭାବାଭାବାଦିଭେଦତଃ ।

ଗୁରୁଶିଷ୍ୟାଦିଭେଦେନ ବ୍ରହ୍ମୈବ ପ୍ରତିଭାସତେ ॥ ୧୨॥

ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ୱମିତି ଜ୍ଞାନଂ ବ୍ରହ୍ମପ୍ରାପ୍ତେସ୍ତୁ ସାଧନମ୍ ।

ଜଗନ୍ମାୟେତି ବିଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନଂ ଫଲତୋ ଭବେତ୍ ॥ ୧୩॥

ତଥାଽପି ପରମାଦ୍ୱୈତଜ୍ଞାନସ୍ୟେଦଂ ତୁ ବେଦନମ୍ ।

ଉପକାରକମତ୍ୟନ୍ତଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବକ୍ତି ଚ ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୧୪॥

ଯଥା ଭାତସ୍ୱରୂପେଣ ସତ୍ୟତ୍ୱେନ ଜଗଚ୍ଛ୍ରୁତିଃ ।

ଅଙ୍ଗୀକୃତ୍ୟ ହିତଂ ନୄଣାଂ କଦାଚିଦ୍ୱକ୍ତି ସାଦରମ୍ ॥ ୧୫॥

ସତ୍ୟତ୍ୱେନ ଜଗଦ୍ଭାନଂ ସଂସାରସ୍ୟ ପ୍ରବର୍ତକମ୍ ।

ଅସତ୍ୟତ୍ୱେନ ଭାନଂ ତୁ ସଂସାରସ୍ୟ ନିବର୍ତକମ୍ ॥ ୧୬॥

ଅତଃ ସଂସାରନାଶାୟ କଦାଚିତ୍ପରମା ଶ୍ରୁତିଃ ।

ଜଗତ୍ସର୍ୱମିଦଂ ମାୟା ବଦତ୍ୟତ୍ୟନ୍ତନିର୍ମଲା ॥ ୧୭॥

ଅତୀବ ପକ୍ୱଚିତ୍ତସ୍ୟ ଚିତ୍ତପାକମପେକ୍ଷ୍ୟ ସା ।

ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମେତି କଲ୍ୟାଣୀ ଶ୍ରୁତିର୍ୱଦତି ସାଦରମ୍ ॥ ୧୮॥

ବ୍ରହ୍ମୈବ କେବଲଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ବିଦ୍ୟତେ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶନେ ।

ନ ଚ ବିଦ୍ୟା ନ ଚାବିଦ୍ୟା ଜଗଚ୍ଚ ନ ଚାପରମ୍ ॥ ୧୯॥

ଅତଃ ପରମନିର୍ୱାଣନିଷ୍ଠସ୍ୟ ପରୟୋଗିନଃ ।

ଯଥା ଯଥାଽବଭାସୋଽୟଂ ଶିବ ଏବ ନ ଚାପରମ୍ ॥ ୨୦॥

ଭୂତପୂର୍ୱାନୁସନ୍ଧାନାତ୍କଥ୍ୟତେ ନ ଚ ବସ୍ତୁତଃ ।

ଯଥା ଯଥାଽବଭାସୋଽୟଂ ଶିବ ଇତ୍ୟପି ବେଦନମ୍ ॥ ୨୧॥

ନ ହି ନିର୍ୱାଣନିଷ୍ଠସ୍ୟ ଶିବସ୍ୟ ପରୟୋଗିନଃ ।

ଯଥା ଯଥେତି ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଭାସତେ ପରମାର୍ଥତଃ ॥ ୨୨॥

ତଥା ତଥାଽବଭାସେନ ସ୍ୱେନ ରୂପେଣ କେବଲମ୍ ।

ସ୍ତିମିତୋଦଧିବଦ୍ୟୋଗୀ ସ୍ୱୟଂ ତିଷ୍ଠତି ନାନ୍ୟଥା ॥ ୨୩॥

ପରନିର୍ୱାଣନିଷ୍ଠସ୍ୟ ଯୋଗିନଃ ପରମାଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ।

ସ୍ୱୟଂ ଚ ନ ବିଜାନାତି ନ ହରିର୍ନ ମହେଶ୍ୱରଃ ॥ ୨୪॥

ନ ମୟା ଚ ପରିଜ୍ଞାତୁଂ ଶକ୍ୟତେ ଯୋଗିନଃ ସ୍ଥିତିଃ ।

ନାପି ବେଦେନ ମାନେନ ନ ଚ ସ୍ମୃତିପୁରାଣକୈଃ ॥ ୨୫॥

ଅହୋ ନିର୍ୱାଣନିଷ୍ଠସ୍ୟ ଯୋଗିନଃ ପରମା ସ୍ଥିତିଃ ।

ଯାଦୃଶୀ ପରମା ନିଷ୍ଠା ତାଦୃଶ୍ୟେବ ହି କେବଲମ୍ ॥ ୨୬॥

ଏବଂରୂପା ପରା ନିଷ୍ଠା ଶିବସ୍ୟାସ୍ତି ସ୍ୱଭାବତଃ ।

ଶିବାୟାଶ୍ଚାମ୍ବିକାଭର୍ତୁଃ ପ୍ରସାଦେନ ହରେରପି ॥ ୨୭॥

ତଥା ମମାପି ଚାନ୍ୟେଷାଂ ନ ଚୋଦ୍ୟୋର୍ହୋ ମହେଶ୍ୱରଃ ।

ତାଦୃଗ୍ରୂପୋ ମହାଦେବଃ ଖଲୁ ସାକ୍ଷାତ୍ସନାତନଃ ॥ ୨୮॥

ଈଦୃଶୀ ପରମା ନିଷ୍ଠା ଗୁରୋଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନିରୀକ୍ଷଣାତ୍ ।

କର୍ମସାମ୍ୟେ ତ୍ୱନାୟାସାତ୍ସିଧ୍ୟତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୨୯॥

ଦେଶିକଂ ଦେବଦେବେଶଂ ଶିବଂ ବିଦ୍ୟାଦ୍ୱିଚକ୍ଷଣଃ ।

ତଦିଷ୍ଟଂ ସର୍ୱୟତ୍ନେନ ପ୍ରକୁର୍ୟାତ୍ସର୍ୱଦାଽଽଦରାତ୍ ॥ ୩୦॥

ସ୍ୱସ୍ୟାନିଷ୍ଟମପି ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରକୁର୍ୟାଦ୍ଗୁରୁଣୋଦିତଃ ।

ଗୁରୋରିଷ୍ଟଂ ପ୍ରକୁର୍ୱାଣଃ ପରଂ ନିର୍ୱାଣମୃଚ୍ଛତି ॥ ୩୧॥

ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ଚ ସ୍ୱଜାତିଂ ଚ ସ୍ୱକୀର୍ତିଂ ଚ ତଥୈବ ଚ ।

ସ୍ୱାଦୃଷ୍ଟଂ ଲୋକବିଦ୍ୱିଷ୍ଟଂ ବନ୍ଧୁପୁତ୍ରାଦିସଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୩୨॥

ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରଧନାଦୀନାଂ ହାନିଂ କ୍ଲେଶଂ ସୁଖଂ ତଥା ।

ଅନବେକ୍ଷ୍ୟ ଗୁରୋରିଷ୍ଟଂ କୁର୍ୟାନ୍ନିତ୍ୟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୩୩॥

ଗୁରୌ ପ୍ରୀତେ ଶିବଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରସନ୍ନଃ ପ୍ରତିଭାସତେ ।

ଗୁରୋର୍ଦେହେ ମହାଦେବଃ ସାମ୍ବଃ ସନ୍ନିହିତଃ ସଦା ॥ ୩୪॥

ଗୁରୋରନିଷ୍ଟଂ ମୋହାଦ୍ୱା ନ କୁର୍ୟାତ୍କୁରୁତେ ଯଦି ।

ପଚ୍ୟତେ ନରକେ ତୀବ୍ରେ ଯାବଦାଭୂତସମ୍ପ୍ଲବମ୍ ॥ ୩୫॥

ଶିବେ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ଗୁରୁସ୍ତ୍ରାତା ଗୁରୌ କ୍ରୁଦ୍ଧେ ନ କଶ୍ଚନ ।

ତସ୍ମାଦିଷ୍ଟଂ ଗୁରୋଃ କୁର୍ୟାତ୍କାୟେନ ମନସା ଗିରା ॥ ୩୬॥

ଗୁରୁର୍ନାମାତ୍ମନୋ ନାନ୍ୟଃ ସତ୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ।

ଆତ୍ମଲାଭାତ୍ପରୋ ଲାଭୋ ନାସ୍ତି ନାସ୍ତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୭॥

ଅନାତ୍ମରୂପଂ ଦେହାଦି ଯୋ ଦଦାତି ପିତା ତୁ ସଃ ।

ନ ଗୁରୁଃ କଥିତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କ୍ଲେଶହେତୁପ୍ରଦୋ ହି ସଃ ॥ ୩୮॥

ଅଷ୍ଟୈଶ୍ୱର୍ୟପ୍ରଦସ୍ତଦ୍ୱଦ୍ଗନ୍ଧର୍ୱାଦିପଦପ୍ରଦାଃ ।

ସାର୍ୱଭୌମପ୍ରଦଶ୍ଚାପି ନ ଗୁରୁଃ କ୍ଲେଶଦୋ ହି ସଃ ॥ ୩୯॥

ମନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରାଦିଦସ୍ତଦ୍ୱଲ୍ଲୌକିକୋପାୟଦସ୍ତଥା ।

ନ ଗୁରୁଃ କଥିତଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କ୍ଲେଶହେତୁପ୍ରଦୋ ହି ସଃ ॥ ୪୦॥

ସତ୍ୟବତ୍ସକଲଂ ଭାତଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ୟାସତ୍ୟରୂପତଃ ।

ସର୍ୱସାକ୍ଷିତୟାଽଽତ୍ମାନଂ ବିଭଜ୍ୟ ପରଚେତନମ୍ ॥ ୪୧॥

ଯସ୍ତ୍ୱଂ ତଦିତି ବେଦାନ୍ତପ୍ରଦୀପେନ ସ୍ୱକଂ ନିଜମ୍ ।

ଶିବତ୍ୱଂ ବୋଧୟତ୍ୟେଷ ଗୁରୁଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନ ଚାପରଃ ॥ ୪୨॥

ଦୃଶ୍ୟରୂପମିଦଂ ସର୍ୱଂ ଦୃଗ୍ରୂପେଣ ବିଲାପ୍ୟ ଚ ।

ଦୃଗ୍ରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯୋ ବକ୍ତି ସ ଗୁରୁର୍ନାପରଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୪୩॥

ପରମାଦ୍ୱୈତବିଜ୍ଞାନଂ କୃପୟୈବ ଦଦାତି ଯଃ ।

ସୋଽୟଂ ଗୁରୁଗୁରୁଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛିବ ଏବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୪॥

ତାଦୃଶଂ ଦେଶିକଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱେଦାନ୍ତାମ୍ବୁଜଭାସ୍କରମ୍ ।

ତୋଷୟେତ୍ସର୍ୱୟତ୍ନେନ ଶ୍ରେୟସେ ଭୂୟସେ ନରଃ ॥ ୪୫॥

ସର୍ୱବେଦାନ୍ତବାକ୍ୟାନାମର୍ଥଃ ସଙ୍ଗ୍ରହରୂପତଃ ।

କଥିତଶ୍ଚ ମୟା ଦେବା ମାମାହ ପରମେଶ୍ୱରଃ ॥ ୪୬॥

ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ସର୍ୱବିତ୍ସାକ୍ଷାଦାପ୍ତକାମଃ କୃପାକରଃ ।

ସର୍ୱଦୋଷବିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସତ୍ୟମେବାବ୍ରବୀନ୍ମମ ॥ ୪୭॥

ଯଥାଽଽହ ସର୍ୱବେଦାନାମର୍ଥଂ ସର୍ୱଜ୍ଞ ଈଶ୍ୱରଃ ।

ତଥୈବ କଥିତୋଽସ୍ମାଭିଃ ସତ୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୮॥

ସ୍ୱପ୍ରକାଶସ୍ୱରୂପସ୍ୟ ସ୍ୱତଃଶୁଦ୍ଧସ୍ୟ ଶୂଲିନଃ ।

କରାମଲକବତ୍ସର୍ୱଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଂ ହି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୯॥

ବେଦାନାମନ୍ୟଥୈବାର୍ଥଂ ଯେ ବଦନ୍ତି ବିମୋହିତାଃ ।

ମହାସାହସିକା ଏବ ତେ ନରା ନ ହି ସଂଶୟଃ ॥ ୫୦॥

ମଦୁକ୍ତାର୍ଥପ୍ରକାରେଣ ବିନା ଯେ ପ୍ରବଦନ୍ତି ତେ ।

ଅନ୍ଧକୂପେ ନିରାଲମ୍ବେ ପତନ୍ତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୧॥

ବେଦାର୍ଥଃ ପରମାଦ୍ୱୈତଂ ନେତରତ୍ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ନୋ ଚେଦତ୍ରୈବ ମେ ମୂର୍ଧା ପତିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୨॥

ଅନ୍ୟଥା ବେଦବାକ୍ୟାନାମର୍ଥ ଇତ୍ୟଭିଶଙ୍କୟା ।

ଅନିଶ୍ଚିତାର୍ଥଶ୍ଚେନ୍ମୂର୍ଧା ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚ ପତିଷ୍ୟତି ॥ ୫୩॥

ଅତଃ ପରଂ ନ ବକ୍ତବ୍ୟଂ ବିଦ୍ୟତେ ସୁରପୁଙ୍ଗବାଃ ।

ସତ୍ୟମେବ ମୟା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶମ୍ଭୋଃ ପାଦୌ ସ୍ପୃଶାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୫୪॥

ସୂତ ଉବାଚ ।

ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ସୁରପୁଙ୍ଗବାନ୍ ।

ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ଭୂତଂ ପରାନନ୍ଦଂ ପାର୍ୱତୀପତିମୀଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୫୫॥

ପରମାଦ୍ୱୈତରୂପଂ ତଂ ଭବରୋଗସ୍ୟ ଭେଷଜମ୍ ।

ସ୍ମୃତ୍ୱା ନତ୍ୱା ପୁନଃ ସ୍ତୁତ୍ୱା ଭକ୍ତ୍ୟା ପରବଶୋଽଭବତ୍ ॥ ୫୬॥

ଦେବାଶ୍ଚ ଦେବଦେବେଶଂ ସ୍ମୃତ୍ୱା ସାମ୍ୟଂ ତ୍ରିୟମ୍ବକମ୍ ।

ପ୍ରଣମ୍ୟ ଦଣ୍ଡବଦ୍ଭୂମୌ ବିବଶା ଅଭବନ୍ମୁଦା ॥ ୫୭॥

ଦେବଦେବୋ ମହାଦେବୋ ମହାକାରୁଣିକୋତ୍ତମଃ ।

ତତ୍ରୈବାବିରଭୂଦ୍ଦେବ୍ୟା ସହ ସତ୍ୟତପୋଧନାଃ ॥ ୫୮॥

ବିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ପଦ୍ମୟା ସାର୍ଧଂ ତତ୍ରୈବ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ତମାଃ ।

ଆଗତୋ ଭଗବାନ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଶେଷସୁରନାୟକମ୍ ॥ ୫୯॥

ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିରଭବଦ୍ୟଥା ପୁରା

     ସ୍ୱସ୍ତିପୂର୍ୱବଚନାନି ଚାଭବନ୍ ।

ତତ୍ର ଭକ୍ତିସହିତେନ ବିଷ୍ଣୁନା

     ପଦ୍ମୟା ଚ ପରିପୂଜିତଃ ଶିବଃ ॥ ୬୦॥

ଶଙ୍କରୋଽପି ଶଶିଶେଖରଃ ପର-

     ସ୍ତ୍ୱମ୍ବୟୈବ ସହିତଃ ସନାତନଃ ।

ତତ୍ର ନୃତ୍ୟମକରୋଦତିପ୍ରଭୁଃ

     ସ୍ୱସ୍ୱରୂପପରବେଦନପ୍ରିୟାତ୍ ॥ ୬୧॥

ସର୍ୱଲୋକଜନନୀ ଶିବା ପରା

     ପାପନାଶକରବୋଧଦାୟିନୀ ।

ବ୍ରହ୍ମବଜ୍ରଧରପୂର୍ୱକାନିମା-

     ନ୍ସ୍ୱାନୁଭୂତିସହିତେନ ଚକ୍ଷୁଷା ॥ ୬୨॥

ବିଲୋକ୍ୟ କାରୁଣ୍ୟବଲେନ କେବଲଂ

     ପ୍ରବୋଧୟାମାସ ସୁରୋତ୍ତମାନିମାନ୍ ।

ପୁନଃ ପ୍ରଜାନାଥପୁରଃସରାଃ ସୁରାଃ

     ପ୍ରନୃତ୍ୟମାନଂ ତୁ ଶିବଂ ଶିବାମପି ॥ ୬୩॥

ତ୍ୱକ୍ଚକ୍ଷୁଷୈବ ଦଦୃଶୁଃ ଶ୍ରୁତିମସ୍ତକୋତ୍ଥ-

     ବିଜ୍ଞାନରୂପପରଲୋଚନଗୋଚରାର୍ହମ୍ ।

ଭକ୍ତ୍ୟା ପୁନଃ ପରମକାରୁଣିକଂ ମହାନ୍ତଂ

     ପଞ୍ଚାକ୍ଷରେଣ ଭବପାଶହରେଣ ପୂଜ୍ୟମ୍ ॥ ୬୪॥

ତୁଷ୍ଟବୁଃ ଶ୍ରୁତିବଚୋଭିରାଦରା-

     ନ୍ନଷ୍ଟକଷ୍ଟଭବପାଶବନ୍ଧନାଃ ।

ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧିରଭବଦ୍ଧି ଯଃ ସୁରାଃ

     ଇତ୍ୟବୋଚଦଶୁଭାପହଃ ଶିବଃ ॥ ୬୫॥

ଶାଙ୍କରୀ ଚ ଶରଣାଗତପ୍ରିୟା

     ବନ୍ଧହେତୁମଲନାଶକାରିଣୀ ।

ମତ୍ପ୍ରସାଦବଲଲବ୍ଧବେଦନା

     ଇତ୍ୟବୋଚଦଭବନ୍ନତିପ୍ରିୟା ॥ ୬୬॥

କେଶବୋଽପି ସୁରପୁଙ୍ଗବାନ୍ପ୍ରତି

     ପ୍ରାହ ଶମ୍ଭୁରୟମଦ୍ଭୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।

ସର୍ୱବେଦଶିରସାମଗୋଚରଃ

     ପ୍ରୀତ ଏବ ଭବତାମିତି ଦ୍ୱିଜାଃ ॥ ୬୭॥

ଦେବୋଽପି କାରୁଣ୍ୟରସାର୍ଦ୍ରମାନସଃ

     ସୁରାନଶେଷାନଜପୂର୍ୱକାନ୍ପ୍ରତି ।

ଉବାଚ ଗୀତାମତିଶୋଭନାମିମାଂ

     ମମାନୁକୂଲାମପି ଯଃ ପଠେଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୬୮॥

ସ ଯାତି ମାମେବ ନିରସ୍ତବନ୍ଧନଃ

     ପରା ଶିବା ବାଚି ସଦୈବ ବର୍ତତେ ।

ଦିବାକରେଣାପି ସମଶ୍ଚ ତେଜସା

     ଶ୍ରିୟା ମୁକୁନ୍ଦେନ ସମଃ ସଦା ଭବେତ୍ ॥ ୬୯॥

ଏଷା ଗୀତା ବ୍ରହ୍ମଗୀତାଭିଧାନା

     ଶ୍ରୁତ୍ୟା ଯୁକ୍ତା ସର୍ୱଗୀତୋତ୍ତମା ଚ ।

ବେଦାକାରା ବେଦନିଷ୍ଠୈର୍ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରୈ-

     ର୍ଭକ୍ତ୍ୟା ପାଠ୍ୟା ନୈବ ଶୂଦ୍ରାଦିଭିଶ୍ଚ ॥ ୭୦॥

ଇତ୍ୟେବଂ ପରମଶିବଃ ପ୍ରଭାଷ୍ୟ ନାଥଃ

     ଶିଷ୍ଟାନାମଶୁଭହରଃ ପୁରତ୍ରୟାରିଃ ।

ଭକ୍ତାନାମମଲସୁଖପ୍ରବୋଧକାରୀ

     ତତ୍ରୈବ ସ୍ଫୁରଣସୁଖେ ତିରୋ ବଭୂବ ॥ ୭୧॥

ଦୈବୀ ସା ସକଲଜଗଦ୍ୱିଚିତ୍ରଚିତ୍ରା

     କାରୁଣ୍ୟାଦଖିଲସୁରାନଜଂ ବିଲୋକ୍ୟ ।

ସୁପ୍ରୀତା ପରମସୁଖପ୍ରବୋଧରୂପା

     ତତ୍ରୈବ ସ୍ଫୁରଣସୁଖେ ତିରୋ ବଭୂବ ॥ ୭୨॥

ବିଷ୍ଣୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟା ସାକମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ଦେବାନ୍

     ହୃଷ୍ଟସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ୱସ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠମାପ ।

ବ୍ରହ୍ମା ଦେବାନାତ୍ମବିଦ୍ୟାଭିୟୁକ୍ତାଂ-

     ସ୍ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ରୁଦ୍ରଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠୋ ବଭୂବ ॥ ୭୩॥

ଦେବାଃ ସର୍ୱେ ଦଣ୍ଡବଦ୍ଭୂମିଭାଗେ

     ଭକ୍ତ୍ୟା ସାର୍ଧଂ ପଦ୍ମୟୋନିଂ ପ୍ରଣମ୍ୟ ।

ହୃଷ୍ଟାତ୍ମାନଃ ସତ୍ୟବୋଧୈକନିଷ୍ଠାଃ

     ସଦ୍ୟଃ ସ୍ୱଂ ସ୍ୱଂ ଦେଶମୀୟୁର୍ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରାଃ ॥ ୭୪॥

ଈତ୍ଥଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଗୀତଂ ଭବଦ୍ଭିଃ

     ଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନୈରାଦରେଣ ଶ୍ରୁତୈବ ।

ମତ୍ତଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିୟୁକ୍ତସ୍ୟ ବିପ୍ରା

     ନିତ୍ୟଂ ଦେୟା ନେତରସ୍ୟାତିଶୁଦ୍ଧା ॥ ୭୫॥

ଇତି ପରଶିବଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରାପ୍ତବିଦ୍ୟସ୍ତୁ ସୂତଃ

     ସୁଖଘନଶିବତତ୍ତ୍ୱପ୍ରାପିକାମେବ ଗୀତାମ୍ ।

ମୁନିଗଣହିତବୁଦ୍ଧ୍ୟାଽଽଭାଷ୍ୟ ନିର୍ୱାଣରୂପଂ

     ପରତରମବଲୋକ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞୟା ମୌନମାପ ॥ ୭୬॥

ମୁନୟଶ୍ଚ ଗୁରୁଂ ପରବେଦିନଂ

     ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ସମସ୍ତହିତପ୍ରଦମ୍ ।

ହୃଦୟସ୍ଥମହମ୍ପଦଲକ୍ଷିତଂ

     ପରତତ୍ତ୍ୱତୟୈବ ବିଦୁଃ ସ୍ଥିରମ୍ ॥ ୭୭॥

ଇତି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଗୀତାସୂପନିଷତ୍ସୁ ଶିବସ୍ୟାହମ୍ପ୍ରତ୍ୟଯାଶ୍ରତ୍ୱଂ

ନାମ ଦ୍ୱଦଶୋଽଧ୍ୟାୟଃ ॥ ୧୨॥

                ॥ ଇତି ବ୍ରହ୍ମଗୀତା ସମାପ୍ତା ॥

ଗୀତା ସ୍ବଧ୍ୟାୟ

https://gita-swadhyaya.blogspot.com/2024/01/Gita-Swadhyaya.html

शात्विक आहार वनाना सिखे 

https://khadya-peya.blogspot.com/2024/10/KP0001.html